Full text of "Sâlim Dîvânı"

See other formats


Mîrzâ-zâde Mehmed 

SALİM DÎVÂNI 

Tenkitli Basım 



Hazırlayan: Dr. Adnan İNCE 


Ankara - 1994 


İÇİNDEKİLER 



ÖNSÖZ 

Kısaltmalar 

GİRİŞ 

Mîrzâ-zâde Mehmed Salim Efendi, Hayatı 

Eserleri 

Divanı 

Divan Nüshaları 

Metin Kuruluşuna Dair Açıklamalar 

Bibliyografya 

Kaside ve Mesneviler 

Musammatlar 

Mektuplar ve Tezkereler 

Lugazlar 

Gazeller 

Tarihler 

Rübaî, Kıt’a ve Nazmlar 

Muammalar 

Matla ve Müfredler 


. V 
.. VI 

.vn 
vnı 
VIII 
...IX 
.. XI 
XIV 
... 1 
. 191 
. 216 
. 253 
.. 262 
. 418 
,. 464 
.. 472 
.. 478 


ISBN : 975-95784-0-9 

1000 adet basılmıştır. 


Yükseköğretim Kurulu Matbaası'nda basılmıştır. Ankara - 1994 



ÖNSÖZ 


XVEI. yüzyıl, OsmanLı İmparatorluğu'nun siyasî alanda gerileme ve 
küçülmesinin devam ettiği bir devirdir. Bu durum kültür, sanat ve edebiyat 
alanında da kendini hissettirmektedir. Divan şiiri ise, kuvvetli bir 
geleneğin devamı olarak sosyal ve siyasal alandaki bu gerilemeye rağmen 
Nedim gibi Şeyh Galip gibi ustaları yetiştire bilmiştir. 

Elinizdeki eser, devrin atmosferinde yetişerek kazaskerliğe kadar 
yükselen, asıl ününü ise Tezkiresi ile sağlayan âlim, şair, naşir ve hattat 
Mirzâ-zâde Mehmed Salim Efendi'nin divanıdır. Şiirleri Divan 
Edebiyatının genel karakterini yansıtır. Kendine has bir üslûbu olduğu 
söylenemez. Ara sıra manzumeleri içinde lirizmin yükseldiği şiirleri varsa 
da orjinallik göstermemektedir. Dili sade değildir; vokabülerinin zengin 
olduğunu, hatta her sözlükte bulunmayan kelimeleri kullandığını, 
zincirleme tamlamalara baş vurduğunu söylemek yanlış olmaz. 

Edebiyatı mı zın örneklerini yeni nesillerin istifadesine sunmak ve bu 
alanda çalışma yapanlara malzeme vermek amacıyla eseri hazırladık. 
Tenkitli metnin kuruluşunda, bu alanda daha önce yapılmış çalışmaları, 
özellikle rahmetli doktora hocam Prof. Dr. Halûk İpekten'in Nailî-i Kadîm 
Dîvânı ve İsmetî Dîvânı gibi eserlerini örnek alarak onlardaki metodu 
uyguladık. Kurduğumuz metnin kusursuz olduğu iddiasında değiliz. 
Eksiklerimizi bulup gösterecek ve tenkit edecek olanlara şimdiden teşekkür 
ederim. 


Dr. Adnan İnce 



GİRÎŞ 

Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Efendi 


KISALTMALAR 


M : Sâlim Divanı, Mevlana Müzesi Ktp. C. 562 
Tl : Sâlim Divanı, Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. Hazine 888 
T2 : Sâlim Divanı, Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. Hazine 915 
Ü : Sâlim Divanı, İstanbul Üniversitesi Ktp. Ty. 184 
G. : Gazeller 

K. : Kaside ve Mesneviler 
Mek. : Mektuplar ve Tezkereler 
Mus. : Musammatlar 

b. : beyit 
C.: Cilt 

mm. : milimetre 
s. : sayfa 

Ty. : Türkçe yazmalar 


Hayatı 1 

XVm. yüzyılın tanınmış şair ve yazarlarından olan Sâlim Efendi 
1099 Cümadelahiresi (Nisan 1688) ortalarında İstanbul'da doğmuştur. 
Babası Şeyhülislâm Mirza Mustafa Efendi'dir. 

Sâlim, 1104'de mülâzemet alır, 1116'da ibtida-i hariç rütbesiyle 
Eyüp'te Siyavuş Paşa Medresesinde hocalığa başlar. Bu görevde 
Süleymaniye Darülhadisi müderrisliğine kadar yükselir (Şaban 1125 / 
Eylül 1713). 

Müderrislikten kadılığa geçer, Selânik kadısı olur (Ocak 1714), altı ay 
bu görevde kalır. Görevini kötüye kullandığı için hakkında yapılan 
şikâyetler üzerine azl edilerek Siroz'a sürgüne gönderilir (Cümadelulâ 1126 
/ Haziran 1714 ). 

Babasının şeyhülislam oluşundan hemen sonra Galata kadılığına 
getirilir (Aralık 1714). Altı aylık bir görev süresi sonrasında Şehid Ali 
Paşa'nın gazabına uğrar ve azledilir (Haziran 1715). Babası Mirza Mustafa 
Efendi de, kendisine rakip saydığı Kazasker Damadzade Ahmed ile 
Kazasker Hamidzade Abdullah Efendiler aleyhine tertipte bulunduğu 
anlaşıldığından 6 ay 13 günlük meşihatten sonra azledilmiştir. Baba oğul, 
Trabzon'a sürgüne gönderilirler. Orada bir buçuk yıl kadar kaldıktan sonra 
İstanbul'a dönerler. Bu sürede kendisine çeşitli payeler, arpalıklar verilir. 

Tezkiresini bitirip Damat İbrahim Paşa'ya sunması üzerine (Ağustos 
1722) İstanbul kadılığına atanır, 1723 Haziranına kadar görev yapar. 1730 
Kasımında Anadolu Kazaskerliğine getirilir, 1735'te Rumeli kazaskeri olur, 
17 36'da Mekke kadılığına atanır. 

Sâlim Efendi'nin ölüm tarihi ve yeri hakkında kaynaklar farklı bilgiler 
vermektedir. Ölüm tarihi olarak 1739 ve 1743 yıllan, ölüm yeri olarak da 
İstanbul ve Şam gösterilmektedir. 


1 . Sâlim Tezkiresi'ni, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu tarafından basılmak 
üzere hazırladık. Orada Sâlim hakkında ayrmülı bilgi verdiğimiz için tekrardan sakınmak 
amacıyla kısa bir özetle yetiniyoruz. Bibliyografyaya ise faydalandığımız kaynakları 
koyduk. 



VIII 


IX 


S âlim Efendi iki kez evlenmiş, ilk evliliğini Ramı Mehmed 
Paşa'nın kızı ile yapmıştır. Daha sonra Şeyhülislâm Feyzullah Efendi'nin 
kızı ile evlendiğini öğreniyoruz. Çocukları olduğuna dair kaynaklarda 
herhangi bir bilgi bulu nmam asına rağmen, muhtemelen evinden uzakta 
olduğu bir sırada yazdığını tahmin ettiğimiz bir na'tinde "iyal ü evlad" 
sözünden çocuğu olduğu anlaşılıyor (K.8, b.67-70). Diğer bir kasidesinde 
oğlu olduğuna dair çok net olmayan bir kayıt da göze çarpmaktadır (K.30, 
b.42). 

Eserleri 

Bir kısmının metinleri mevcut olan bir kısmının ise tezkirede sadece 
adı belirtilen dinî, ahlakî, edebî, tarihî değişik konularda 20'ye yakın telif 
ve tercüme eseri vardır. Asıl şöhretini Tezkiretii'ş-şuarâ' sı ile yapmıştır. 
Divan ve tezkire dışında Neylü'r-reşâd fî Emri'l-cihâd, JkdüTcumân fî 
Târihi Ehl'i'z-z am ân Tercümesi , Selâmetti ’Tinsân fî Muhâfazatii-lisân, 
Lugat-ı Vassâf, Mâhiyyetü'l-âşık, Türkçe-Arapça-Farsça Lügat, Akâyid-i 
İmâm Tahâvî Tercümesi ve çeşitli risale, haşiye ve şerhleri bulunmaktadır. 

Divanı 

Sâlim Efendi'nin Divan'ını ilk kez 1116 /1704'te tertip ettiğini Ömer 
Faruk Akün kütüphanesindeki bir kayda dayanarak söylemektedir *. 
Ancak Sâlim, tezkiresinde 1126'da divanını henüz tamamlamadığını 
belirterek şöyle demektedir: "Sene bin yüz yigirmi altı târîhinde abd-i fakîr 
Galata kâzîsı iken erbaâ günü dîvânda merhûm Şehîd Alî Paşa efkâre 
düşürdü yâre düşürdü zemzemesinde bir gazelcık olsa deyü 
buyurduklarında henüz dîvân tamâm olmadın bu gazeli bedîheten keşîde-i 
silk-i tahrîr eyleyip huzûr-ı âlîlerine arz olunmuş idi" . Sâlim bu sözlerden 
sonra gazeli de kaydetmiş. Tezkirede 8 beyit olan bu müzeyyel gazelin son 
iki beyti divana alınmamıştır (G.281). Bu gazelin yalnızca muhteva 
bakımından diğerlerinden zengin olan T2 nüshasında bulunuşu, Akün'ün 
sözlerini doğrular niteliktedir. Muhtemelen Sâlim önceleri bir divan tertip 
etmiştir. Tenkitli metni kurduğumuz 4 nüshadan üçünün, bu ilk tertip 
edilen divan nüshasına dayandığını ve bunun hacim bakımından T2 
nüshasından bir hayli eksik olduğunu tahmin ediyoruz. Daha sonraları ise 
yeni manzumeler ilâvesiyle genişletilerek tertip edilen divanın da T2 
nüshasına kaynak olduğunu söyleyebiliriz. T2 nüshasında da diğer 


nüshalarda yer alan bazı manzumeler, özellikle Ü nüshasında bulunan 
mesnevî ve kasidelerden bazıları yoktur; öyle anlaşılıyor ki bu sonradan 
tertip edilen ve T2'ye kaynaklık eden nüshaya şiirler seçilerek alınmıştır. 

Sâlim'in tezkiresinde verdiği bilgiye göre 1 Nabî, Sâlim'in gazeline 
yazdığı bir nazireyi divanının kenarına kendi kalemiyle yazmıştır. Ne yazık 
ki bu nüsha şimdiye kadar ele geçmemiştir. 

Bizim hazırladığımız tenkitli metne göre divandaki manzumelerin 
dökümü şöyledir: 

2 münacat, 1 mevlid, 1 mi'raciye, ikisi Hz. Adem, diğerleri Hz. 
Muhammed için 8 na't, Sultan Mahmud için iki. Sultan Ahmed için yedi, 
Damad İbrahim Paşa için iki, Kalaylıkoz Ahmed Paşa, Damad Haşan Paşa 
ve İsmail Paşa için birer, Baltacı Mehmed Paşa için üç, şeyhülislâmlardan 
Ebezade Abdullah Efendi, Paşmakçızade Ali Efendi ve babası Mirza 
Mustafa Efendi için birer, yine hangi şeyhülislâmlara yazıldıkları belli 
olmayan iki tane olmak üzere 22 medhiye, 1 kalemiye, biri fahriye, biri 
sergüzeşt o lm ak üzere 3 mesnevi, üçü tahmis, ikisi müseddes, yedisi 
tesdis, ikisi terkib-i bend ve terci-i bend olmak üzere 14 musammat, 6 
lugaz, 11 mektup ve tezkere, 293 gazel, 25 tarih, on yedisi kıt'a, on ikisi 
nazm, yedisi rübai olmak üzere 36 dörtlük, 39 muamma, 173 matla ve 
müfred. 

Bu manzumelere ilâve olarak divanın en başında 1 rübai, 
münacatlardan biri ile mevlid ve mi’raciyenin başlığı niteliğinde de 2 kıt'a, 1 
nazm yer almaktadır. 

Yukarıda saydığımız manzumelerden münacatlar ile na'tlerin üçü, 
medhiyelerin dördü olmak üzere toplam dokuz tanesi mesnevi şekliyle 
yazılmıştır. 

Divan nüshalarında bulunmayan bir tarih manzumesi Süleymaniye 
Ktp., Esad Efendi 3827/5 numaralı yazmada 73b'dedir (bkz. s.460). Yine 
divan nüshalarında bulunmayan bir başka manzume de bir çeşme 
kitabesidir (bkz. s. 463). 

Divan Nüshaları 


T İslâm Ansiklopedisi, C.10, s.130-133. 


1 . Sâlim Tezkiresi, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Ty. 2407, 209a. 



X 


XI 


Salim Divanı'nın tespit edebildiğimiz biri yurt dışında olmak üzere 5 
nüshası vardın Biz metnimizi elde edebildiğimiz yurt içindeki nüshalara 
dayandırarak kurduk. 

1 . Mevlânâ Müzesi 562. M 


228 x 135 -160 x 75mm, 

72.51-60 arası kopmuş. 

19 

Talik 

Cem' etmeğe ebyâtımı oldum pûyân 
Kilkim olup imlâda şitâbân gaitan 
Üstüh v ân kim ol vücûd iç re turur 
Bahr-i hüsn U ân gûyâmevc urur 


İstinsah tarihi: 
Müstensih: 
Kitap ölçüleri: 
Yaprak: 

Saür: 

Yazı: 

Baş: 

Son: 


İstinsah tarihi: 
Müstensih: 
Kitap ölçüleri: 
Y aprak: 

Satır: 

Yazı: 

Baş: 


Son: 


255 x 150, 175 x 75mm. 

81 

21 

Talik 

"Dîvân-ı sihr-unvân-ı hazret-i Salim Efendi 
sellemehü's-selâm" başlığından sonra: 

Cem' etmeğe ebyâtımı oldum pûyân 
Kilkim olup imlâda şitâbân galtân 
Bakmazsa o meh-pâre eğer âşık-ı zâre 
Cânâna niyaz eylemeden gayn ne çâre 


5 . İngiltere, Bodleian Library Ms. Türk e. 107 . 

İstinsah tarihi 1209 olarak kaydedilmiş, müstensih yok. 1 


2. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Hazine 888. Tl 
İstinsah tarihi: 

Müstensih: 


Kitap ölçüleri: 
Yaprak: 

Satır: 

Yazı: 

Baş: 

Son: 


255 x 135 - 180 x 70mm. 

62 

25 

Talik 

Be-nâm-ı pâdişâh -ı mülk-i hestî 
Müretteb-sâzi-i bâlâ vü pestî 
Tegâfül eyleme cânâ görüp yolunda beni 
Hudâ bilir ki senin ben ne rütbe âşıkınım 


3. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Hazine 915. T2 
İstinsah tarihi: 

Müstensih: 


Kitap ölçüleri: 
Y aprak: 

Saür: 

Yazı: 

Baş: 

Son: 


240 x 135 - 170 x 80mm. 

153 

17 

Talik 

Be-nâm-ı pâdişâh -ı mülk-i hestî 
Müretteb-sâzi-i bâlâ vü pestî 
Sirişk-i dîde söndürmez hemîşe âteş-i aşkı 
Derûn-ı âb men' etmez fürûzânî-i kâfûru 


4. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Ty. 184. Ü. 


Ü nüshasının kenarlarında çeşitli düzeltmeler ve ilaveler 
bulunmaktadır. Özellikle yaprak 22b'nin kenarında düzeltilen kelimenin 
altına "nüsha" kaydı konmuş. Bu düzeltmelerden bir başka nüshanın 
varlığı anlaşılıyor. 

Bu nüshalar içinde en mükemmeli T2'dir. Metnin düzeninde ve 
manzume sıralamasında biz bu nüshayı esas aldık. Yukarıda da 
belirttiğimiz gibi muhtemelen T2, ikinci kez tertip edilen divana 
dayanmaktadır. Tl , M ve Ü'de ve özellikle son ikisinde müşterek eksikler, 
bu nüshaların aynı koldan geldiğini göstermektedir. Nüshalardan Tl ve 
M'de imlâ bakımından müstensihlerden kaynaklandığı anlaşılan yanlışlar, 
hatalar vardı. Bu bakımdan T2 ve Ü güvenilir nüshalardır. Ancak şunu da 
hemen belirtmek gerekir ki M ve Tl'de daha çok olmak üzere bütün 
nüshalarda "nun" ve "nazal nun" seslerinin bazan karıştırılarak birbiri 
yerine yazıldığı görülüyor. Dipnotlarda bunlar belirtilmiştir. 

Metin Kuruluşuna Dair Açıklamalar 

Divan metnini kurduğumuz nüshalarda belirtilmesi gereken ve 
fonetiği yansıtan bazı imlâ özellikleri vardı. Biz bunlara dayanarak bir 
takım tasarruflarda bulunduk ve metinde tam bir transkripsiyon 


1. nüshayı doğrudan görmemiz mümkün olmadı, ancak arkadaşım Yrd.Doç.Dr. 
M. Naci Onur İngiltere'de bulunduğu sırada ricamız üzerine bu nüshayı incelemiş ve 
hazırladığımız tenkitli meünden daha eksik bir nüsha olduğunu ifade etmiştir. 



XII 


XIII 


yapamadık 1 . 

Nüshalarda 1 . ve 2. şahıs iyelik ekleri, isimden sıfat yapma (-li, -lü) 
eki ve kapalı e ile ilgili bazı örnekler şunlardır: 

Birinci şahıs iyelik eki, küçük ünlü uyumuna girerek dar düz şekilde 
görülüyor : Plânımı - Tl, T2 (K.3, b.38); tab'ıma - 

Tl, T2, Ü (K.7, b. 8); idrâkim- AU ■>! Tl (K.3 6, b.8). 

İyelik ikinci tekil şahıs eki, uyuma girerek dar düz ünlüyle ve bazan 
harekeli yazılmış: ihsanının - JiLjLüJ T2 (K.3, b .14); şerifine - 
ı a ı j -‘ .ı M, Tl, T2, Ü (K.5, b.6); zahmma - \ j Tl, T2, Ü 

(M'de A »;> ^ j biçimindedir) (K.5,b.53); derine - T 2 

(Mek.l0,b.8); kâküllerini - (Mus.V, b.l); kaddine - 

4İ^T2 (G.123, b.6); güzârın - M (G.262, b.4). 

İsimden sıfat (-lı, -li, -lü, -lü) yapma ekinin dar düz ünlüyle uyuma 
girmiş şekillerini de görüyoruz: belli - «A M, Tl (T2 ve Ü'de 
^1L biçimindedir) (K.36, b.96); devletlilerin- jJLİ-J ^ T2 

(K.36, b.96). 

Kapalı e'nin güzel h (ö) ile yazıldığı ve bazan üstünle harekelendiği 
örneklere de rastlıyoruz: yer yer - T2 (K.8, b.104); deyende - 

u-io-o Ü (T2'de biçimindedir) (K.36, b.81); derer - jj* T2, 

Ü (K.36, b. 104); everdi - T2 (K.37, b.28); dedirir - jj o M, Tl 

(T2'de j biçimindedir) (G.39, b.63). 

Yukarıda imlâlarını örneklediğimiz bu eklerin uyuma girmiş 
biçimlerine bakarak metnimizde bunları uyuma sokarak yazdık. Donmuş 
bir imlâ sorunu olarak kabul ettiğimiz, eski yazılı metinlerde daima uyum 
dışı " " şeklinde tespit edilen belirli geçmiş zaman ekinin, hiçbir zaman 

vokalli yazılmayan " " belirsiz geçmiş zaman ve partisip ekinin, bazan 

vokalle birlikte ama daima "b" ile " biçiminde yazılan gerundium 
ekinin, bazan dar düz vokalle de yazılan "-dik, -dik, -duk, -dük" partisip 
ekinin ünlülerini de ünlü uyumlarına sokarak yazdık. Bu tasarrufta 
bulunurken gene "-nin, -nın, -nun, -nün" 2. tekil şahıs ve "-m" 1. tekil şahıs 


iyelik ekiyle kullanılan ünlülerin uyuma girdiği örneklerden yola çıktık. 
Yuvarlaklaştırıcı Özelliğe sahip, burunsal ve çift dudak ünsüzü olan "m" 
sesiyle kullanılan ünlü, uyuma girerek düzleşmişken, çift dudak sesi "p" ile 
kullanılan ünlülerin ve yuvarlaklaştırıcı etkisi olmayan "d" ünsüzüyle 
kullanılan ünlülerin uyuma girmemesi düşünülemezdi. 

Nüshalarda c, ç seslerinin kullanılışı da düzensizdir. Meselâ: güc T2 
(K.3, b.31), güçlük T2 (K.3, b.32); durdukça Tl, Ü, turdukça T2 (K.37, 
b.82) gibi aynı kelime ve eklerin ikili yazılışlarına rastlıyoruz. 

Bütün bu imlâ özelliklerinden dolayı, farklı yazımlardaki ikiliği 
ortadan kaldırmak amacıyla küçük ve büyük ünlü uyumlarına dikkat ederek 
metnimizi Türkiye Türkçesi imlâsına göre yazdık. Ancak "kapu, kamu, 
deyü" gibi kelimelerin imlâsında bir tasarrufta bulunmadık. 

Ünsüzlerden "d" sesinin ölümsüzleştiğini gösteren hiçbir örneğe 
rastlanmadığı için bu sesin ölümlülüğünü koruduk: bakdıkça, gitdi gibi. 

"Nice, gonca" gibi kelimelerin az olmakla birlikte "niçe, gonçe" gibi 
yazılışları da nüshalarda yer almaktaydı. Bu kelimelerin "nice, gonca" 
yazılışlarının daha yeni olduğunu göz önüne alarak bu kelimeleri metinde 
böyle yazdık. 

Nüshada "idi, imiş" gibi kelimeler ek halinde kelimeye bitişik 
yaz ılm ışsa biz de metnimizde bitişik yazmayı tercih ettik. 

Muhammed adını, sadece Hz. Peygamber için kullanıldığında bu 
şekilde yazdık. Padişah adlarında Mehemmed, kişi adlarında ise 
(manzumelerde vezin zorlamaları dışında) Mebmed biçimini tercih ettik. 

Nüshalarda bazı atıf tamlamaları vav'sız yazılmıştı, bunları da metne 
parantez içinde ilave ettik. 

Metinde alışılagelen transkripsiyon alfabesi kullandı. Vezin gereği 
zihaf yapılan uzun ünlülere uzatma işareti konmamış, vav-ı madule (h v âb, 
h v âh örneklerinde olduğu gibi) satır çizgisi üzerinde gösterilmiştir. 


!. Daha önce de belirttiğimiz gibi Salim Tezkiresi yayma hazırlamıştık. Bu çalışma 
müellif hattına dayanılarak yapılmıştı. Burada da Tezkiredeki imlâ paralelinde bir 
uygulama yapmayı uygun gördük. 



XIV 



BİBLİYOGRAFYA 


Ahmed Refik; Hicrî Onikinci Asırda İstanbul Hay aü, İstanbul 1930. 

Akün, Ömer Faruk; Salim Mehmed Efendi, İslam Ansiklopedisi, C.10. 

Altunsu. Dr. Abdülkadir; Osman lı Şeyhü'l-islâmlan, Ankara 1972. 

Babinger, Franz; Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri, Çev. Prof Dr. Coşkun Uçok, 

Ankara 1982. 

; Salim, Edİ. CJV, s. 122. 

Bursalı MehmedTahir; Osmanlı Müellifleri, 3 C., İstanbul 1333, 1342. 
Concordmce Et Indices de la Tradition Müsülmane, VÜI C., İstanbul 1988. 
Çelebi-zâde Âsim; Çelebi-zâde Tarihi, İstanbul 1153. 

Es'ad Mehmed Efendi; Bâğçe-ı Safâ-endûz, Süleymaniye Ktp. Es'ad Efendi 4040. 


Fatin Davud; Hâtimetül-eş'âr , İstanbul 1271. 

Hüseyin Ayvansarayî; Hadîkatül-cevâmi', CJI, İstanbul 1281. 

; Vefeyâl-ı Ayvansarayî, İstanbul Üniversitesi Ktp.Ty. 2644. 
İnce, Adnan; Salim Tezkiresi Üzerine Bir Tahlil Denemesi I, Fırat Üniversitesi 
Dergisi (Sosyal Bilimler), CJV , S J. Elazığ 1990. 

İpekten, Halûk; Şu'arâ Tezkireleri, Erzurum 1986. 

İsmail b. Muhammed El-Aclunî; Keşfül-bafa ve Muzüül-ilbâs, Beyrut 1988. 
İstanbul Kütüphaneleri Tarih Coğrafya Yazmaları Katalogu, I-fas . Türkçe Umumî 
Tarihler, İstanbul 1947. 

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Divanlar Katalogu. 

Kur'an-ı Kerîm ve Türkçe Anlamı, Ankara 1975. 

Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî, 4 C., İstanbul 1308,131 1. 

Mehmed Şemî Molla; İlaveli Asmârüt-tevârîh maa Zeyl, İstanbul 1295. 
Muhammed Fuad Abdülbâkî; Mu'cemül-Müfebres, İstanbul 1986. 

Mustafa Safâyî; Nubbetül-âsâr min Fevâidi'l-eş'âr, Süleymaniye Ktp., Es'ad 

Efendi 2549. 


Müstakîm-zâde Süleyman Sadeddîn; Mecelletü'n-nisâb, Süleymaniye Ktp. Halet 
Efendi 628. 


; Tubfe-i Hattatın, İstanbul 1928. 


Özcan, Abdülkadir; Şakaik-ı Nu’maniye ve Zeyilleri , 4 C. İstanbul 1989. 
Râmiz Hüseyin; Adâb-ı Zürafa, Milli Ktp, MFA, 1340. 

J . * . . vv • .... • 0/KY7 


Salim ; Salim Tezkiresi, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Ty . 2407. 


Şeyhî Mehmed Efendi; Vekâyiü'l-Fudalâ, BayezitKtp., Veliyyüddin Efendi 2362. 
Tanışık, İ.H.; İstanbul Çeşmeleri, II. İstanbul 1945. 


1 


DİVAN-I StöR-'UNVAN-I IjtAZRET-İ SALİM EFENDİ 
sellemehü's-selam* 

I 

1 CenT etmeğe ebyâtımı oldum püyân 
Kilkim olup imlada şitâbân gaitan 

2 Ben kem teri yad eyleyeler lutf ile Salim 
Dîvanımı aldıkça ele zümre-i ‘irfan 

1 

Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Ola dergâh-ı Hakk'a şubh u mesa 
ITamd U şükr U şena-yı la-yuhşa 

2 Ki odur mecma'-ı deva-yı kulüb 
Mültecâ-yı ‘ariza-i matlûb 

3 Şefkat-amız-i ğurbet-âlüde 
Güneh-amürz-i meskenet-süde 

4 Çâre-saz-ı mukarin-i hicran 
Merhem-i yare her gama derman 

5 Cüd u ihsanı şamil-i her kes 
Cümle muhtacı hep nefes-be-nefes 

* (Başlık) - M, Tl, T2. M'de I. manzumeden sonra başlık olarak "Dîvânçe-i Mehmed 
Salim el-müştehir be-Mırzâ-zâde Hudaya bi-hakkin" cümlesi var. 

I M 1b, - Tl, - T2, Ü 1b. [Nazm'ın ilk beyti "mefülü mefa'ılü mefaTlün fa'“ rübaı 
kalıbıyla, ikinci beyti "mefülü mefâTlü mefâllü faülıin" kalıbıyla yazılmışür. Bu ve daha 
sonra gelecek olan diğer üç manzumeye kaside ve mesnevilerin içinde sıra numarası 
verilmemiş, başlık niteliğinde oldukları için romen rakamı ile gösterilmiştir.] (2b) 'irfan: 
yaran M. 

1 - M, - Tl, - T2,Ü 1b. [Tek nüshada bulunan bumanzume Salim Tezkiresi'nin 
İstanbul Üniversitesi Ktb. Ty . 2407 numaralı müellif hatü nüshasında da “Münacât ve 
Tevhid be-dergâh-ı Hazret-i Rabb-i Mecid" başlığı ile Ib'de yer almaktadır .Manzume tezkire 
ile karşılaştırılarak verilmiştir.] 


2 


6 Yem kemer-bend-i emi ü fermanı 
Ber de muhtâc-ı tohm-ı ihsanı 

7 Kü hl ar ser-f irâz-ı ikramı 
Her nişlmen karin-i in'âmı 

8 Gülsitân pür-ni c am çemen-be-çemen 
Sah aLar sah a pür revemakden 

9 Ebr-i lutfu na'ım ile mali 
Kereminden bir an değil hali 

1 0 Vaşf-ı tevhıd-i vah detini eğer 
Cüş ederdi işitse deryalar 

1 1 Cümle eşyâ dilince bâ-temcıd 
Hâlik'm Razık'm eder tevhıd 

1 2 Gülsitân içre gül-bün-i taze 
Etmede na t-ı zata âğâze 

1 3 Kimi lutf-ı b ahar ile güy an 
Kimi kahr-ı hazândan tersân 

14 Kimi dil-dâde-i temennadır 
Kimi hiisn içre serv-i ra'nâdır 

1 5 Goncalar mehd-i nahl-i güllerde 
Hem-çü tıflân bemışe perverde 

1 6 Bir bölük zülf-i dil-rübaâsâ 
Sünbülistân karin-i zib ü bahâ 

1 7 Taze taze benefşeler der-pey 
Gâh lutf-ı bahar u geh ğam-ı dey 


(8 b) Tezkire 'de metindeki gibidir. " Jd j j j "kelimesinin anlamı bulunamamıştır. Divanda 
ise "revnakdeıı" şeklindedir ve vezin bozuktur . 


3 


1 8 Güller açılmada letafetden 
Murğ-ı gülşen nevâda behcetden 

19 Lale pür-dâğ-ı sine hem-çü riyâ 
SâTd-i zühde keyy olup güya 

20 Bülbülün ise hep nevasında 
Rüzgâr esmede hevâsmda 

21 Havz-ı gülşen şadâ-yı vahdetde 
B aşka bir zevki var bu keşretde 

22 Selsebılin hemlşe mecrası 
Şâhid-i da e vı-i dil-ârâsı 

23 Gerçi fıskıyyedir ana şâTr 
Lık ‘ibret de anda pek vâfir 

24 Şişe gerçi şarâba me a vâdır 
Lık gâhl de Zemzem'e çadır 

25 Hal -i muhtaş koyulmaz ıtlâka 
Ya c ni ma‘nâ verilmez 'uşşaka 

26 c Ayn-ı bâtın cenân-ı hikmetdir 
Çeşm-i zahir eslr-i ğafletdir 

27 Vâkfa sürelinde hülyalar 
Kimi zâhir kimi de sevdalar 

28 Ba e zı nfyâ mutabık-ı hakdır 
Lübb-i şıdka karin U mülhakdır 

29 Kim i de ğark-ı mahz-ı vehm-i serâb 
Hem-çü renc-i girân-ı £ âlem-i h v âb 

30 Ruh birdir bedense sâyirdir 
Neye baksan bütün mugayirdir 

3 1 Ya c ni uymaz biri birine her an 
Büsbütün bu tabi c at-ı inşân 



4 


5 


32 

Geh güşade gehi de derhemdir 

45 

Kâmını eşke dersen ola nasib 
Şuyu hâsıl başından ola ğaııb 


Gerçi ‘âlem yine o ‘âlemdir 

46 

Ne gedâdan ne tab‘-ı şehdendir 

33 

Kârlar hikmetine râci'dir 

Cüml eten hükmüne mürâci'dir 

47 

Bu olan şiveler bütün bir bir 

Ne siyeh bahtıdır bu Mecnün'un 

34 

Gerek ‘âlem gerek beni Âdem 


Vü ne Leylı'deki gül-efsünun 


Kâse-i nüna nokta-i tev’em 

48 

Olmaya yine bezm-i kâma yakın 

35 

Bulur amma ki merkezin yine âh 


Telh ederse hayâlini Şiıîn 


Batn-ı hütu edinse menzilgâh 

49 

Hele sor bak bilir mi ol şeydâ 

36 

Dâd dadından ‘ârif-i suhenin 


Ne imiş ‘Âmir'i eden rüsvâ 


Goncaveş lal eder şakın dehenin 

50 

‘Aşk ile çıkmamış iken başa 

37 

Gül gibi bir güşade ‘âlem iken 


Neye urdu külüngünü taşa 


Seni eyler hazan ile külhan 

51 

Anda yok bunu derke isti‘dâd 

38 

Seni eyler çü cüy-ı bı-ârâm 

Çeşmine h v âb-ı rahatını haram 

52 

Ne bilir küh-ı himmeti Ferhâd 

Ketm-i esrâr edeydi ol ma‘yüb 

39 

Gerçi h v abı harâm eder amma 

Lîk ancak helâl olur ma‘nâ 

53 

Olmaz idi nevâlden mahcüb 

Nefret etmezdi kimse hiç andan 

40 

Ya‘ni cüş eyleyip yem-i ‘irfan 

Hem-çü bahr-i sehâ taşar insan 

54 

Etse cây-ı hakikati mesken 

‘Akıbet hep kelâm-ı menfüru 

41 

Sen de ey dil netice eyle hurüş 

Ede tâ bahr-i kâbiliyyet cüş 

55 

Gör ki başdan çıkardı Manşür'u 

Ketm-i sırr-ı hakikat etme veli 

42 

Kabil ol kâbil-i nasihat ol 

Anda her bir meramını hep bul 

56 

Lîk lâyık mı sana dene deli 

‘Arif ol da hamakat izhâr et 

43 

Rabt-ı kalb-i hulûs edip her gâh 


‘Aklı lübb-i cününa der-kâr et 


Zikr ü fikrini eyle hep Allah 

57 

Şakın amma yine melâletden 

44 

Lafzatuilâha dilde câ eyle 

Cümle andan hemın recâ eyle 


Geçme dil-dârdan melâmetden 


(45b) Şufi haşıl ola başında ğarib Ü. 



6 


7 


58 Bir kapunun kuluyuz ey Salim 
Nic'olur denmesin salan hâlim 

59 Sen hemân et hulüş-ı kalbi penâh 
Gam yeme kâmını verir Allâh 

60 ‘Arz-ı hâlin o baba eyle revân 
Eyle derdin derinde cümle ‘ayan 

61 Deme doğmaz şeb-i kederde zafer 
Geceler yüklüdür demiş erler 

62 Bir gün ola bu gördüğün tekdir 
Mahv ola hep be-‘avn-i lutf-ı Kadir 

63 Çeşminin seyl-i mihnet-âlüdu 
Ola bâğ-ı şetaretin rüdu 

64 Dıde derd-i remedle olduğu kan 
Ola güller gibi şafâ-yı cinân 

65 Gül-i ümmidi fikr edip her ân 
Şol arak kim kederle ola revân 

66 Ola cümle gül-âb-ı istiğna 

B öyledir hep bu gülşen-i ma'nâ 

67 Hemân iste Cevâd-ı mutlakdan 
Ne ise matlabm çemen-be-çemen 

68 Yâ İlâhı be-cüd-ı feyz-i yesâr 
Yâ İlâhî be-yüsr-i ehl-i ‘usâr 

69 Yâ İlâhî be-feyz-i sırr-ı seher 
Beni edip ‘inayete mazhar 

70 Eyle her bir gamımda sen şad cüd 
Şiddetimde ferecler et meşhüd 

7 1 Şerer-i âhı piir-eşer eyle 
Çeşm-i giry ânıma nazar eyle 


72 Olmasın sine ğam ile külhan 
Söndür ateşlerim sirişkimden 

73 Sehere çıkdığmca şem‘-i ümıd 
Beni etme ‘inayet et nevmîd 

74 Eyle lutf-ı visali erzânı 
Zâr-ı künc-i ğamîn-i hicrâni 

75 İhtiyâcım sana olup mu' tad 
Beni lutf eyle gamdan et âzâd 

2 

Mefâ'ılün mefa'îlün fa'ülün 

1 Be-nâm-ı pâdişâh-ı miilk-i hestî 
Müretteb-sâzi-i bâlâ vü pestî 

2 Tarâvet-bahş-ı nür-ı çeşm-i biniş 
Nigâr-ârâ-yı kadr-i âferiniş 

3 ‘Atâ-bahşende-i Şâfi-i zî-şân 
Be-i‘zaz-ı sücüd-ı sebz-püşan 

4 Kerem-senc-i cenâb-ı Şıt-i ‘arif 
Be-ikram-ı ziyâdât-ı şahâyif 

5 Meserret-bahş-ı İdns-i velayet 
Be-irsâl-i kuşür-ı bâğ-ı Cennet 

6 Selâmet-dâd-ı râh-ı Keşti-i Nüh 
Deva-sâz-ı hezârân kalb-i mecruh 

7 Kerem-fermâ-yı kalb-i hazret-i Hııd 
Be-ihlak-i ‘adıı-yı ğayr-ı ma'düd 

8 Meded-bahşende-i da‘vât-ı Salih 
Naşîr-i mev c id-i halk-ı neşâyih 


2 M lb, Tl 1b, T2 Ib.Ü 12b. (başlık) - M. - Tl. -T2. Na>i Diğer Beıây-ı Medh- 
Hazret-i Seyyidü'l-beşer Ü . (2a) biniş: bine M. (b) âferiniş: âferine M. (8) - Tl. 



8 


9 


9 

Kerim -i 'ömr-i Hızr-ı ma'delet-za 

Be-nüş-a-nüş-ı ab-ı Kevserasâ 

22 

Hezaran ma'delet-bahş-ı Süleyman 
Be-temlîk-i cihan-ı köhne-darân 

10 

Gülistân-sâzi-i nar-ı Berâhlm 

Be-envâ'-ı hezâran ‘izz ü tekrîm 

23 

Risâlet-bahş-ı zat-ı pak-i Yalıya 
Hezâran mu cize-fermâ-yı 'İsa 

11 

'Amı-pirâ-yı çeşrn-i düşmen-i Lüt 

Şuver-ârâ-yı şekl-i §ekl-i mahrüt 

24 

Hitâm-ı enbiyâ-saz-ı Muhammed 
Nebiyy-i ekrem ü emced mümecced 

12 

Risâlet-bahş-ı İsmail ü İshâk 

Be-sır-i vuslat -ı Ya'küb-ı müştak 

25 

Ki oldur baiş-i ıcâd-ı dünyâ 

Sebeb dünyâyı halka pest ü bâlâ 

13 

Hüsün-pıra-yı rüy-ı zat-ı zı-şan 

Cenab-ı Yüsuf-ı sultân-ı hüban 

26 

0 kim nâm-ı şerifi halka candır 
Be-her harfi hayât-ı câvidândır 

14 

Hacalet-dâdi-i şeytân-ı mehrüb 

Be-şabr u ıştıbâr-ı kalb-i Eyyüb 

27 

0 kim ser-ta-be-pâ fahr-i cihandır 
Hümâ-yı aşiyan-ı la-mekandır 

15 

Kerem-sencide-i ferhunde-taTat 

Şu'ayb-ı hikmet-ara-yı nübüvvet 

28 

0 kim nür-ı İlâhi'dir cihâna 
c Aceb mi rahmet olsa bendegana 

16 

'İnayet-sâz-ı kalb-i pak-i Müsa 

Be-ikram-ı kelâm-ı rüh-bahşa 

29 

0 kim şah-ı serır-ı istifadır 

Cihâna makdem-i pâki 'atadır 

17 

Risalet-dâdi-i Hârün-ı zı-şan 

Vezaret-dâdi-i Harün-ı zî-şan 

30 

0 kim cümle çerağ-ı hasıdır hep 
Zemin ü asuman u heft kevkeb 

18 

Refakat-dadi-i Yüşa 1 be-Müsâ 

Zaman-ı cüst (ü) cüy-ı Hızr-ı dana 

31 

Yanında âfitâb-ı 'âlenı-âra 

Hemân bir zerre-i nâ-çiz ü edna 

19 

Rehâ-bahş-ı dil-i ğamnak-i Yûnus 

Ferah-sazi-i kalb-i pâk-i Yûnus 

32 

Kamer ger olmasaydı ana şeydâ 
Derünunda o na'l olmazdı peyda 

20 

Nigeh-darı-i Üyâs-ı keremkar 

Be-esb-i ateşm-i tîz-reftar 

33 

Ser-âğâz eylese Nahid-i devran 
Şenâ-yı zât-i pâkin eyler iian 

21 

'Ata-bahşende-i avâze-i hüb 

Cenab-ı hazret-i Davüd-ı mahbûb 

34 

Hevâ-yı asitânın etdi te'nıs 
Anınçün Müşteri nâm oldu Bircıs 


(9b) Be-nüş-â-: Be-feyz-i Ü. (15b) hikmet: hükmU. 


(33) -Tl. 



10 


11 


35 ‘Ut and ‘aciz -i terkim-i şanı 
Heme Behrâm u Keyvan na't-h v ânı 

36 O şâh-ı tahtgah-ı mülket ü dîn 
Ki mevlüdu cihanı etdi tezyin 

37 O şebde şad 'alâmât oldu peyda 
Yıkıldı küngiir-i Eyvan-ı Kisrâ 

38 Zülal-i ab-ı lutfu oldu efşan 
Söyündü âteş-i âteş-perestân 

39 Kemâl-i ihtirâmen ol beşıre 

O şebde Bahr-i Save geçdi yire 

40 Muh assai mu'cizata yok nihayet 
Ne miimkin kim ola ta' dada kudret 

41 Şefî'u'l-müznibînâ padişaha 
Eya şefkat-resân-ı ehl-i belvâ 

42 Ne haddim zât-ı pakin midhat etmek 
Ne şanım mi dh atinde dikkat etmek 

43 Ne dikkat lal olur belki de hanım. 
Şumar edip kusur u ‘acz U şanım 

44 Ki sen şahenşeh-i taht-ı risalet 
Dil-i nâlân ğark-ı bahr-i zillet 

45 Ne miimkin na‘t-i pakin ede takrir 
Kemâli ile şaha kilk tahrîr 

46 İlâha Zü'l-‘ ataya bi-niyâza 
Rahîmâ Lâ-yezâlâ çâre-saza 

47 Be-hakk-ı hazret-i Kur = an-ı ekrem 


(35a) terkim : tersim Ü.(36b)mevlüd:mevlidTl.(37a)‘alamât: ‘alâyim T2. (b) küngiir: 
kubbeÜ. (41) -Ü.(b) resan-ı: risalet M; belvâ: hevâM. 


Be-feyz-i hazret-i bürhân-ı ekrem 


48 Be-peyğam-aver-i zât-ı mümecced 
Be-şân-ı ‘izzet ü tekrîm-i Ahmed 

49 Be-teslîm-i cihar akrân-ı devran 
Be-dü şehzâdegan-ı nesl-i sultan 

50 Be-evrâk-ı nihalistan-ı hikmet 
Be-ezhâr-ı gülistân-ı velayet 

51 Be-zât-ı huşe-çîn-i kişt-i vahdet 
Be-teşbîh-i nigeh-dâr-ı sa'adet 

52 Be-âh-ı ateşîn-i her sehergah 
Be-efğân-ı hazîn-i her sehergah 

53 Be-çeşm-i hun-çegân-ı ehl-i hasret 
Be-eşk-i hün-ı ğark-ı bahr-i hayret 

54 Be-dağ-ı sîne-i ‘uşşâk-ı şeyda 
Be-âşar-ı cünün-ı ‘aşk-pira 

55 Be-gül-geşt-i giilistan-ı cihanyan 
Be-avâz-ı hezar-ı hoş -el han 

56 Be-râğ-ı dil-nişîn-i ehl-i ülfet 
Be-germ-â-germi-i erbâb-ı sohbet 

57 Be-gül-rîz-i hazâıı-ı bâğ-ı devrân 
Be-âyîn-i bahâr-ı ‘ayş-sencân 

58 Be-şerm-i şeımsar-ı ehl-i ikram 
Be-ntış-â-nıış-ı lutf-ı şekl-i in'am 

59 Be-şâdan-ı dil-i vuşlat-enisân 
Be-âlam-ı firak-ı zevk-şiııasan 

60 Be-izhar-ı kuşür-ı nükte-pîra 


(49a) cihar: cihan M, Ü. (51) -Ü. (55b) hezâr: hezarân M,T1,T2. 



Be-şekl-i hayret-amizi-i dünya 

61 Be-na'l-i sine-süzi-i veliyyân 
Be-baht-ı bi-medar-ı ehl-i t ab ‘arı 

62 Aman et Sâlim-i zara aman et 
Zülal-i Kevser-i lütfün feşan et 

63 O pür-cürm-i hatâ-sâz-ı 'uyübun 
, O şeyh-i tekye-i züll ü zünübun 

64 Zebanı nükte-senc-i zülf-i hüban 
Dehânı maskat-ı güy-ı perişan 

65 Derünu mahfaz-ı fikr-i muhâlât 
Gözü âlud-ı evham u hayâlât 

66 Mezayâdan hemîşe güyu salim 
Dem-a-dem tâli'i bed-kar u zalim 

67 Dili ğavvaş-ı derya-yı hatadır 
Ser-â-pâ sâlik-i râh-ı hevadır 

68 Ne güy-ı nâşıhı güş eyledim ben 
Yanımda yokdu mezmüm vâ' izandan 

69 Ne hod çille-nişin-i tâ' at oldum 

Ne hod Darâ-yı künc-i “uzlet oldum 

70 H ata vü cünnüme bakma İlah'ım 
Bana yâ Rab yeter rüy-ı siyahım 

71 Y etişdir bana tiryak-i muradım 
Hemîn-zehr-âb-nüş-ı cürm-zâdım 

72 B ana lutf et kerem kıl eyle ihsan 
Edem feyzin ile tertib-i divan 


73 Gülistân-ı cihan durdukça ya Rab 
Okunsun dünyede şiYim müretteb 

II 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'iliin 

1 klamd Allah'a münacat ile dîvânımı ben 
Zîveriş-yâfte-i zîbiş-i tahmid etdim 

2 Şerh edip halimi Salim kerem ümmldi ile 
“Arz-ı hâl-i dil-i bî-çâreyi tesvîd etdim 

3 

Münâcât Mesnevi 
Mefa'îlün mefâ'ilün fa'ülün 

1 İlâhî lutfuna payan yokdur 
Edâ-yı şükrüne imkan yokdur 

2 Senin yâ Rabb bana etdigin cüd 
Nice mümkin k'ola mahsüb u ma düd 

3 Beni mülk-i cihanda “akil etdin 
Beni Âdem'de yâ Rab dahil etdin 

4 'Ata etdin bana îman-ı kâmil 
Anın şükründe 'acz-âver iken dil 

5 Resülüne beni eyledin ümmet 
Buna hem-ta cihanda olmaz 'izzet 

6 Beni dünyâda sen devletde etdin 
Gınâ-yı hürmet ü 'izzetde etdin 

7 Ne denlü gördüm ise bir musibet 
Sonunda gördüm anın 'izz ü hürmet 


— II - M,- Tl, T2 4a, -Ü. 

(65b) âlüd-ı: alüdeÜ. (66a) hemışe: dem-a-dem Ü. (b) dem-â-dem: bemişeÜ. (70a) 3 3b s Tl 3a,T2 4a,Ü 3 b. (başlık) - Tl, T2. (2a) etdigin: eylediğin Ü. (6b) Gma- 

İlâb'ım: İlâbıÜ. (b) siyahım: siyahi Ü. (71b) âb: abe T2. y i: Ğmâ vü T2. 



14 


8 Fününu derke isti'dâd haşıl 
Edip etdin beni idrake kabil 

9 B ana etdin ey â lutfu firâvan 
Cemı'-i ‘uzvumu ser-cümle ihsan 

10 Dahıl-i sür-ı İslam olmama ben 
Senin şükründe ‘âciz olmuş iken 

1 1 Senin envâ‘-ı ni'met verdiğine 
Nice şükrün getireyim yerine 

1 2 Senin medhini ya Rab sen bilirsin 
Yine kendi şenânı sen kılarsın 

13 Ger olsa Nüh denlü ‘ömr-i inşân 
Edâ-yı şükr-i İslama ne imkan 

14 Senin envâ‘-ı ihsanının ey nür 
Edâ-yı şükrü bir bir kanda olur 

15 Hemân şükrünü na'manın 'ata kıl 
Teğâfülden bizi yâ Rab ciidâ kıl 

16 B enim âlü d-ı ç irk-âb-ı mez ellet 
Vücudum ise ‘isyandan ‘ibaret 

17 Şeh-i tab'a benim kul oldu cismim 
Ne emr etdiyse anı gördü çeşmim 

1 8 Hevâ-yı nefsime mağlüb oldum 
Bi-külli cürm ile ma'yüb oldum 

19 Benim murğ-ı dilim yâ Rab ser-a-pâ 
Zünübu âşiyân etdi dirîğâ 


(12a) medhini ya Rab: kendi senanı Ü . (13a) Ger olsa: Olursa M, Ü .(b) şükr-i İslama, şükri 
insana Ü . (18a) Hevâ-yı nefse. mağlüb oldum ben M. (b) bi-külli: mükemmel Ü. 


20 Şikayet ya İlahi nefs-i bedden 
Elinden dil-figar u ‘âcizim ben 


15 


21 dJ-lUa-C (_^Lj j I J J-J-o I 

£J-a tSJâ _)jî ^ 

22 IjLj jI jî jl ı 

IjL jLi. <Jj (Zi-Jİ ‘ < ı Sfc Lj 

23 İlâhî bunca lutfu görmüş iken 
Sana layık "ibadet etmedim ben 

24 Beni bu nefs-i bed bizar etdi 
Bana cünn ü zünübu kar etdi 

25 Komaz nâşıh beni kim edip ıslâh 
Söz ile kalbimi ol ede işrâh 

26 Senin farZın eda etmekde yek-ser 
Ten ü cismim benim ol ağır eyler 

27 Gelince sem' ime bang-i ezan ol 
Bana rahat verir ol dem hemân ol 

28 Ki ya'ni aıtınr ol inbisatım 
Keser âb-ı vuZüdan ihtilâfım 

29 Şurü' etsem salata ben hemân ol 
Bana bâb-ı kazadan gösterir yol 

30 Ki ya'ni der bana ol nefs-i kâhil 
Eda-yı farz bu tab ile ne kabil 

31 Kişiye güç buyurmadı o Sübhan 
Kabül-i 'özrünü ol eder ihsan 

(21) "Senin bağış denizinden ümitliyim, çünkü senin cömertlik dalgaların coşmaktadır." (a) 
f jl j & Tl, T2. (22)"Gönlüm o kötülükten kurtulsun, senin ihsanın ile 

şad olsun! 11 (a-b) I jL: ,t ■% ! . M, Ü .(25b) Ede tâ'ât-i Hakk'a sevk u ilhâh T2.(30a) kâhil: 
kâmil M.(31a) çü: o M,Ü. 



16 


17 


32 

Ne güçlük var durur dar-ı fenada 

Kaza babı hususa kim güşâde 

44 

Figân ol gün gele ortaya mizan 
Nic’etsin n'eylesin bî-çâre inşân 

33 

Bu sözle kaşdımı ol batıl eyler 

Beni ya'ni namaza kahil eyler 

45 

Figan ol gün Sırat ortaya gele 

Zünüb ehli cehennemlikde ola 

34 

Beni ya Rabb nefse etme mağlüb 

Anı âlemde bana eüne mahbüb 

46 

Nice olur o dem hâl-i günehkar 

Benim gibi ki cünn ede o her bâr 

35 

Kamu nefsim ne etdiyse bana sen 

Bilirsin yeg anı yâ Rabb benden 

47 

Zünübuma göre meczi olursam 
Cehennemlik en evvel ben olursam 

36 

Utanmadın nice diyem kulum ben 

Ma'âşîye kim âlüde-dilim ben 

48 

İlâhî lutf u ihsân sana mahsus 

Hemin cüd u firâvân sana mahsus 

37 

Muradım 'arz-ı hâldir sana yâ Rab 

İki 'âlemde sensin bana matlab 

49 

İlâhî ism-i Gaffârln hakıyçün 

Senin ol ism-i Settar'ın hakıyçün 

38 

Kamu esrar u Hânımı yek-ser 

Senin 'ilmin anı ma'lüm eyler 

50 

Be-hakk-ı leyle-i Mi'râc-ı Ahmed 
Be-hakk-ı sırr-ı esrâr-ı Muhammed 

39 

Şerikin mümteni'dir yâ İlâhi 

Kerem kıl padişehler pâdişâhı 

51 

Be-hakk-ı Süre-i Yâsîn ü Rahman 
Bana yarın ferecler eyle ihsân 

40 

'Uyübum lutf ile mestur eyle 

Beni 'afvin ile mağfur eyle 

52 

Yeter küstah güyun etdin inşâd 

Sana IjF tân V yetmez mi dil-şâd 

41 

Dile noksan ile olma mu'âhiz 

V JaâJ 1 

53 

ZUnübuna gel istiğfar eyle 

Yeter tevbâtı Salim kar eyle 

42 

Figân ol gün ki ola rüz-ı mahşer 

Gele meydâna ne kim var yek-ser 

54 

Cihan mülkünde yâ Rabbî be-her gah 
Hatalar kılmış 12 estağfiru'llâh 

43 

Figân ol gün denile kal bir bir 

Cevâb-ı cümle-i amal bir bir 




(34b) Bana'âlemde etme anı mahbııb Tl .(41b) 11 Allah (bile) kötü işlerden dolayı riisva (44a) mizan: meydan Ü. (51b) ferecler: ferahlar Ü. (52a) etdin: etdı M. (b) 

etmez." / İA’ü JJbül Ü. (43a) denile: dile ne M. Tl . (43)ile(44) “ ı, , A ^İJL; <UI <UI<-o^».j Û-* I j- U - i lSV : Allah'ın rahmetın- 

M'de yer değiştirmiş. den umudunuzu kesmeyin .Doğrusu Allah günahların hepsini bağışlar. Kuran .39/53 


18 


19 


m 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefa'îlün 

1 Edince 'azm-i meydân-ı suhan na't-i Muhammed'le 
Bana tahsın eder her kes dem-i halet-nümunumdan 

2 Olunca der-miyân-dâmen beyâna mevlid-i pâkin 
Hezâran taze mazmun doğdu ey Salim derünumdan 

4 

Mevlüd-ı Bı-hem-ta Beray-ı Medh-i 
Muhammedü'l-Muştafâ 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefa'îlün 

1 Te'âla'llâh ne şebdir ol şeb-i mevlüd-ı bî-hem-tâ 
Şabâhu'l-hayr envârı kim andan aldı ser-ta-pâ 

2 Ne şebdir ol şeb-i zınet-fezâ-yı revnak-ârâ kim 
Bulupdur canib-i Hak’dan hezâran ni'met-i ‘ uzmâ 

3 Ne şebdir ol şeb-i envâr-güster ez-derün-ı dil 
Mukârin olmasın ister ana mihr-i ziyâ-bahşâ 

4 Ne şebdir ol şeb-i c âll-zemln anın kudümuyla 
Resül-i ekremin payına oldu atlas-ı hazra 

5 Ne şebdir ol şeb-i devle t-serây-ı cümle-i 'alem 
Ki mesrur oldu hep anın ile dünyâ vü mâ-fihâ 

6 Ne şebdir ol şeb-i baht-âşinâ tarf-ı İlâhi'den 
Cihan iç re kim olmuşdur zaman-ı haşre dek ihya 

7 Ne şebdir ol şeb-i devlet kim anın âb-ı myundan 
Kamu âteş-perestânın olupdur ateşi itfa 

8 Ne şebdir ol şeb-i ferhunde kim eyvanı Kisra'nm 


Har âb oldu o şebde yere geçdi Save ser-ta-pa 

9 Ne şebdir ol şeb-i cennet-fezâ kim etdi ferşıde 
Zemini atlasâsâ hüriyânın payına dünya 

10 Ne şebdir ol şeb-i 'ali kim ol nür-ı İlahî'nin 
Seza gördü sa' adetle o şebde doğmasın Mevla 

1 1 Nice reşk etmesin sair şebân-ı digerân anı 
Ki ol şebde sa' adetle doğupdur ol meh-i ra'nâ 

1 2 Cenâb-ı hazret-i şâh-ı risalet şafi'-i ümmet 
Nebiyy-i muhterem muhtâr-ı Rabb-i İzid ü Danâ 

13 Şefı'ü’l-müznibina padişaha melce-i halka 
Eya ey ma'den-i lutf-ı 'amlm-i hazret-i Mevla 

14 Cemi' -i enbiyaya 'illet-i ğâ'ıy yedir zatın 
Seninçün halk olundu cümle-i dünya vü mâ-fihâ 

1 5 Cihanda zerre denlü 'aklı olan sana şekk etmez 
Ne hâcetdir senin hakkında şâhid istemek a'dâ 

1 6 Cenab-ı Kibriya'dan hak resul olduğunu eyler 
Senin zahr-ı şerifinde mübarek hatemin imza 

17 Sen ol şâh-ı serîr-i mekrümetsin Tûr-ı Sina'da 
"N'olaydı ümmet olsam ana" dedi hazret-i Musa 

18 Sen ol hadî-i rah-ı rastsın ya Resüla'llah 
Gürüh-ı ümmete şer' -i şerifin genc-i lâ-yüfna 

1 9 Ne ednâyım ki vasfında tekellüm-senc olur kilkim 
Senin bir müyunun evsafı olmaz kabil-i İhsa 

20 Heman ruz-ı kıyametde şefa'at eyleyip ana 
Kerem babın güşade eyle lutf et Sâlim'e şaha 


ni - M, - Tl, T2 5b, - Ü. 

4 M 6b, Tl 7b, T2 5b, Ü 17a. (başlık) - Tl, T2. (3b) mukârin: muşâbib Tl. (4a) 
‘ali: firüz M, t) . zlbâ Tl . (5a) serây-ı : sezâ-yı Ü . (7a) devlet: mes'üd M, Ü, es' ad Tl . / 
rüyundan: rüviçün M, Tl, t), (b) kamu: bütünü. 


(10a) ol: o T2. (13) - M, Tl, Ü. (14a) cemi‘-i: ki cümle M,Ü. (b) halk olundu: oldu mahlûk 
M, Tl, Ü. (19a) vasfında: vasfınla M, T1,Ü. 



20 


21 


IV 

1 Şad 'acz ü kusur ile deyip 'unvanın 
Şebt eyledim ahvalini ben esrânın 

2 Pervaz edip eflâk-i derüna 'aşkı 
Mi'râc'ını yazdım o kerimü'ş-şanm 

5 

Mi'raciyye Berây-ı Mi‘rac-ı Mu'alla-kadr 
' ki Vakı‘-şod Zi-şah-ı lijl jl i_jIj 

Fe'ilatün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Nür-ı pertev-fikenin hürmetine oldu bina 
N'ola pervâne-i şem'-i ruhun olsa dünya 

2 Na't-i pakin pes ü bala eder işbat senin 
Vaşf eder zat-ı şerifini ser-a-pa eşya 

3 Güş edip tâs-ı nigün makdem-i ferruh-fâlin 
Devr ederken o sürür ile be-her-şubh u mesa 

4 Olmadı sır nigah-ı ruhun ey meh feleğin 
Kameti olsa 'aceb mi ğam-ı hicrinle dü tâ 

5 Sen o şâhenşeh-i evreng-i risâletsin kim 
Çekdimenşür-ı 'adilde iki kaşın tuğra 

6 O meh-i burc-ı şerefsin ki şeb-i Mi'râc'ın 
Şeref-i zât-ı şerifine delıl-i 'uzmâ 

7 Öyle bir şeb idi ol şeb ki zemin ü eflâk 
Nur ile dolmuş idi rüz-ı münevverâsâ 

8 Etdi kevkebleri meş'al reh-i canana cihan 
Şem'-i m a hi kodu meş'algeh-i çarha dünyâ 


IV - M, -Tl, T2 6a, - Ü. 

5 M 9a, Tl 4a, T2 6a, Ü 17b.(başlık) - T1,T2; 

'■^ji jl û * - -j « jjüi : Aralan iki yay aralığı kadar, belki daha yakın oldu" . 
Kur'an: 53 / 9. (2a) pâkiri: satın M, Tl , Ü. (5a) sen: ki Ü . 


9 Çıkdı gül-geşt-i sipihr etmeğe encüm yek-ser 
Çarh da almış idi duşuna bir gök diba 

10 Görünür idi sipihr iç re müretteb encüm 
Şan çiçekliydi o dibâ-yı müferrih güya 

11 Aldı pervaneler etrafını şem' -i mâhın 
Şaf-be-şaf leşker-i 'uşşak nigehbanâsa 

12 M akdem-i pâkine yıldız kadar akç a saç dı 
Şevk-ı teşrifi ile hadim-i çarh-ı vâlâ 

13 Zen-i dünyâ koyup âyîne-i mahı önüne 
Cevher-i encüm ile kendi(y)i etdi zîba 

14 O kadar şafveti var iki sipihrin ki çemen 
'Aks edip oldu çemen hayme-i hazrâ güya 

15 Meğer ol seyyid-i nâsa olup amade cihan 
Makdem-i pâkine müştak idi pest ü balâ 

1 6 Ümmihânî evine vardı şitâban Cibril 
İştiyakı o şehe eyledi 'arz u inha 

17 Dedi ey mâh-ı sipihr-i kerem-i hazret-i Hak 
Cilvegahın ne revadır ola rüy-ı ğabrâ 

18 Çarh-ı valaya buyur rüyuna müştâkândır 
Rüz u şeb makdem-i pakin gözedir ehl-i heva 

* 

19 Sana bi'z-zat selam eyledi Hallâk-ı cihan 
Da'vet etdi sanamahşüş cenâb-ı Mevla 

20 Gel buyur çarhı bahâ-sâzi-i behcet eyle 
Gel buyur eyle kudümunla sipihri zîba 

21 Sana bir eşheb-i na-dlde getirdim işte 


(12b) hadim: tarem Ü. (13a) mahı : mahm M, Tl, Ü. / kendi(y)i : kendini M, Tl, kendüyi 
T2. (14b) çemen: felek M, Tl, Ü. 


22 


Gel süvar ol gidelim ey şeh-i mülk-i ma'na 

22 Öyle bir eşheb-i nazende-i tız-revdir kim 
Bir şitâb etse ğûbann göremez çeşm-i Hüma 

23 Öyle bir esb-i şabâ-sıret ü hüb-şüretdir 
Ki rikâbına anın basmadı kimse hiç pa 

24 Öyle bir eşheb-i nazik ki anın akranı 

; Bir dahi gelmeye bu köhne cihâna aşla 

25 Binip ol esbe hemân pâdişeh-i heft-iklim 
Vardı bir lahzada Akşâ'ya o sultân-ı vera 

26 Etdi ervâh-ı nebiyylne imamet anda 
İktidâ etdi ser-a-ser o gürüh-ı vala 

27 Oldu rıf atle o hûrşîd sipihre 'azim 
Müstefız oldu ser-â-ser meh ü çarh-ı hazrâ 

28 Pes sa'adetle şu'üd eyledi çarh-ı düvüme 
Geçdi eflaki bu vech ile habib-i Mevla 

29 Erdi ta Sidre'ye ol şah-ı serîr-i rıf ât 
Oldu zâtıyla müşerref o makam-ı vala 

30 Rüh-ı ekber o mahalde kalıp ol şâh-ı rüsül 
Oldu Refrefle revân-ı reh-i tarf-ı bala 

31 Şad hezâran hicabı geçip ol şâh-ı cihan 
Oldu menzilgehi ol pâdişehin ^jljl 

32 Oldu çok lutfuna mazhar kereminden Hakk'ın 
Yine 'izzetle nüzul etdi o zât-ı vala 

33 Çok mudur zât-ı şerifine bu rütbe i'zâz 

(22a) nâzende-i: nâzende vüÜ.(b) bir: ger M, ki Tl, Ü./ etse: olsa T2. (23a) hüb: hoş T2. 
(24b) bir dahi gelmeye: gelmeye bir dahi T2. (26b) -ser: -pâ M, Tl, Ü. (27b) ser-â-ser meh ü 
çarh-ı: kudümu ile çetr-i T2. (30a) ol: o M, Tl .(32a) Oldu şad lutfuna mazhar o kerimü'ş- 
şânın M, Tl ,Ü.(33a) şerifine: latifine M, Tl.Ü. 


23 


Çok mudur şevket ü şanını bu güne i'la 

34 Odur ol şâh-ı veliyyü'n-ni'am-ı 'alem kim 
Olmasa zat-ı latifi olamazdı dünya 

35 Kevser'i kanda görürdü dil-i 'atşân-ı ümem 
Cennef i kanda bulurlar idi ser-cümle vera 

3 6 Çemenistanım ferşıde eder miydi zemin 
Mevc-i pey-der-peyini gösteremezdi derya 

37 Gülsitan revnak-ı nev-rüz ile bulmaz idi zib 
Bülbülan hurrem-i vuslat olamazdı kafa 

38 Hord-bâzı-i nesîm-i kerem olmazdı güle 
Ağzını açmaz idi bülbül-i hâlet-efza 

39 Gısu-yı sünbülü çârüb edemezdi bağa 
Gülsitanına taravet veremez idi saba 

40 Ne hıramâni-i servi görür idi gülzâr 
Ne kad ü kamet-i şimşad olur idi peyda 

41 Cümle ol zât-ı letafet-dihe ta'zlmendir 

Bu kadar zıbiş ü zînet bu kadar ferr ü baha 

42 Dâverâ pâdişehâ şefkat ü ihsan-güherâ 
Ey olan menba'-ı lutfu kerem U cüd u seha 

43 Böyle mi vaşf eder idi şena-yı zatın 
Kilk-i mu'ciz-rakam u hame-i ma'na-pırâ 

44 Olmasa bar-ı hümüm ile kadim dal benim 
Görmesem şafha-i 'alemde nice derd ü belâ 

45 Âh-ı cân-süz-ı hevâ vü heves ile her dem 
Şu'le-pâşîde eder bu dil-i hasret-peymâ 


(33b) şevket ü şanını: şân-ı şerifini M, Tl, t). (34b) olamazdı: k'olamazdı M, Tl.IJ. 
(37a) revnak: revzen T2. (b) hurrem-i vuslat: harem-i vasi Ü. (39a) çârüb: şârüb M, Tl, Ü. 
(40a) görür idi: gözedirdi Ü. (44a) bar: zar Tl . 



24 


25 


46 Âh kim cünn ü z Unu burna nihayet yokdur 
Âh kim geçdi hevâlarla zamanım hayfa 

47 Âh kim niceye dek ola melalim efzün 
Âh kim hınnen-i şabn heves etdi yağma 

48 Âh kim baht-ı dil-i zar u nizânm kemdir 
Âh kim ahter-i dûnum katı pesdir şaha 

49 Âh kim lezzet-i reftânnı ehl-i t ab' ıfi 
Eyledi telh hümüm-ı nazar-ı ehl-i heva 

50 Na'tını etmek içün şi'ri ederler tahşîl 
Ne revadır kala bı-çâre gürûh-ı şu 'ara 

5 1 Şi'r-i pâkîzelere kimseler etmez rağbet 
Ciimle-i nükte-şinâsân olunmaz ışğâ 

52 Sâlimâ ğayn du'â vakti bedıdâr oldu 
Ne bu ikşâr-ı kelâmın ne bu ‘arz-ı şekva 

53 Y ohsa dermanına kadir olamaz mı keremi 
Y ohsa zahmına senin eyleyemez mi o deva 

54 Ravza-i pâkine şad-gune tahiyyat olsun 
Şad selam eyleye ol zata cenâb-ı Mevla 

6 

Der-sitayiş-i Cenab-ı Fa^r-i Ka’inât 
'aleyhi efzalü’ş-şalavât 

Mefâ'îlün mefa'ılün mefa'îlün mefa'ılün 

1 Olaldan “aşık u ma'şük cana şem' ü pervane 
Niyaz u naz 'arz eyler ser-â-pâ şem' ü pervane 

2 Kaza böyle tecelli eylemişdir nola kim olsa 


(48a) kemdir: kimdir Tl, T2. (50b) revadır: reva kim M, T, Ü. (53a) keremi: zatı M, Tl , Ü. 
6 M 10b, Tl 5a, T2 8a, Ü 16a. (başlık) - Tl, Na't-i Resül-i Ekrem-i Ser-âmed 
Berây-ı Medh-i Muhammed M, Na't-iSer-âmed Beray-ı Medh-i Hazret-i Muhammed 
‘aleyhi's-selâm Ü. 


Cihan-süz u pür-ateş na-şikiba şem' ü pervane 

3 Mahabbet ‘arz-ı ruhsâr edeli devrana olmuşlar 
Şerer-pâşende şu'le-pâş güya şem' ü pervane 

4 Nola her rüz olurlarsa nihân-ı h v abi-i 'uzlet 
Kanı bir şeb kim etmez anı ihya şem' ü pervane 

5 Ezelden böyledir çün ser-nüvişt-i 'âşık u ma'şük 
Olur süzende vü süzân be-her-câ şem ü pervane 

6 Mahabbet 'aşık u ma'şüka te'şır eyler elbette 

' Aceb mi olsalar hayran u şeydâ şem' ü per/âne 

7 Olaldan rü-be-rah-ı bezm-i ülfet ‘aşık u ma'şük 
Cihanda etdi hayli nam peyda şem' ü pervane 

8 Dil-i ma'şüku müm eyler niyâz-ı 'âşık-ı ser-baz 
Bu ma'nâyı eder iş'âr hala şem' ü pervane 

9 Mahabbet 'aşıka ser-maye-i kala-yı vuşlatdır 
Bu ma'nâyı nola kim etse icra şem' ü pervane 

10 Zuhür-ı ‘aşk olaldan 'âlem-i dünyâda olmuşlar 
Humar-âlüd u mest-i cam-ı sevda şem' ü pervane 

1 1 Şerer-pâşendel erkam-ber-şeh-per kıyâs etme 

' Arak-rız oldu dâğ etdi hüveydâ şem' ü peıvâne 

1 2 ' Arak-rızân u pür-dâğ olsa nola ehl-i meclisde 
Olup şermende oldu nâ-şikıba şem' ü pervane 

1 3 Gülistan-ı mah abbetde sezadır kendini etse 
Hezârâsâ vekil sareng-i bâlâ şem' ü pervane 

14 Vişal-i vuşlat-ı ma'şük-ı 'aşık süzdür elbet 
Buna oldu delıl-i şübhe-fersa şem' ü pervane 


(3a) olmuşlar : olmuşdur Tl , Ü, (4a) h v abi : hane Tl . (b) kim : ki Tl. (7) - T2. (b) etdi hayli 
hayli etdi Tl.(l la) paşendeY pâşende vü Tl, T2 / şeh-per: şübhe M, Ü. (12a) ü pür: bir M, 

Tl, Ü. (14b) şübhe: *^5(?)M,Ü. 



26 


15 Dahil-i bezmdir nola kaba-yı zer-nişân ber-düş 
Olup eylerse destânn mutallâ şem' ü pervane 

16 Biri ma'şük u biri 'âşık-ı nâ-çâr olmuşdur 
Olaldan sâkinan-ı rüy-ı ğabra şerri' ü pervane 

' 17 Nihan olmaz dil-i ma'şük u ‘âşıkda olan esrar 

Nola kim birbirini olsa dânâ şem' ii pervane 

18 Te'ala'llâh ne te a şir-i mahabbetdir şeb ii rüzân 
Cüda olmaz biri birinden aşla şem' ü pervane 

1 9 Eğer olmasa manzür-ı nigâh-ı 'atıfet böyle 

Olur muydu şafa-bahşende her ca şem' ü pervane 

20 Eğer olmasalardı dahil-i bezm-i şeh-i ‘alem 
Sezâ-yı iltifat olmazdı kat' a şem' ü pervane 

21 Cenab-ı şah-ı şadr-ı kâh-ı JVjJ kim olmuş 
Anın feyzi ile makbül-i dünya şem' ü pervane 

22 O feyz ile ‘arüs-ı haclegâh-ı mekrümetdir kim 
O feyz ile cihanı oldu bina şem' ü pervane 

23 O feyz ile cihan ma'mür u abadan olmuşdur 
O feyz ile mürebbadır ser-â-pa şem' ü pervane 

24 O feyz ile serâyir revnak-ı bezm-i havâdişdir 
O feyZ ile tecelli buldu cana şem' ü pervane 

25 O feyz ile çekildi beyza-i beyza-yı hatt-ı nün 
O feyZ ile lisana geldi her ca şem' ü pervane 

26 O feyz ile döşendi zülfe-i tuğra-yı kaf-ı kün 
O feyz ile olupdur bezm-ihyâ şem' ü pervane 

(18a) şeb ii rüzân: ki şeb-tâ-rüz M, Tl, Ü. (19) ile (20) Tl'de yer değiştirmiş. (21a) vezin 
eksik. / : Sen olmasaydın kainatı yaratmazdım". 

Mevzu hadis: Keşfü'l-hafa, 2123, II.C., s .164. 

(22a) mekrümetdir: fikre t idi Ü. (23b) mürebbadır: müzennâdır M, Ü. 


27 


27 Hıram- am ûz-ı mihristân-ı ülfet olup olmuşlar 
Sezâ-yı meclis-i a'lâ vü edna şem' ü pervane 

28 O feyz ol feyz idi kim yokdu dilde ‘âlem-i a'yân 
Henüz olmamış idiler şeb-âra şem' ü pervane 

29 O feyz ol feyZ-i Rabbani idi kim yoğidi aşla 
Geda vü şeh hezâr u verd-i ra'nâ şem' ü pervane 

30 O feyZ ol feyz idi kim çarhda dahi olmamışlardı 
Ciger-süz u hem-ağüş-ı tesellâ şem' ü pervane 

31 O feyZ ol feyZ idi kim yokdu dilde Leyli vü Mecnûn 
Hıram-ı kumri vü serv-i dil-âra şem' ü pervane 

32 O feyz ile cihana lem'a-perdâz eyledi bir nür 
Kim andan oldu peyda pest ü bala şem' ü pervane 

33 Girip ser-revzen-i inşâdan oldu rü-nümâ ol nür 
Gubar u zerresinden oldu peyda şem' ü pervane 

34 Eğer ol nür olmasa cihana lami'-i satf 

Ne mümkin idi kim ola hüveydâ şem' U pervane 

35 Eğer ol nür olmasa sipihre şa'şa'a-perdâz 
Cihan olmazdı kanda kaldı cana şem' ü pervane 

36 Odur ol şâh-ı evreng-i risâlet kim anın yek-ser 
Çerâğ-ı hasıdır a'lâ vü edna şem' ü pervane 

37 O şahın ger sezâ-yı lutf-ı cavîdi olurlarsa 
Şafa-bahşende olurlar be-her-câ şem' ü pervane 

38 Eğer şayân-ı kahrı olsalar nâr-ı mezelletde 
Yanıp na-büd olurlardı ser-â-pâ şem' ü pervane 

39 Şefi'ü'l-müznibînâ padişaha melce'-i halka 

(28a) yokdu : yoğdu M, Tl, Ü. (30a) çarhda dahi: çarh ile zâtı M. (31a) yokdu: yoğdu M, 
Tl, Ü. (34a) cihâna: cihanda M, Tl, Ü. (b) sâtı‘: sâmi' M,Ü. (36a) Odur: O nür Ü . / yek-ser: 
kemterÜ, yek kem M. (38a) şâyan-ı kahn: kim mazhaı-ı kahr T2. 



28 


29 


Eya feyzinle olan halet-efza şem' ü pervane 

40 Sen ol şâhenşeh-i taht-ı risâletsin ki cüdunla 
Cihanda buldular yek-ser tecellâ şem' ü pervane 

41 Sen ol zat-ı mükerremsin ki cüdundan şeb ü rüzan 
Olurlar behremend ala vü edna şem' ü pervane 

42 Sen ol sultan-ı evreng-i kulüb-ı 'âşıkânsın kim 
' Senin feyzinle oldu meclis-ârâ şem' ü pervane 

43 Eğer eşyada melhüz olmasaydı £at-ı zi-şânın 
Ne kabil idi etmek nâm peyda şem' ü pervane 

44 Eğer vasfınla ben güyâter olmasam kasidemde 

Ne mümkin idi beslenmek ser-â-pa şem c ü pervane 

45 Eğer hâlet-dih olmasa suhan mülküne evsafın 
Gazel-senc olmaz idi Sâlim'asa şem' ü pervane 

46 N ola revnak-fezâ olsa ser-â-pâ şem' ü pervane 
Nedim -i bezm-i rindândır be-her-ca şem' U pervane 

47 Fedâ-sâzî-i cân olmakda nür-ı 'aşk-ı dil-dara 
Tarâvet-yâb-ı meclisdir ser-â-pa şem' ü pervane 

48 Enls-i halvet-i şeb-zinde-dârân-ı mahabbetdir 
Olaldan sakinân-ı deşt-i sevda şem' ü pervane 

49 Dil-i süzendemiz şu'le-feşan-ı nâr-ı 'aşkınken 
Dahi hem-ülfet olmamışdı câna şem' ü pervane 

50 Komaz elden riyayı meclis-i vâ'izde oldukça 
Olup âteş-revâ vü şu'le-püşâ şem' ü pervane 


51 Hemişe Salima böyle senasıyla o sultanın 
Cihanda etmede icrâ-yı takva şem' ü pervane 

52 O takvadan seza ben de şalât ile naşib alsam 
Ki bulmuşlar anın ile tesellâ şem' ü pervane 

7 

Der-medh-i Cenâb-ı Fa^rii’l-enbiya 
'aleyhi şalavâtu'llâhi evfâhâ 

MeFülü mefa'ilün fa'ülün 

1 Vasfı fem-i şâ'irâna sığmaz 
Kulzümdür o nâvdâna sığmaz 

2 Dürr ü güher-i şenâ-yı zatı 

Şad ma' den ü bahr-i kana sığmaz 

3 Engüşt ü fem-i 'adlm-i misli 
Evham-ı kalem-revâna sığmaz 

4 Tahrîr olunmak olsa medhi 
Ser-süre-i asumana sığmaz 

5 Anı nice vaşf eder bu hâme 
Evsâfı o keç-dehana sığmaz 

6 T a'bir edemem beyân-ı z âtın 
Kilk-i rakam-ı beyâna sığmaz 

7 V aşfmda bu esb-i hâme dil-teng 
Meydan-ı hırâmiyâna sığmaz 

8 T ab' ima bu yolda cevr etmem 
Zevrakçeye taziyane sığmaz 


(39b) feyzinle: feyz ile T2. (40b) yek-ser: feyz-i T2. (41b) a'la vü edna: edna vü a'la T2. 
(42a) Sen ol revnak-fezâ-yı encümen-bahşâ-yı 'âlemsin T2. (b) senin feyzinle: ki feyzin ile 
T2. (43a) Eğer eşya ile melhuz olmasa idi zâtın M,T1. t). (47a) feda: şada Tl . (b) Olur 
nevbet ile güya müheyya şem' ü pervane T2. (50b) püşâ: püşân Tl. 


(51b) Eder tezyil-i zeyl-i lafz u ma'nâ şem' ü pervane T2. (52b) Ki payana erişdi nazm-ı 
ğarra şem' ü pervane T2. 

7 M 5a. Tl 6b, T2 9b, Ü 14b. (başlık) -Tl, Na't-i Pakize vü PâkBerây-ı Şâh-ı 
jJ M, t). (3a) - M,Ü (yeri boş bırakılmış) 



30 


31 


9 A‘da bile zemine kadir olmaz 
Ol hüsne gönül bahane sığmaz 

10 Ol hüsn-i Muh amm edi ki aşla 
Efkâr-ı kıyâsiyâna sığmaz 

1 1 Yûsuf ana benzemez ki zîrâ 
Esrar-ı Hak imtihana sığmaz 

12 Bar-ı suhan-ı nihal-i kudret 
Bir vech ile hiç dehana sığmaz 

1 3 Gencıne-i dikkat-i tecellî 
Fülk-i yem-i dastana sığmaz 

14 Ebhâş-ı nizâm-ı Kirdigari 
Âyîn-i şeh-i cihana sığmaz 

15 Bu kudret-i şun'-ı Kibriya'dır 
Şadr-ı dil-i kaşırana sığmaz 

16 Esrara zebân-dırazi etmek 
Taşdîk-ı muvahhidâna sığmaz 

17 Vakıf olamaz bu sırra k im se 
Evham-ı muhasibâna sığmaz 

18 B ilmek de muradımız değildir 
Zira bu cihaniyâna sığmaz 

19 Ba-kavl-i nzayi-i hod-ara 
‘Anka'dır ol aşiyana sığmaz 

20 Âmar-ı matır-i ebr-i teftiş 
Fikr-i dil-i müslümâna sığmaz 

21 Nim-bismil olur şikâr-ı tasdik 
Şübhe dil-i ‘âşıkâna sığmaz 


22 Zerre kadar ana şübhe etmek 
İslâm -ı muşaddıkana sığmaz 

23 Bı-hüde cevahir-i tefekkür 
Gencîne-i şâyegana sığmaz 

24 Pırâmen-i tîh-i ‘iffetine 

Hiç zerre kadar bahane sığmaz 

25 Memdüh-ı Huda ki vaşf-ı paki 
Bu kilk-i şikest-zebâna sığmaz 

26 Medh eyle meded o zat-ı paki 
Kim şevketi dastana sığmaz 

27 Eşvak-ı senası ile canım 
Cism-i dil-i na-tüvana sığmaz 

28 Medh anı kim be-kavl-i şa'ir 
Şevkıyla zeban dehana sığmaz 

29 Şahenşeh-i taht-ı istifa kim 
Vasfı kalem-i beyana sığmaz 

30 Girmezse edaya nola medhi 
Bir muşta o şad hazana sığmaz 

31 H akkmda zeban-dırazi olmaz 
Ol güne suhan zebana sığmaz 

32 Sultân-ı serir-i mekriimet kim 
Vasfı bıred-i cihâna sığmaz 

33 Sultan-ı serır-i ^^«>5 oU 
Kim midhati rakk-ı cana sığmaz 

34 Sultân-ı vera ki mu‘cizatı 


(19b) aşiyana: şebana M. 


(22a) şübhe etmek: şekk ü şübhe T2. (23a) Pâşlde-i pîçıde-i kem -nam M, Tl , Ü . (24a) tıh-i 
'iffetine: - Ü. (25b) kilk: fıkr M, Ü . (29a) istifa: aşfiyâ M. (30a) edaya nola: nola edaya Tl . 
(33) - T2,Ü. (a) - M. 



32 


33 



Mecmu'a-i dâstâna sığmaz 

47 

Redd etme beni şefa' atından 

Kim ma‘ siye tim cihana sığmaz 

35 ' 

Bir veçhile medb-i zât-ı pâki 

Efkâr-ı suhanverâna sığmaz 

j 

48 

Salim ko şikayeti o şahın 

Cüdu fem-i dâstâna sığmaz 

36 

Tahkîk-ı Resül-i Kibriya'dır 

Hakkında anın fesâne sığmaz 

49 

Etmez seni de o dür zira 

Buhl ol harem-i amâna sığmaz 

37 

Kân-ı kerema kesir-i lutfa 

Cüdun rakam-ı beyâna sığmaz 

50 

Hatm-i suhan eyle kim senası 

Şad defter-i âşiyâna sığmaz 

38 

Lutf eyle meded bu 'abd-i zara 

Kim derd-i dili cihana sığmaz 

51 

Bu zikr-i şenâ-yı Mustafa'dır 

Bunda dem-i şairane sığmaz 

39 * 

Cismim şu kadar günehle pür kim 

Plrâmen-i kalbe dâne sığmaz 

52 

Şuğl eyle şalâtına ki nef i 

Hîç c akl-ı kıyâsiyâna sığmaz 

40 

Üşkühe-i bad-ı cürm-i dilden 

Derd ile zeban dehana sığmaz 

53 

Vasıl ola ana şol tahiyyet 

Kim dâmen-i mürselana sığmaz 

41 

Ser-tâ-be-kadem günahkarım 

Takriri anın beyâna sığmaz 


8 

Der-şıfat-ı Şefı c -i Rüz-ı Nedem 

42 

Leb-riz de olsa vechi vardır 


şalla'llahu 'aleyhi ve sellem 


Cümıüm dil-i nâ-tüvâna sığmaz 


Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'iliin fe'ilün 

43 

Cürm ile zebanım öyle pür kim 
‘Özr etmeğe hiç bahane sığmaz 

1 

Kelamımız ki bizim nal-i pâke dairdir 
Zeban-ı natıkamız nüsha-i mefahirdir 

44 

Hâlim nic’olur bu defilü Tşyân 

Ümmld dil-i remâna sığmaz 

2 

Zebanımız ki medîha-serâ-yı hikmetdir 
Lisânımız hikem-ârâ-yı sırr-ı sairdir 

45 

Lutf eyle şefâ'at eyle yohsa 

Mücrimler ol âsitâna sığmaz 

3 

Lisanımız ki bizim maskat-ı sitayişdir 
Derünumuz da kütüb-hane-i seralrdir 

46 

Bana meded eyle sorma cürmüm 

Yohsa günehim beyana sığmaz 

4 

Derünumuz ki Kitâbü'ş-şifâ-yı hikmetdir 
Cebinimizde hutüt-ı şifâ müzahirdir 


(37a) keşir-i lutfâ: keşır-i merhameta M, zl-merhametâ Ü. (38) - Ü . (39a) - 1). / bad-ı cüım: (49b) ol: o Ü. 

cürm-ı bâdM.(40) - T2. (43) - T2. (44b) remâna: zebâna M, Tl. . 8 - M, Tl 1b (kenarda), T2 11b, - Ü. (başlık) - Tl . 


34 


35 


5 Cebin imi z ki Buhari-eda-yı nakl oldu 
Derün-ı Müs lim 'e tarh-ı zamlr-i bahirdir 

6 O tütiyâ-yı ğubân kim eyledik iksir 

Ki zerre zerresi dehre yeter Huda birdir 

7 Ğubâr-ı dergehine yüz süren ‘ibadetkar 
Teyemmüm etmeğe lâyık o hâk tâhirdir 

8 O âsitâneyi etdik melaz u me’men kim 
Ki anda kulluk e denler bütün ekâbirdir 

9 O şehenşeh anı edna nigaha etse karin 
Ki şâh eylemeğe bir gedayı kadirdir 

10 O padişahın olanlar sezâ-yı ikramı 
Emin-i gailedir hem emln-i hatırdır 

11 O şeh-süvânn olanlar nevâline şayan 
Emın-i hâtıra-i 'ânz-ı havâtırdır 

12 Harlm-i gülşen-i lutfu cinân-ı ni'metdir 
Güşâde revzen-i cüdu cihana nazırdır 

13 Muzı eder gamı lâ-büd meşâdir-i keremi 
Na‘îm-i pâkine hem -hale lutfu ğabirdir 

14 Visal eder şeb-i hicranı tâbiş-i ni'amı 
O şems-i dîn-i semâvat cüdu dairdir 

1 5 Cemali maşnk-ı nür-ı hîdâyet-i ümmet 
Cebini matla'-ı hürşîd-i her serâlrdir 

16 O nür-ı pak idi evvel olan hele mahluk 
Egerçi bi'şet-i pâki cihâna ahirdir 

1 7 Evâllinde ederler mecâlisi tezyin 
Kibarın ayini hep makdem-i evâhirdir 

1 8 Odur o pâk nebi kim kerîm ü eşfakdır 


Derinde her kese halince lutfu hazırdır 

19 Garibe dergehi kehfü'l-emân-ı rahatdır 
Ğamıne babı penâh u neşât-ı hatırdır 

20 Odur o pâk nebi kim şenâsma kalemim 
Hezâr şevk u mahabbet ile mübâdirdir 

21 Resül-i pâk-i Kureyşî Muhammed-i 'Arabi 
Ki şâh-ı mekrümeti enbiya mu'âşirdir 

22 Odur o fahr-i cihan kim sitayişini kalem 
Zebân-ı natıkadan almağa mübaşirdir 

23 Odur o nür-ı başar kim cihâda ‘azm etse 
Bile melâlke vü evliya ‘asâkirdir 

24 Gelir olunsa tahaddi kaba 3 il -i bürhân 
Gürüh-ı mu' c ize ol dergehe 'aşalrdir 

25 Zeban beyt-i kaşîd-i senasın etdi tavaf 
Hayâlimiz harem-i haş-ı medhi zahirdir 

26 Metâf-ı midhat-i pakinde eylemez vakfe 
Kalem ki Ka'be-i küyunda bir mücavirdir 

27 Meğer ki bir c Arafat-ı sitayiş olmuşdur 
Ki ser-bürehne kıyam-ı senada hâzırdır 

28 Bir iki beyt-i kalemye ederse şâyeste 
Kalem bu şevk ile kimmidhatine dâirdir 

29 Eder bu matla' -ı pâki hemîn fahriyye 
Ki y ümn -i na'tin ile kendiden o sâdırdır 

30 Kalem ki padişeh-i mülket-i cevazirdir 
Be-dest-bürdü bütün sahil ü cezâ’irdir 

31 Kalem ki mülk-i neyistanı eyledi teshir 


(9a) vezin bozuk. 


36 


37 


Kalem -re vi o şehin mülke t-i hayazirdir 

32 Hayal-i gerden ü zülf ü ruhunla eşk müdam 
Gehî sefid ü siyehdir gehı de bahirdir 

33 Kalem ki muhrim-i ihrâm-ı ketm-i sırr oldu 
Nedım-i hatıradır mahrem -i Zamâ’irdir 

34 Siyah câme giyer kim vesah tahammül eder 
Ya neylesin ki kalem bunda bir misafirdir 

35 Kümeyt-i hame gezinmiş bu yolda bir iz var 
Değil nukat dökülmüş o nakş-ı hâfırdir 

36 Sebîl-i Ka'be-i na't-i Resül'e niyyeti var 
Ki dil -harab-ı z am irin bu sa'ya 'amirdir 

37 Makamda Hacerü'l-es'ad'a müşâbihdir 
O noktalar ki senana medar u dairdir 

38 Zebân-ı natıka mlzâb-ı rahmet olmaz mı 
Ne dem ki na't-i şerifin kelâm-ı şâirdir 

39 Şena-yı zülfünü Bürde edip be-her beytim 
Siyah câme ile sanki beyt-i fahirdir 

40 O afitab-ı hüsündür nikâb-ı zülfü kalem 
Hezar şerm ü hicab ile şöyle zâkirdir 

41 Resül-i hazret-i Hak ahir -i vücüd esbak 
Ki vaşf-ı paki muhakkak bu sırra dairdir 

42 Şeh-i serîr-i keremdir şefi' ü erh anıdır 
Aman-ı cürm-i ümemdir nebiyy-i haşirdir 

43 Resül-i lutf-hazıne şefâ'a-gencîne 
Nizam-ı din-i mübine muin ü nasırdır 

44 Ta'ab-keşâna rahim ü taleb-künâna kerîm 


Murâd-bahş-ı mu kim ü be-her misafirdir 

45 Yegane halka-i esrâr-ı gerdiş-i enşâr 
Şu'a-ı başır-ı ebşar-ı her muhacirdir 

46 Karîn-i meclis-i paki olan karin-i âmân 
Sa'adet-i ebediyye ile mu'âşırdır 

47 Değil mukarinine belki gaibine bile 
O hanedanda ihsan cümle hazırdır 

48 Derünu münkesirâne o şâha ‘arz edelim 
Ki derdmendlere anın na'imi vâfirdir 

49 Biraz da eyleyelim 'arz-ı hal dergehine 
Çü inkisar ile gönlüm harâb-ı hatırdır 

50 Resül-i muhterema pâdişâh-ı levlâkâ 
Sana kemal-i senaya dilim ne kadirdir 

51 Bir ‘arz-ı hale vesile olur deyü etdim 
Bu na't-i pâke de ben ictira Huda birdir 

52 Ne rütbe eylese hâmem belâğatin müzdâd 
Eda-yı rütbe-i şanında yine kasırdır 

53 Senanı böyle mi ta'bır eder idim amma 
Dil-i şikeste kederden harâb u hatırdır 

54 Gamımla her şebim encüm-şumâr-ı bimârî 
Be-her günümde kederler siham-ı ‘alrdir 

55 Hücüm-ı hâtıra ile dü dldemiz her şeb 
Sabah oluncaya dek der-enin ü sâhirdir 

56 Şafâ-yı şevlp. ekall-i kalil-i bi-encâm 
‘Aceb ğumümu bu dehrin ki dehr dâhirdir 

57 Ğumümu haşıl-ı habl-i metindir amma 


(31b) hay azir : hayadır Tl. 


(51b) pâke de: pâkine Tl . (53b) dil-i şikeste: gönül yebab u Tl . 


38 


39 


j 

Sürürü sanki hemân rişte-i ğara'irdir 

58 Göriip şakın anı bî-hüdedir kıyâs etme 
O rişteler ile engüştümüz ki zahirdir 

59 Retîmedir ğam içün eyledi felek ta'lîk 

Ki bend-i cümle-i engüşt U her banaşırdır 

60 Şu rütbe bizleri tekdire çarh maildir 

Ki cümle kan bütün hemm-i tab'a dairdir 

61 Yine sevahil-i ğurbetde kaldı fiîlk-i iimid 
Ki rüzgar muhalif heva mugayirdir 

62 Telatum eyledi bahr-i siyâh-ı ğam böyle 
Kemine mevcesi tüfân-ı hemm-i dâşirdir 

| 

63 Ne denlü dalre-i fikri eylesem tevsi' 

Bütün mülahaza dar u diyara dairdir 

64 Benim o şifte-dil kim bu ‘arşagehde bana 
Bu günki günde safa cümle ems-i dâbirdir 

65 Hayâl -i fikr-i şebim mâlihülyâ-yı vatan 
Enin-i her seherim zikr-i baht-ı gadirdir 

66 Harîm-i sîne-i süzânı eyledim gülşen 
Şufüf-ı dağ-ı siyeh güyiyâ ezâhirdir 

67 Gamıyla hasret-i ehl ü lyâl U evlâdın 
Gönül harab u perişan fu'ad fatirdir 

68 Enini güşumu leb-rîz eder hemân güya 
Ne dem ki dânma çeşm-i hayâl nazırdır 

69 Be-her taraf bana hep çeşm ü güş zann ederim 
Ne dem ki ehl ü lyâli gönül müfâkirdir 

70 Görür harab u perişan lyal ü evladı 
Ne dem ki hanemi fikr ü hayal zâlrdir 


71 Ki ben bu güne firak u diyar-ı ğurbetde 
Ola İlâçlar anda hazin ü haşirdir 

72 Nebiyy-i müftehimâ çare-saz-ı hicrana 
Ki nâm-ı pak ü latifin şefi' ü haşirdir 

73 Egerçi cânib-i Hak' dan gelen belayâya 
Dil-i yakln ü ta'abbüd şabir ü şâbirdir 

74 Terahhum etmesen amma tebâh olur halim 
Felaket ile dil-i zatımız muğ amirdir 

75 Kesildi payı neşâtın keselse kalbimde 
Zamir ü bal mükedder tabî' a hâdirdir 

76 FeZâ-yı sinede la-büd geçer şafa-yı sürür 
Ne dem ki hüzn ü ferah kaşd ile müsayirdir 

77 Eğer şefa'at ü lütfün olur ise munzam 
Gider hümüm cenab-ı Kerim Kâdir'dir 

78 Tevessül eyleyelim biz seninle Rahmân'a 
Cenab-ı Hak senin ile olana naşirdir 

79 Bir az da ağlayalım bârgâh-ı Mevla'ya 
Ki cebri münkesirîne devâ-yı câbirdir 

80 Taşavvufane bu şi'ri merama tarh edelim 
Ki bu nesîc-i murassa' gönülde hâzırdır 

81 Şuv er ki nazra-i ülada cümle zahirdir 
Hakikat üzre nigah olsa hep müzahirdir 

82 Kıyas böyle nedendir anı bu şekle koyan 
Netice rü humuz aslında tîb ü tahirdir 

83 O zât-ı baht ile kâ'im kadimedir evsaf 

w • ■ 

Velî ki Vaşıf-ı Şânî'de hadş zahirdir 


(83b) hads : Kelime T2 'de böyle harekelenmiş. 


40 


41 


84 Şani“-i kudretin anlar bedi“ -i efalin 
Şu dil ki nazır-ı mecmu' a-i “anasırdır 

85 Nedir ki cem“ ola ateşle ab u bak ii heva 
Ki birbirine bu eşya bütün mugayirdir 

86 Bu güne eyledi vaşf-ı şerifini ta bir 

“ Aceb ki tab“-ı yera a yem-i mefahirdir 


97 Ne güne ‘özr eder aya İlahi mahşerde 
O hatTın ki hacel-geşte-i evamirdir 

98 O dem ki ede m ahali fıraz-ı serde sükun 
O dem ki her kesı mahşer cemi' ü haşirdir 

99 O ‘arşagehde ki diller olup humâr-âlüd 
Mukaddem etdigi şeyden vücüh-ı hâmirdir 


87 Vahid (ü) Vahid (ü) Evhad Rahim (U) Ferd ü Ehad 
Mecıd ü Hakk u Şamed'dir ki zatı Dâbir'dir 

88 ‘Azız ü Rabb U Ilamld ü Kerîm-i halk u Mu‘Id 
Gani yy (U) Vitr ü Vahid (ü) Kadir ü Kadir'dir 

89 Vedüd (u) Berr (ü) Hakim (ü) Veliyy (ü) Nur (u) “Azîm 
“Afüvv -i cürm (ü) Halim (ü) Müzill ü Kâhir'dir 

90 Ra = üf-ı bâtın u zahir ve evvel U ahir 
Latif (u) Râfi“ ü Kahir Şefik u Câbir'dir 

91 İlah u Muktedir ü Zü’l -celali ve'l-ikrâm 
Ki bir de nâm-ı şerifi Mücib ü Nasır' dır 

92 Teşebbüs eyleyelim zeyl-i pâk-i gufrana 
Ki zâtımız heme alüde-i ma'âbirdir 

93 Kadir ü Muktedira Muin ü Feyyaza 
‘İnayet-i ezeliyyen vefîr U vafirdir 

94 Figan ki nefs-i cehülüm benim Hudâvendâ 
Hemîşe mürtekib-i cümle-i şağalrdir 

95 Figan ki nefs-i zalümum benim ne dânîdir 
Ne hod ki müctenib-i zillet-i kebalrdir 

96 Fevak-ı bîm-i günehle mahall-i redd- cevab 
O dem ki Sidre-i nutk-ı der-i hanacirdir 


(87-94) Paranteze alman atıf vavlan nüshalarda yok. (88b) Vitr ü : Vitr T2. ( Kadir ü : 
Kadir Tl . (90a) ü : - Tl . (b) ü : - T2. (91a) u : - Tl . (93a) Kadir: Kadım Tl . 


100 O “arşagehde ki ser-mest üştüran gibi 
Gürüh-ı şah-ı selatin hep hevâdirdir 

101 O ‘arşageh ki kalıp cümle-i mülahazadan 
Ser-i ekabir-i bl-hüş hep muhamirdir 

102 Neye erer 'aceb ahvali bed-fi'al olanın 
Taraf taraf o zaman kim beden kuşa'irdir 

103 O bârgehde ki zulın eyleyen cebâbirden 
Hakîm-i “adli telafi edip de Câbir'dir 

104 Alır ola dil -i mazlum dadını yer yer 
Egerçi hayl-i gariban eğer ekâsirdir 

105 Tezekkür etmeye mi kim cihan -ı faninin 
Egerçi evveli sıhhat sonu makabirdir 

106 Tefekkür eylememekler nedendir aya kim 
Be-her gelen bu cihân-ı fenaya hacirdir 

107 O demde zatımı sen der-penâh-ı lutf eyle 
Ki lutf u cüd-ı “amîmin zünübu satirdir 

108 Bedenden eyle giribanımı benim tahlış 
O “arşagehde ki ehl-i hukuk hazırdır 

109 Habîb-i muhteremin hürmetine kim cümle 
Şefâ'ati o güne müddehar zehalrdir 

110 Be-hakk-ı feyz-i yesâr-i ‘usar-ı mazlümin 


42 


Ki lutf-ı va'd-i şerifin bu güne sadırdır 

111 Be-tarh-ı zıb-i bisat-ı Makâm-ı Mahmüdı 
Ki ol m ahall-i recâya kerem mu 1 aşırdır 

112 Muradımı dü cihanda 'inayet eyle baha 
Eğer ki kâm-ı mukaddem eğer ki ahirdir 

113 Be-feyz-i na't derünum kederden et salim 
Ki gönlümüz nice demdir hazin-i hatırdır 

114 Şalat-ı pakini eyle teselli -i dil ü can 
Ki ol vesıle-i her kam-ı zar u kasırdır 

115 Ola şahâbi vü. âl-i şerifine şalavât 
Dahi o daireye kim o zata dairdir 

9 

Pay-endazı-i Kumaş-ı Taze-nesıc-i Güy-ı Hoş-eda 
Ber-çemen şuffe-i Heşt-behişt-i Güftâr-ı Bihterın ü 
Bi-hem-ta Der-na't-i Şerif ü Şena-yı Rehin Mef^ar-i 
Kainat Hulaşa-i Mevcüdat Fa^r-i Rüsül Hâdı-i Küll 
Hümâ-yı Sidre-mekan-ı ‘Arş-aşiyan Sebeb-i Icâd-ı 
Cihan Veliyy-i Niinet-i ‘Alemiyan Mahrem-i Esrar-ı 
Süradikat-ı füyü2at-ı ilah Yek-ta-rev-i Rah-ı 
Tekarrüb Tenha-nişln-i Serâ-perde-i «üJI j-» ^ 

Hâ"iz-i Rütbe-i Balater-i Eflak Fa’iz-i Mertebe-i 
Ta{jtgâh-ı jJ Merci'-i Ehalı-i Dâreyn Vaşıl-ı 
Derece-i ı_ıl3Fa{}r-i Âlem Resül-i Ekrem 

Nebiyy-i muhterem şallailahu 'aleyhi ve sellem bi- 
'aded-i men sekete ve kelleme 

Mefâ'ilün mefa'ılün fa'ülün 


9 -M, -T1.-T2.Ü 4b. (başlık) 

" <_L“ j-o (j-jjV j elL» ^ jjllu . i V j «dJ I ^ Allahın indinde olan 

öyle bir vakit vardır ki onu ne birmukarreb melek, ne de birmürsel peygamber bilir." Keşfü'l- 

hafa.2159.cn, s. 173. 


43 


1 cı ij jJ Jj-dı jlj-ı-j Vj 

2 ^ I * . M j * < lıl t i — * 1 * «aaJ 
j-iLi jlliî tj-a 

3 Dolup havz-ı beden nür-ı Huda’dan 
Döküldü taşdı feyz -i Kibriya’dan 

4 Girip ser-revzen-i dilden nice nur 
Saray-ı kalb oldu Beyt-i Ma'mör 

5 Kanadîli o beytin çeşm-i insan 
Fetıli nür-ı iman zarfıdır cân 

6 Edip nümn vücûda Hak mebadl 
Zuhür-ı kâinata kıldı badı 

7 Olup pür-feyz andan hep müzahir 
Lisâna geldi evvel ile ahir 

8 Bunun tefsiridir çün Âyet-i Nur 
Misâli oldu dilde sırr-ı mestür 

9 Vücudu zât-ı bahta oldu bürhân 
Nihad-ı kalbe kâlıb kalıba can 

10 Veliyy-i ni'met-i kevneyn oldu 
İki 'alem anın nâmıyla toldu 

1 1 Füy uzatın kılıp kevneyne şamil 
Şu'ünata o nüm etdi hamil 

12 Tecellî eyleyip sırr-ı Huda’dan 
Cihan halk oldu nür-ı Mustafa'dan 

13 B edeien oldu nüruy la mükemmel 
Çerağ-ı haşşidir 'âlem muhaşşal 

(1) "Ey gönül, seher vakitlerinde uyanık ol; çünkü bu vakitlerde sırlara ulaşmaya yol 
bulunur." (2) "Sabahın müjdecisi, muüuluk ve sevinç alameti olan ışıklarıyla ortaya çıktı." 


44 


45 


14 Hıtam-ı enbiya fahr-i rüsüldür 
Netice kurra-i 'ayneyn-i küldür 

1 5 Zamân-ı fetrete oldu seklnet 
Cihâna biletiyle geldi rahat 

1 6 Olup cây-ı sarây-ı dJ I £_a ^ 

Anı ba'ş etdi ins ü cinne Allah 

17 Ne ins ü cin feleklerde melekler 
Vücûduyla ser-â-pâ fahr ederler 

18 Muhammed'dir bu mahbüb-ı Huda'dır 
GUrüh-ı enbiyada Mustafa'dır 

19 Gönüldür Mescid-i Aksâ-yı kudret 
Hakikat andadır mihrâb-ı hikmet 

20 O mihraba dönüp agah diller 
Neler zikr etdiler j-6l «ÜJ I 

21 Beden 'arz oldu ser güya semâdır 
Kulüb-ı mü "minin 'arş-ı Huda'dır 

22 Tecellî eyleyip envar-ı Mevlâ 
Teselli buldu 'alem pest ü bâlâ 

23 V ezan olmakda bad-ı kudret-i yak 
Nüzül-i rahmet-i Rahman muhakkak 

24 Nüzül etdikçe vech-i arza rahmet 
Kemâlin bulmada kişt-i hidâyet 

25 ‘Umüm-ı feyzi vennekde cihâne 
Nevâl-i cüd u reTet bî-bahâne 

26 Cihanı pür edip feyZ-i İlâhî 


Bizi sir eyledi cümle kemahi 

27 Bu h v ân-ı ni'mete dâ'î-i emced 
Muhammed'dir Muhammed'dir Muhammed 

28 Edip Âdem Şafiyyu'llah anı yâd 
Kabül-i tevbesiyle oldu dil-şâd 

29 Tevessül etdi ism-i Mustafa'ya 
Anın nâmıyla yüz tutdu Huda'ya 

30 Edip Ya'küb çeşmin nüru rûşen 
Halîlu'llâh'a kıldı nân gülşen 

31 Anınla evliya buldu keramet 
Vücûdu 'âlemine oldu rahmet 

32 Netice melce "-ı cümle cihandır 
Müdâvâ-sâz-ı derd-i ins ü candır 

33 Şefî'ü'l-müznibînâ padişaha 
Gürûh-ı ümmete lutf-ı İlâha 

34 Ne haddidir ki kilk-i Sâlim-i zâr 
Murâd üzre ede na'tinde reftar 

35 Garaz ‘arz-ı tevessüldür o baba 
Der-i devlet-medâra intisaba 

36 Hemân kişt-i ketânî 'arZ-ı mehdir 
Gedâdan şâha bir taze giyehdir 

37 Ne haddim medh- i pakifi etme her gah 
O zatın kim ola meddahı Allah 

38 İlâha çâre-sâzâ Zü'l-celâla 
Rahımâ kâm-bahşâ bi-zevâlâ 

39 


(20)*^xk*J I yj-LII eli 1 <LI I ^ (jlj.uâj j : Allah'ın hoşnud 
olması en büyük şeydir. İşle büyük kurtuluş budur." Kur'an : 9 / 72 ve 29 /45, 40 / 10. 


Be-nûr-ı pak-i şah-ı taht-ı eflak 
Be-'izz-i satvet-i sultân-ı 



46 

40 Dem-i mahşerde hevl-i can u serde 
O vâdı-i tahayyürde o yerde 

41 Ki leb-tefsıde olup pest ü balâ 
Hicab-ı nar-ı ciinn ile ser-â-pâ 

42 Yanıp ateşlere fikr-i günehden 
Hiras u havf ile lerzan ola ten 

43, Bana lütfün o demde reh-ber eyle 
Makamım tarf-ı cüy-ı Kevser eyle 

44 Şefa‘at eyleyip ol ma‘den-i nür 
Civâr-ı rahmetinden eyleme dür 

10 

Gül-feşanı-i Nesım-i Niyaz Be-ravZa-i Midhat-i 
Şehenşah-ı Ta^tgah-ı I'zaz Nür-ı Evvel Zuhür-ı 
Aljir Ebu'l-Kasım Muhammed jyaşir ‘aleyhi 
efZalü'ş-şalavât ve ekmelü't-tahiyyât ve Der-in 
Na't-i Şerif Şad-gül-i Gülistan-ı Mu'cizeeş 
Mevcüdest. 

Fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Demdir ey hâme-i bihîn-ta'bîr 
Eyle na't-ı Muhammed'i tahrîr 

2 Eşk-i şadlyi eyleyip rîzân 
Şeyle döndür mi dadı ez-dil ü can 

3 Varak-ı fikreti edip pür-nür 
Eyle dilde medayihin mestur 

4 Turveş Tür-ı dilde ola ‘ayan 
Kabes-i iktibas ile leme‘ân 


10 - M, - Tl , - T2, Ü 6a.( Manzume Salim Tezkiresinin İstanbul Ünv. Ktp., Ty 2407 
numaralı müellif hattı nüshasında 3b'de vardır; metne Tezkire'den alınarak farklar 

gösterilmiştir.) (başlık) Der-in na't-i şerif gül-i şad-berg-i nây-ı latif şad-mu'cize-i 

şerifeş zikr ü beyan şode-büd Ü. 


5 Lem‘a-i feyz-i hazret-i Mevla 
Vere zulmetgeh-i derüna ziya 


47 



6 ‘Arif-i sırr olup dil-i nalan 
Dehenim ola hokka-i ‘irfan 

7 Eyleyip nutk-ı pakime imdad 
Ola cüy-ı suhan müdamî midad 



8 Yani ebr-i nevali rizan et 
Eşk-i hünîn-i şevki baran et 

9 Gehi safı sirişk ü geh hunin 
Şafha-i nutkumu edip tezyin 

10 Şâf-ı eşkim ola sütür-ı eda 
Eşk-i hün-pâş nokta-i hamra 

1 1 Leme'ân eyledikçe dilde bu nur 
Görüne cedvel-i zeheble sütür 

12 Âşinâ ola sırr-ı valadan 
Kalıb-ı lafz rûh-ı manadan 

13 Medh-i pâkin beyân u tahkik et 
Feyz-i na'tin medar-ı tevfîk et 

14 Mebde" -i feyzi eyleyip kalemin 
Eyle na‘tin Resül-i muhteremin 

15 O ‘amimü'l-kerem şefî‘-i ümem 
Ki anın mahz-ı lutfudur ‘alem 

16 Hâs mihmânı kurb-i Ma‘bud'un 
Mahz-ı fahri makâm-ı mahmüdun 

17 Şeh-i kevneyn ins ü cin huddam 
Şeh-i ‘âlî-i mülket-i in‘âm 


(15a) şefi‘-i : şefi‘u’1- Ü. 


48 


49 




29 

Etmedi mi nübüvvetin ikrar 

18 

Râst-mihrab-ı esved ü ahmer 


İctimâ'-ı kavimde süsemmâr 


Mukteda-yı cemı'-i peygamber 

30 

GUş-zeddir bu vak'a-i meşhur 

19 

20 

Giil-i şad-berg-i gülşen-i rahmet 

Bir ser-âmed nihal-i kurbiyyet 

Yok nihayet 'atâ-yı Sübhan'a 

Mu c cizat-ı şerif ü burhana 

31 

Feth-i Hayber tekellüm -i ya'für 

Işba'-ı pâkin eyleyip takdim 

Bir işaretle oldu mâh dü nlm 

21 , 

■ 

Cümlesi oldu zatına bürhan 

Biri ez-ciimle haZret-i Kur' an 

32 

Yalıfiuz şıkk-ı şakk-ı Meh mi meğer 
Buna hem-ser değil mi şakk-ı şecer 

22 

Rıf at-i zatına güvâh-ı 'ayan 

Emr-i Mi'râc-ı vâcibü'l-iman 

33 

Şun'-ı tahvll-i ruk'a-i ma' hû d 

Mahv-ı satr-ı rakım-i rakk-ı 'Uhüd 

23 

Etdi yevm-i Huneyn o şah-ı gayur 

Şınf-ı a' dayı ser-te-ser makhür 

34 

Nâm-ı pak ile dâd-glr oldu 
Reh-nümâ-yı sefine şir oldu 

24 

Galebe etdi ol güruh ile ol 

Âyet-i * jJ 1 cj-aLİ ile ol 

35 

Olmağ ile nigâh-ı pâke seza 

Etdi tenvır-i rah nür-ı 'aşa 

25 

Yine ol gazve zahir oldu bu 

Mu'ciz-i kavl-i pak-i 1 J- 034 J 1 

36 

Bı-merâdır bu nakl-i ma'lüme 
Mu'ciz-i emr-i şat-ı mesmüme 

26 

Hıfz-ı Hak'dır netice bi -minnet 

Şeb-i Hicret'deki olan halet 

37 

Sâyebân etmiş idi Rabb-i mu'in 

Bir sehâbı edip ana ta'yın 

27 

Perde oldu 'adıı-yı bed-gühere 
'Ankebüt u hamame vü şecere 

38 

1 

! 

Etdi ta'yın mevte haletini 

Ba'zı ashabının şehâdetini 

28 

Ayet olmaz mı bu o zı-şâna 

Nutk-ı ahras enîn-i hannana 

39 

O Resül-i muhikk-ı hakk-ı huşüm 
Dâd-bahşâ-yı 'aciz ü mazlum 



40 

Ki bir a'râbi-i ğaıîb-i diyar 
Derdmendin bir iki üştürü var 




(24b) ” 1 <dJ 1 fj-i-â a jJ 1 : Yüzleri çirkinleştirdi ve Allah 

müşrikleri hezimete uğrattı." Hadis: Ed-DârimI, Siyer 16; Ahmed b. Hanbel, 1:30,32,3: 

41 

Bey' içün süka 'arz u sevk eyler 
Yed-i Bü Cehl-i bed-fi'âle düşer 


190 ) 280.(25b) M l J _ o >Hİ J— • * VJ J : Kabe'nin Rabb'ma ve 

Muhammed'in Rabb'ma yemin olsun ki hezimete uğradılar." Hadis: Müslim b.El-Haccac, - 
Cihad 76, 77 ; Ahmed b.Hanbel, 1: 207. 


(29b) süsemmâr : susimâr Ü. Kelimenin imlası sözlüklerde "süsmar" şeklindedir .(37b) 
edip ana : ana edip Ü . 


50 


51 


E:! 





Ya'ni Selman'a etdigi ihsan 

42 

Ne verir üştürün ne hod semenin 

Taleb etdikçe bâz eder dehenin 

56 

Vak'a-i rüğanı edenler güş 

Oldular cümle vâlih ü medhüş 

43 

Gelip ol derdmend-i bı-yâver 




Etdi Peyğamber'e şikâyetler 

57 

Buldular k'ol kerem ile tekrim 
Hanedan -ı şerıf-i Ümmi Selim 

44 

Edip ol dil-şikesteye şefkat 

Beyt-i Bü Cehl'e eyledi şiiri at 

58 

Ümmi Mâlik dahi olup şayan 
Gördü 'aynıyla böyle bir ihsan 

45 

Etdi tahsil Bü Cehil'den hem 

Semen-i üştürü edip mülzem 

59 

Nedir ol mu'ciz-i bihîn-etvar 




Ya'ni güftar-ı gürg-i merdiim-h v ar 

46 

Kâfdan Kafa şah iken o Resül 

Bir gedânın umüruna gide ol 

60 

Biri de mu' çizin bu zibâ sır 




Kısşa-i zrib ü emr-i ra'idir 

47 

Cümlenin ol veliyy-i nimetidir 

Sebeb-i devlet ü sa'adetidir 

61 

Bir de mu'ciz bu emr-i vâlâdır 
Ya'ni emr-i libas-ı Zehra'dır 

48 

Cümleten Ehl-i Şuffa gibi cihan 




Heme sır-i na'İmidir her an 

62 

Geçmeğin vakt-i 'aşr-ı emr-i niyam 




Redd-i Şems eyledi 'Alî'ye tamâm 

49 

Olmasa zatı ümmete nimet 

Nazil olmazdı katra-i rahmet 

63 

İşiden bildi cümle iclâlin 

İbni Haris zübâb ahvâlin 

50 

Redd ederdi selâm verse eğer 

İzz ü tevklr ile nihai ü hacer 

64 

Revnakın himmet-i Resül-i mecid 




Etdi 'Amr İbni Ahtab'ın câvıd 

51 

Mesh edince gözün Resül-i Huda 

Remed-i Bü Türâb buldu şifâ 

65 

Sana besdir bu emr-i dehşet-hiz 




Tak-ı Kisra vü Vak'a-i Perviz 

52 

Etdi ikrar da'vetin be-şuhüd 

Feres ü zabb u ahras-ı ma'hüd 

66 

Bereketle du'a edince hemân 
Enes'in haysına o Fahr-i cihan 

53 

Nahl-i hurmaya bir du'a etdi 

Câbiriin deynine vefa etdi 

67 

Bereketle tolup 0 ni'met-i tâm 
Yediler sır olunca şahb-ı kirâm 

54 

Nutk-ı paki edip yine te‘ sır 




Oldu hurma-yı Bü Hüreyre verir 

68 

Cümle bildi Kureyş bî-inkar 




Kıldı o şah ile hayli güftâr 

55 

'Akl ü derki eder hele hayran 




52 


53 


j 


69 

| 

Alıcak destine Resul-i fasih 

Şübhesiz eyledi hası teşbih 

82 

Eyleyip bir nice ‘ubudiyyet 

Yine etdi mahalline ric = at 

70 

Odur ol nür-ı mahz-ı 'âlemiyân 

Âfitâb-ı cemal-i kevn ü mekan 

83 

Bu da nakl oldu böyle Ya'lî 'den 

0 seferde gelip yine bir zen 

71 

Şu kadar şule-senc idi ol nur 

Ki bedihi cihana etse zuhur 

84 

Getirip derdmend bir püseri 

İstedi ol fütadeye naz an 

72 

Bulunurdu cemali nurundan 

Zulmet-i şebde güm olan süzen 

85 

Dedi ey çare-saz-ı her ğamgın 

Nice demdir bu dil-şikest ü hazin 

73 

Da'vı-i hâle huccet-i ebher 

Kısşa-i 'Âyişe güvah yeter 

86 

Künc-i mihnetde dil-hıraş yatar 
Renc-i şar ayla der-firâş yatar 

74 

Bad ile eylemişdi yevm-i rihal 

Bir münafık helakin istidlal 

87 

Hanedanında buldu her muhtaç 
Çaresiz derdlerine cümle ilaç 

75 

Taleb etdiklerinde kavm-i 'anüd 

Emr-i ihyayı kılmağı meşhüd 

88 

Mess edip menhir-i ğulâma o nür 
Gitdi necm-i püserden ol mahzur 

76 

Oldu ihya sözüyle bi-te’ hır 

Mürde-i Yûsuf îbııi Ka‘b-ı şehir 

89 

Güş ederdi çü hâlet-i yakaZân 
Nevmesinde kelamı Fahr-i cihan 

77 

Bu da şöhret-şi' ardır yek-ser 

Emr-i ihyâ-yı mürde-i duhter 

90 

İbni Mes'üd;un oldu çün haki 

Bu kelamı rivayet-i paki 

78 

Şehre pür eylemiş hikâyetini 

Âhu vü nâkanın şikayetini 

91 

Nutk-i pakiyle olmuş idi beyan 

Cümle ten vak'a-i Ebi Süfyân 
* 

79 

Bu da Ya'lî rivayeti üzere 

Sabit oldu taharriik-i şecere 

92 

Nakl edip mekrin eyledi ilzam 
Güy-ı pinhanın eyledi ilâm 

80 

Ya'ni bir gün seferde bir şecere 

Geldi dergah-ı efZalü'l-beşere 

93 

Turdu yevm-i ahad yemin ü yesâr 
İki şahş-ı mu'azzamü'l-mikdar 

81 

Eyleyip anda hidmet âmâde 

Turdu vâfir huZür-ı vâlâda 

94 

Gönnemişdi dü dıde-i dünya 
Muntazam öyle karne t-i bala 


(72b) güm olan : kim olaÜ. (78a) şehre pür : şöhre ber Ü. 


(89a) halet : halikÜ. (91b) Ebı : Ebü Ü. (92b) pinhanm : nihanın Ü. 



54 


55 


95 Ceng ahir olunca ser-ta-ser 
Etdiler leşkere i'anetler 

96 O gazada biri de i' cazın 
Mu'ciz-i vak'a-i zafer-sazın 

97 Bu idi kim melâ'ik-i em cad 
Etdiler emr-i Hakk ile imdad 

98 Kesr edince zurubu füssakın 
İbni Evka' cenabının sakın 

99 Yed-i pakiyle mess edip o yeri 
Mülte 3 im oldu cümle yâreleri 

100 Eyledi bu 'inayetini penâh 
Yine 'aynıyla sak-ı 'Abdullah 

101 Ümmi Ma'bed evinde Peygamber 
Etdi bir gûsfende hiisn-i nazar 

102 Kalmamışken netice dermanı 
Cereyan etdi şîr-i pistânı 

103 Oldu şayan-ı lutf-ı na-yabı 
Destzar-ı kat? -i a'rabî 

104 Sorduğunda Mecî'yi şahb-i kiram 
Bü Zer olduğun eyledi ilâm 

105 Killerini zahirenin aşhâb 
Etmeğin zat-ı pâkine işrâb 

106 Eyledi bir du' a o Peygamber 
Hep yetişdi nevale-i 'asker 

1 07 Olıcak kim be-hikmet-i vala 
Bu gaza yine naka-i kaşva 


108 Mevla' u halin eyledi ta'yin 
Yine bulundu ol o güne hemin 

109 Döküp ab-ı vuzü'-ı valasın 
Etdi ihya nihal-i zıbâsm 

110 Tazelendi görünce böyle kerem 
Ya'ni hurma-yı huşk-i Bu'l-Hayşem 

111 Ne imiş ana etdi ihbarı 
Zır-i a'râbi-i nihankân 

112 Nice dediyse çıkdı öyle peyam 
Ser-güzeşt-i Zübeyr İbni 'Avam 

113 Yevm-i Handak’da eyleyip tebyın 
Etdi ' Ammar şehadetin ta'yîn 

114 Hudebiyye gazasın eyler iken 
Cereyan etdi mâ 3 benânından 

115 Gazve-i Tayif-i mu'allâda 
Olmuş idi bu mu'ciz amade 

116 Olduğunda o şahş-ı mu'ciz-h v ah 
H m r edip nahle ol Resül-i İlah 

117 ‘ Arz-ı şevk eyleyip çemen-be-çemen 
Şahı münfekk olup 'urükundan 

118 Geldi meclisde eyledi hıdmet 
Yine etdi mekânına ricat 

119 Etmek içün teselli vü tebcil 
Geldi bir gün cenabına Cibril 

1 20 Dedi ey şah-ı mülket-i ma'nâ 


(94a) dü : ki t). (98) Kesr edince giirüh-ı ehl-i heva / Sakını İbni Evka"ıfi ol caÜ.(104) Meçi 
: HacI Ü. 


(112a) çıkdı öyle : öyle çıkdı Ü.(117a) eyleyip : eyledi Ü. 


56 



Şeh-i ferman-reva-yı ^jl jl 

121 Ne reva kavl-i müşrik-i bed-dil 
Eyleye zatına keder haşıl 

1 22 Böyle edip tesellî-i ikram 
Kıldı zat-ı şerifini i' zam 

1 23 Tesliyet vermeğe dem-i vahşet 
Etdi bir nahli meclise davet 

1 24 Eyleyince mahalline ric'at 
Anda ol nahl eyledi hıdmet 

125 Oldu amfi bu cüdu ‘âlem-gîr 
'Afv-i a'râbî-i hiyel-tedbır 

126 Oldu lutfuyla kesre t-i meşhüd 
Ma'-i bi"r-i kabîle-i ma'hüd 

127 Y alınuz bu mudur olan iri âm 
Oldu teksir mricizeyle ta'âm 

128 Şâhid-i da'vi-i cihan merğüb 
Kısşa-i Cabir ü Ebî Eyyüb 

129 Sevbine Bü Hüreyre'nin ki o dem 
Etdi Fahr-i cihan vaz'-ı kadem 

130 Gitmedi nesne hiç hıfzından 
Oldu sadrı fezâ'ile mahzen 

131 Oldu dillerde namı 'âlem-glr 
Kuvvet-i hafızayla oldu şehir 

132 Bu kadar evvel eylediydi beyân 
Cümle encâm-ı kân Fahr-i cihan 


(120b) M (J jjl jl : Aralan iki yay aralığı kadar belki daha yakın 

oldu." Kur' arı: 53/9. (123a) Vermeğe vahşetinde tesliyyefÜ. 




57 


133 Ya'ni tedbir-i bim-i Sariye'ye 
Hasariın sulhuna Mriâviye’ye 

134 Hafr-i Handak'da ğazve-i ahzâb 
'Âciz oldu netice hep aşhab 

135 Bir hacer var İdi nihâyetde 
Katı bâlâ idi şalâbetde 

136 Rahm edip şahb-i ma'delet gühere 
Etdi ilkâ lü' âbın ol hacere 

137 Târ ü mar oldu buldu izmihlal 
Seng-i ma'hüd o hıttadan fi'l-hâl 

138 Yine bu ğazve-i mriallâda 
Oldu teksir zâd-ı hurma da 

139 Harb-i yevm-i yuneyn ol zı-şan 
Etdi şahş-ı sakar mekânı beyân 

1 40 Mu'ciz-i pakdir bu emr-i 'azim 
Kâr-ı kurş-ı cevîn-i Ümmi Selim 

141 Yâ bu mu'ciz değil mi dehşet-yâb 
Ya'ni te" mîn-i 'ayn-ı hâyıt u bâb 

142 K’eylemişdi o gün Resül-i Huda 
İbni 'Abbas hanesinde du'â 

143 Şahid-i şanıdır kelam-ı cemel 
Emr-i büzğale emr-i nutk-ı Hübel 

1 44 Eylemez mi 'ulüvvünü müzdad 
Mu'ciz-i rih-i ref u nutk-ı zımad 

145 Ana oldu bütün çemen-be-çemen 
Hîle-i merd-i küşt-glriden 

(133a) bim: vehm t). 



58 


59 


146 Ya bu mu'ciz değil midir meşhur 
Ki siyerlerde oldu hep mestur 

147 V ardı bir rü -siyeh kemine ğulam 
Âb-keşlik eder idi o müdam 

148 Alıp âbın anın Resûl-i Huda 
Bir sefer etdi 'askeri irva 

149 Mesh edip vechini sa'âdet ile 
Rüyuna koydu destin 'izzet ile 

150 Siyeh iken dü rûyu oldu sefîd 
Şu'le şaldı cemâli çün bürşîd 

151 V ardığ mda mekânına o cevân 
Oldular kavmi yek-sere hayran 

152 Hûbluk ile dâstân oldu 
Hüsn ile şöhre-i cihân oldu 

153 Nedir ol mu'ciz-i sütüde-penâh 
Sırr-ı îbni Selâm 'Abdu'llâh 

154 Güş eden bildi kadr-i ni'metini 
Lokma-h v âhıde zen hikâyetini 

155 Güşu hayretle etdi mâl -â-mâl 
'Abd-i 'îzzı hikâyesindeki hâl 

156 İzdi yâd etdi lutf-ı nâ-y âbı 
Hudebiyye çehindeki âbı 

157 Edip i' cazını yinete'yıd 
Muzmahill oldu mekr-i sihr-i Lebıd 

158 Yâ bu mu'ciz ki şöhret-ârâdır 
Emr-i 'âlı vü sırr-ı vâlâdır 


159 Olıcak şevket-i nebiyy-i sa'id 
Ya'ni günden güne hemışe mezıd 

160 Düşüp âteş netice bu vehle 

Hân (ü) mân-ı şakiyy-i Bü Cehl'e 

161 Zâr u bîmâr olup zalâletden 
Oldu dem-beste dil melaletden 

1 62 Gayrı bir kare bulmayıp miknet 
Etdi bu hileyi tumanınet 

1 63 Hafr edip etdi hilesin tahkik 
Pes-i derde nühüfte bi'r-i “amik 

1 64 Bilir idi bu de' b-i vâlâyı 
Geh 'iyâdet ederdi merzâyı 

165 Ya'ni geldikde ol Resül-i Huda 
Ola Uftân derünuna hâşâ 

166 Marazın güş edip o Fahr-i cihan 
Oldu Bü Cehl'e 'izzet ile revan 

1 67 Olıcak kurb-i babına vâsıl 
Oldu peyk-i Cenâb-ı Hak nazil 

168 Vahy ile hâl-i bPri etdi beyan 
Ric'at etdi o server-i zl-şân 

1 69 Tuyıcak Bü Cehil o hâli tamâm 
Da'vet ü i'tizâra etdi kıyam 

170 Sür' at ü dehşet-i mükerrerden 
Zâhil oldı çeh-i müzevverden 

171 Sür at ile olur iken püyân 
Oldu hafr-i hafırine ğaltân 


(157a) te’yid : temhid Ü. 


(160b) (ü) - Ü, Tezkire. (169a) O : but). 


60 


172 Ne 'aceb nutk-ı pakdir bu kelam 
Ki demiş şâ‘ir-i bihin-ilhâm 

173 <ı_J j (J'fj-k» <_r® -H-^l I j-^L^ 

<— ı_a <J L=>_a V <L_ı_â £_îlj 

174 Yine bir gün o bed-güman-ı c anüd 
Harem-i Mekke'de ederdi ku‘üd 

175 Gördü kim mefhar-i be-her dü sera 
Şuğlü vardır şalat ile tenha 

176 Eyledi mekr ü hilesi halecân 
Kaşd edip canibine oldu revan 

177 Tarfma oldu olmadı o yakln 
Ric‘at-i kahkarile döndü la ın 

178 Sorup emsali bir ağızdan hep 
Dediler fesh-i ‘azme n'oldu sebep 

179 Dedi kim vardığımda etdi zuhur 
Nardan bir hafire-i mahfür 

180 B u ‘ alamet tarik-ı redd oldu 
Bana handak netice sedd oldu 

181 Katı çok ecniha zuhur etdi 
Piş ü pesden geçip mürur etdi 

182 Her ne çend eyledimse kaşd-ı vefîr 
Etdi bunlar ‘azimetim tedmir 

183 Olıcak hıfz-ı Hak zahir ü mu‘In 
Neye kadir hasüd-ı bed-ayîn 

184 Kaderin tıri sa‘y ile dönmez 

(173)" Velisinin yoluna kuyu kazan, şüphesiz ona düşecektir (176b) canibine : canına 
çün t). 


61 


Bir çerağı yakınca Hak sönmez 

185 Sana besdir bu mu‘ciz-i ekmel 
Ya‘ni kim harb-i Dümetül-cendel 

186 Hafızı 14ak'dır o şehin her câ 
Ana kem-bın olur karîn-i ceza 

187 Nola olsa helak olur mu ba‘ıd 
‘Âş u Esved "Talatıla" ile Velid 

188 Ne güzel nutk-ı pakdir bu eda 
Gül-i Şad-berg'de demiş Yahya 

189 Nür-ı çeşm-i cihandır o habıb 
Bed -nazar eyleyen olur a' ma 

190 Payına sürmeyen yüzün ey dil 
Başdan ayağa cürm olur hakka 

191 N'ola elden çıkıp olursa helak 
Davetinden iba eden cühela 

1 92 Her ki olmaz muti -i emr-i Resul 
Mazhar-ı kahrı eyler anı Huda 

1 93 Emr-i harb-i Tebük edince zuhur 
Etdi bu mu‘ciz-i sütüde mürur 

194 Eyledi ol Resül-i Rabb-i mu'ın 
Emr-i bad-ı vezideni ta yin 

1 95 Mahz-ı lutfu değil mi in'amı 
Mader-i Bu Hüreyre İslâmî 

(387b) Kelimenin imlası " <d_UV-ü"şeklındedir. Okunuşunda tereddüt ettiğimiz için 
buraya metindeki gibi yazılmıştır. Kelime Ü'de iLU biçimindedir. (189-192) Taşlıcalı 
Yahya'nın böyle bir şiirinin olduğundan Bursalı MehmedTahir Efendi bahsetmektedir. 
"Eserlerinin en meşhuru ahlak ve tasavvuftan bahseden mesnevi tarzında olan Geııcine-i Raz 
'dır. Şah u Geda , Gülşen-i Envai, Yusuf u Zelıha, Naz u Niyaz, Usül-ıtâme unvanlarını 
taşıyan manzumeleriyle Gül-i Sad-berk der Mu'cizâl-ı Enbiyâ şiirindeki kudretinin 
delilidir." Osmanlı Müellifleri, 2. C. İstanbul 1972, s.434. 



1 96 Biri de mu'cizin bu emr-i hatır 
Sereka töhmetinde nutk-ı baîr 

1 97 Müttefıkdır bu mu'ciz-i bahir 
O rivayet ki kavl-i Ilanzele'dir 

198 Eyleyip böyle bu sözü tahkik 
Ki demiş ol şadük u 'adi ü sadık 

199 Bu eserden verip bu güne haber 
Dedi bir gün cenâb-ı Peygamber 

200 Re 5 sime koyup 'izzet ile yedi 
d_j_i <UI cdjL denmiş idi 

201 Lutf-ı tesir-i dest-i pâkinden 
Görmedim hiç suda' rencin ben 

202 Olsa bir 'ânzayla dil rencür 
Faraza bir veca' da etse zuhür 

203 Mesh edince giderdi hep serden 
Yed-i pâki tokunduğu yerden 

204 Eyleyip mu'ciz-i nigâhı deva 
Zahm-ı çeşm-i fütâde buldu şifa 

205 Yâ İlâhi be-nür-ı feyz-i suhan 
Eyle lutfunla dıdemi rüşen 

206 Nûr-ı pâk-i habib hürmetine 
O Resûl-i neclb hürmetine 

207 Mu'cizât-ı şerifi hürmetine 
Zât-ı pak ü latifi hürmetine 


(196a) Sereka : *<_ii j_lu Ü. (198b) şaduk : şıdkt).(200b) "Tanrı seni tebrik etsin". 
Karşılaştırınız, Hadis: Nesal, Cenaiz 44, 1 15; Abmed b. Hanbel, 1: 201,5: 9, 38, 68; El- 
Buhari, Tefsir, sure 5, 3. 


208 Didemi bi-na'ım-i nür etme 
Mededinden bu zan dür etme 

209 Eyleyip 'izz ü ni'mete mu'tâd 
Eyle kahr u ğumümdan âzâd 

210 Ma' şıy etkar-ı zân re dd e tme 
Der-i lütfün hazîne sedd etme 

211 Hevl-i mahşer zaman-ı hayretde 
Yevm-i zilletde vakt-i fıkretde 

212 Meded eyle meded 'inayet kıl 
Def -i dil-tengi-i kıyamet kıl 

213 Bârgâhıfida cümle ey Kayyüm 
Nık ü be d kar u halimiz ma'lüm 

214 Ne ‘ibadet ne emr-i ta' at var 
Dürlü dürlü nice kabahat var 

215 Dilde bar-ı giran-ı renc-i 'ana 
Serde derd-i hayal-i fikr-i siva 

21 6 Destimiz hep dırâz olur nedeme 
Payımız cürme o leyyin kademe 

217 Kalbimiz çâh-ı fikr-i manşıbucâh 
Dıdemiz dür-bin-i cürm ü günah 

218 Nutkumuz vakf-ı güy-ı çün u çerâ 
Tab'ımız bend-i h v ahiş-i dünya 

219 Dıde pür-h v ab-ı künc-i ğafletdir 
Bu'l-heves nefs ise layametdir 

220 Ecel-i müddet olmada dâhil 
Hevesin tohmun ekmede yine dil 

221 Nefs-i bed-tıyne kendi karında 
'Ömrümüz cü gibi güzarende 


64 


222 Bu revişler 'aceb temaşadır 

Bu heves dem-be-dem ne sevdadır 

223 Ne beladır hayâl-i müstakbel 
Şeb-i yelda-mişal tül-i emel 

, 224 Yed-i vicdandan naşıb gitmez 

Rızk-ı maksüm infıkak etmez 

225 Hubb-ı cah ile serde rahat yok 
Dilde bir zerrece kana' at yok 

226 Beni ey nefs eyleme tahdış 
Edeyim zâtını biraz teftiş 

227 Dinle da e vı-i şıdkı müstahkem 
Edeyim ben seni miyâna hakem 

228 Şensin ol bir cenîn-i müstehcen 
K'eyledin rahm-i maderi mesken 

229 Bir zaman sade levh-i dil-hâne 
Bir zaman ise rüha bigane 

230 Olmuş iken netice sen ol gâh 
Zuliimat-ı şelâşeden agâh 

23 1 Seni ihraç edip sa' adet ile 
Koydu mehd-i zuhura 'izzet ile 

232 Enfüs-i nzkın edip averde 
Etdi şır-i keremle perverde 

233 Tohm-ı kişt-i hayâl iken mesela 
Şecer-i kaddin eyledi ber-pa 

234 Ceste ceste verip terakkiler 
Etdi şad güne ni'mete mazhar 

(227a) şıdkı müstahkem : şıdkımı muhkem Ü . (23 1 a) sa'âdet ile : 'inayet ile Ü . 


65 


235 Eylesin deyü lutfa istinas 
Kodu mecmü'a-i vücüda havas 

236 Etdi sine 'anâsırı güya 
Çâr evrâk-ı nüsha-i kübrâ 

237 Sine hikmetle bir kitâb oldu 
Bu havâs ile penç bâb oldu 

238 Cüst (ü) cü olsa anda hikmet-i Hak 
Bulunur her fasıl varak -be-varak 

239 Dehenin hokka-i beyan etdi 
Nutk u ta'biri tercemân etdi 

240 Sineni eyledi hazîne-i nür 
Kalb-i pakin defîn-i genc-i umur 

24 1 Kalbi 'ilm ü irâde kân etdi 
Serini 'akla âşiyân etdi 

242 Nefsini kıldı mâye-i idrâk 
Fikrini kıldı kabil ü derrâk 

243 Komadı bir kuşür-ı kesb-i kemâl 
Etdi bir bir netice istikmâl 

244 Hep nzâ-yı şerifin etdi beyân 
Komadı i'tizâre şey a -i nihân 

245 Verdi miknet zamân-ı sıhhatde 
Vüs'at ü fırsat u selâmetde 

246 Görelim n'işledin sen ey bi-zad 
Mütecasir ğarîb-i sifle-nihâd 

247 Vakt-i feyz-i dem-i icâbetde 
Bendelik eyleyen ticâretde 

(237b) bab : tâb Ü. (238) (ü) -Ü, Tezkire. 


66 


67 


248 Künc-i ğafletde i'tiyadınca 
Nevmeler eyledin murâdıhca 

249 Eller oldukça nâ'il-ifeyeZân 
Gaflet etdi seni tehi-dâmân 

250 Bu ne gaflet bu ne hamâkatdir 
Böyle karın sonu nedametdir 

251 Gayn yokdur bu kare bir çâre 
Yapışıp dâmen-i mededkâre 

252 Rabt-ı kalb et şefa'at-i pâke 
Meded-i şah-ı taht-ı dVjJ'e 

253 Çare yokdur o şah dan gayrı 
Yok meded ol penâhdan ğayn 

254 E ger eylerse cü duna maz har 
Keremi kârına yeter artar 

255 Kerem eylerse ger şeh-i d VjJ 
Saha ferda çi germ ü serd çi bak 

256 Saha eylerse ger o hüsn-i nazar 
Havf yokdur o rehde zerre kadar 

257 Pâdişâh-ı serîr-i merhametâ 
Çâre-perdâz-ı ehl-i ma' siye tâ 

258 Nigeh-ilutfu 'atıfet eyle 
Sâlim-i zara merhamet eyle 

259 Rüz-ı mahşerde vakt-i hâcetde 
Halet -i hayret-i kıyametde 

260 Olduğunda dü dide pür-katarât 
Can dil-teng-i vahşet-i 'araşât 


261 Yaverim ol meded naşirim ol 
Meded ol günde dest-girim ol 

262 Iztırâbım zamanı zar etme 
Beni mahşerde dil-fıgâr etme 

263 Zar u muhtacına 'inayet kıl 
Bize ol günde sen şefâ'at kıl 

264 RavZa-i pâkihe cenâb-ı Vedüd 
Rüz ü şeb eylesin hezâr dürüd 

265 Ede ol hıttaya be-rüz-ı kıyâm 
Melek ü ins ü cin şalât u selâm 

266 Kabr-i pâkine ola bı-ğâyât 
Şalavat-ı şerif ü teslimat 

11 

Kaşîde-i Beççe Der-sitayiş-i Ebu'l-beşer Âdem 
şalla'llâhu te'alâ 'aleyhi ve sellem ve ‘ala 
nebiyyinâ Muhammedin ila en yetemedde 

Mefâ'ılün mefâ'îlün mefö'ılün mefâ'Ilün 

1 Ela ey cedd-i a'lâ-yı gürüh-ı nev‘-i insanı 
Nebiyy-i akdem-i şafı Şafiyy-i Rabb-i HannanI 

2 Şeh-i evreng-i sırr-ı ‘allemü’l-esma olup oldu 
Sezâvâr-ı sücüd-ı kudsiyan ol nür-ı Rahmani 

3 Muhâtab oldu çün c-Ed J^juuI L emriyle 
El üstünde tutardı kudsiyan ol zât-ı zı-şânı 


11 M 7a, Tl 8a,-T2,Ü 19a. (başlık) - Tl, Kaşide-i Beççe Der-sitayiş-i Ebu’l- 
beşer Âdem Şafiyyu'llâh şalavâtu'llâhu ‘aleyh M. (1b) Rabb-i : Rabb ü Tl . (3a) 

“Idij ^ j < 1 -j. 1 1 jcjjI p->l Ç Elli j: Ey Adem! Eşin 

ve sen cennette kal, orada olandan istediğiniz yerde bol bol yiyin, .. .dedik". Kur'an: 2 / 35 ve 7 

/ 19. 


(256) ger o : eğer Ü. (257a) padişâh-ı : padişaha Ü. 


Mefâ'ilün fe'ilatün mefâ'ilün fe'ilün 


4 Şahadetle te" a t us eylediğinde olan oldur 

Hicab-ı juL>A el * ^ ^ * h anud~i Sübhani 

5 Mukaddem hâmid-i Mahmüd mukaddem tâ’ib-i Gaffar 
Olup oldu sa'adet burcunun mihr-i dırahşânı 


1 Verince emr-i vücuda irade destun 
O emr güş ile geldi vücuda meünürî 

2 Döşendi zülfe-i tuğrası kâf-ı kafinin 
Kemal-i kudret-i Hakkin yazıldı menşün 


6 Nigah-endaz-ı çeşm-i rahm olup zürriyy etine ol 
Olur rüz-ı kıyâmetde delıl-i nev'-i insanı 

7 Temaşa-yı cemalin Hak müyesser eyleyip yann 
Mülakat ede cennetde bizim ile o sultânı 


3 Göründü beyzası nunun feza-yı hilkatde 
Açıldı genc-i vücudun defîn-i mestün 

4 Edince 'alern-i nâsütu kudrete mir’ at 
Göründü kal'a-i lâhüt-ı vahdetin sün 


8 Nebiyy-i akdemidir hazret-i Bari te' alanın 
Olur elbet recasından kabülu'llaha erzânı 

9 Yeter evladına kalben teveccüh eylemek bir kez 
Ümıd oldur göre andan dil-i nalân ihsanı 

10 Nigâh-ı iltifatından umanz etmeye mahrum 
Ede zürriy yetinden Sâlim'e lutf-ı firâvani 

11 Ki ya'nî dest-gır ola bize yann Şafiyyu'llah 
Benim evlâdımı 'afv et diye ol mekrümet kânı 

12 Tahiyyat u selam olsunhemln ol zat-ı 'âlîye 

Kim oldur akdem ü evvel nebiyy-i Rabb-i Hannâni 

12 

Der-sitâyiş-i Cenâb-ı Şafiyy-i Şâfı-dem 
şalla’llâhu 'aleyhi ve sellem 


(4b) " Merhameti bol olan Rabbin sana merhamet eder' 1 . (7a) Hndâ ihsan ede yann temaşa- 
yı cemâlini M, Tl . (8a) akdemidir : akdemisin M, Tl . (b) olur: olup M. (9a) evladına: 
evlâdına M, Tl. (10a) iltifatından : iltifatından Tl . (b) ede : eder M. (11b) diye ol mekrümet : 
deyüben ol kerem M, deyüben mekrümet Tl . (12b) Rabb-i : Rabb ü Tl . 

12 - M, - Tl , T2 15a, - Ü. (Tenkitli metnimizde ünlüleri ünlü uyumlarına uygun 
olarak yazdığımız halde, bu manzumedeki kafiye mecburiyeti sebebiyle son sesleri dar düz 
ünlü ile yazmak zorunda kaldık. Salim Efendi, kafiye ve vezin mecburiyeti ile bazı 
kelimelerin ol muşunda da tasarrufta bulunmuş: (51b) dühür > deyhür, (7 5) Çınever > 

Çlnür, (94b) semender > semendıır.) 


5 İrâde oldu hüveydâ çü aferinişde 
Yapıldı cevher-i 'aklın h amire tü'n-nün 

6 Vücuda zarf edip 'aklı hakîııı-perverişi 
'Umuma koydu bu imkân-ı hâşş-ı mahşürı 

7 Mücerredat-ı mücerred 'anâsırın ruhu 
Edince mahzeninin harisi vü gencün 

8 Sirişti nahl-i vücüd u bakıyye nahl oldu 
Edince devha-i feyzin zuhur bâkün 

9 Kurunca pâdişeh-i istitâ'a divânı 
Çalındı mebde 3 -i büngâh-ı fıtratın şün 

10 Kalemle levha arada eder iken tahrîr 
Murâd-ı ğayr-ı tehalüf-pezîr-i meTnün 

1 1 Bulundu hayl-i gürüh-ı sipâh-ı rüh mevcüd 
Yedinden aldı ŞanP'in vücüd-ı memhün 

1 2 Zemini ins ile doldu haza’ir-i Kuds'ün 
Cihanı eyledi leb-rîz hikmetin nün 

13 Görünmez oldu fezası talı'a-i rühufi 
Beden çekince miyana hicâb-ı zenbün 


70 


71 


14 B ırakdı sahile derya-yı makderet bir dür 
Edince heybet-i 'ayn-ı celadeti zürî 

15 O nür-ı paki kodu keffe-i terâzüya 
Kılınca vezni irade Zamır-i üştün 

16 Bu keffe etdi haZiZ-i esas-ı dehre nüzul 
O keffe eyledi Mi'rac-ı Beyt-i Mamür'ı 

1,7 O nuru eyledi mifat-ı ‘âlem -i ceberut 

Göründü her şuverin hep vücüh-ı mestün 

18 V ücüdu ol nazar-ı kimya-eşer etdi 
Bir ahZar-âyine pakıze-cevher-i şün 

19 Edip o gevher-i paki celaline der-pîş 
Eritdi tab-ı mehabet çü şem'-i kâfün 

20 İzabe etdi celadet o gevheri cümle 
Buhâr u keffi nümâyan edince tennün 

21 Buhân etdi semâvat u keffi arZ-ı bihln 
Miyah-ı meymenetinden bihar-ı mescüdı 

22 Firaze eyledi tâb-ı harareti sür' at 
Selama turdu 'anasır görünce bu nün 

23 Göründü nüru o zulmetde âfitab gibi 
Mişâl-i müy-ı sefid-i siyâh-ı semmüri 

24 Tavaf ederdi o nüru mela’ik ü ervah 
Eder değil iken ervahımız bu hakşün 

25 Duyuldu nükte-i kenz-i hafide bir ma'na 
Olunca nüsha-i 'alem vücüd-ı manzün 

26 Açıldı zeyl-i nihan-perde-i tecelliyyat 
Zuhüra geldi vücudun binâ-yı ma'mün 

27 Edip hamıre-i pakin sirişt-i dest-i kader 
Tamam yapdı yoğurdu vücüd-ı mezkün 



28 O 'arsagehde zuhur etdi bir cesed amm a 
Ne idi bilmedi kimse bu raz-ı mestün 

29 O 'arsagehde hezârân şuhür ile şad sâl 
Tevakkuf etdi o kalıb verince destün 

30 Egerçi şüret-i zahirde bir şebah idi lik 
Mezür-ı şaff-ı melafikdi cism-i bihbüdı 

31 Bedı'-i şun'-ı Celll-i ğarîbetü'l-aşâr 

Şu rütbe yapmış idi ol vücüd-ı mezbün 

32 Nücümu valih ederdi o ahsen-i takvim 
Görünce rüyunu sa'd oldu cümle mahzün 

33 Müsebbihan-ı felek eldiler bütün tekbîr 
Duyunca şun'-ı Huda'dan bu sın-ı me’şün 

34 Şada-ı na‘ra-i j_ı£l «dJ letdi zuhür 
Menaresinde vücüdun görünce bu nün 

35 Meğer ki geldi vücüda o mürsel-i akdem 
Bina-yı bi'şet ü ba'şin esas-ı ma'mün 

36 Te' at us eyledi bidar oldu h v âbmdan 
Kuruldu leyle-i mevlüd-ı Ahmed’in sün 

37 Getirdi rüh gelince o sûra bir hülle 
Ki çâr şemsesi idi 'anaşır-ı şün 

38 Vücüda geldi çü mikraş-ı la'dan ol hülle 
Anınla eyledi ilbâs o zat-ı meşkün 

39 Biri birine girip tehniyet içün ervah 
Su'al edindiği demde o zât-ı pür-nün 

40 Bu güne eyledi tavsif hatif-i ğaybı 
Budur o haZret-i Hakk'ın nebiyy-i mağfün 

41 Ki kendi kudret-i pakiyle eyledi ıcad 


Bu güne oldu mukarrer şena-yı meşhün 

42 Nebiyy-i pâk-kadem ya'ni hazret-i Âdem 
Şafiyy-i şâfi-i dem Nür-ı hazretin Tür'ı 

43 Ebu'l-beşer ve ülü'l-kadr peygamber 
Ki cümle esved ü a hm er o hazretin pün 

44 Münır-i barık-ı mişkât-ı maşnku'l-işrâk 
K’iza'e etdi o nür âyet-i jj-j jjj ' ı 

45 Güzide nür-ı Hûda'dır kim eyledi temsil 
Delâle tıynesine bu delil-i meysün 

46 Mahall-i '"urve-i vüşka"dır ol Şafiyyu'llâh 
Cenan-ı paki Medine cenabıdır sün 

47 Zücace zeyt ile mışbâhın eylemiş şecere 
Talî'akâri-i mişkat olunca mahşün 

48 İşaret oldu havassa edille-i hamse 
Edince bâtını zahir bu sırr-ı mestün 

49 Bununla kuvvet-i ‘akliyyede bedid oldu 
Çü bürd-baz iken şubh-ı şâm-ı deycün 

50 O dur o mahzen-i esrâr-ı 'âlem-i meleküt 
Ki 'arş edindi hakikat o Beyt-i Ma'mür'ı 

51 Vedî'a eyledi nür-ı Muhammediyi ana 
Münevver etdi şu'â'ı zemin ü deyhün 

52 O nuru eyledi mihrâb-ı secde-i ikram 
Ki secde eyleye ana meşâb u me’cün 


(43a) vezin bozuk. (44b) " pIA-j ^ » jjjJ <11 1 tsM-î jj-j j>j : Nur 
üstüne nurdur. Allah dilediğini nuruna kavuşturur." Kur'an: 24 / 35. (46a) 

IöjjjuI Li ch a a "i - m l . 1 fl fl <11 Lj 3-J ^ LU Lj ft 
Putları inkar edip Allah'a inanan kimse, kopmak bilmeyen sağlam bir kulpa sarılmıştır" . 
Kur'an: 2/ 256 ve 31 / 22. 


53 Melâ'ik eyledi ser-cümle secde-i ta'zim 
Bu emrin olduğu demde gürüh-ı me'mün 

54 O emre etmemiş İblis ita' atin der-pîş 
Anınçün oldu Huda'nın recim ü menfün 

55 H asedle mâric-i aşliyyesinde vardı bu nâr 
Ki etdi müşte'il âhir şerâre-i şün 

56 Sa'âdet olmayıcak ser-nüvişte kâr-ı ezel 
Ne 'ilm-i münci'-i şerdir ne zühd-i tayfuri 

57 Halel-pezîr-i melâhat eder mi hiç şemsi 
Cihanda şebperenin olmamağla manzün 

58 Ne rütbe olsa celi menzil-i cihân manzür 
Nezâre eyleme mümkin mi dldenin kün 

59 Cenâb-ı Hakk k'ide bir zât-ı pâke tevkîri 
Ne mümkin eylemek ana nezâre-i hürî 

60 Gözü çıkar ana böyle bakan la'în ü bedin 
Olur nişestesi âhir hafır-i makhürî 

61 Hemîşe dür olur ol dergeh-i mu'allâdan 
Bu vakt-i na-mütenâhı-i hasret-i dün 

62 O bârgehde yeri yok tekebbürün zira 
Netice sevmez o nüru'ş-şudür mağrün 

63 Budur o şâfi-i şâfl-kadem ki hazret-i Hak 
Vücüd-ı pâkini etdi esâs-ı ma'müri 

64 Cinânı eyledi mesken o zât-ı muhtereme 
Ki anda ede safalar o hazretin nün 

65 Miyân-beste bütün kulluğundadır ğılmân 
Makâm-ı hidmet-i pâkinde şaf-be-şaf hüri 

66 Firâşı Sündüs ü zer-beft firâş-ı istebrık 
Küsüm kaşr-ı mücevher binâ-yı billüri 


74 


75 




67 Gezerdi zat-ı şerifiyle hazret-i Havva 
Cinân içinde ser-a-ser kuşür u makşün 

68 Budur o şun'-ı şanî'-i kemâl-i ünsiyyet 
Kim oldı eevher-i sulbün vücudu gencün 

69 Bu resme güş edicek sem'-i pak evsâfın 
Kodu miyâne-i fikre bu rakk-ı menşün 

70 Sutür-ı pâkini kıldı derûna nakş hacer 
Görünce şafha-i dilde bu hatt-ı mestün 

7 1 Kemâl-i n a' tını gördükde bildiğim yokdur 
Bu kar-ı mekrümet içre şerik U berhün 

72 Yapışsa zeyline şayeste şaf-be-şaf evlâd 
Görünce zâl-i felekden vehâmet-i zürı 

73 Teşebbüs etmeğe zâtı kadar penâh o lmaz 
Ki ibtida ana vaz' oldu hazretifi nün 

74 Nebiyy-i akdem-i ba'şâ şefık-ı evlâda 
Eyâ cenab-ı Huda'nın Resül-i meşhün 

75 Sen ol şehenşeh-i râmüzsun ki ITakk etdi 
Vücüd-ı pâkini esrâra râh-ı Çinür'ı 

76 Lisân-ı pâkini mecmü'a-i hurüf etdi 
Derine yüz süregeldi luğat-ı cumhüri 

77 Mu'allim-i sebak-ı sırr-ı 'allemü'l-esmâ 
Okutdu cevher-i zatına nazm u menşün 

78 Kaşı' -i kaş' aya varınca eyledi talîm 
Kabil-i zamme vü fetha gürüh-ı meksün 

79 Müyesser etdi teheccıyi oj 'den 

Olunca ebcede mazhar o şadr-ı pür-nün 


80 Olup muhatabı cujl Lf emriyle 

Ta'allüm etdi münâdl nida vü me’rnun 

8 1 Zamır-i pâkini bir kıblegâh kılmış 
Döner o semte cihanın cebîn-i pür-nün 

82 Bu rüzgârda şad germ ü serd seyr etdik 
Bilirsen 'âl em -i vaşlı ğumüm-ı mehcün 

83 Benim o rü-siyeh ebnâ-yı hazre tinden kim 
Edip şenâ-yı şerifinde bezl-i makdün 

84 Egerçi güyu dıraz eyledim garaz amma 
Beyân eylemedir hâl-i tab'-ı mahrün 

85 Bu oldu 'adet-i dirine hanedanında 
Sevindirirdi Süleyman keremle geh mün 

86 Ne denlü ahkar u ednâ isem de sultânım 
Değil miyim senin 'ırk-ı şerifinin pün 

87 Penah-ı merhametine bir 'arz-ı halim var 
Eğer ki izn-i şerifin verirse destün 

88 B enim o lerze -ber-endam-ı vah şet ü ekdâr 
Ki cana yetdi hümüm-ı küdüret-i düri 

89 Felek ayırdı beni yâr-ı ğâr-ı pâkimden 
Ziyade eyledi kesr-i derün-ı meksün 

90 Benim ol münkesirü'l-bal-i dühür-ı hasret 
Ki özledim yine ehl ü Tyâl-ı mehcün 

91 Benim ol haste-i nadir-'ilâc kim firkat 
Fu’ak-ı ye = s ile işkeste etdi hancün 

92 Tabîb-i hazık-ı feyz-âşinâ-yı lutfunla 


(79a) " Tanrım, kolaylaştır.". 


(80a) Nüshada "Ta'allüm etdi münâdı nida vü emr ü me'mürı" şeklindedir. (92a) aşina 
Nüshada "âşiyân" şeklindedir. 



76 


77 


Görür müsün ‘aceba bu şikeste rencun 

93 Be-her gün oldu su c âl-i su'âl-i semt-i vatan 
Şudür-ı 'illet-i sadra delil-i maşdün 

94 Miyan-ı ateş-i fırkatde eylerim her şeb 
Dakîka-perveriş-i şan'at-i semendün 

95 Kırıldı şîşe-i hatır kened kabul etmez 
' Mişâl-i kâse-i işkeste-bâl-i fağfürî 

96 Tevessül eyledim Allah’a na't-i pâkinle 
Ümıddir ki yabanda komaz bu meheün 

97 Be-nür-ı pak-i Muhammed emin ü salim ola 
Gürüh-ı gerd-i kederden cebinimin nün 

98 Visal ede şeb-i hicranı rüz-ı ikbalin 
Sevindire keremin bu şikeste meksün 

99 Verip yem-i kedere feyz-i inşirah sükun 
Haşire döne o bahr-i felake dürdün 

100 Edip neval-i na'îmin dile telafiler 
Halas ede bu gamından o zar-ı mağdün 

101 Revân-ı pakine olsun revan be-her sâ'at 
Cenab-ı hazret-i Hakkin dürüd-ı meşkün 

13 

FâTlâtün fâllâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Cami' iken enfüs ü afaki sırr-ı evliya 
Araşan anda bulunmaz yine zene mâ-sivâ 

2 Pertev-i envâr-ı Hak’dan ser-bülend-i feyz olan 
Bir dem o lma z zerreveş şems-i hakikatden cüda 


3 Berzah-ı cami' gibidir 'alem-i suret hele 
Evvel ü ahir iki deryaya benzer güyiya 

4 İltifat etdikde bu bahrin olur zahir ebed 

Ta ezelden böyle icrâ eylemiş hükmün kaza 

5 Rüzgarın halidir deryada nev'-i ıztırâb 
Kulzüm-i kudret sükun üzre telatum nâ-aşna 

6 H avz derya-beççedir ammâ yine deryâ değil 
Anıniçün o lm ada haddince mevci rü-niimâ 

7 Vech-i arzın zîneti cümle sipihrin 'aksidir 
Gör ki bu âyinede şüret ne yüzdendir sana 

8 Tair-i evc-i harim-i rahat eyler âdemi 
İki perdir murğ-ı ruha bâl-i teslim ü rıza 

9 Bezm-i ikbâlin nigâh etmez fürüzân ş em' ine 
Pertev-i şems-i hakikatden olanlar pür-rızâ 

10 Çünki aslı kâ’inâtın iki harf olmuş amfi 
Kale gelmez ebced ü zâlrçesi yok mutlaka 

1 1 Şüret-i zahirde lafz-ı idi mesmu 1 olan 
Lîk kiml er istinıâ' etmiş bilinmez haliyâ 

12 Sem' -i aslîyi edenler güş dünyaya misal 
Fi’l-aşıl talîm-i kaşd etmek gerekdir güyiya 

1 3 Şüret-i zahir ki bir mir“at-ı kudretdir anın 
Şekl ü timsali olur raiye elbet rü-nüma 


(95 a) Kelimenin imlası " şeklindedir. 
13 - M, - Tl, T2 18b, - Ü. 


(İla) " j ^ ı Lo-j Lâ : O , bir işin olmasını 

dilerse, ona ancak ol der ve olur.'Kur'an: 2 / 117 ve 3 /47, 59, 6 / 73, 7 / 144, 15 / 98, 16 / 
40, 19 / 35, 36 / 82, 39 / 66, 40/68. 


78 


79 


14 Asiyab-ı niih felek meyl-i iradet üzredir 
Anla bu sırr-ı daklkı bundadır sırr-ı Huda 

15 Ma-haşal esrar-ı Hakk olmaz nihân ashabına 
Her kes almış vüs'atince hissesin ser-tâ-be-pâ 

16 ‘Alleme'l-esmâ ile ikram u i“zâz eyleyip 
Eyledi ol zatı mescüd-ı güruh-ı pür-bahâ 

17 Halk edip halkı nizâmın buldu cümle kainat 
Gâh suret eyledi emr-i halâkat iktizâ 

18 Bir güzide “abdin istisna edip her bir devir 

Kıldı anı efser-i Li I 'ya reva 

19 H ânedân-ı Âl -i “Osman'a tecelli eyleyip 
Çün ezelden eylemiş lutf-ı İlahî'ye seza 

20 Eyledi ol hanedân-ı ma'delet-peymândan 
Şimdi bir “alı güberle çeşm-i dehri rüşena 

21 Öyle “âlı-gevher-i kan-ı sa'adet kim anın 
Vaşf-ı pâkin yazdı bu güne debîr-i hoş-edâ 

22 Hırz-ı bazü-bend-i emniyyet zahîr-i saltanat 
Neyyir-i evc-i übbehet efser-i ferman-revâ 

23 Padişah-ı heft kişver şehriyar-ı bahr ü ber 
Daver-i hürşîd-fer şahenşeh-i nuşret-liva 

24 Mehdi-i devr-i zaman kutb-ı selatln-i cihan 
Hüsrev-i şahib-kıran hem-nam-ı falırü'l-enbiyâ 


25 Gevher-i dihîm-i şevket hazret-i Mahmud Han 
Kim fürüğundan eder çeşm-i zafer kesb-i ziya 

26 Ol ki m ah u mihrveş her rüz ü şeb olmakdadır 
Dergeh-i iclâline şâhân-ı “alem çehresa 

27 Ol ki ebr-i himmeti dünyaya olsa katra-pâş 
Bâğ-ı “âlemde biter yer yer giyah-ı kimya 

28 Ol ki daim Şevr-i gerdün gelle-i Cedy ü Hamel 
Terrezâr-ı nf atinden etmede ra“y u çera 

29 Pâs-dâr-ı südre-i iclâlidir “izz ü şeref 
Hâk-rüb-ı dergeh-i ikbalidir bal-i Hüma 

30 “Âleme ferr ü tulü“u matla“u'l-envar-ı feyz 
Makdemi gencıne-efşan-ı ser-i bây u gedâ 

3 1 Şıdk ile Allah'a “aşık bendedir Peyğamber'e 
Lutf u ihsan etmeğe halka be-ğâyet mübtelâ 

32 Kandı dünya hep zülal-i hoş-güvâr-ı cüduna 
Geldi mahrurü'l-mizac-ı fakr u iflasa ğınâ 

33 Zat-ı memdühu'ş-şıfatı bir mücessem nürdur 
K im o nurun “aynıdır mir’ât-ı sırr-ı Mustafa 

34 Halkı yüz bin sırra mazhar etmek ol ayineden 
ŞUkr-i bl-payan u bı-hadd kim murad etdi Huda 

35 Cüybar-ı tığı tathır etdi levş -i fitneyi 
Seyl-i samsamı hurüş etdi fe-ammâ bi-şada 

36 Tığ-ı hün-pâlası işbat etdi elmas olduğun 
Mevc-i ab-ı gevher olmazmış şadaya aşina 


(18b) " ^ 'IC ■ «I I '.l.-v El : Seni şüphesiz ye: yüzünde hükümran 

kıldık." Kur'an: 38 / 26 ve 7 / 27. 18 / 7, 18 / 57. 27 / 86, 29 / 68. 36 / 8. (22b) vezin bozuk. 


80 


81 


37 Eşheb-i ikbaline mihmiz-i ikdam eyleyip 
Gah eğer olsa şüküh-endaz-ı mey dan -ı veğâ 

38 Nevk-i rümhü cevşen-i baht-ı sipihre tügme-düz 
Bark-ı tığı kişt-i ‘ömr-i başmdan hüşe-rüba 

39 Sürse rahşın haşmı bad-ı savleti eyler helak 
Şem'-i vakt-i şubha 'Azrail’dir bâd-ı sabâ 

40 Çar yârin rüh-ı pâki cevşen-i çâr âyine 
Ser-penâhı himmet-i merd-i maşâf-ı t _ f 2Ls V 

41 Açsa bal ü per 'ukâb-ı çeşm-i hışmından uçar 
Tütiveş keffü’l-hasıb-i çarhdan reng-i hınâ 

42 Nan-ı kurş-ı mühr-i re'yinden mü dam abdal -ı çarh 
Mâh-ı nevdir elde keçkülü olur pertev geda 

43 Bir mahalde şahne-i hıfzı ki hükm icra eder 
Eder ol yerde şu dibasıyla âteş iktisa 

44 Dâverâ dânişverâ dâdâr-ı çâker-perverâ 
Ey vücudun sâye-i Hakmâye-i ‘izz ü 'ala 

45 Şensin ol şâyeste-i lutf-ı İlahi kim senin 
Kıldı -teşrifinle Hak alaya ednaya 'ata 

46 Senden evvel çünki ecdad-ı İzamından bu nam 
Olmadı bir pâdişâha zlb-i tac-ı istifa 

47 'Âleme bir misli nâ-mesbük ihsanın Hak’ın 
Bu kerem hünkarıma ben bildiğim eyler eda 

48 Pâdişâhım sende bu ikbal-i rüz-efzün ki var 


(40b) " : Ali'den başka yiğit yokdnr. 1 ' 


<111 pLi <jl rub'-ı meskuna olur hükmün reva 

49 Sende ki bu slret-i mahmüde var mâ-dâm kim 
Hızr tevfîk-ı Huda olur her işde reh-nümâ 

50 Makdeminle cümle sür etdi Muhammed ümmeti 
Nikbet ü idbarına a'dâ-yı dîn etdi 'aza 

51 Hamdü li’llah ferr-i teşrifinle gördük düşdügün 
Târik-i erbab-ı fazla sâye-i bâl-i HUma 

52 Halk-ı 'alem here ü merc-i sebseb-i hirman iken 
Nevbet-i küs-ı kudümun çarhı etdi pür-şada 

53 Bu meserretle dimâğ-ı dehr olup ser-şar-ı feyz 
Güldü dünyânın yüzü gitdi keder geldi safa 

54 Gitdi ol günler ki hep erbâb-ı fazl u dânişe 
Gösterirdi çarh bir sa atde bin nakş-ı cefa 

55 Âfitâb-ı şevketin ol gün ki nür-efşan olur 
Mihr-i rüyun kâ'inâta eyledi bess-i ziya 

56 Hâkden ref eyleyip bu zerre-i na-çlzini 
İltifatın kıldı 'ayn-ı âfitâba tütiyâ 

57 Şem'-i cem‘-i tali'im lütfün fürüzân eyledi 
Bahtıma Bircıs-i gerdün etdi sâbaş u sena 

58 Cedd-i firdevs-âşiyân u vâlid-i cennet-mekân 
Ol iki müstağrak-ı derya-yı nür-ı Kibriya 

59 Varidim ol hânedân-ı devlet ü ikbalde 


(48b) " JOâ j : Allah'ın dıleğince, güveniçinde 

Mısır’da yerleşin, dedi." Kur'an : 12 I 99 ve 37 / 102, 48 /27. 


82 


83 


■ i 


Nice eyyam eyledi ika vil mişkat-ı du‘a 

60 Dâ'i-i dirin peder merhumu ihya eyleyip 
Çünki kadrin etdiler hem pertev-i şems-i zuhâ 

61 İntisab ol hanedana oldu mevrüş-ı peder 
Düşdü ihlaş u ‘ubüdiyyet bana himmet sana 

62 Salima reVi hümayunun şakın tasdi' den 
Ba c d-ez-ın tayy-ı suhan kıl kim du'adır müdde'a 

63 Pertev-i şems-i hakikat ta ki tab-endaz olup 
Melma'-ı nür ola meclâ-yı kulüb-ı evliya 

64 Zat-ı pakin Hak ğubâr-ı ma-sivadan hıfz edip 
Ola haşmında fenâ meşhudu câhında beka 

65 Müjde-i feth u zafer etsin te'âkub birbirin 
Her seher bir neyyir-i nuşret ola şüret-nüma 

66 Eyleyip re a s-i hümâyun ile efser iftihar 
Zat-ı pakiyle mübahat eyleye tâc u kaba 

14 

Meşnevı-i Zıbâ Der-Medh-i IJa2ret-i 
Sultânü's -selatin Sultân Mahmüd Han-ı 
Bı-hemtâ ebkâhu'llâhu te'âlâ 

Mefârilün mefâ'ılün fa'ülün 

1 Şehenşâh-ı cihan dâdâr-ı devran 
Süleymân-rütbe 'alem-gır-i şâhan 

2 Ber U bahrin hümayün-nahl-i şahı 
Per ü bâl-i Hümâ-yı dâd-h v âhı 


14 - M, -T1.-T2.Ü 19b. 


3 Mehabet şu'le-i şem'-i sıfatı 
Celadet maşrık-ı hürşıd-i zâtı 

4 Fu = ad-ı pakidir şems-i hakikat 
Zamır-i safı mir'at-ı isabet 

5 Hünerdir tir-keşt-i imtihanı 
Zaferdir çin-i ebrü-yı kemanı 

6 Görüp küh-ı şükühun çarh u ahter 
‘Aceb midir dese ^1 <UI 

7 Olalı zîb-bahş-ı taht-ı iclâl 
'Adüyu kıldı ferr-i satveti lal 

8 Himem şad-ab-ı lutf-ı bî-dirîğı 
Sitem hırmen-harâb-ı mîğ-ı tığ ı- 

9 Kemani ebruvânın kılsa pür-çin 
Eder bir tiri feth-i Çin (ü) Mâçin 

10 Yem-i ihsanı saçsa dehre gevher 
Olur ber-bad Genc-i Bâd-âver 

1 1 Olaldan cüy-ı şemşîri hüveyda 
Edipdir ateş-i aşübu itfa 

12 Selâtîn-i cihanın bî-hemali 
Mekârimkârı mahmüdü'l-hışâli 

1 3 Firişte-fer cihânbân (u) melek-hü 
Hüner-ber şîr-nahcîr (ü) zafer-cü 

14 Eya sultan-ı 'alem fahr-i şahan 
Vücudun oldu halka lutf-ı Rahman 

15 Cihan olmuşdu pür-şür-ı küdüret 
Mizâc-ı dehre senden geldi sıhhat 


(9b) (ü) : - Ü . (13ab) (u). (ü) : - Ü . 


84 


85 


16 Nizâ'ı kat' edip şemşir-i kahrın 
Bütün aktara şâmil oldu naşnfi 

1 7 Kırıp bağîleri şamşâm-ı tedbir 
Gürüh-ı hainini kıldı tedmir 

18 Olup feyz-i kudümun ile mesrur 
Harâb-âbâd 'alem oldu ma'mür 

19 Nice bî-kesleri lütfün edip şad 
Y ikilmiş diller oldu cümle âbâd 

20 Nazlrin gelmemişdir bu cihâne 
Ki sensin şehriyâr-ı bi-bahâne 

21 Velî ibni velî bir pâdişehsin 
Sipihr-i saltanatda mihr ü mehsin 

22 Edip zat-ı hümâyunun Huda nür 
Cihanı behcetinle laldı mesrür 

23 Seninle taht buldu baht-ı cüvid 
Karırü’l-'ayn olup re’yinle hürşîd 

24 Felekdir dergehinde pâsbânın 
Melek olsa seza şabâş-h v ânın 

25 Keremdir han(ü)man-zîb-i vücudun 
Çü gevher hâne-zad-ı bahr-i cüdun 

26 Cihan senden hayât-ı taze buldu 
Gönüller şevk-ı bî -endaze buldu 

27 Sana I4ak verdi i‘câz-ı Mesihâ 
Ki şer' -i Mustafâ'yı kıldın ihyâ 

28 Libâsın emn edip devrinde tecdîd 
Felekde etdi 'alem 'îd-ber-'îd 



29 Edip tevfîk-ı Hak maksudun is' af 
Cihanı feth edersin Kâf-ta-Kâf 

30 Çıkar eflake şıyt-ı el-amâni 
Eder teshir tiğın el-amânı 

31 Olur makhür-ı tiğın haşm-ı evbaş 
Seza vü layılan bulur lazılbaş 

32 Kapında kul olup şâhân-ı 'alem 
Felekde olsa da Cemşîd ü ger Cem 

33 Olur lutf-ı İlâhî sana yân 
' Adüdan al dâd-ı çâr yâri 

34 Huda yaver olup emrinde her câ 
Refik olsun sana tevfik-ı Mevlâ 

35 Murâd ise ne kim kalb-i hümâyun 
Anı ihsan ede Mevlâ-yı bî-çün 

36 Günün günden Huda a'lâter etsin 
Her emre nuşretin Hak reh-ber etsin 

37 Cihan ser-keşleri pâ-malin olsun 
Felekler şıyt-ı ikbalinle tolsun 

38 Emin ü salim etsin Rabb-i Zül -men 
Hemîşe zatını yavuz nazardan 

15 

Der-sitayiş-i Sultan Ahmed Hân-ı 'Âlı-şân 
Mefa'ilün fe'ilatün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Eya şehenşeh-i evreng-i mülket-i şevket 
Seninledir bu cihan içre şevket-i şevket 


(25a) (ü): -Ü. 


15 - M, - Tl, T2 20b, - Ü. 


86 


87 


2 Egerçi şevketin evvelde var idi namı 
Velîk zatın ile oldu şöhret-i şevket 

3 Meğer ki z âtına vaşf-ı mukaddem olmak imiş 
Zuhür-yâfte olmakda hikmet-i şevket 

4 Felekde kavs olur yemde mâhiyan lerzan 
' Takınsa güş-ı cihâna bu heybet-i şevket 

5 Verâ-yı Kafa nihân etse kendini a' da 
Yeter irâdet-i Hakk ile kuvvet-i şevket 

6 Hata edip düşürürdü Hoteride müşkü gazal 
Görünse ayinede ana şüret-i şevket 

7 Sezâ-yı ser-keşi vermekde bir nazîr mi var 
Bulur zemine de girse fetanet-i şevket 

8 Verâ-yı ebre nihân olsa çeşm-i a'dâyı 
Komaz ki hâba vara bu mehabet-i şevket 

9 Komaz çü şems ü nücüm ol siyah kaseleri 
Çü-jâle mahv eder ednâyı tal'at-ı şevket 

10 Birin beride vü birin güşâd eder gûya 
Dü çeşmi hıyre eder böyle keşret-i şevket 

11 Netice oldu celadet derinde halka-be-güş 
Refî'-i şânı nühustın işâret-i şevket 

12 Düşüp rikabına emn ü âmân u 'adi ü kerem 
O pîşgehde seza çekse rayet-i şevket 



1 3 Cihanda şevket ü devlet demekde odur 
Ki münhasırdır afia şan-ı devlet-i şevket 

14 Şeh-i şehan-ı cihan pâdişah-ı bî-akran 
Kanınla devr-i zaman buldu ‘izzet-i şevket 

1 5 Düşer tabî” ata şad feyz vaşf-ı pâkinde 
Okunsa ismi çıkar ger 'ibâret-i şevket 

16 Eya şehenşeh-i 'alî-neseb vücudundur 
Veren şehamete kadr-i celâdet-i şevket 

17 Kapunda bulmasa neşv ü nemâ-yı temkini 
Cihana dest-res olmazdı himmet-i şevket 

18 Şu vermese himemin cüybân pey-der-pey 
Bülend olmaz idi böyle kâmel-i şevket 

19 Peyâm-ı nâm-ı şerifinle düşdü her kalbe 
Mis âl -i şâhid-i ra'nâ melâhat-i şevket 

20 Celadet-i Tzam-ı kadrinin Ytıyyesıdir 
'Ulüvv-i rütbe-i şân u fehâmet-i şevket 

21 Mülâhazam bu ki şevketli pâdişâhımdan 
Bilâda hükm-resân oldu kuvvet-i şevket 

22 Mülük ederse nola dergehinden istimdâd 
Düşüp kulübuna ru'b u mehabet-i şevket 

23 Kiminle buldu 'izam böyle saltanat hergiz 
K imi nle dahme-güşâ oldu nuşret-i şevket 

24 Boyunca dühte-i ra'nâ libâs-ı zî-şândır 


(13a) vezin bozuk. 


88 


89 


Yed-i hikemle zer-endude hil'at-i şevket 

25 Der-i 'inayetinin bende-i kemînesidir 
Cihânbani-i ikbal-i 'izzet-i şevket 

26 Bu 'izz ü şevkete taklld olur mu 'alemde 
Olur mu kesb ile tahşîl-i hâlet-i şevket 

27 Olur mu bağy ile mesned-nişîni-i ahkam 
Neseble dâd-ı Huda'dır itâ'at-i şevket 

28 İta' atinle bulur heft kişver aşâyiş 
Yedin 'atıyyesidir emn ü rahat- i şevket 

29 Bu tavrı kimse ne görmüş ne yazdı bir târîh 
Ne oldu güş bu ferhunde haşlet-i şevket 

30 Güşad u hurrem olur ser-be-ser cihan halkı 
Verip kulüba nevâziş meserret -i şevket 

3 1 'Adaletinle günüde felekde çeşm-i cihan 
Mehabetinle hüveyda selâmet-i şevket 

32 SUrür-ı halk firâvân bilâdın abadan 
Kulüba şevk-resân istimalet-i şevket 

33 'Ale'l-huşüş Sıtanbul'u vakt-i pakinde 
Cinana kıldı müşabih semah at-i şevket 

34 Şehenşeh-i 'azamet-güstera bihın-kadra 
Eya vücûduna vabeste devlet-i şevket 

35 Şena-yı vasfını haddim değil edem ta'bır 
Düşen bana der-i 'adlinde hidmet-i şevket 

36 Tenimde olsa da her mü zeban-ı şükr-i ni'am 



Yine boyumdan aşar bahr-i ni'met-i şevket 

37 Neval-i Hakk görünür muhh-ı üstüh v anımda 
Şaktk-ı nâle-resimdir mürüvvet-i şevket 

38 Huda vücüd-ı hümayunun eylesin mahfüz 
Durup yemin ü yesânnda nuşret-i şevket 

39 Bekanı Hakk ede vabeste matla'-ı haşre 
Reşide ola o evkâta müddet-i şevket 

40 Emin ü salim olup dergehinde bendelerin 
Kim anlara ola me'va himayet-i şevket 

16 

Der-vaşf-ı Cenab-ı Sultan Ahmed Hân-ı 
Şevket-me'ab 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Nağme-i vasfın ile hep seher- ara bülbül 
Anın içün hoş eder şavtı ser-a-pâ bülbül 

2 Çak çak olmağa çok kalmadı idi gonca 
Hele elhanı ile eyledi güya bülbül 

3 Göricek rüy-ı gülü şad-ferah ile eyler 
Bir şadasında hezar nağmeyi icra bülbül 

4 Gülşen-i 'alem-i zibendede kimse el-hak 
Anlamaz raz-ı dil-i ğoncayı illa bülbül 


16 M 7b, Tl 8a, T2 22a, Ü 24b. (başlık) -Tl , Kaside Der-şena-yı Gül-ğonca-ruy-ı 
Her Bülbül-i Zıbâ Beray-ı Medb-i Sultân Ahmed M, Kaside Der-şenâ-yı Gül-ğonca-rüy-ı 
Her Bülbül-i Zlbâ Berây-ı Medh-ı Sultân Ahmed Han ‘aleyhi'r-rahmetü ve'l-ğufran Ü. (lb) 
hoş : cüş M / Anın içün hoş eder : Cüş eder anın içün Ü. 


90 


91 


5 Bağbanı ile yek-dil olabilseydi eğer 
Nâleler etmez idi bağda her câ bülbül 

6 Oldu çün mahrem-i esrâr-ı harim-i gülzâr 
Sinesin etdi mekân-ı ğam-ı a‘dâ bülbül 

7 Şahid-i gonca ‘aceb har ile âlüde olur 
Nola kim eylese bin dağı hüveydâ bülbül 

8 A lma sın kâse-i zerrin kadehi deste meğer 
Mest ü rüsvâ olur ‘âlemde çü Dara bülbül 

9 Gitmiyor manzar-ı nahlan-ı gülistanından 
Bağbân olmağa talib gibi güya bülbül 

10 Sanma kim bı-hude efğâna ser-âğâz eyler 
Güllere etmededir süzişin inha bülbül 

1 1 Katı pek tîz geçer mevsim-i gülzâr nola 
Böyle efğânı dıraz eylese şeyda bülbül 

1 2 Ermeden vaşl-ı gülistana erer vakt-i hazan 
Çak çak olsa nola nalede zıba bülbül 

1 3 Germi-i ‘aşk ile bı-hüş olalı gülşende 
Oldu üftade-i her nahl-i mutarrâ bülbül 

14 Şevk-ı teşrıf-i bahar ile be-her şubh u mesa 
Şad neva etmede her şâhda ra‘nâ bülbül 

1 5 Nola her nalede nev-rüza senalar etse 
Gördüğü lutfu bilir cümle hod-ârâ bülbül 

16 Vaşf-ı şâhenşeh-i devrana müdavim olalı 


(6b) mekan: nişan T2. (8b) çü Dara : hod-ârâ Ü. (12a) vaşl-ı gülistana : vakt-i gülistan M. 
/ vakt : faşl T2. 


Bâğ-ı ‘alemde baha eyledi peyda bülbül 

17 Hazret-i şâh-ı felek-mertebe Sultan Ahmed 
Ki senasıyla olur her dil-i dana bülbül 

18 Odur ol şâh-ı himem-güster-i ‘alem ki müdâm 
Fahr eder zât-ı şerifiyle be-her-câ bülbül 

1 9 Gül-bün-i gülşen-i ihsanını mesken edeli 
Eyledi mertebe-i ‘aliye peyda bülbül 

20 Kand-i vasfıyla o denlü mü telezz izdir kim 
Güyiya bağda bir tüti-i güya bülbül 

21 Tesliyet etmese lutfu dil-i mahzunun eğer 
Renciş-i hân getirmez idi' kat‘â bülbül 

22 Olmasa mekrümet ü lutfu eğer cümleye ‘âm 
Böyle evsafına düşmezdi ser-â-pâ bülbül 

23 Kafes-i lutfuna şayan idigin bilse eğer 
Dâmgâh eyler idi gül-bünü her câ bülbül 

24 Eylemiş goncayı surhi-i devât-ı la‘li 
Müjdesiyle kim ede vasfını imlâ bülbül 

25 Güşuna düş ola mı deyü be-her dem böyle 
Şad tekellüfle olur nağmel pîrâ bülbül 

26 Dâver-i padişehâ menba‘-ı lutf u keremâ 
Ey olan dergehine bende-i ednâ bülbül 

27 Sen o şâhenşeh-i evreng-i sa‘adetsin kim 
Vaşf-ı zâtınla olur her dil-i dânâ bülbül 


(18a) odur : oldur T2. (20a) kand-ı : kanda M. t denlü : rütbe Tl . (24b) müjdesiyle 
müşesiyle M, Tl, na'rasıyla Ü. (26b) dergehine : dergehine M, T2. 


92 


93 


28 Zikr-i evşâf-ı şerifinle pür olmuş dünya 
Olmada vaşf-ı şerifinle be-her-câ bülbül 

29 Ben de evsâfını zikr eyler iken hame-i dil 
Etdi bir nağmeye âğâze çü güya bülbül 

30 Dinledim bir ğazel~i nev ile elhân eyler 
Ki seza etse ser-âğâz anı şaha bülbül 

31 Olalı ma’il-i rüy-ı gül-i zîba bülbül 
Menzilin eyledi arâmgeh-i sevda bülbül 

32 Gülsitânda ne 'aceb şevkim efzün etmiş 
Gül-i şad-berg ile yek-dil gibi hala bülbül 

33 Mürdegâna ne yapar böyle Mesih â-âyın 
Bir şadâsıyla eder şad dili ihya bülbül 

34 Nola müjganım çârüb eder ise bağa 
Hidmet-i gülde kuşür eylemez aşla bülbül 

35 Nev-'arüsan-ı gülistan-ı cihanda Salim 
Vefk-ı kam üzre murad almadı hayfa bülbül 

36 H v âhiş-i emr-i teğazzül de tamama erdi 
Vaktidir ğayn olup hâme-i dana bülbül 

37 Ede fahriyyeye âğâze be-üslüb-ı kadim 
Kola her lafzını tahsln ile güya bülbül 

38 Benim ol şa'ir-i sihr-aver-i mazmün-perver 
Benim ol gülşen-i ma'nâda bod-ârâ bülbül 


(28a) şerifinle : cemilinle M, Ü. (29b) nağmeye : nağmeyi M, T1,T2. (31a) ma'il : rıa'il Ü. 
(33 b) şadâsıyla : şada ile M. (37 a) ede: eyle Tl. / âğâze : âğ âz Tl, T2. 


f: 


39 K'olamaz nükte-i mesturuma kimse vakıf 
Anlamaz dikkat-i efkarımı hâşâ bülbül 

40 Nazar-ı lutf-ı şehenşâha mukârin olsam 
Gülşen-i şi're olurdum hele yek-ta bülbül 

41 Sal imâ e mr -i tefâhür de nihayet buldu 
Oldu ğayn dem-i âmine müheyya bülbül 

42 Devlet ü 'ömrünü efzün ede dâim Mevla 
Fahr ede cüd u sehâsıyla be -her câ bülbül 

17 

Der-vaşf-ı Ha2ret-i Sultan Ahmed-i ‘Alî-himem 
Mefâ'ilün fe'ilatün mefâ c ilün fe'ilün 

1 Hoşa zamân-ı müsa'id hoşa zaman-ı ni'am 
Ki etdi 'âlemi leb-rız-i cüd o kan-ı kerem 

2 Cihan cihan kereme oldu halk müstağrak 
Felekde kalmadı hiç bir mahalde fikre t-i gam 

3 Zemın-i köhneye taze bahar-ı şevjş: oldu 
Hayât buldu yeniden bu lutf ile 'alem 

4 'Aceb mi ğıbta ederse bu emr-i tevfıka 
Selefde her güzeran eyleyen dil-i mülhem 

5 Semâ'-ı hayrın eden havl-i 'arş-ı valada 
Olup bu müjde -i pak ile büsbütün hurrem 

6 Müsebbihân-ı felek yek-ser etdiler tekbîr 
Zeminde oldu deyü ravza-i Nebi mükrem 


(40a) lutf : pak T2. 

17 - M, - Tl, T2 23b, - Ü. 


94 


7 Bu ihtirama seza reşk ederse hemvare 
Karîha-i hikem-ârâ-yı her şeh-i akdem 

8 Ki vech-i arzda ancak Medine vü Mekke 
Bu iki buk'adır olan şerif ü müstahkem 

9 Zamân-ı vâlidi Bathâ'ya olsa ger ta‘zlm 
Anın zamanı da Yesrib ola hemîn mükrem 

10 Bu ihtiram Resül-i Huda'yadır lâ-şekk 
Ederse tehniye lâyık bu ni'mete ‘âlem 

11 Bu ihtirama seza dergeh-i Muhammed de 
Kabül-i haZret-i Hakk olduğunda yök şübhem 

12 Bu müdde'âmıza haricde bu delil yeter 
K'olup karıha-i pâki bu karda mülhem 

13 Bu emr-i pak şudur u küüd ede böyle 
Sedıd-i fikrine bir re’y olmadan munzam 

14 Ne re’y-i pâk-i mu'allâdır ol hezar ahsent 
Ne zat-ı pâk-i ser-âmeddir ol sütüde-şiyem 

15 Nedir nedir bu letafet bu ma'deletkarî 

Bu rütbe feyze dahi kimse olmamış mülhem 

1 6 Sürür ile nola meclis-girift-i şevk olsam 
Terennüm etmede zira elimde nay-ı kalem 

17 Ki ya'ni zemzeme -perdaz-ı vasfıyım zira 
Şena-yı devlet-i şehdir bu cümleden akdem 

18 Ne şeh sipihr-i ‘ata rüh-ı ‘âlem-i dünyâ 
Penâh-ı şah u gedâ şehriyâr-i Tsî-dem 


95 


i 


19 Cenab-ı hazret-i Sultan Ahmed-i Gazi 
Yegâne pâdişeh-i bi-müâdil ü ekrem 

20 O pâdişâh-ı şeref-bahş-ı taht-ı ‘Oşmâni 
Ki buldu vakt-i şerifinde rahatın ‘âlem 

21 O rütbe ‘adline dil-beste cins-i mahlükât 

Ki emr olunsa eder gürk mülketinde ra‘y ğanem 

22 Zamân-ı devlet-i pakinde Hakk'a hamd olsun 
Gam oldu cümle nağam cevr-i rüzgar ‘adem 

23 O pâdişâh-ı Tehemten-neberd kim etse 
Saadet ile rikâba rezimde vaz;‘-ı kadem 

24 Sipihre lerze düşerdi kemâl-i dehşetden 

Ne semte ‘azm eder aya deyü o bedr-i himem 

25 Nice tefekkür ü haşyetle olmasun zira 
Yegâne zatı hünerlerde hep be-vech-i etem 

26 Tüfeng ü tıri dilırane şaştı merdâne 
Cemi‘-i genc-i ma‘ arif de zâtı hep mahrem 

27 Anın kemanını Rüstem ne kadir ala ele 
Kemân-ı sahtına nisbet kepâdedir Rüstem 

28 O padişâh-ı muzaffer ki dense lâyıkdır 
Medîne-i ni‘am-ı merhamet cihan -ı kerem 

29 Sipihr-i ma'delet ü cüd Ka‘be-i hâcât 

Meh-i münevver-i çarh-ı sehâ vü mihr-i himem 


(21b) vezin bozuk. 


96 


97 


30 Edeydi şevket ü darat u haşmeti meşhud 
Derinde 'abd-i kemine olurdu Hüsrev ii Cem 

31 Zamân-ı cüdunu görse retîme eyler idi 
Benân-ı hayret-i naklinde hâtemin Hâtem 

32 Derinde Gave'ye ceb-hâne hidmeti düşmez 
Seza olursa Feridun önünce mlr-i 'alem 

33 ' Aceb mi lutfuna müstağrak olsa heft iklim 
Yed-i kerîmine vabeste cümle Rüm u 'Acem 

34 O padişeh ki zamanında cümle kam aldı 
Gürüh-ı ehl-i ma'ârif efazıl-ı 'alem 

35 Kemal -i şefkati erbab-ı danişe vafir 
Nigah-ı merhameti yare-i dile merhem 

36 Şehenşeh-i zafer-ârây merhamet-efzâ 
Hizebr-i rüz-ı veğa kam-bahş-ı cümle ümem 

37 Ğulâm-ı dergehidir gerçi cümle şah u geda 
Kul etdi Salimi ol şah ğaynsın bilmem 

38 Kula da layık olan hep du'â-yı devletdir 
Nitekim 'aleme yek-ser senasıdır elzem 

39 Hemîşe ta edeler hacıyân-ı Beyt-i Şerif 
Tavâf-ı Ka'be vü nüş-ı karabe-i Zemzem 

40 Hemîşe ta olalar zâ’rîân-ı Ravza-i pâk 
Karin-i rahmet-i Rahman sezâ-yı 'afv-i kerem 

41 Cenâb-ı hazret-i Allah eylesin zâtın 
Serîr-i saltanat üstünde kâm-bahş-ı ümem 



42 Mu'ammer eyleye devletle şah-zadelerin 
Hemîşe sâye-i hıfzında Halik-ı erham 

43 Muhammed-i 'Arabi hürmetine hazret-i Hak 
Ede 'adüsunu makhûr u kulların hurrem 

18 

Şita’iyye Der-sitayiş-i Sultân Ahmed Hân-ı 
Sâmi-mekân 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Etdi çîl akça gibi berf ile baran nüzul 
Erba'în eyledi rahmetle yine şehre duhûl 

2 Görünür ebr-i şitâ eyledi bam üzre kıyam 
Etdi her pîşgeh-i revzene dey hayli vusul 

3 Azma eyledi terkîb-i şitaya devran 
'Â’idin eyledi pinhân çü mâ-i mevşül 

4 Yah değildir taraf-ı bâmda avize olan 
Hane tahminine dey eyledi vaz'-ı şakul 

5 Bamlar caşş-ı sefîdâc ile buldu zînet 
Mahz-ı Tür oldu bilâd içre hemân İstanbul 

6 Âsiyâb-ı feleğin çarhı döner döndükçe 
Berf sanma dökülen olmada rîzan burğül 

7 Servler kaldı hıram eylemeden gülşende 
Çekdi zencîr anın ayağına gûya ki süyül 

8 Çeşmine süzen olur har hezârm gülsüz 


18 - M, - Tl, T2 25a, -U. 


98 


99 



: : : 


Yarsız külhan olur 'aşıka bağ-ı makbul 

9 Terk-i hidmet diyerek aldı yerin gülşende 
Âşiyânm bulıcak zağ hezârın mahlül 

10 Bülbülün baht-ı siyahını temaşa eyle 
Kendi terk-i vatan etdikde kala zâğ-ı fuzül 

1 1 Çehre-i zeıdine bak 'âşık-ı bi-çârelerin 
Nic'olurmuş bileyim dersen eğer şüret-i kul 

12 Döndü ab içre olan berg-i hazâna 'âşık 
Giryekârı-i firâk ile olaldan meşgul 

1 3 Sarılır dâmenine bulduğu şahın ez-dil 
Tâ ki bı-kes kalalı bağda zâr u mahzül 

14 Sipeh-i berfe çerâgâh olup sahralar 
Etdi serdı-i şitâ merhale-i kusa nüzul 

15 Germ ü serde nice takat getirirsek olsun 
Ki çeker tağ kadar olsa keder küh-ı hamül 

16 Âhenın zirh ile efsürde miyâh oldu bedıd 
Nâ-gehân leşker-i sennâ edicek bağa duhûl 

17 Dıdesinden dökülen lülelerin ab-ı revân 
Katra-ber-katra eder yâd-ı zamân-ı eylül 

18 Berf sanma döküp ecza-yı şitaya gerdün 
Feleğin eylemede tab'ına tedbir-i fuşül 

1 9 Dakk edip etdi nigün anı dökülse ne 'aceb 
Haven-i çarhdan incü-yı sefıd-i mahlül 


20 Şekl-i tiryak olur ebr-i siyehler mara 
Eder ervah -ı habise gibi sürâha hulül 

21 Oldu murğân çemen-i hayret ile dem-beste 
Perde-i berf ile mestür olalı cins-i bükül 

22 Bülbülün şıyt u şadâsı kesilip gülşende 
Kaldı bir güşe-i ğamda olup avare melül 

23 Olmaz âvâzesi kem-nam olur elbette 
Kendi derdiyle olan künc-i kederde meşğül 

24 Gamdan azade olur deyde nebât-ı sohbet 
Eylemez meclis-i hâşa meges ü mür duhûl 

25 Düd-ı mevzünunu biz sünbüle teşbih ederiz 
Gülden artık olur ateş bu hevâda makbül 

26 H aneden taşra çıkılmaz bu hevâlarda meğer 
Cami'e cum'a içün eyleye dil kaşd-ı vuşül 

27 Cum'ayı haşılı terk eyleyemez pây-ı salâh 
Anda cem' olmuş iken nice rivâyât u nukül 

28 Mü'minin İdidir ol yevm-i melâik-memdüh 
H v ân-ı ni'met olur pl günde cihana mebzül 

29 Ba-huşüş ola menabirde gürüh-ı hutabâ 
Zikr-i evşâf-ı şehenşah-ı cihana meşğül 

30 O şeref-bahş-ı hilafet o şeh-i pür-şevket 
K'eylemiş zatını Hak şefkat ü 'adle mecbül 

31 Şeh-i şahân-ı felek-mertebe Sultan Ahmed 
Ketmez evsafı bu kevn içre nihâyat kabül 


(9b) Aşiyaıun : Aşiyamn T2. 


100 


101 



32 O imam -ı hakin etmiş nigehin şun'-ı Huda 
Dosta ni'met ü âdâsına seyf-i meslül 

33 Odur ol pâdişeh-i mün'im ii adil şeV d rüz 
Ki anın nimeti olmakda cihana mebzul 

34 Kef-i cüduyla anın dolma dadı ı oahr-i muhit 
' İnzimam eylese etrafım mec râ-yı süyül 

35 Biri bahr ü birini kâ; hay âl ede meğer 
Kef-i ihsanını tasvir edenler memul 

36 'Aşr-ı pâki o kadar emn ü amândır ki hamam 
H v abı geldikde eder şeh-per-i şahine duhul 

37 Kimseden kimseye bir 'ukde bulunmaz şimdi 
Bir iki 'ukde meğer şaklaya zülf-i meftül 

38 Her sene nevbet ile payına yüz sürmekde 
Dergeh-i pâkine hidmet ederek çar fuşül 

39 Dükenir şekl-i eda vasfı dükenmez o şehin 
Olsa mevzü'-ı suhan cümle beyâna mahmul 

40 Dâverâ pâdişehâ haşmet U şevket-güberâ 
Ey olan her keremi hâvi-i aktâr-ı şümul 

41 H imm etinle şu kadar oldu cihan emn ü aman 
'Âleme oldu bütün cây-ı şafa hüzn ü sühül 

42 Nazar-ı lutfufia bir mür eğer olsa karın 
Rütbe-i neml-i Süleyman'a bulur câhı vuşül 

43 Hışm ile baksan eğer haşyet-i şemşırinden 
Melik-i Hind olur tabtgehinde meslül 


44 Gayrı devletlere devlet mi denir 'alemde 
Bir alay ehl-i bedi'-aşl-ı hakîkat-mechül 

45 Devlet ü nâm-ı Sikender ki hemln olmadadır 
Hâşıl-ı devlet-i pâkin nice eşraf u fuhül 

46 Ceddinin hakk-ı şerifinde eserde bi'z-zât 
./.I j suhanı ile şenâ etdi Resül 

47 Aşl u fer'in de hemın tayyib ü pak ü tahir 
Kim işitse şeref-i zâtın eder hüsn-i kabul 

48 Fahr eder nesl-i şerifin ile ehl-i İslâm 
Silsilen eyleyeli saltanat-ı dehre duhul 

49 Bu kadar ferr ü haşemle yine her şâm u seher 
Sana ta'atdir olan cümle ahibb-i mes’ül 

50 Hâne-i Hırka'daki zühdünü vakt-i temcid 
Reşk eder idi eğer etse temaşa Behlül 

5 1 Şeref-i zâtına olmakda de la" il erkân 
Anların da şerefi şöhret-i şân-ı medlul 

52 Cümle erkân-ı şerifinde çü faşş-ı hâtem 
Cevher-i zâtın ise mesned-i şer'-i makbul 

53 Hâsılı şevk-ı nevâlinle cihan hep handân 
Bâb-ı ğam ise zamanında tamamen makful 

54 Bahr ü ber cevdet-i ihsanına sır ü reyyân 


(46b) " < -v 1 1 dJ j ^ 1 1 1 1 j L&j-i-o I I ^ x. vLâ «ı _ı \ U \ U uî 1 1 (j « < I 

: İstanbul mutlaka feth olunacaktır; onu fethedecek kumandan, ne güzel kumandan; onu 
fethedecek asker, ne güzel askerdir” Badis : Ahmed b . Hanbel 4 :335; Camiü's-sagir C II., s 
104. 


102 


103 


Ni'metin öyle bahar içre cihana mebzul 

55 Haremeyn ehli olup sır-i ğılal-i ni'amın 
Keremin bulmadadır anda be-her sal vusul 

56 ‘ArZ-ı Yesrib ile Batha'da du'ân eyleyeler 
Rüz u şeb ez-dil ü can haşılı hep Âl-i Betül 

57, Biz de Salim o du'anın şerefin ha“iz olup 
Olalım zat-ı hümâyuna du'âya meşğül 

58 Ta ki 'alem ola mecmü'a-i eşyâ-yı vücüd 
Çar mevsimde ola reh-güzer-i çar fuşül 

59 Ede şeh-nâme-i evsafı şımâhı leb-rız 
Hak- i payıyla ola çeşmi cihanın mekhül 

60 Eyleye zat-ı hümâyûnunu Allah masun 
Devlet ü saltanatı ta-be-kıyamet mevşül 

61 Şevket ü 'ömrünü efzün ede daim Mevla 
Be-hak-ı mühr-i nübüvvet be-hak-ı sırr-ı Resül 

19 

Der-sitâyiş-i Cenâb-ı Sultan Ahmed Hân 
Mefâîlün mefâ'ılün mefâîlün mefâ'ılün 

1 Şeban ki 'azm edip şad şevk ile gül-geşt-i kühsare 
Duçar oldu dü çeşmim bir ‘adimü'1-mişl gülzare 

2 Ne gülşen dil-firîb ü dil-güşâ bir ravZa-i şirin 
Ki tarh-ı la-naziri gelmemişdir çarh-ı devvare 


3 Güzide her taraf mümtaz u ziba kıt'a-i cennet 
Ki kesb-i feyz eder 'adem ana etdikde nezzare 

4 Gören tohm-ı bahann gülşene tertib-i zibâsın 
Sürür-ı dil eder haşıl ana bakdıkça hemvare 

5 Çerağ-ı gülşen olmuş her ferid-i al-i zibende 
'İzar-ı dil-berasa tab-âver şahn-ı gülzare 

6 Ferah-efza ferah-perver nişimenler ki zeyn olmuş 
Tesellî-bâne-i feyZ-i tecellidir dil-i zare 

7 Zümürrüdden yeşil kâlıça ferş olmuş kıyas eyler 
Bakan ol rüh-perver bağda rüy-ı çemenzare 

8 Nigâh-endaz olan her bir müferrah kaşr-ı vâlaya 
Eder şun'-ı Huda'da dide-i İbretle nezzare 

9 Geviz-gül-güne mür-nakş-ı beyâZa zi-bahış olmuş 
Safalar kesb eder bakdıkça adem nakş-ı jengare 

10 Bahada şu'le-i elmasa güya pertev-efkendir 

O zerrin şemseler kim şebt olunmuş tâk-ı halkâre 

1 1 Olur lale müşabih çiftlerin her reng-i gül-famı 
O mercân-pârelerle kim dizilmiş tarh-ı zer-târe 

12 Ciger-pâre güzeller İşve-bâz u nâz-perverler 
Müferrah şeh-levendler gelmede nâzende reftâre 

1 3 Pesendîde havuzlar tuhfe mir°at-ı mücellalar 
Nigah etdikçe ab u tab bahş eyler nigeh-dare 

14 Ruhâm-ı paki anın hürde şan'atlarla mâl-a-mal 
Hıtayl kaseler içre musanna' tarz-ı fevvare 


19 -M, -Tl, T2 27a, -U. 


104 


105 


1 5 Hezaran nağme-i can-suzun etmeklikde gül-bünde 
Ser-âğâz eyledikçe her taraf murğân-ı ezkâre 

16 Derün-ı zağa her bir süsen olmuş nıze-i ser-tlz 
Düşer mestaneveş bl-hüş olup avare avare 

17 Şada-yı şür-efkenle ederler nağme-i şeh-nâz 
Konup bülbülleri geh serve gahî nahl-i gül-nare 

18 Çerağan eylemişler şad hezaran şem' ile şahnın 
Çekilmiş nurdan bir perde ruhsâr-ı şeb-i tare 

19 Sabâya şeş kadem bir süllem olmuş tan tanbürun 
Şu'üda güyiya evc-i makam-ı 'ilm-i edvare 

20 Olup h v ânendegân-ı bezm-i nakd-i vakt-i Fiğores 
Cihanda velvele-sâzende olmaklıkda hemvare 

21 Tulü' edip çemenden ukhuvan necm-i seherasa 
'Aceb revnak-füzün olmuş bu haletle çemenzare 

22 Be-her büyende leylakı meşammı etmede ta'tîr 
Saba rühü'l-kulüb olmuş vezan oldukça yek bare 

23 Şerefde Farkadân'a hem-ser eyler kadr ü mikdan 
Anın bir ğonca-i ra' nasırı almak künc-i destare 

24 Şakayıklar yetişmiş her tarafda olmuş 'âlü'Kâl 
İşaret etmede nerkis şafaya çeşm-i bîdâre 

25 Kiras-ı ali yaküt-ı 'Aden kendisi 'adn olmuş 
Nihâlistanı zeyn olmuş hezaran nev'-i eşmâre 

26 Seher kim goncalar bıdâr olmuş mehd-i gül-bünde 
Olur reşk-aver-i gayret bütân-ı Çın ü Ferhar'e 


27 Müşabih dürre her bir dane-i şeb-nem varaklarda 
Mu'adil sünbül-i büyâsı zülf-i 'anberîn-yâre 

28 Kenarında olan derya edip mevc-i sürür izhar 
Yüzün sürmek diler dâman-ı sultan-ı kerem-dâre 

29 B akıp bu reng ü büya hâtıra firdevs gelmez mi 
Girince böyle nüzhetgâh-ı vâlâ cennet-aşare 

30 Dedim aya bu gülzân kiminçün etdiler tertıb 
Su'âl etdim bu razı bâd-ı şubh-ı feyz-aşâre 

31 Dedi bilmez misin sen kim vezîr-i bi-nazlr-aşaf 
Bu çayı böyle zınet eyledi şevketli hünkare 

32 Bu devletle sa adetle edip teşrife erzanı 
Şeref-bahşende ola saye-i 'adli bu gülzare 

33 Olup şadr-ı nişin her şadr-ı valasında devletle 
Vücûduyla bu gülşen pür olar enva'-ı envâre 

34 Şehenşah-ı memalik padişah-ı bahr ü ber k'etmk 
Bu güne şebt evsâfın cihan ser-levh-i rüzgare 

35 Bu resme yad ederdi zikr-i evşâf-ı şehenşâhı 
Derün-ı havzda ab-ı musaffa gelse güftâre 

36 Şena-yı zât-ı zî-şanın bu güne etmede icra 
Lisân-ı hal ile güya akan her ab-ı fevvâre 

37 Cenab-ı hazret-i Sultan Ahmed Hân-ı Gazi kim 
Nazîri gelmemişdir saltanatda çarh-ı devvare 

38 O sultan-ı cihan şahib-kıran-ı bezm-i 'ali kim 
Değil Rum'a sitan-ı mihri besdir Hind ü Bulğar'e 


106 


39 O sultan-ı ser-efrâz-ı selatin dad-güster kim 
Süleyman gibi câri emri bada deşt ü enhâre 

40 Olup femıân-ber-i hükmü ‘Arab Rum u 'Acem anın 
Hemln câridir ahkâm -ı şerifi cümle aktâre 

41 O 'âlı-şân ki Cem derbân u Dârâ çâkerin etmiş 
Muvaffak zât-ı vâlâsm Huda her emr-i düşvare 

42 Zemini nat'-ı âsâyiş edip halka zamanında 
TaşaddI etmemiş bâzâr-ı 'adlinde sitemkâre 

43 O vâlâ şâh-ı 'âli-şân-ı 'âdil kim kıyâs eyler 
Kef-i ihsanı bahşâyişde kâna cüdu emtâre 

44 Nice deryayı mikyas eyleyem cüd-ı hümâyuna 
O da muhtâcdır lutf-ı şehenşâhiye hemvare 

45 Nice teşbih edem kâna amfi in'âm u ihsanın 
Anı tahmin kabildir bu gelmez 'add U mikdare 

46 Be nim 'indimde berterdir cihanda zerrece lutfa 
Anın bir katra-i cüdun değişmem bahr-i zehhâre 

47 Bütün ‘alem anın müstağrak-ı derya-yı cüdudur 
Du'ası farz-ı ‘ayn olmuş durur büldân u emsare 

48 Ne mümkin eylemek bir katra-i ihsanın anın tahrîr 
Bütün seyl-âb imdad eylese ger bahr-i efkare 

49 Garaz ‘arz-ı ‘ubüdiyyetdir ancak bir vesileyle 
Huzür-ı padişahîde rıza yok böyle ikşâre 

50 Du'a hengâmıdır gayrı yeter tasdi' ey Salim 
Çemende başladı murğân-ı gülşen vird-i eshâre 


107 


5 1 Hemişe zeyn olup gülşen cihan oldukça ma'mure 
Tezâyüd gelsin ikbal -i şehenşah-ı keremkâre 

52 Huda şeh-zâdegânm sayesinde cümle pir etsin 
Bu cem'iyyetle göstersin hemişe çarh-ı devvare 

53 Şebin şubh-ı bahar etsin baharın bî-hazân etsin 
Mu' arnmer eylesin zatın Huda devletle hemvare 

20 

Meşnevl-i Diğer Berây-ı Vaşf-ı Hudâvendigâr-ı 
Sabık Es-Sultan Ahmed Hân 
'aleyhi'r-rahmetü ve'l-ğufran 

Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Etsin ağâz vaktidir hâme 
Midhat-i padişâh-ı islame 

2 Vaşf-ı pak-i halıfe-i İslam 
Hüsnün eyler suhanlann itmam 

3 Vasfıdır rüh-ı pâki her eserin 
Yüzünü güldüren şahîfelerin 

4 Ya'ni bir nüsha-i bihîn-imlâ 
Ola medh-i halife anda eda 

5 Hüsnü itmam olur bu midhat ile 
Pür olur enderanu ni'met ile 

6 O şeh-i pak-i mülket-i devran 
Melik-i ‘âdil-i ze mi n ü zaman 

7 Ya'ni sultân-ı hâdimü’l-Harameyn 
Reşk-fermâ-yı nf at-i Bedreyn 

20 - M, - Tl , - T2, Ü 20b. Manzume Salim Tezkiresinin müellif hattı nüshası olan 
İstanbul Ünv. Ktp., Ty. 2407'de lOb'dedir. Metne Tezkire'den alınmış, Ü'nün farkları 
gösterilmiştir, (başlık) Tezkire'de "Mesnevi" dir. 



108 


109 


8 Malik-i hırka-i bihin-berekat 
Hâmil-i mahfil ü 'ilindir o zât 

9 Şehlerin hep yegâne salan 
Zıll-ı Mevlâ halîfe-i Bârî 

3 0 Nür-ı çeşmi asil vekkâdın 
Nesl-i paki şerif ecdadın 

11 Evvelîn-'akl ii sânı -i hürşîd 
Ahmed-i Şâliş-i zafer-te' yıd 

12 Şehlerin şâh-ı cüd-perdâzı 
Ya nı Sultân Ahmed-i Ğâzî 

13 Odur ol padişâh-ı pâk-haseb 
Tayyibü'l-menkabe sütüde-neseb 

14 Ceddi hakkında dedi böyle eser 

j Peygamber 

15 B âreka'llâ h zihl s a' adetdir 
Dünyevi uhrevi ne devletdir 

16 Ki verip kavl-i pâki ile haber 
Ede bi'z-zat medhin ol server 

17 Odur ol pâdişâh-ı 'âlî-câh 
Eyleyip mazhar-ı na'Imi İlah 

1 8 Dürr-i eltâfın ana bâz etmiş 
Zatını kıble-i niyâz etmiş 

19 Eylemiş sayesin hemin Allah 
Nice düşmüş fütadegâna penâh 

20 Olsa hâk-i derinde ger mahrem 
Gayrı iksiri neylesin âdem 


21 Der-i valası mahZ-ı ni'metdir 
Nazan kımyâ-yı nf atdir 

22 Etse bir müru ger nigâha seza 
Ana şad reşk eder idi 'Anka 

23 Nazar-ı pâdişah-ı rüy-ı zemin 
Sengi eyler netice dürr-i semin 

24 Dehri yek cüdu kâm-yâb eyler 
Zerreyi lutfu âfitâb eyler 

25 Odur ol pâdişâh-ı rüy-ı cihan 
Revnak-efzâ-yı taht-ı ‘ali-şan 

26 Etmede kilk-i dil-güşa ta bir 
Dâ a imâ böyle midhatin tahrîr 

27 Dâver-i Taht u baht-ı 'alî-rıam 
Malik-i bahr ü ber şeh-i İslam 

28 Nür-ı şubh-ı cebin-i ğonca-i cüd 
Feyz-i ikbal-i bad-ı gülşen-i süd 

29 Şâf-ayîne-i şer? at ü dîn 
Sebeb-i intizâm-ı şer' -i mübîn 

30 Odur ol şâh-ı mekrümet-mu'tâd 
Pâdişâh-ı kerem-nihad u cevad 

31 Ger neslm-i na îm-i nâzâne 
Güzerân eylese gülistâne 

3 2 Cümle eyler idi bu bü-yı kerem 
Hakin iksir ü şahn-ı bağı İrem 

33 Düşse bir zili o caygâha seher 
Sâye-i kahn suretinde eğer 

34 Kendin eylerdi ğonca-i handan 


(8b) mahfil ü : mahmil-i Ü. 



110 


111 



Şiken-i ziilf-i sünbüle pirıhân 


Cümle memlu" fazl-ı Rabbani 

35 

Kef-i cüduna nisbet ü temsil 

49 

Var mı misli o şehr-i makbulün 
Tahtgâhı olan Sıtanbul'un 


Katra-i kemlerini olmaz Nil 


36 

Nice olsun bu cümle pür-feyezân 

Nîl ise geh ziyâde geh noksan 

50 

Câygâh-ı fuhül ü ehl-i kemal 
"Tim ü fazl u hünerle mâl-â-mâl 

37 

Konmuş ihsân-ı Nîl'e bir mikyas 

Bu ise biç kabul eder mi kıyas 

51 

Kân-ı devlet medar-ı 'izzetdır 
Gülsitân-ı hezâr-ni'metdir 

38 

Nîl cüduıı dem-ı yesır eyler 

Bu ise hep cihanı sir eyler 

52 

Her taraf ol makarr-ı devletden 
Olmuş ezhâr-ı kâma bir gülşen 

39 

Nîl'in olmaz sehası deryada 

Berr ü bahre bu cüda amade 

53 

Bâ-huşüş ol nişimen-i pür-zeyn 
Cami'ü'n-ni'me mecma'u'l-bahreyn 

40 

Nîl amfi yem-i sehâsından 

Olur akdığı yerde sağ u esen 

54 

Ya'ni kim bük a-i sarây-ı güzîn 

0 saray-ı bihîn sütUde-zemîn 

41 

Etmese bad-ı himmeti icra 

55 

Var mı dünyada bir nazili meğer 
Âb ü hâk ü hevada ser-tâ-ser 


Sedd olur idi Nil'e her mecra 


42 

Nîl bir cüy-ı endek-icradır 

56 

Bir mi böyle sarây-ı sultani 

Her yeri bir cinân-ı rühâni 


Bunun ihsanı 'ayn-ı deryadır 


43 

Hiç Bahr-i Muhit'e nehr-i şağir 

Nice kabildir olunsa tanzir 

57 

0 saray-ı cedld kim her dem 

Olur anda halıfe-i 'âlem 

45 

Şübhesiz bu tecelli-i bahir 

Cümle te° yîd-i feyZ-i Bârî'dir 

58 

Zât-ı vâlâsı 'izz ü devletle 

Caygâh eylemiş sa'âdetle 

46 

Bu kıla" u husün-ı pür-ziynet 

Bu kadar şan u şevket ü haşmet 

59 

Hüsnü mümzâ-yı tab'-ı 'alemdir 
Revnak u zibe faşs-ı Hâtem’dir 

47 

Bu nizâm ile kuvvet-i kahir 

Kanğı bir devlete müyesserdir 

60 

Eylemiş Hak sarâyı rüz ile şeb 
Kân-ı enva'-ı 'ilm ü fazl u edeb 

48 

Yek-be-yek hep şuhür u büldânı 

61 

Ne saray ol makarr-ı kesb-i hüner 


(43b) vezin bozuk. 


112 


Maye-i feyz-i her necabet ü fer 

62 Oldu ol hâne-i kerem-manşüş 
Güyiyâ bir mihekk-i kurş-ı hulus 

63 Her kes alıp berây-ı isti'dâd 
Feyzi andan olur karin-i murâd 

64 Ne nazire kabül eder ne misal 
' O sarây-ı defınetül-ikbal 

65 Reşk anın karin-i ni'rrıetine 
Terbiyet-kerde-i sa‘ adetine 

66 O dur ol bihterin mekân -ı şerif 
Ma'den-i her kemâl ü cây-ı latif 

67 Ne güzel menzil -i 'ibâdetdir 
Cây-ı her ta' at ü nezâfetdir 

68 Şahn-ı vâlâsı manzar-ı Nâhid 
Düde-i hâki sürme-i hürşid 

69 Hıfza güya sarayı şâm u seher 
Tolaşır nevbet ile şems ü kamer 

70 Ne saray ol makarr-ı lutf-ı Huda 
Ma'den-i feyz-i ni c met-i 'uzmâ 

7 1 Olsa âb-ı hayata ger carî 
Ma’-i mız-âb-ı sakf-ı dîvân 

72 Âb-ı hayvan olurdu halka 'ayan 
Slr olurdu anınla cümle cihan 

73 Ne sarây ol vesîle-i makşüd 

Her kesin k âm ı anda hep mevcüd 


(61) Tezkire'de yok. 

(70a) lutf : cüd Ü. (73b) anda hep : derinde Ü. 


113 

74 Olmada çâkeranı şâm u seher 
Feyz-i na‘mâ-yı Hâlık'amazhar 

7 5 Şeh-i devrâna hidmet eylemede 

Hidmetiyle 'ibâdet eylemede 

76 Vech-i pâk-i halîfeden her bar 
Gark olup nura dîde-i enzar 

77 Zerre-i şems-i müstenirâsâ 
Kesb-i nür-ı şerefdedir her câ 

78 Bâ-huşüş öyle şâh-ı cüd-müyül 
K'ola 'aşnnda ma'rifet makbul 

7 9 llamdü li'llâh zaman-ı pakinde 
Dergeh-i âsitan-ı pakinde 

80 Olup ehl-i kemâl nâ-muhtac 
Ma'rifet bulmada hemişe revaç 

81 'Aşr-ı pâki olup hızâne-i cüd 
Etdi kâlâ-yı ma'rifet hep süd 

82 Nice âşâr-ı tayyib ü fâhir 
Oldu vaktinde ol şehin zahir 

83 Hamdü li'llah zaman-ı 'adl-ayîn 
Böyle bir padişaha oldu karin 

84 Pertev-i mihr-i cüd u ihsanı 
Da'im etmekde kevni nürâni 

85 Kalbi âyîne-i zamayirdir 
Her kesin kamı anda hazırdır 

86 Yed-i cüdu eder hemîşe mü dam 
Lâyıkı üzre her kese ikram 

87 Bâreka'llâh ne zihn-i zîbâdır 
Ne hümâyün-hayâl-i ra'nâdır 


Râz-dan-ı fünun-ı gun-a-gun 


88 Ede her kamile kemali kadar 
Dür-bın-i 'inayetinde nazar 

89 Olur akşâ-yı ğarbda pinhân 
Bilir ehl-i kemali şah-ı cihan 

90 Lâyık-ı lutfu güm-sürâğ olmaz 
Ne kadar dür ise ırağ olmaz 

91 Kalb-i pak-i halıfe-i İslâm 
Olur elbette levha-i ilham 

92 Müşkil olmaz mülük-i zî-şâna 
Keşf eder Hak kulüb-ı şâhâna 

93 Eylemişdir cenâb-ı 11 ak zira 
Şehleri mahrem-i harim-i velâ 

94 Hem velayet-karîn ü danadır 
Hem keramet -rehin ü ma' nadir 

95 Edip 'ilm-i şerife rağbet-i tam 
Etdi erbabına nice ikram 

96 Edip i'zaz 'ilm-i zi-şana 
Enderûn-ı sarây-ı sultana 

97 Mazhar edip nigah-ı şahane 
Yapdı bir dil-güşa kütüb-hâne 

98 Pür edip enderünunu tâ bab 
T oldu ol caygâha cümle kitab 

99 Ana ta'yln-i lutf edip ol şah 
Eyledi bir mu'allim-i agah 

100 Ne mu'allim selîm-tab' u derün 


(88a) 'inayetinde : 'inayet ile Ü. (93b) velâ : vâlâÜ. (94a) karin ü danadır: kaıin ü valadır 
Ü.Ü'niin kenarında "nişın-i vâlâdır" nüsha farkı olarak belirtilmiş. 


101 'Aşr-ı pakinde ol şehin her dem 
O kadar müsterih dir “âlem 

102 Ki cihan cümle istirâhatda 
Her kes 'adlinde emn ü.râhatda 

1 03 Kalmadı bir harab-dil-i mağdur 
Oldu vaktinde cümleten ma'mür 

104 Keremiyle cihan olur şâd-âb 
Her kes oldu nevâline sir-âb 

105 Kam-cülar metâlibin buldu 
Nice üftadeler çerağ oldu 

106 Biri ez-cümle kim bu 'abd-i fakır 
Görmüşüm dergehinde lutf-ı verir 

107 Tahta devletle geç di ginde o şah 
Bana tali' olup müsa'id-i cah 

108 Dâhil oldum tarik-ı vâlaya 
Kat' edip hâsılı nice pâye 

109 Heşt ü deh sal de olup vâsıl 
Oldu nakdlne-i emel haşıl 

110 Etdim ihraz cah-ı me 1 mülü 
Ya'ni kim paye-i Sıtanbul'u 

111 Ger olursa meşiyyet ü takdir 
Görürüz devletinde lutf-ı verir 

112 Payemiz ' ayna eyleyip tah vîl 
Şan-ı tahkikin eyleye tekmil 


(107 a) devletle geçdiginde: geçdikde devlet ilet). (109b) nakdine-i: kef dünye-i Ü. (112) 
tah kikin : tah kik E ■ 


116 


117 


113 Bu mecazi cihanda ba-tevfik 
Payemi cüdu eyleyip tahkik 

114 Cüd-ı pâkiy le bl-niy az oluruz 
Cümle akrana ser-fırâz oluruz 

115 Bu keremler ki gördük ol derden 
Nice gitsin derün-ı enverden 

146 Pederim de bu çakerin de müdam 
Görmüşüzdür nice nice ikram 

117 Pederim ceddine edip hidmet 
Görmüş andan berü nice rıf at 

118 B en de olup ne valine makrün 
Görürüm nice lutf-ı gün-a-gün 

119 H amdü li'llah beni edip tatyıb 
İrs ile lütfün oldu bana naşlb 

120 Kârım ancak benim be-her cada 
Nitekim sağ olam bu dünyada 

121 Nuşret-i devlete sabah u mesâ 
Eylemekdir netice hayr du'â 

122 Sayeni hazret-i Huda;-yı Gayur 
Etmesin üstümüzden aşla dür 

123 Nice o lma z derüni ana du'a 
O güzide şeh-i kerem-ferma 

124 Mahz-ı nür-ı na'ım-i Mevla'dır 
Sırr-ı devrana lutf-ı 'uzmâdır 

125 Oldu 'aşımda kase-i devran 
Cümle leb-rîz-i neş'e-i 'irfan 


(120) a ile b Ü 'de yer değiştirmiş. (120a) be-: bu Ü. (121a) Nuşret ü devletine şubb u mesa 
Ü. 


126 O letafet ki var sıfatında 

O hünerler ki kendi zâtında 

127 Etmemişdir selefde hiç güzerân 
İşte târîh-i sâlif-i devran 

1 28 Zatı mecmu ‘a- i 'avarif iken 
Şadn şandüka-i ma'arif iken 

1 29 Hatt u remy U tüfeng ü her tertîb 
Şi'r ü inşâ vü şan'at-ı tezhib 

130 Re 3 y ü tedbîr ü 41m-i fersâni 
Hep karîn-i hayal-i zî-şânı 

131 Zatı 'irfan ile hemîn mâlî 
Ma'rifetden bir an değil hali 

132 Cümle-i ma'rifetden ol şeh-i pak 
O şehenşâh-ı çâpük ü çâlâk 

133 Meyl-i remy-i tüfeng edip bir rüz 
Kondu pişe nişân-ı zer-endüz 

i 

134 Seksen adım mesafe merhaleden 
O şehenşâh-ı mahir-i her fen 

135 B ir siyeh şey 'e dikdirip bir zer 
Kıldı vaz'-ı nişân-ı dest-i hüner 

136 Deste alıp tüfengini o dilir 
Atdı tarf-ı nişana bî-te a hir 

137 Bir atışda urup nişanı o şah 
Oldu al tun pür-kelef bir mah 

138 Zarb olunca derünuna makrün 
Ay nakşına döndü ol altun 


139 Gönderip ol zer-i hüner dedi 


-S» 


118 


119 


O nümune-nüma-yı te = yidi 

140 Âşaf-ı 'aşra eyledi irsal 
Etdi şayân-ı lutf-ı pür-ikbâl 

141 O da zeyn eyleyip cevahir ile 
Nice şun'-ı bihin ü fâhir ile 

142 Şad olup bu sürür ile o vezir 
' Eyledi 'arz-ı bende gı -i vefır 

143 Kabil olsa verirdi şükrane 
Cümle varım müjde-bahşâne 

144 Dîde-i ‘ibret ile olsa nazar 
Hürde bir zerde böyle pak hüner 

145 Müjde-i şâygân değmez mi 
Bin harac-ı cihan değmez mi 

146 Zabt edip hatve-i şemanini 
Fal -i hayr eyledik bu ayini 

147 Saltanat bâ-meşiyyet-i Halik 
Ola ta ol ‘adedlere lahık 

148 Ola ana ‘adedde hem-ta‘dad 
Feth olan kakalar be-vefk-ı murad 

149 Be-Resül-i mümecced-i Hallâk 
Etmiş ola bu kavli Hak intak 

150 Ne hünerdir bu şüret-i zıbâ 
Nice etmez kişi o şaha du‘a 

151 Şöyle tursun isabet etmek ana 
Seksen adım mesafeden faraza 

152 Seçmek altunu hayli dikkatdir 


Hünerin ‘aynıdır ne kuvvetdir 

153 Biz birini değil hezannı ger 
Dikseler klsemiz de ser-ta-ser 

154 B irini görmeziz bu merh alede 
Kanda kaldı ana isabet ede 

155 B âreka'llâh zihî şeca'atdir 
Rüstemane ne zür u kuvvetdir 

156 Kahramânân-ı ‘alemi bu hüner 
Hayret-âlüde etdi ser-ta-ser 

1 57 Göricek böyle şan‘atı insan 
Nice o lma z bu kuvvete hayrân 

158 Ede mahfuz hazret-i Zü'l-men 
Zat-ı pakin yavuz nazarlardan 

159 Kullan kulluğunda pır olsun 
Düşmeni dâ‘ ima hakir olsun 

160 Ana bed-h v ah olan laîni Huda 
Kahnna mazhar ede ser-ta-pa 

161 B ulunur mu meğer cihan içre 
Böyle bir pâdişeh şehân içre 

1 62 Nice kabil ki vasfın ede beyân 
Hame-i Salim-i şikeste-zeban 

163 Ne kadar hame midhat eylese ger 
Yine elbette bir kusur eyler 

1 64 Setr ede zeyl-i lutf u ihsanı 
Suhanımda meğer ki noksanı 

165 Var mıdır hiç medar-ı imkânı 


(147b) ta ol: te'dı Ü. 


(163a) midhat: medhin Ü. 



120 


Mur vaşf eylemek Süleyman'ı 

166 Nice kabil bu şi'r-i pür-nokşân 
Ola şâyân-ı vaşf-ı şâh-ı cihan 

167 Bu eşer 'arz olunmak ol baba 
Dergeh-i pak-i şah-ı na-yaba 

1 68 Benzer 'aynı ile bu destana 
Ya'ni ki m hazret-i Süleyman'a 

169 Kendi haddince şarf edip makdür 
Etdi pây-ı ceradı ihda mûr 

170 Lütfün olmasa nutkumun mededi 
Eylemek tezkire ne hadd im idi 

171 Kalem-i huşküm ey şeh-i nâ-yâb 
Nem-i lütfün dur eyleyen şâd-âb 

172 Cüy-ı ihsanın etmese imdâd 
Cereyan eylemezdi böyle midâd 

173 Eyleye hazret-i H uda-yı kadir 
Zatını devlet ü safa ile pır 

21 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

Öf”° j Cj-İJJİj öLİ< Jj 

Öf-° j (JJJ-f t A-İ J 

4 "t m (j\ j jiâ jLı 

ö tt t> j j " ■ ' ■ jjj_ı i ıjl n jj2ı£ tLj.ı 

(167a) olunmak: olıcakÜ. 

21 - M, -Tl , -T2, Ü 26a. Sultan Ahmed Han için yazılmış olan bu manzumenin Ü'de 
sadece ilk ve son beyitleri var arası boş bırakılmış. Metin Tezkire'den tamamlandı. 

(1) Cihan, iki padişahın buyruğundadır; (onların) biri gökyüzünün zirvesinde, diğeri 
yeryüziindedir. (2) O biri, mekanı kutsal, önemli dört unsura hükmeder; iktidarı övülmüş olan 
bu biri, yedi iklimde (hüküm sürer). 


121 


Jl^a <2,1 1 n ,t jJ j-A Jj-f-l^ 

öff I <iLi-j e- s j-ıiı j jü j-A ^j-L1q 

\ 1 1 <jl d \ > » a 

ö Jf ,j^f Öf I djA IfjLMHjZ 

jlfj JLa». jd ^ ö* jl 

Öf-® J e-jj-LS J-İ j I öf İJ^ öf j J 

d \ t '».Mİ ^ } \n <-a*jl <jl Öf 

öfö"* ijîc ‘CaJıl öf 1 >1°!^ d 

^ j u. ödjjj ö ı j ı°— * ı 

öf*f JJ-* 6 J jö* ö-f ı t-*ı>ı 

k i . .. ı <LLa j jjl <2 fc» 1 İn E,U »n 

öf-° j İS JJ 1 “ ‘ öf 1 İjjj 

ö-»-al CtLjj jLfJ £ } İn öl L >^ f ■ 8 j 

Ö-f^J J jjl ->lj^ öf I j 

j _■ k K Jj_j | ö !<« =>> I Öf-° j 

Ö-l^K J j_i ö-* I U I- 1 - 8 1 J <2İ I.İ 

iLı ^ ı"l 6J J “t j < — âj I 3 , r\ öjj'f ö I — > I 

(3) Her ikisinin kerem ülkesinde görünüşü de aynıdır; her ikisinin şeref sabahından doğuşu 
aynıdır. (4) O biri, kendi dört dayanağı ile yüce alametlidir; bu biri, kendi yedi kürsüsünde 
tahta oturmuştur. (5) O eşsiz cevherler, yaratılış dağmdadır; bu sırlar hâzinesi de kalplerde 
gizlidir. (6) Onun bu isteğini yaratılış beğenmiş, bunun gönlünün beğendiğini de akıl 
seçmiştir. (7) Onun bakışının ışığı, dünyanın karanlığını yok etmiş; bunun aklının parıltısı, 
kesin olarak bilinenin nurunu artırmış tır.( S) Onun yüzünün ışığı, yeryüzünün tozunu 
süpürmüş; bunun düşünce ışığı da arş-ı berini yıkamıştır. (9) Onun feyziyle baharın tabiatı 
rengarenk oldu, bunun fazileti ile arzu gülbahçesi renklendi. (10) Yeryüzü, onun ihsan 
mevsiminde gülleri büyüttü; felek, bunun ikbal bahçesinden gülleri derdi. (11) Ondan, 
muh alif in başına bela kılıcı inmiştir; bundan da düşmanın sinesine kin hançeri oturdu. (12) 
Kainatın karanlığı, onun mükemmel nuruyla aydınlandı; gayb alemi de akl-ı yakin ile buna 
göründü. 


122 




-j « fVl . .. I (j-J j j 


ı >^ - > 1 n Oİjf Jİ>*-U 

jj- A j J S » t ı. i dı^ ı n (j_j J_J ■ ■ » f- I j -v 

ö-£J J (JİJ-* û* jl cr^ 4-^^ £jj-* 
Cj-a (_£İJ_J <j_j j I Lc <LÂ_fi(_ı *Lia_j 

JljÎ 6 JLa I j-i JLul ^l.ln. a j » j ‘ 

<>^ <2)1 f-* J <jl C.JD-" <1>^ f“* 


(jlÂ J_ÛA 
a> 6 jl < M *% 


J v li* fJifil J-Lİ J-JAfi 
<2>f-*j LSJJ-* V^-*Î 


^Lc J j-C iri - n t n , ^ . fl (j £ | 2 > -J-i J <_>h_J lj <j4^ 

<jjJ J CjJjJ U Llİ I j Jic i t ıı 

J j j^jj- 0 ^ j * J-fJ <S> ^ pfju ı 
j_j— JlİlLi J kljuu^-a _j I 4 "‘ a (_> <t!£ j - t. 

jl a I c ı.â.fc ^Uâ-lâl " . -v I . ^ ■ j ^ ı j 
ij-f- 4 j ^1 jJ jjİJoLSı-j AjI 

jL» 6 jllj û^ij 4-L*^ &tJ J 

ö f * “ j jj-fA* jA .- iA > jLj-j 

j ) ' m (—i La û j I jjjb Li j <ı_uı <•* ■ k. « j ■*'*■* » 

J-AA-Û Caİ*- 1 J jl^jLu 

j l > e>® 


(13) Dünya, onun sağlam fikriyle aydınlandı; alem, bunun sağlam düşüncesiyle düzen 
buldu. (14) ikbal madamdan güzelce, birlikte ortaya çıktılar. Bu, ona ruh verdi, o da bunu 
terbiye etti. (15) En büyük güneş gibi olan Sultan Ahmed hazreüeri , güneş gibi yeryüzüne 
alnını açmıştır. (16) (O) ilim ve görgü dünyası, yücelik ve şerefin kuşatıcısı, adalet ve kerem 
göğü, din ve devlet güneşidir. (17) O, gönül hocasından ders almış, akıl mürşidinin 
telkinleriyle yetişmiş bir padişahtır. (18) Yedi iklimin işlerinin düzenlenmesi için, onun 
mutlu zamanı ile yeryüzü ebediyyen yaşasın! (19) Bu renkli bahçede taze yüzlülükle senin 
bahtının bahan, aylara ve yıllara parlaklık versin. (20) Padişah ve şehzadeler, iyi talihli ve 
hükümran olsunlar; zafer yakın, cihan uygun, baht da (onlara) yardımcı (olsun)! 


123 


22 

Mesnevi 

Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Başla ey hame-i güzîde-suhan 
Midhat-i pâk-i sadr-ı a' zam dan 

2 O keremver güzide -i devrân 
Kân-ı ihsan vezır-i ‘âlî-şân 

3 Eshıyânın keremde esbakıdır 
Pâdişâhın vekıl-i mutlakıdır 

4 Hatem-i 'aşr-ı cüd u 'adl-ayın 
Bibterîn-şıbr-i padişah-ı zemin 

5 Mahz-ı nür-ı cebin-i zibiş ü fer 
Ya'ni hem-nâm-ı cedd-i Peygamber 

6 Odur ol âşaf-ı sütüde-şiyem 
Menba c -ı cüybâr-ı lutf u kerem 

7 Kim vücudu keremde yek-tadır 
Kef-i cüdu 'atada deryadır 

8 Nice derya keremde ba-tahkîk 
Katra olmaz yanında bahr-i ‘amîk 

9 Her keşi eyleyip seza-yı ni'am 
Buldu gûya hayat-ı taze kerem 

10 'Âleme lutf-ı bı-kıyas etdi 
Ptilaf-ı kulüb-ı nas etdi 

1 1 Eyleyip sür-ı cüdu hısn-ı hasın 

' Asr-ı pâkinde her kes oldu emin 

22 -M , -T 1 , -T2 , Ü 26b . Manzumenin sadece ilk ve son beyti var, arası boş 
bırakılmış. Metin Tezkire'den tamamlandı İ.Ü .Ktp. Ty. 2407, 14b. 


124 


125 


12 O musavver güzide ruh-ı revan 
Kalıb-ı cüda oldu güya can 

13 Nam verdi keremle devrâna 
Hatem oldu nigi'n-i ihsana 

14 Hatem-i T âti tâyy edip erkan 
Oldular hep esîr-r lutfu cihan 

. 

15 Sebeb-i feyz-i cavidân oldu 
Beden-i lutfa taze can oldu 

16 Görmemişdir cihanda çeşm-i felek 
Bir beşer suretinde böyle melek 

17 Çıksa divana ol vezlr-i güzln 
'Adi U ihsan turur yesar u yemin 

18 Ne kadar olsa izdihâm-ı rical 
Şefkati etmez anın istişkâl 

19 Görür anın ser? -i efkârı 
Ân-ı la-yenkasimde bin kan 

20 Hiddet-i zihni sür at-i kalemi 
Halka insafı keşret-i keremi 

21 Selefin cümlesine fâyıkdır 
Bin cihetle o sadra layıkdır 

22 Her işâbet-karin-i ta'biri 
‘Akl-ı Risto esır-i tedbîri 

23 Sohbetine olur idi meftun 
Görse idi cemalin Eflatun 

24 Anın ednâ nizâmına yek-ser 
Mülk-i Keyhusrev olsa reşk eyler 

25 O vezlr-i muhibb-i tilm-i şerif 


Şâhib-i hilm U cud u tab'-ı latif 

26 Eyleyip “ilme rağbetin müzdâd 
Etdi bir pak medrese bünyad 

27 O eşer şöyle oldu hüsn-efzün 
Ki cihan oldu tarhına meftun 

28 Etdi ta'yin o bük" aya haşıl 
Bir güzide müderris-i fâzıl 

29 Ne müderris ‘ilimde Sa‘dü'd-din 
Fazıl-ı Seyyid-i Şerıf-i güzın 

30 Bahr-i zehhâr-ı ‘ilm-i bi-pâyan 
Yem-i ‘irfan-ı fayıku'l-akrân 

31 Bir mi böyle netice hayratı 
Var cihan içre şad müberrâtı 

32 Kalmadı bir harabezâr-ı cihan 
Oldu vaktinde cümle abadan 

33 ‘Alemi eyleyip sehası esir 
Keremin görmede sağır ü kebir 

34 Kalmadı bir kimesne ki anın 
Görmeye cüdun ol kerem-kânın 

35 Murğ-ı ihsanı aşiyane arar 
Her kese lutfa bir bahane arar 

36 Dil-harâban olup hemîn mesrur 
Oldu vaktinde dehr hep ma'mür 

37 Zatı anın cihana cân oldu 
Nür-ı çeşm-i cihaniyân oldu 

38 O kadar eyledi cihâna kerem 
Koldu memnün-ı lutfu hep ‘alem 


126 


127 


39 Ruz ü şeb oldu dide-duz-ı ümid 
Kef-i ihsanına meh ü hürşîd 

40 Kaşd-ı 'azm eyleyip sa'âdet ile 
Başsa payın rikâba devlet ile 

41 Gerd-i pay-ı semendini devran 
Sürme-i dide eyler ez-dil ü can 

42 Binse ger zevrak-ı sebük-paya 
'Azm edip sü-yı rüy-ı deryaya 

43 Fevc-ber-fevc fülküne her dem 
Yüz sürer idi mevcesi ile yem 

44 Ben de yem gibi ol kerem-kane 
‘Arz-ı hal eyleyem fakirane 

45 Mevc-i derya gibi olup pa-mal 
Sahil-i gamda buldum izmihlal 

46 Şu kadar tîre-dil eder devrân 
Beni baht-ı siyah ile her ân 

47 Rüşen olmak şebim ki e mr -i ba'ıd 
Olsa cirm-i felek bütün .i .hürşîd 

48 Beni za'f ile fikr edip çün nal 
Keder etdi netice hamemi lal 

49 Kaşd-ı şebt ile bu telâşıde 
Kalemim eylesem tırâşide 

50 Sedd olur nutka dil-hırâşımdan 
Bulamam bir suhan telaşımdan 

5 1 Heft sal eyledi kederle giizer 
Ki gönül haml-i bâr-ı 'azli çeker 

52 Şöyle tursun hicâb-ı ehl ü 'iyâl 


Gayret etdi beni perişan-hal 

53 Haşılı ey vezır-i pâk-nihâd 
'Azl-i dür u dırazdan feryâd 

54 Böyle cevlân mı eyler idi kalem 
Deşt-i medhinde olmasam ebkem 

55 Devletinde hazîne-i dil lal 
Şeb-çerağ-ı hünerle mal-a-mal 

56 Tüti-i kand-güy-ı 'irfanım 
Murğ-ı bağ-ı hezar-destanım 

57 Gerçi pür-gü bir ehl-i aşarım 
Lık bîzâr-ı baht-ı keçkânm 

58 N'işlesin şad hadenge yek samân 
Neylesin bin cefâya bir insan 

59 Bu kadar da suhanda tab-ı mecal 
Feyz-i medhinledir bila-eşkal 

60 Yohsa böyle kederde taze hayâl 
Zahir olmak gönülde emr-i muhal 

61 Ede z ey 1-i 'inayetinle meğer 
Rüy-ı miFât-ı sine def -i keder 

62 Yohsa halim benim diger-gündur 
G am u mihnetle dide pür-hündur 

63 Lîk şevk-ı medâyihinle derün 
Kesb-i feyz eyler olsa da mahzün 

64 Pertev-i afitâb-ı ihsandır 
Midhatin nür-ı çeşm-i 'irfandır 

65 Yeter ey kilk-i hod-fürûş-ı suhan 
Hazer eyle melal -i sami'adan 


128 


129 


66 Kankı na-kamı kaldı devranın 
Devletinde o şadr-ı zî-şânın 

67 Menzil-i kama o lmamı ş vâsıl 
Gül-i maksudun etmemiş hâsıl 

68 Sen de bir gün edersin ey dil-i zar 
Gül-i maksudu zlver-i destâr 

, 69 Hemân ey hâme-i sütüde-edâ 
Da'ima kıl o zâta böyle du'â 

70 Bu cihan içre hazret-i Allah 
Eyleyip bâz dergehin her gâh 

71 Ola ihyâ derinde şubh ile şâm 
Şad hezârân benim gibi nâ-kâm 

72 Olup âzâde-dil fıgendelerin 
Salim olsun derinde bendelerin 

73 Zâtın 'izzetle ber-devâm olsun 
'Ö m r ü devletle müstedâm olsun 

74 Ede Hak zâtını be-şad ikbâl 
Dâ'imâ zıb-i mesned-i iclâl 

23 

Şita’iyye Kaşıde-i Beççe Der-sitayiş-i 
Vezir ü Müşarün bi’l-benan İbrahim Paşa 

Mefa'iiün mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün 

1 Şemım-i hoş-dili ta'tîr edip yek-pâre dünyâyı 
Bahâr-ı yasemin etdi hevâ-ı berf ü sermâyı 

2 Hevâ bir rütbede efsürde etdi zır ü bâlâyı 
Felek fark edemez ebr-i siyehdenseng-i hârâyı 



3 Cihan ayine-hane oldu baksan ca-be-ca yahdan 
Bürüdet gösterir timsâle bütler ziyy-i hummayı 

4 Şikest etdi başında beyza-i kâfuru çarhın şubh 
Dağıldı kışn tutdu ser-be-ser bu deşt-i mînayı 

5 Felek bir şan yâkütu sanır faşş-ı nigîn etmiş 
Gören yah-beste 'ayn-ı âfitâb-ı ‘âlem-ârâyı 

6 Ayaz ile yine âmıziş etdi şîr ü şekkerveş 

Şeb-i meh-tâb-ı deyde seyr kıl mahmüd-ı sermâyı 

7 Edince berg ü bâr-ı 'ayşını ceyş-i hazân târâc 
Çemen giydi şitâda müflisâne ak yek-tayı 

8 Hezânn şu'le-i âvâzını berd etdi efsürde 
Bahar eyler ederse âteş-i gülle mü dâvayı 

9 Kanı pür-tâb iken mestâne evvel gögsü gürlerdi 
'Aceb dem-beste etdi serdi-i dey ebr-i ğarrâyı 

10 Şovukdan havfı var ateş denin-ı sengden çıbnaz 
Ne denlü kar' ederse dest-i ahen bâb-ı ibrayı 

1 1 Ocağı şen ola pîr-i meyin bu kaht-ı ateşde 
Verir semıâ-keşâna şu'le-i mahlûl-i şahbayı 

1 2 Hevâ mı vaşf-ı deyde ebr-i kilk-i dür-niş arımdan 
Yağan berfi sanırlar safhanın reng-i semensâyı 

1 3 Değildir berf edip taklîd ol şadr-ı keremkân 
Çil akçayla felek pür eyledi damân-ı dünyâyı 

14 Yegâne şadr-ı a'zam iftihâr-ı düde-i 'alem 
Vezîr-i Cem-şiyem mesned-fürüz-ı kâr-fermâyî 

15 Hıdîv-i dâdger dâmâd-ı şâh-ı Baykara-çâker 
Muşa'şa' şeb-çerâğ-ı gevher-i iklîl-i lâlâyi 

1 6 Zahîr-i saltanat bazü-yı devlet heykel-i himmet 
Tehemten-menkabet şîıinsitan-ı şaff-ı ârâyî 


23 M 13b, - Tl, - T2, -Ü. 


130 


131 


17 Zülal-i çeşmesar-ı cud-ı İbrahim Paşa kim 
Gülistan etdi re“yi âteş-i Nemrüd-ı a' dayı 

18 O destür-ı kerem-perver ki şıyt-ı lutf-ı cü dundan 
Yanar reşk ile rüh-ı Bermekî vü Hatem-i Tayı 

19 Ne destur âşaf-ı Cem-rütbe kim tahkir eder gerdûn 
Der-i kudretde derbânı ya Efrîdun u Dârâyî 

20 Ne âşaf husrev-i şahib-kıran Cemşld-i devran kim 
Kef-i hükmünde kılmış bahtı dest-efşar-ı dünyayı 

21 Olurdu mekteb-i fazlında bir tilmiz -i ebced-h v ân 
Getirse “Isi-i nutku cihâna İbni Sina'yı 

22 Giriftar-ı remeddir çeşmi mihrin nür-ı re’yinden 
Arar her şeb anınçün beyza-i Si-murğ-ı “Anka'yı 

23 Sehâb-ı himmeti bir kiştzara feyz-bâr olsa 
Şikest eylerdi gendüm kıymet-i lülü-yi lalayı 

24 Tezeıv-i büy-ı hulku olsa bâğ-ı “adne bâl-efşân 
Melekler dam ederdi halka-i gisü-yı hürâyı 

25 Bahâr-ı i'tidal-i “adi ü dâd terre gülistandan 
“Abes zann etme şeb-nem çîni-i mihr-i seher-zayı 

26 Dehan-ı goncayı seylı-i hor pâdâş-ı cevr eyler 
Siler bımlden eşk-i “andelıb-i zar u şeydayı 

27 Eğer emrinden olsa müsta c idd-i hüsn-i istiklal 
Sorup mir 3 at terkıb eylemiş hergiz heyulayı 

28 Mezâk-ı neş = eye ger hükmü zehr-efşân-ı nehy olsa 
Eder sühân-ı ruh âlüftegana mevc-i şahbâyı 

29 Değildir Keh-keşan “arz etdi gerdün-ı siyeh-tali“ 
Semend-i cahına bir simden raht-ı mücellayı 

30 Feleklerden edip endişe bir mîzân-ı zü'l-keffeyn 


Eğer vezn etse temkin ile top-ı arz-ı ğabrayı 

3 1 Olur tahte'ş-serâya keffe-i temkini pey veste 
Eder güy-ı zemin takbil-i sâk-ı “arş-ı a'lâyı 

32 Firâz-ı küh-ı Kâf-ı savletinden eylese pervaz 
Şikest eyler piristü-beççe rûyîn-i “Anka'yı 

33 Hıfzı nigehban olsa görmez çeşm-i pervane 
Sabadan düd-ı ah-ı şem“-i cem“-i meclis-arayı 

34 Tenür-ı kahrı kim dağ-ı dil-i süzan-ı düzahdır 
Zülal-i lutfu kim dil-teşne etmiş bağ-ı Tuba'yı 

35 Bunun her reşhası şad şürezan gülsitan eyler 
Anın kemter şirârı huşk eder bu heft deryayı 

36 Hıdîv-i kam-bahşâ afitab-ı asuman-rahşa 
Ey a ayîn-tıraz-ı rah u resm-i “alem-arâyi 

37 Sen ol gül-çîn-i gülzâr-ı sa'âdetsin ki damanın 
Eder şayf u şi tada muttasıl gül büse-peymâyî 

38 Cihana verdi Rüstalis-i “adlin bir müferrih kim 
Eder âvâze-i Nüşîrevân'a hande-fermâyî 

39 Yatar bî-hod keselden fitne bimâr oldu devrinde 
Sanır dârü'ş-şifa halvet ile çeşm-i dil-ârâyı 

40 Bürüz etmezden evvel beyzadan sunkür-ı samsamın 

Bat-ı ervah-ı a“daya düşürdü şür-ı ğavğayı 

♦ 

41 Halîlu'llah ile hem -nam u şöhret olduğundandır 
Zuhurun pür- tezelzül etdi kavm-i Lat u “Uzzâ'yı 

42 Bilip idbânnı h v âhende-i sulh u salah oldu 
Anınçün der-niyâm etdi meğer şemşİr-i heycâyı 

43 Hüner bürrân veğa hamyâze-rîz-i ârzû olsun 


(32b) vezin bozuk. (33a) vezin bozuk. 


132 


133 


■s 


Güzel şayd eylesin vaktinde nahcîr-i usarayı 

44 Olursan ‘akıbet ğabğab-nevaz-ı şâhid-i makşüd 
Kızıl elma şenindir düşmene kalsın ko ayvayı 

45 Bu ikbal-i Huda-dad ile bir gün neyyir-i tîğın 
Eder teshir yek-ser merz ü büm-ı ‘ömr-i a' dayı 

46 Dil-i şüııdemi teşvik edip takrib-i medhinle 
Okutdum ol güle bülbül gibi bu nazm-ı ğarrayı 

47 Görürdü her nigâhmda dü-balâ ‘aks-i sevdayı 
Meğer ayine etdi baht-ı Mecnun çeşm-i Leyla'yı 

48 Olur kumrî-i sağar gibi zâhid tavk-ber-gerdün 
Görünce bâğ-ı Cem'de ihtirâz-ı serv-i mînayı 

49 Nigeh-dâri-i fikr-i gerden-i kâfür-ı dil-dâra 
Gönül bir fülfül eyler dâne-i hâl-i süveydayı 

50 Alır nakd-i şikıbi hem yine ser-rişte vermez hiç 
Nigahın çeşmine talim edelden 'ilm-i ahfayı 

51 Mezak-ı ‘aşkı Salim mübheman-ı h v ân-ı hüsn etmiş 
Nemekdan-ı melahat eyleyen lal -i dil -arayı 

52 Ğazel-perdazi-i ney-pare-i kilk-i şeker-rîzim 
Nola tütı-i tab'a olsa ders-amüz-ı güyayı 

53 Biraz olsun ko tâvüs-ı melih-i bâl-endışe 
Hıyâbânzâr-ı hod-bînîde per-cünban-ı ra‘nayı 

54 Ben ol Manı-i ateş-dest-i Erjeng-ı Hıtâ'yım kim 
Nigâristân-ı Çın etdim zemın-i şi‘r ü inşayı 

55 Eda-yı şıve-i güftamna hüsn-i beyan meftun 
Eder peyğam-ı mazmunum yeridir kilki sevdayı 

56 Sarılmış penbeye âteş sanır dürc-i kelâmımda 
Gören neımi-i lafz u şule-i yaküt-ı minayı 



24 

Der-sitayiş-i Şadr-ı A‘zam Kalaylı Ahmed Paşa 
Fe'ilâtün fe‘ilatün fe c ilatün fe'ilün 

1 Yakdı erbab-ı dilin şem'-i muradını Kadir 
Etdi ser-tâ-be-kadem dehri anınla tenvir 

2 Ben de pervaneyim ol şemM murad üzre henüz 
K'eyledim süz-ı derüna dil-i şeydâyı esir 

3 Dâmeni ref -i ğubar edeli ayîne-i dil 
O kadar saf olupdur ki olunmaz takrir 

4 Bir nazar ey leşe ler bu dil-i miöâta hemân 
‘Aksi içre görünür matlabı olmuş tasvir 

5 Yazılan vâkı'a levh üzre sürür olsa nola 
Ki murad üzre felek ediyor anı ta‘bîr 

6 Cümle ta'bîri havadisle bedidâr oldu 
Güyiya remz ile halka eder iş‘âr-ı zamir 

7 Hacet olmazsa nola ‘anbere kim etmişdir 
Müjde-i makdemi bu cümle cihanı ta'tîr 

8 Dür-bîn eyledi rüz ü şebe mihr ile mehi 
Reh-güzânna felek bakmada etmez temhir 

9 O mehin burc-ı vezâretde tulü'unu görüp 
Ki meserretle ede cümle cihanı tebşir 


24 M 12a, Tl 9a, T2 29a, t) 27b. (başlık) - Tl , Kaşlde-i Beççe Der-Sitâyiş-i 
Ahmed Paşa yessirehu'llâhu mâ-yeşâ M, Der-sitayiş-i Vezlr-i Azam Ahmed Paşa T2.(2b) 
K'eyledim: Eyleyip ti , Edüben M, Tl . (3a) Dafi‘-i ref -i ğubar edeli âylne-i dil Tl , Dâmen-i 
feyz-i kerem ref -i ğubar eyleyeli T2. (b) O kadar saf u miicelladır olunmaz takrir T2. (4a) Dil 
i mifâta be-her gâh nazar etdikçe T2. (6a) Cıımle ta‘biri havâdisden ayan oldu dilâ M, Tl , 

fj. 

(8a) Mihr iimeh sanma cihanda iki dür-bıni eder M,Tl,Ü.(b) -Tl (yeri boş bırakılmış) , 
Birini gece felek birini gündüz teşmir M,Ü. (9b) cümle: halk-ı T2. 



134 


135 


10 Hamdü li'llah o meserretden erişdi dile zevk 
Zail etdi anın endişesini peyk-i beşîr 

1 1 Şadr-ı 'alîye kadem başdı deyü müjde edip 
Dedi oldu o efendin fer ü haşmetle vezir 

1 2 Ma'den-i kân-ı hüner hazret-i Ahmed Paşa 
Bendi hükmü ki eder Rüstem-i dehri teshir 

13 Odur ol Rüstem-i meydân-ı şecâ'at kim 
Kahraman olsa mukabil olamaz züruna şîr 

14 Nereye 'avdet ederse olur 'avn ü nuşret 
Himmeti esbine çaker o be ray -ı takdir 

1 5 Habbezâ mültefet-i şâh-ı ekalîm-i dehir 
Şadr-ı a'lâya münâsib odur ahrâ vü cedîr 

1 6 Şad pesend ol şeh-i Rüstem-revişe kim etdi 
Kevne nâ-dîdesi bir kar-ı nühüfte tebşir 

17 Ne demekdir ki Sı tan bul’a gele bir aşaf 
Mührü ala otura sonra ola nas-ı habîr 

1 8 Bareka'llah zihî şah-ı hod-ara-yı zemin 
Ki o sadrın erini 'akl ile etdi tedbîr 

19 H ak anı hıfz ede âfât-ı dehirden her dem 
Dil-i mir’ât-ı şafa-bahşı ola zevk-pezîr 

20 Habbezâ öyle vezîr-i şeh-i Cem-câh-ı cihan 
Cebhe-i devlete ancak o durur zıb-i münîr 


(10a) dile z,evk: bana feyz T2. (10b) anın endişesini peyk-i : anın endişesini çarh-ı Tl, ğam u 
endişemi bu çarh-ı T2. (1 la) 'âlîye : adaya T2. (12a) kân-ı hüner : eüd u sehâ T2. (b) 
Keremiyle ki ede Hâtem-i Tayy'ı teshir. (13) - M, Tl, Ü. (a) vezin bozuk. (14a) nereye: ne 
yere Tl. / ‘avn ü: ‘avni M,Ü, 'ubûr Tl.(b) çâker: reh-ber T2. (15a) şâh-ı ekalîm-i dehir: 
pâdişeh-i heft iklim T2.(b) Şadr-ı adaya münâsib: El-hakol şadr-ı güzîne T2. (16a) Şad 
pesend ol hıred-i 'âliye kim etmişdir T2.(17) - M, Tl, Ü. (18a) zemin: cihan Tl.(b) şadnn : 
sadrın T2 / 'akl ile etdi: böylece kıldı T2.(20a) Cem-câh-ı cihan: hürşıd-nazar T2. (b) o: k'o 
T2./zib: nür M, Tl. 


21 Halka ikr amın ı vaşf eylemeğe talib olan 
Şu kadar ancak eder etmek olursa ta'bîr 

22 Şu kadar lutf u kerem sahibi mükrimdir kim 
O olur dünyede cism olmak olursa tevkîr 

23 Sür'at-i semt-i işâbetde revân-ı Nefî 
Rahş-ı tedbirini bu vech ile etmiş tasvir 

24 Püte-i h imm etine Rüstem'in ermez tîri 
Çarh destinde keman olsa hilali zihgîr 

25 Dâverâ dâdgerâ devlet ü haşmet-gühera 
Ey olan vâdi-i ferde şeh-i Dara'ya nazîr 

26 Sen o kân-ı kerem ü bahr-i himemsin k'olmuş 
Bir nigâh-ı nazarın cümle cihana iksir 

27 Nazar-ı pâk-i şerifin ile inşâ'allâh 
Bali işkestelerin hatın olur ta'mîr 

28 Sen o Rüstem-reviş-i aşafisin eyler ümid 
Dehr-i virane zamanında ki ola ta'mîr 

29 Sen o ihsan u kerem sahibisin kim Hatem 
Sana nisbetle sebâ-h v anlığı bir şey"-i hakir 

30 Medh-i vasfında ne denlü suhan-endâz olsam 
Lâyıkıfi üzre zebanım edemez bir ta'bir 

31 Sal im a gayrı du'a vakti bedîdar oldu 
Yetişir evc-i kusurunda bu teksîr-i kesir 


(21) - M, T1,Ü. (22a) mükrimdir kim: bir mükrimdir T2. (b) o: bu T2.(23) - Tl, Ü. (24a) 
Eremez gerdine sür'atde hadeng-i Rüstem T2 . (25a) dâdgerâ: dâdger-i Tl . (b) vâdi-i ferde: ferr 
ü bahâda T2. (26a) ki: - T2.(b)nigâh-ı nazar: nazar-ı kerem Tl. (27) - Tl.Ü. (28) -T2.(a) Sen 
o Rüstem-reviş-i aşafisin eyler ümid T2, Ü. (29b) sehâ-hZanlığı: sehâ vü keremi T2. (30a) 

II aşılı midhatini her ne kadar etse dırâz T2. (b) Lâyıkın: lâyıkı Ü. / edemez: bulamaz T2. (31) 
Sâlimâ ğayn du'âsma hemân meşgul ol - Yetişir evc-i kuşüride bu pervâz-ı kesir M, Ü. 


136 


137 


32 Gel dü‘a eyleyelim can ü gönülden şeb ü ruz 
Ne murâd eyler ise ede Huda cümle yesır 

33 Ter-i gül-ğonca-i 'izzini güşâd ede Huda 
Aça güller gibi bahtını hemın Rabb-i nasır 

34 Haşre dek devletini dâ°im edip Ferd ü Şamed 
Behre-yâb ola z ama nında şağir ile kebir 

3-5 Hak vücüdun ede afat-ı dehirden mahfuz 
Dil-i viranemi payende ede dâmen-gîr 

25 

Kaside Der-sitâyiş-i Vezır-i A'zam Damad 
Haşan Paşa 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Te'ala'llah zihî zât-ı melek-haşlet kerem-femıa 
Ki ferr ü haşmet ü darâtı ğayret-âver-i Dara 

2 Zihî zât-ı kerîmü'ş-şân ki vaşf-ı pakini her dem 
Suhan-sencân eder ser-levha-i mecmü'a-i imla 

3 Ne zât-ı mekrümet-pîrâ ki layıkdır olurlarsa 
Der-i devlet-me = ab-ı bendesi Cemşld ile Kisra 

4 Ne zât-ı pak ya'nî kim vezir-i azam u ekrem 
Ki nam-ı paki devletli sa'âdetli Haşan Paşa 

5 Zihî destür-ı ‘âlî-şân ki buldu revnak-i taze 
Kudüm-ı pâki ile mesned-i şadr-ı ‘ala hakka 

6 Odur ol âşaf-ı şâhib-himem kân-ı mekârim kim 
‘Adilin göımemişdir çeşm-i çarh u dıde-i dünya 


(32b) eyler: ider M, Tl, T2. (34a) devletini dâim edip: ede.dalm devletini T2. (b) Behre- 
yâb ola zamanında: Behre-yâb-ı keremi ola T2. (35b) Be-hak-ı âyet-i ta'vız ü be-feyz-i tekbir 
T2. / viraneyi payende: dîvâneyi yanında M, bı-çâreyi yanında Tl. 

25 M 12b, Tl 9b, T2 30a, t) 28a. (başlık) - T2, Kaşıde-i Beççe Der-sitâyiş-i Vezir-i 
A'zam Dâmad Haşan Paşa yessirehu'llâhn mâ-yeşâ 5 M, Der-sitâyiş-i Vezir-i A‘zam H asan 
Paşa T2. (2a) vaşf : zat Tl . (4b) devletli: sa'adetli M, Ü. 


7 Bu güne etdi evşaf-ı şerifin şafha-i çarha 
Debîr-i çarh-ı mu c ciz-gü-yı zibende-eda imla 

8 Tarâvet-bahş-ı devlet âşaf-ı şah ib-sa c adet kim 
Şena-yı zatını etmiş cihan ser-süre-i inşâ 

9 Meh-i evc-i kerem mihr-i cihan-ara-yı ferruh-dem 
Müşır-i muhterem zîb-efken-i şadr-ı himem-peyma 

10 Hıdıv-i mülk-i ihsân dâver-i Cem-kadr-i zı-şan kim 
Ğubar-ı dergehi kuhl-i cilâ-yı dlde-i bina 

1 1 Vezır-i ma‘delet-plrâ Nizâmü'l-mülk-i ‘Oşmanî 
Zihî Hâtem-şiyem düstür-ı ekrem âşaf-ı dânâ 

1 2 Mesıhâveş murâd etse o kân-ı merhamet eyler 
Dem-i -ân-bahş-ı lutfuyla hezarân mürdeyi ihya 

1 3 Desem şad vech ile lâyık yüzüne neyyir-i devlet 
Ki güm oldu tulü'uyla nücüm-ı şâm-ı ğam-pıra 

14 Hezâr el-hamdü li'llah sâye-i lutfunda hep ‘âlem 
Firâş-ı istirâhatde safa etmekdedir her câ 

15 O destür-ı himem-güster ki oldu ‘aleme yek-ser 
Vücüd-ı pâki mahz-ı ni‘met-i Rabb-i kerem-bahşâ 

16 He mı n perverde-i nisân-ı ihsan etmede Bari 
Vücüd-ı şah varına seza dense dür-i yek-tâ 

17 Ğubar-ı dergehin kuhl eyleyen çeşm-i dil U câna 
Müşârün bi'l-benan-ı i'tibâr olur hilâlasâ 

18 İçeydi rüh-ı Âşaf şerbet-i cam-ı ‘atâ-bahşın 
Olurdu devr-i lutfunda zaman-ı haşre dek ihya 

19 Zihî kân-ı kerem kim bir kimesne tâb-ı lutfundan 


(8b) inşa: îsrâ M. (10a) Hıdiv: Hadim M. (b) blnâ: dünyâ T2. (İla) -mülk-i : -mülki'l- M. 
(b)Zihi: Odur T2. (13b) Ki güm oldu: Kim oldu güm M, T2. (17b) Olur: OlduÜ. 


Olur sendele yakut-ı ter-i şehvar ile hara 


Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 


20 

Mekarim-perverâ sadra keremkara cihân-darâ 

Eya destür-ı ekremey kerım-i mekrümet-plrâ 

1 

Çemenistanı resid etmeğe geldikde saba 
Sohbetin defterini eyledi tebyiz şita 

21 

Sen ol zât-ı mükerremsin ki mir a ât-ı cihan içre 

Felek şâm u seher devr etse mislin görmeye kat'â 

2 

Gird-bâd etdi güzeşte varak-ı bağı resîd 
Halka geçdi gül-i ebriye çekildikde safa 

22 

Sen ol yek-tâ dür-i gencîne-i lutf u keremsin kim 

Vücûd-ı pâkine olmaz baha dünya vü ma-fıha 

3 

Görmeyip zerre kadar büy-ı vefasın bağın 
Hırkaya çekdi başın bülbül-i halet-efza 

23 

Sen ol danâ-dil-i şahib-sa'adetsin kim eylerler 

Medlh-i zâtını ser-cümle 'alem zıb-i şuğl amma 

4 

Gülsitana nazar etdikçe kıyâs eyleme kim 
Berf ağartmış ruh-ı dil-cüy-ı nihâli her câ 

24 

Hezar ihlas ile Salim du'âcın etmede her dem 

Du‘â-yı zât-ı pâkin ile fahr ey âşaf-ı dana 

5 

Kadini dal edip bâr-ı firâk-ı nev-rüz 

Kahr ile nahllerin rişi sefîd oldu dilâ 

25 

Ne mümkindir medîh-i zât-ı pâkin lâyıkı üzre 

Garaz ‘arZ-ı du'adır hem hulüş-ı kalbimi inha 

6 

Tolular beyZa-i elmas gibi oldu vezân 

Ceyb ü dâmânını t ol dursa sezadır sahra 

26 

Senanı ol kadar vird eyledim kim bana gelmez hiç 

Du'â-güy-ı devam-ı devletin olmakdan istifa 

7 

Bir beyaz hare çıkardı yine kılmağa bisât 
Sanma bî-hüde gönül berf ile toldu ğabrâ 

27 

Açıldıkça nesım-i lutf ile gül-ğonca-i 'izzin 

Kapansın renciş-i derd-i hasedle dıde-i a'dâ 

8 

Anı teşrif ede şâyed deyü seyr-i bağa 

Eyledi pâyına ferşîde felek bir diba 

28 

Kemâl-i lutf u reTetle seni şadr-ı sa'âdetde 

Ede baki ilâ yevmi'l-kıyâme haZret-i Mevla 

9 

Makdem-i haZret-i paşa-yı celîlü'l-kadre 
Menba'-ı lutf u kerem ya'ni Mehemmed Paşa 

29 

Hemişe hem-demin hıfz u eman-ı Hakk olup olsun 

Müdamı reh-berin tevfîk-ı Rabb-i îzid ü dana 

10 

Odur ol pak vezir -i melekiyyü'l-etvâr 

Ki 'adilin göremez bir dahi çeşm-i dünyâ 

30 

Recâmız dergeh-i Hakdan budur kim ta dem-i mahşer 

Vücüd-ı pakin olsun zıb-bahş-ı mesned-i zıbâ 

11 

Böyle şebt eylemiş evşâf-ı şerif-i zâtın 
Levha-i medhe debirân-ı sitayiş-pîrâ 


26 

Şitâ'iyye Der-vaşf-ı Mehmed Paşa 

12 

13 

Şems-i rahşân-ı semahat meh-i burc-ı 'iffet 
Hâtem-i lutf u mürüvvet kerem-ârâ-yı sehâ 

Nür-ı çeşm-i 'ulemâ merdüm-i 'ayn-ı şulehâ 
Âb-ı rüy-ı vüzera nür-ı cebin-i küremâ 

(21b) mislin : inişlin T2. (24b) Du'a: sena T2. (26b) istifa: istiğna Tl . (27a) ‘izzin: bahtın 

Tl . (29a) hem-demin: reh-berin T2. (b) reh-berin: hem-demin T2.(30a) kim: ki M, Tl, Ü. 

26 - M, -Tl, T2 31a, -Ü. 


140 


141 


1 4 Mehbıt-ı 'izz ü ni'arn maskat-ı eltâf u himern 
Ma'den-i cüd u kerem menba'-ı ihsân u ‘ata 

1 5 Mefhar-i devletiyan revnak-ı Âl-i ‘Osman 
Haşıl-ı ‘ömr-i cihan nâdire-i istikşâ 

16 Melcemi emr-i hatîr merci" -i emr ü tedbir 
Âşaf-ı pak-zamir daver-i ferhunde-lika 

17 Dür-i yek-ta-yı belagat güher-i bl- c illet 
Cevber-i nadire-kıymet dür-i derya-yı bahâ 

18 Hikem-âmüz-ı suhan pâk-dil ü pâk-dehen 
Hâzin-i dürr-i "Aden mu'teber-i ehl-i vefa 

19 Odur ol pak vezîr-i hasenü'l-istînâs 
Ki der-i pâki ma" arifle tolu ser-ta-pa 

20 Daniş-i paki anın nâkıd-ı nakd-i h imm et 
Tab'-ı 'âlî-güheri kenz-i fünün-ı şettâ 

21 Nazar-ı pâkine bir mür eğer olsa karin 
İltifat ile cihan iç re olurdu "Anka 

22 Ka"be-i kuyuna yüz sürmese her şam u seher 
Mahrem olmazdı dil-i goncalara bad-ı saba 

23 Hak bilir böyle vezirin kapusunda haşıl 
"Ömrü oldukça kul olsa eğer inşân sezâ 

24 Meclis-i pâk(i) hayât-ı dil-i her haste-i gam 
Sohbeti kand-i mükerrer suhanı "ayn-ı şifa 

25 Hâsılı zat-ı şerifine du'â vâcibdir 
Mislini görmedi zira amfi a'lâ edna 

26 Salima cümleye vâcibdir o zat-ı pake 
Eylemek şıdk ile her şam u seher hayr du“â 

27 Nite kim ola cihân leyi ü nehâra makrün 
Nite kim ola zemin muntazır-ı şayf u şita 


28 Hak vücudun ede afât-ı dehirden mahfuz 
Ola dil-şâd be-her dem o kerîmü'l-küremâ 

29 Zat-ı 'alîsi ola melcemi erbâb-ı niyaz 
İntisabı ile fahr eyleye edna a'la 

30 K anda 'azm ey ler ise ola o zat-ı pake 
Reh-nümâ hıfz-ı Huda reh-beri "avn-i Mevla 

27 

Der-sitâyiş-i Vezır-i A'zam Mehmed Paşa 
Fe'ilatiin fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Cebhe-i tali' imiz etdi güşade Mevlâ 
Bizi bir aşaf-ı devran ile kıldı ihya 

2 Zar u pejmürde iken tâb-ı temüz-ı gamdan 
Kıldı bu feyz dil-i 'âlemi leb-riz-i safa 

3 Toğdu hürşîd-i cihan-tâb-ı sipihr-i ümmîd 
Zülf-i dıl-berde meğer kim girih-i 'ukde-güşâ 

4 Kim senin şimdi 'adaletkede-i ‘âlemde 
Bı-hude kimseye yokdur sözü aşlâkat'a 

5 Şu kadar emn ü emân lane-i devlet şimdi 
Bir tarik ile heves kendüyü etse güya 

6 Gözün üstünde kaşın var dese kebg-i bağa 
Kendi şeh-perleri şahine olur tlğ-ı kaza 

7 Tabak-ı mihre ezip tır-i tıla-yı mührü 
Levh-i çarha eder elkabını böyle icra 

8 Kâr-fermâ-yı zaman dâver-i Sencer-'unvân 
Âşaf-ı şaf-şiken-i ‘arşa-i meydân-ı veğa 


27 - M, - Tl, T2 32a, -Ü. 


142 


143 


n 


9 Nice aşaf ki anın gönnedi bir dahi henüz 
Re*y ü tedbîrde mânendini çeşm-i dünya 

10 Şadr-ı Cem-kevkebe destür-ı felek- kadr-i cihan 
Ya'ni devletli sa'adetli Mehemmed Paşa 

11 Nice aşaf ki olup mazhar-ı lutf-ı Ban 
Bahr-i ihsanına gark oldu ser-a-ser dünya 

12 Ol ki tedbîr ile i klîm -i hayat-ı haşma 
Cüy-ı şemşîr-i gulüv-gîrini etdi icra 

13 Ol ki dest-i keremi dehre güher-paş olsa 
Dahi nîsana şadeflerden el açmaz derya 

14 Pertev-i re'yi gül-i mihr-i sipihr-i ilh am 
Pençe-i hükmü mefatîh-i ekâlîm-güşa 

1 5 Nükhet-i hulkunu gülşende mezad etse nesîm 
Gül verir cümle zerin gonca olur 'ukde-güşâ 

1 6 Lutfu renc-i hem-i dehre tabîb-i hazık 
Hak-i dergahını Hakk eyledi her derde deva 

17 Geleli şadr-ı mu'allâya fürüğ-ı dehri 
Etdi hürşid-şıfat 'âlemi ser-şar-ı ziya 

18 Hamdü li'llah hele teşrif -i kudümundan anın 
Oldu bed-h v ah u erazil müteşan na-peyda 

1 9 Söylemek istemez adem anı amma turamaz 
Komaz îman u mürüvvet k'ola ebkem güya 

20 Ne idi çekdigimiz bahr-i felaketde bizim 
Hamdü li'llah ki yitip zemzeme-i ya Mevla 

21 Düşdü limân-ı emâna süfen-i tahta-i ten 
Talğalar boydan aşıp görmüş iken nice bela 


22 Bir muhalif hele şiddetli kasırgaydı o kim 
Ak köpüklenmiş idi bahr-i emanî her ca 

23 Karada zahir olup böyle fecaî bir gün 
Iştılah-ı keder-efza-yı kelam-ı derya 

24 Tonanıp çıkdı tonanma-yı habaset pusudan 
Sekdirip çekdiri-i mel'aneti bî-peıva 

25 Patrona nâmına bir kâfir-i bi'llâh dahi 
Bir iki namı bilinmez köpek ibni rüsvâ 

26 Aslı dellak iken eyledi bir güne zuhur 
Ki cihan mülkü bütün oldu fesada me 3 va 

27 Kanına susadı güya bir iki arnabüd 
Şandı telh-âb-ı fesadı o zülâl-i ma'nâ 

28 Câvidân şandı gidi böyle gülen dünyâyı 
Elinin kiri yüzü karası kaldı amma 

29 Haşılı böyle biraz müfsid ile bezm-i cihan 
Haşr-ı mahşer gibi olmuşdu keder ser-ta-pa 

30 Şad şükür k im o vezîrin sipeh-i tedbîri 
Kıldı bu şaffı şikeste bizi etdi ihya 

31 Bir veliyyu'llâh şehin aldı du'â-yı hayrın 
Eyledi dîn-i mübîne nice hıdmet ki ana 

32 Şâm u rüz ed“iye-i hayrı bütün farz oldu 
Nân u ni'met gözeden 'abde budur şart-ı vefâ 

33 'Ömrünü devletini Hakk ede anın efzün 
Zatını salim ede cümle kederden Mevla 


(16a) vezin bozuk. 


(31a) vezin bozuk. 


144 


28 

Der-sitâyiş-i Şadr-ı A'zam Mehmed Paşa 
Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Mah-ı îd kim mest-i cam-ı hasreti huşyar eder 
‘Âşıkan şavm-ı visale eiimleten iftar eder 

2 Mah-ı 'id kim cümle halk-ı 'âlemi mesrur edip 

' Leyle-i zulmâda dehri m ak de m i nüvvâr eder 

3 Mah-ı 'îd kim kâle-i şevkin revacın artırır 
Talibân-ı zevk içün her yerde bin bâzâr eder 

4 Mah-i ‘îd kim cam-ı şahba-yı neşat-ı çarh olup 
Cümleye ayin ü resm-i ülfeti der- kâr eder 

5 Mâh-ı 'îd kim hayme-i hazrâ-i vala-menzilin 
Şan miyânı içre simin hançerin izhâr eder 

6 Mâh-ı ‘id kim şâ'imânı da‘vet-i hâs eyleyip 
Encümü simin tabakla nukl içün ihzar eder 

7 Mah-ı ‘id ki m pîş-i destâr-ı şeh-i hübân ile 
Kendinin güya ki hem-tavr olmasın iş' ar eder 

8 Mâh-ı ‘îd kim nev-kumâş-ı vaşlı ihzar eyleyip 
'Âşık-ı hicr-âşinâyı nâ'il-i dil-dâr eder 

9 Mah-ı ‘îd kim dil-berana hil‘at-i nâz giydirip 
Res min i ebrularında güyiyâ izhâr eder 

1 0 Mah-ı Üd kim bir dilim nanına çarh muhtaç iken 
Halka-i payına anın şu'lesin pergâr eder 

1 1 Âşaf-ı şâhib-sa'âdet kim senasıyla kalem 
Serv-i gülzar-ı fesahat olmasın iş'âr eder 

28 M 15a, Tl 10b,-T2,Ü 29a. (başlık) - Tl, Kaside Der-sitâyiş-i Mehmed Paşa 
yesserehu'llâhu mâ-yeşâ’ M. (2a) halk-ı: halkı M. (b) zulmâda: zulmâ-i M, Tl . (4a) çarh 
olup: olup revan M.(b) ayın ii resm-i: âyln-i resmi Tl . (5a) hazrâ-i: hazrâ vü M, hazra-yı Tl. 
(b) hançerin: hançerin M, Tl . (7b) kendinin: kendisin Tl. / ki: - Tl . 


145 


1 2 Gülşen-i medhinde kim kilk-i şarir-engizimiz 
Kendüyü güya ki bülbül ile hem-güftâr eder 

1 3 Kand-i vasfın ey 'azîz-i mışr-ı 'izz ü mekrümet 
Kim zebanım tüti-i ayine-i esrar eder 

14 Öyle güya eyledi vasfın beni gülzârda 
Mislimi gördüm denirse bülbül istiğfar eder 

15 Etdi çün tebyiz-i icmali senasını felek 
Kilkimi şehr-i belagat içre defter-dâr eder 

16 Nazm eden vaşf-ı şerifin sübha-i ta' dadına 
Anın elbette senasın zübde-i ezkar eder 

17 Eyleyen tahkik cüst U cüy-ı bahr-i fikrini 
Ol dür-i yek-tânm elbet kadrini ikrar eder 

1 8 Sakf-ı beyt-i cüda kim mi‘mâr-ı himmet çarhda 
Eyler ise nahl-i lutfundan anın pâlâr eder 

1 9 Öyle bir zat-ı mükerremsin gören meh-rüyunu 
Geceler ta şubh vaşf-ı pakini tekrar eder 

20 Nola kim dârü'ş-şifâ dense cihâna hasteyi 
Bahü şimdi merhem -i lütfün ile tîmâr eder 

21 H v ab girmezse ser-a-ser çeşm-i a'daya anın 
Haşyet-i şemşîri elbet düşmeni bidar eder 

22 Cünbiş-i tîri nişanedir ki a' dayı memat 
Menziline da'vet üzre olmasın ihtar eder 

(12a) şarir: zarar M. (13a) mışr-ı: mışr u M. (15a) icmali: icmâl-i Tl . (16) - M. (17a) ii: - Tl, 
Ü.(18a) cüda: cüdTl. (19a) mükerremsin: mükerremsin Ü./rüyuiîu: rûyunu M. (21a) 
girmezse: girmez M J ser-â-ser: sezadır M, Tl.(b) şemşîri: şemşir Tl. (22b) menziline: - M. 


23 Ger tüfeng-i kahrı meyi etse helak-i düşmene 
Varmadın müjdesin c ayyâr-ı ecel ihbar eder 

24 Mah-ı 'îd sanma felekde rü-nümâ olsa şehâ 
Varmağa çün zâtına şahş-ı sehâ ısrar eder 

25 Nâlçesi düşdü Sıtanbul'da felek alıp anı 
'Âleme izhar edip kadr-i 'alan iş'âr eder 

26 Mekrümet-plrâ vezir- i ‘ali-kadrâ hak bu kim 
Vaşf eden zât-ı şerifin 'aczini ikrar eder 

27 Dünyede kabil değildir midhatin tafsili çün 
Kilk-i takşir-âverim da'vâtı âhir-kâr eder 

28 Mihr-i zâtın dâhin olsun burc-ı nf atde hemân 
Kim cemâl-i mâh-tâbm dehri pür-envâr eder 

29 Gonca-i bahtın açılsın gün-be-gün güller gibi 
Rüy-ı handanın senin çün 'âlemi gülzâr eder 

30 D a" im ol şadr-ı sa'âdetde cihân içre müdâm 
Bu du'âyı hulk-ı Sa lim zübde-i ezkâr eder 

29 

Der-sitayiş-i Şeyhü'l-islam Seyyid 'Ali Efendi 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Bâreka'llâh zihı zât-ı mekârim-perver 
Levhaşa'llâh hoşâ melcemi erbâb-ı hüner 


(23b) müjdesin 'ayyâr-ı: ayyâr-ı müjdesin M, âşâr-ı müjdesin Tl , (M ve Ü’de ‘ayyâr 
kelimesi ayyâr imlasıyla yazılmış.) 

(24a) şehâ: mesâ Tl . (25a) Nâlçesi: Na'lçesi Tl . / Sıtanbul'da: şitâbmda Tl . / alıp anı: anı 
alıp M. (b) edip: ile Tl . (26a) 'âli: e'âlî Tl .(27a) midhatin: midhati Tl . (b) taksir: tafsil Ü. 
(28a) cemal: kemâl Tl .(30a) hulk-ı: hak bu M, Tl. 

29 M 16a, Tl İla, T2 33a,Ü 32b. (başlık) - Tl, Kaside Der-sitâyiş-i ‘Alı efendi 
Müftı-i Sultân Ahmed M, Der-sitâyiş-i Şeyhü'l-islâm es-Seyyid ‘Alı Efendi T2. 


2 Habbezâ melce'-i ‘alem ki mü dam olmadadır 
Cebhe-fersâ-yı der-i devleti ser-cümle beşer 

3 Öyle melce 3 ki odur maşdar-ı eltâf u kerem 
Eylemiş Hak anı envâ'-ı ‘in ay âta makar 

4 Odur ol zıb-dih-i mesned-i fetva ki anın 
Buldu ser-cümle cihân zâtı ile zînet ü fer 

5 Böyle şebt eyledi evsâfını levh-i feleğe 
Kâtib-i çarh-ı huceste-eşer-i sihr-âver 

6 Seyyidü'1-kavm-i zamân menba'-ı 'ayn-ı ihsan 
Melce'-i halk-ı cihân zât-ı merâhim-mazhar 

7 Mefhar-i fazl u tekâ merci' -i erbâb-ı recâ 
Maye-i cüd u sehâ dâver-i 'âli-manzar 

8 Neyyir-i evc-i şerafet dür-i bahr-i reTet 
Menba'-ı 'ayn-ı 'inayet meh-i revnak-güster 

9 Ma‘den-i lutf u 'atâ müfti-i dîn ü dünya 
Seyyid-i Âl-i ‘Aba ya'ni semiyy-i Haydar 

1 0 Habbezâ mihr-i cihân-zîb-i kerem-perver kim 
Nur alır pertev-i vechinden amfi cinn-i Kamer 

1 1 Feyz-i ebr-i himeminden erişir verde nema 
Tâb-ı mihr-i keremiyle açılır ğonca-i ter 

12 Nükhet-i hulku cihânyam çün etdi ta'tır 
Mu'teber olmaz ise şimdi sezadır 'anber 

13 H âtem-i Tâ' i o kân-ı keremin layıkıdır 
Dergeh-i ‘izzetine olsa kemıne-çâker 

14 Kaşabü's-sebk-ı himem hame-i cüdudur anın 
Nola olursa sevâd-ı kerem anamahber 


(2b) der: - M. /devleti: devlet M, Tl . (3a) Odur: Müdâm T2./u: - M. (4b) zinet: zıb M, Tl, 
zıbiş T2. (7b) dâver-i : dâver ü Tl. (9b) ‘Abâ: Tsâ M, ‘AlıU.(lOb) vechinden: çarhından Tl , 
lutfundan T2. / cirm: vech Tl . (İla) verde: verd Tl . (13a) Tl J keremin: keremin M. 


148 


149 


15 Serdi-i reşk ile efsürde olurdu çü-cemad 
Rütbe-i fazlını güş etse idi İbni Hacer 

16 Hıdmet-i dersi ile etmek içün kesb-i şeref 
Ana Kul Ahmed olur idi ğulâm-ı kemter 

17 Kâzı nâTb olamaz mahkeme-i fazlında 
Hüccet-i ‘ilmine ger eylese imzâ-yı nazar 

1 8 Daverâ dadgera müfti-i ‘alî-güherâ 
Ey olan vâdi-i efzalde feza'il-perver 

19 Şensin ol dürr-i girân-kadr-i yem-i ihsan kim 
Şadr-ı fetvaya kudümun ile geldi ziver 

20 Sen o kân-ı kerem-i bahr-i keremsin k'olmuş 
Dergeh-i ‘atıfetin melcemi ‘âlem yek-ser 

21 Öyle bir zât-ı mükerremsin eyâ kan-ı kerem 
Oldu ser-cümle cihânyana vücûdun mefhar 

22 Sen o yek-ta güher-i bahr-i keremsin ki felek 
Görmedi zât-ı şeref-bahşına benzer gevher 

23 Olmada her şeb ü rüz ‘âleme vaşf-ı zâtın 
Zübde-i vird-i mesâ ‘umde-i ezkâr-ı seher 

24 O kadar etmede ser-cümle cihan medhin kim 
Her kimi gördüm ise vaşf-ı şerifin eyler 

25 Ben o şad-şevk u sürür ile eya kân-ı kerem 
Eyledim gerçi sıfatında kelamım berter 

26 Llk mümkin mi ede lâyıkı üzre medhin 
Kilk-i mu‘ciz-rakam u hâme-i i‘câz-eşer 

27 Çünki mümkin değil ol zât-ı şerifi midhat 
Ş ali mâ eyle du'a eyleme tasdi' yeter 


(15a) olurdu: olur M. (b) etse idi: etdi M. (17a) fazlında: fazlıyla M. (b) imza: im'ân Tl. 
(18b) efzalde : ‘ilm içre T2. /perver: güster Tl. (20a) himem-i bahr-i keremsin: kerem-i bahr-i 
himemsin T2. (21a) mükerremsin: mükerremsin T2. (22a) keremsin: himemsin Ü . (26b) u: - 
M,Ü.(27a) şerifi: kerimi M, Tl. 


28 Ede H ak devletini da'im ü sabit anın 
Ola tevfık-ı Huda ana be-her-dem yaver 

29 Tâ dem-i mahşer olup zıb-dih-i şadr-ı kerem 
Behre-yâb-ı keremi ola cihân ser-tâ-ser 

30 Budur ümmid ü recâ dergeh-i Hak'dan ki müdâm 
Şadr-ı fetvaya vere zât-ı şerifin ziver 

30 

Der-sitâyiş-i Şeyf)üT-islâm ‘Abdullah Efendi 
Mefâ‘îlUn mefa'îlün mefa'ılün mefa'ılün 

1 Yine güftâr-senc-i medh edip kilk-i bod-ârâyi 
Senasıyla amfi pür edelim biz güş-ı dünyâyı 

2 Yine kürsî-nişın-i çarh-ı evsâfı olup hâmem 
Tamâm-ı sübha-i ez kar etsin ol kerem-zâyı 

3 Yine zıb-i binâgüş-ı meh ü hürşld edip medhin 
Harim-i zikr-i hayrı mahrem etsin sakf-ı mınayı 

4 Yine tecdıd-i elhân eyleyip kilk-i şarir-engîz 
Perişan-kerde etsin 'andelıb-i na-şikıbayı 

5 Yine bahr-i midâd-ı şâ'irân cüş u hurüş etsin 
Edip mevc-i sutüru sâbil-i rakka temennayı 

6 Yine gül-geşt-i meydân-ı suhanda fâris-i mazmun 
Kümeyt-i tız-reftâr eylesin her lafz u manâyı 

7 Yine bu hâme-i mızrâb-ı evtâr-ı sutür-ı nazm 
Ser-âğâz-ı terennüm-sâz-ı medh etsin o danayı 


(28b) Huda ana: İlâhlÜ. (29b) keremi: inmemi Ü . (30b) şerifin: 

şerifi Ü. 

30 M 17a, Tl 11b, T2 34a, Ü 31a. (başlık) - Tl, Ü, Kaside Der-.... M. (lb) biz: pür 
M. (2b) ez kar: ezkârı Tl, T2. (3a) ü: - M. / medhin: medhin T2. (5a) u: - M, Ü./ şâ'irân cüş u 
hurüş etsin: şi'r-i pâkim pür-hurüş olsun T2. (b) sutüru: sutür M, Ü . (6a) fâris-i: fârisi M, 
faris ü Tl . (b) eylesin: etsin M. (7a) bu: pür M. 


8 Yine huccâc-ı efkar-ı suhan-dânâıı tavaf etsin 
Bu şevk ile ser-â-pa Ka'be-i mazmün-ı 'ulyâyı 

9 Yine dil-mürdegan ihya-yı nutk-ı cân-bahş olsun 
Anıp darü'ş-şifa-yı çâre-perdaz-ı Mesıhâ'yı 

10 Yine murğ-ı gönül ser-der-hevâ-yı fikr olup olsun 
Firâz-ı âşiyân-ı mi dh atinde rütbe-peymâyı 

11 Yine âhü-yı dil ekdârına câ-yı güriz etsin 
O dâmân-ı mu'allâyı cenâb-ı şadr-ı a'lâyı 

1 2 Cenâb-ı müfti-i 'allâme 'Abdullah Efendi kim 
Vücüd-ı paki zibende edip ol şadr-ı 'ulyâyı 

13 'Adaletle esâs-ı devleti ihkâm edip zatı 
Sürür-ı makdem-i paki münevver kıldı dünyayı 

14 Zamân-ı devletinde ol vücüd-ı bî-nazırin çarh 
Bi-hamdi'llâh leked-küb etmez oldu merd ü danayı 

1 5 Nizâm-ı 'adli gürg ü nıîşi hem-reh eyleyip etdi 
Ser-â-pâ menkabet-h v anı dil-i a'lâ vü ednayı 

16 Cihan memnün-ı lutf-ı 'ayn-i bâğ-ı 'adi ü ihsanı 
Zaman rızvân-ı firdevs-i şena-yı zat-ı vâlâyı 

17 Ruh-ı rüy-ı zara' at hâk-i pây-ı gerd-i pür-yümnü 
Vücüd-ı bendegân ser-tâ-kademez-dil cebmsâyı 

18 Ok ermezken seri' -i zihnine ermek hayâliyle 
Bu efkâr-ı keç eyler kad-hamide kamet-i yayı 

19 Du'a-yı zatını girye-kiinân her şubh etmekde 
Görüp piir-jale zann etme ‘izâr-ı verd-i ham rayı 


(9b) Anıp: Alıp Tl. (10a) ser-der: ser-dâr T2. (İla) etsin: olsun T2. (b) mu' ali ayı: mu'allâ- 
yı T2. (12b) ‘ulyâyı: a'lâyı Tl, zi bayı T2. (13a) 'Adaletle : - M, Tl . (13a) Esâs-ı hânkâh-ı 
devleti nıa'mür edip zâtı T2. (14a) nazirin: nazîrin T2.(b) ü: - M,Ü.(15a) ü: -Ü./mışi: - M. 
/ hem-reh: bende Ü. (16a) zaman: ziyan M. / 'adi ü: ‘adn-i M,T2. (b) şena-yı: şenâyı T2.(17a) 
hak-i pây-ı gerd: ferş-i hâk-i pây-ı T2. (b) viicöd: vücüh T2. (18a) zihnine: dâmânına Tl . (b) 
yayı: nâyı M. (19b) hamrâyı : ra'nâyı Tl. 


20 Har ı m -i bezm-i haşü'l-haşma şem' eylemiş Mevla 
Be-her-şeb şeb-çerâğ-ı mâh-ı peyk-i sakf-ı minâyı 

21 Değil encüm ümîd-i intisâb eyler o şem'e hep 
Dil-i pervânehâ-yı tarem-i vala-yı ‘ulyayı 

22 Nigah-ı lutfuna mihr-i tefakkud dür-bın olmuş 
'Aceb mi zerreler eylerse ana 'arz -ı kalayı 

23 Zeban-ı hâl lal ü ebkem iken bezm-i ma'nâda 
Getirdi yümn-i vasfı hâtıra bu nazm-ı ğarrâyı 

24 Ne yolda kim tecelli eylediyse şun‘-ı Mevlayi 
Eder peyda o yolda tab'-ı mahzüna tesellayı 

25 Fezâ-yı sıne-i lagarda rnevc-i üstüh v ânımdan 
Dil-efgarana göstersem nola ben şekl-i deryayı 

26 Be-h v ab-alüde sanma bahtımı gördükçe za'fmdan 
Nigâhm edip istiskal ^mmmuş çeşm-i binayı 

27 Eğer nakd-i taleb kalâ-yı kamı eylese tahsil 
Ederdi h v âce-i dil sîıd-ı bazar-ı tesellayi 

28 Eğer şayeste-i lütfün değilsem âsitânmdan 
Beni dür eyle gösterme ruh-ı makşüd-ı zibayı 

29 Eğer 'abd-i 'ubeyd-i halka-ber-güşun değilsem ben 
Efendim kullanndan 'add etme 'abd-i ednayı 

30 Kadîmi âsitânın merci‘-i rah-ı tesellidir 
Dil-efgaran bulur na mı n ile zib-i tecellâyı 

31 Miirüvvet-pervera bende-nüvâzâ mekrümetkârâ 
'İnan-ı esb-i kilke lütfün eyler ise irhayı 


(20b) peyk : beclr Ü. (21a) eyler : ile Ü. (b) vâlâ-yı ‘ulyâyı : ‘ulya-yı v âlâyı T2. (23a) hâl : - 
M, Tl , hâme Ü . / ma'nâda : ma'nâya M. Tl , Ü. (23b ) yümn-i vasfı hâtıra : şüh-ı Ferhâd-ı 
suhan M, şüh-ı zehhâr-ı suhan Tl, şüh-ı Ferhâd-ı suhan Ü. (24b) peyda : yine Tl, T2. (25a) 
mevc-i : emvâc M,Ü. (26b) yummuş : bulmuş M, t), yumuş bu Tl . (29b) 'add etme: etme 
‘add bu Ü. 


"S 


152 


32 Huzurunda değil haddim lisânen 'arz-ı hal etmek 
Zebân-ı hal- hameyle edip mazmün-pırayi 

33 Der-i devlet-medâr-ı lutfuna ha lim edem takrir 
Benim devletli sultânım bir az güş eyle ednâyı 

34 Ben ol ‘abd-i kadim-i bendehim kim Tanrı ‘âlimdir 
S a‘ adetli efendimle olup ekdâr-fersâyl 

35 Ümid-i intisâb-ı âşiyan-ı asi tanınla 
Hüma-yı dil nice demdir ki oldu bad-peymâyı 

36 Ser-ağaz-ı gülistân-ı senan etdikçe dil murğu 
DıTâria pey-rev eyler c andelib-i nâ-gikibâyı 

37 Fakirin şimdi sultânım o denlü ârzümendim 

Ki nakd-i fikretim toldurdu ceyb-i mâl-i hülyayı 

38 Yeter bu ‘abd-i zara bir nigâh-ı şefkat-amizin 
Derinde mültecâ-yı arzümendan-ı şey dayı 

39 Ümidim dergehinden bu durur devletli sultanım 
Açıp keff-i neval-i cüd-ı lutf-ı mekrümet-zâyı 

40 Beni akranıma lutf et ser-efrâz eyle cüdunla 
Çerâğ etmek sana çok mu bir iki ‘abd-i ednâyı 

41 Du‘âcımdır demen bile yeter bana sa'adet kim 
Değişmem intisabım verseler ger bana dünyayı 

42 Çerâğın olmağile bana oğlum imtinân eyler 
Yetişdir bana da lütfün çerağ et tab'-ı şey dayı 

43 Eğer fahr etmesem dünyaya zatınla ne mümkindi 
Ümîd-i intisabın eylemek hergiz temennayı 

44 Eğer ben lutfuna mağrür olmasam kasidemde 


(33a) medar: ‘izâr M. (34a) beridenim: bendeyim Ü. / efendimle: efendimde M. (37) - T2. 
(38) - T2. (38a) derinde: derindir M. (39a) durur: kadar Tl . (b) cüd-ı : cüd u M. (40a) 
akranıma: akran ile M. (42a) oğlum: 'âlem Ü. (b) tab'-ı : zar u T2. 


153 

Getirmezdi hayalim harice bu nazm-ı ğarrâyı 

45 Seza bu nazm-ı pâk-i çar matla'zıb-i güş olsa 
K'olur şâyeste zira kurta etmek dürr-i yek-tâyı 

46 Koparmış gül-bününden bâd-ı şubh ol verd-i hamrâyı 
Şafak sanma ciger-hün etdi bu ekdâr dünyayı 

47 Gider nutkum görünce slne-i yâr-i hod-ârâyı 
Egerçi ayine güya eder tütl-i bebğayı 

48 Edelden ‘aşk tavk-ı gerdenim zülf-i semensâyı 
Olup kumri-i dil cü yende ol serv-i dil-ârâyı 

49 Bilir te’şir-i ah-ı şu‘le-pâş-ı Kays-ı şeydayı 
Gören Leyla'da elbet şekl-i engüşt-i mühennayı 

50 Be-her-şeb yâd-ı zülfün ile ahım cevr-i bı-haddim 
‘Ayân eyler cihana rütbe-i Mecnûn u Leylâ'yı 

51 Sevâd-ı şebde güya şeb-çerâğ olmuş kıyâs eyler 
Görenler şuTe-i âh-ı dil-i ‘uşşak-ı şeydayı 

52 Hazer et ey nihal-i taze gird-i bâd-ı ahımdan 
Dahi nev-restesin yıkma derün-ı ‘arş-peymayı 

53 Teğazzül de tamam oldu du‘a hengâmıdır ğayn 
Yeter Salim ‘inân-ı esb-i kilke etdin irhayı 

54 Edip şahn-ı du asında ‘azimet bezm-i terkime 
Ser-a-ser pür ede âmın-güyan çetr-i hazrâyı 

55 Nihal-i servasa istikamet eyleyip eyle 
Çenâr-ı bağveş bala hemln dest-i temennayı 

56 Ede ta kim sipihri şahid-i hürşıd pür-revnak 
Münevver eyleye tâ-kım meh-i taban dünyâyı 


(46a) koparmış : koparsın Tl. (49b) mühennayı: mücellâyı Tl. (51a) olmuş kıyâs: olmak 
hayâl M. Tl , Ü . (54a) bezm-i terkime verd-i meşküre T2. / ser-â-pâ: ser-â-ser M. / çetr: hayr 

Tl. 


57 Olup zât-ı şerifi zinet-efza şadr-ı devletde 
Be-her-dem sır ede lutfu dil-i a'lâ vü ednayı 

58 O zat-ı paki Hak hıfz u emanmda edip ede 
Anınla zîb ü revnak-dih hemın ol şadr-ı alayı 

31 

Der-sitâyiş-i Şeyhü'l-islâm 
, Fe'ilâtün fe'ilâtün fellatün fe'ilün 

1 Gitdin ey hâme ser-âğaze müheyya eyle 
İhtişâşıfi o bihın dergehe inha eyle 

2 Bağ u şuffe demidir kilk-i şarır-engîzin 
Nağme-senc-i dem olur bülbül-i güya eyle 

3 Havz-ı şâfi-i derünun yine ser-şâr olsun 
Âb u tâb-ı suhan-ı pâkifii icra eyle 

4 Lâlezar-ı kalemin peyk-i bahar et ey dil 
Gülsitân-ı suhamfi şöyle mutarra eyle 

5 Devha-i natıkanın sec‘-i tuyür-ı nağamın 
Velvele-sâz-ı be-her midhat-i valâ eyle 

6 Feyz-i hürşid-i sevânihle olup ğonca-nüma 
Şevk-bahş-ı dem olur güyunu ıtrâ eyle 

7 Eyle elhânıfi ile bağ-ı dilin gülşen-i zıb 
Nağme-i şevk-ı bahar etmeği balâ eyle 

8 H oş-nüma taze mezamîn-i cihân-ârâyı 
Şeb-nemâsa gül-i ma'nide hüveydâ eyle 

9 Dil-güşâ mihr-i dırahşân gibi şad ma'nâyı 
Revnak-ı gülşen-i güftar-ı dilâsâ eyle 


10 Neş a e-bahş ol diline şubh-ı bahariasa 
Feyz-i Mevla'ya hemin tab‘mı mecla eyle 

11 Sanihan nür-ı cinan gibi firuzende iken 
ŞemM zer-püş-ı hayâl-i gamı itfa eyle 

12 Ne bu âşüb-ı keder bâğ-ı derünunda senin 
Rüh-bahş-ı su han ol lab'ını ihya eyle 

13 Eyleyip şubh-ı beyaz-ı falak-ı şevk-ı şebin 
Gıbta-ferma-yı dil-i Zühre-i zehrâ eyle 

14 Zeyl-i eltafı ile def -i ğubar et gamdan 
Levh-i mif ât-ı dil-i zarı müberrâ eyle 

15 Câzibü'l-yümn olan safi olur şevk-engız 
Vasfın ol şadr-ı kerem-güsterin inba. eyle 

16 Mu'tenadır ne kadar olsa olur rüh-ı kulüb 
Dil-firıb-i suhan-ı pakini ıtrâ eyle 

17 Şeyhü'l-islâm-ı güzln nür-ı cihan-ı keremin 
Kand-i vasfıyla dilin tüti-i güya eyle 

18 Gülşen-ârâ-yı hezarân nağam-ı taze olup 
Bülbülü lezzet-i ta'bırine şeyda eyle 

1 9 ‘Âlemi muğtenem-i lutfu eden zî-şânın 
Vaşf-ı ‘ali-güher-i midhatin ila eyle 

20 Hüccet-i fazlı müsellem ve ‘aleyhi'l-fetvâ 
Misli yokdur anın ey dil anı imza eyle 

21 Buldu zatıyla şeref mesned-i şadı-ı fetva 
Ya Rab ol şadn hemin melcemi dünyâ eyle 

22 Bizi her bâr sezâ-5'1 kerem eyler yâ Rab 
Zâtını devlet ü ‘izzetle mu'alla eyle 


(57a) zinet-efza şadr-ı devletde: zîb-bahş-ı şadr-ı devletde M, Tl, zıb-bahş-ı mesned-ı devlet 23 ‘Arşa-i nazma hirâmân olup esb-i kalemin 

T2 (Ü'de de T2'deki gibiyken metne aldığımız şekilde kenarda düzeltilmiş). Vaktidir ey dil ‘inânin anın irhâ eyle 

31 -M.-T1.T2 36a, -Ü. ' 3 


156 


24 Edhem-i hame şarir ile edip yine sahil 
Güş-ı tah sinleri velvele-ara eyle 

25 Eblak-ı tab'-ı Hudâ-dâdın olup ‘işve-niimâ 
Cünbiş-i hâtır-ı şirini hüveydâ eyle 

26 Kulziim-i t ab' da bir dürr-i şemîn oldu bedîd 
O güzîn şadr-ı bihin-riitbeye imla eyle 

27 Bu hoş-âyende ser-âmed ğazel-i zîbahı 
'Arz-ı dergâh-ı felek-riitbe-i vala eyle 

28 Şeh levendim salınıp bağı temaşa eyle 
Şevk-bahş ol çemeni ğark-ı tecellâ eyle 

29 Her müjen sinede bir hançer-i gül-gün oldu 
Çeşm-i hünin-nigeh-i mestine inha eyle 

30 Mır-i gül şen gibi olmakda ser-efraz şeha 
Dağımı lale-i dil-süz ile hem-pa eyle 

31 Dil şikar etmede şeh-bâz-ı nigâhıii besdir 
Nıze-i ğamze-i gül-günunu ihfâ eyle 

32 Müy-ı çini midir ol nize-i elmas mıdır 
Hele bir dikkat ile nazra-i mina eyle 

33 Lalezar-ı suhan et tarh-ı latifin Salim 
Tab'-ı nazendeni zıb-âver-i ma'na eyle 

34 Sine pür-zahm-ı sinân-ı ğam olan hatırını 
Yiimn-i evşâf-ı şerifi ile ihya eyle 

35 Tâb-âver olur elbette dil-i bi-taba 
Vaşf-ı pakin heman ey kilk-i ter imla eyle 

36 Gam değil her ne kadar penbe-be-dağ-ı ğam isen 
Razın ol dergeh-i pür-şefkate inha eyle 


37 “Arz-ı hal eyle der-i lutfuna sen de'y dil 


157 


Kam-cuy-ı keremi olduğun inba eyle 

38 c Afv eder merhameti haşılı küstahlığın 
Sen heman hâl-i dilin şerhini ıtrâ eyle 

39 Reh-güzarında tutup büs-ı rikab et böyle 
Kâmını 'arz-ı bihin-dergeh-i vâla eyle 

40 Geliyor şehr-i kerem-şöhre-i ni'met ramazan 
Destini bâz-ı kerem-hâne-i na'ma eyle 

41 Yılda bir kerre gelir 'âleme şehr-i şa'baıı 
H v ân-ı lutfunla dil-i zarımı iğna eyle 

42 Bir sene içre efendim iki şa'ban oluyor 
Zeyl-i ihsanın ile birini ihfa eyle 

43 Ramazanım keremin ile benim ‘id olsun 
'îd-ber- c id edeyim bendeni ihyâ eyle 

44 Ne bu tasdi' yeter bârgeh-i Mevlâ'dan 
Sâlimâ şıdk ile sen böyle temenna eyle 

45 İltizâm ile du'âsın o 'adlmü'l-mişlin 
Bu niyazı şeb ü rüzân u be-her-ca eyle 

46 Şadr-ı fetvayı edip zâtı ile zib-âver 
Ya Rab ol dergehi ihsanına mevâ eyle 

47 Şem'-i ikbali hemın ola sirâc-ı gülşen 
Zât-ı yek-tâsını hemvare mu alla eyle 

48 Kıble-i makşad edip dergeh-i 'âll-şanın 
Dâ'imâ mülteseuı ü merci'-i dünya eyle 

32 

Bahâriyye Der-sitayiş-i Valid-i Macid ma a'ni 
bihi şâhibe'ş-şefkati lena Mirza Mustafa Efendi 

32 M 18b, Tl 13a, T2 37b, Ü 33b. (başlık) - Tl, Bahâriyye Der-sitayiş-i Valid-i 
Mâcid Mirza Mustafâ Efendi li-' asken Rumeli M, Der-sitayiş-i Merhüm Vâlid-i Fakir T2. 


'•v 


158 


Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Hâkden ref edüben şâh-ı bahar ser-ta-pâ 
Çemenistam kudümu ile etdi ihya 

2 Lale leb-riz-i mey-i şadi edip sağarım 
'Ayş u nüş etmededir bağda rindanasâ 

3 , Nev-bahânn kademi müjdesin etmeklik içün 

Nergisi gözcü komuş idi gülistana sabâ 

4 Çeşm-i badanama ol h v abı ırağ eyleyübeıı 
Şeb ü rüzan o kadar muntazır oldu cana 

5 Eyledi çünki ğubar-ı kadem-i şâh-ı bahar 
Nergisin dıdesini kuhl-i cilâsa bina 

6 Ol dahi sünbülü gülzâra revân etdirdi 
Makdemi müjdesini eyledi bağa inha 

7 Rü-nümâ sanma çemen şâh-ı baharın gerdüıı 
Eyledi payına ferşîde kııınâş-ı hazrâ 

8 Ukhuvân sanma çemen üzre şaçıpdır zer ü sim 
Makdem-i şâh-ı bahara zen-i dünya güya 

9 Çıkdı gülzâra anı her biri istikbale 
Servler de salınıp her biri hübânasâ 

10 Goncalar da açılıp gül gibi handan oldu 
Bülbülün şana u seher olsa mahaldir güya 

11 Ben de bülbül gibi ol zât-ı şerifin olsam 
Menkabet-h v ânı hezaran vücüh ile seza 


(3b, 4a) - T2. (4b) oldu cana : oldu ana M, olduydu ana Tl , olurdu ana T2. (5b) Nergisin : 
nergisin T2 / dıdesini : didesi Tl . (6a) sünbülii : siinbül M, Tl. Ü. / etdirdi: etdirüben M, Tl. 
İl . (7b) ferşide : ferş ile Tl . (9b) her biri : kamet-i T2. (10b) mahaldir : sezadır T2. 


159 

1 2 Hazret-i vâlid-i mâcid ki vücüd-ı paki 
Köhne dıbâce-i gerdüna verir zib ü bahâ 

13 Ya'ni ser-levha-i erbâb-ı dil-i revnak-zâ 
Ya'ni ol zât-ı kerîm şan-ı relsü'l-'ulemâ 

14 Öyle bir zât-ı hiinermend-i melek-haşletdir 
Ki 'adilin göremez bir dahi çeşm-i dünya 

1 5 Hızr-ı tebşır-i reh-i râst-ı telamîz oldur 
Gevher-i 'ilme şadef olsa mahaldir zira 

1 6 Defte r-i ehl-i hünerde denilir ol zâtın 
Neşrine âb-ı hayât nazmına dürr-i yek-tâ 

17 Görmeğe zât-ı şeref-bahşını hürşîd ü kamer 
Dolaşırlar der-i valâsını her şubh u mesa 

1 8 Bende etdin o kadar cümle cihanyanı senin 
Ey kerem-kân u himem-hüy u fazîlet-peyma 

1 9 Etmede kilk-i hulûs ile cihan halkı müdam 
Şafha-i sinede hep hayr du'ânı inşâ 

20 Ben de güyâter edip hame-i mu'ciz-demimi 
Sâlima eyleyelim hayr du'âsm inşâ 

21 Gülşen-i dehr ü saba sağ u esen oldukça 
Gonca-i bahtını handan ede gül gibi Huda 

22 Köhne eyvan-ı felek şems ü kamer durdukça 
Döne pervane-şıfat üstüne daim dünyâ 


(12a) Valıd-i maddimiz hazret-i ŞeyhüT-islam T2. (12b, 13a) - T2. (13a) erbâb-ı : erbâb u 
M. (13b) Ya'ni ol zât-ı keremkâr-ı relsü'l-'ulema T2. (b) kerim : kerlmü'ş- M. (15a) - Ü. 
Ilazret-i tebşır-ı reh râst-ı melametde oldu M. (16a) ol : o M. / (b) hayat : hayât u M, Tl. 
(18a) etdin : etdi Ü. / senin : kim Ü. (b) Ey : ol Ü. / kân u : kân Tl . T2, kar U. / hüy : re y M, 
Ü, cüy Tl . (19b) sinede hep : sinesine hep Tl , sinesine T2. / du'ânı : du'âsm M, Ü . (20a) edip 
: olup M, Ü. / demimi : rüyumu M, dem ile t) . (b) eyleyelim : eyleyeyim T2. (21a) dehr ü : 
dehre Tl . / u : - M, Tl . / oldukda : oldukça vezân Tl . (b) bahtını: ‘izzıni M, Tl , 'izzinı Ü. 
(22a) eyvan : divân Ü. / durdukça : turdukça T2. 


160 


161 


23 Be- a mim -i kerem -i Hakk nebiyy-i muhtar 
Bir nefes etmeye senden bizi Allah cüda 

33 

Mesnevi 

Fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Vaktidir 'azm ederse ger hame 
Midhat-i pâk-i şeyhü'l-islame 

2 Feyz alıp medh-i z at-ı pakinden 
Hüsnün itmam eder bahâda suhan 

3 Eylemişdir o kefı Hak zîrâ 
Maksim-i nzk-ı cümle-i 'ulemâ 

4 Zâtını eylemiş anın Mennan 
Kıble-i ihtiyâc-ı nâ-kâmân 

5 Merci'-i kâ = irıat-ı 'alemdir 
Deri her derd-i tab'a merhemdir 

6 Etmiş ol dergehin Hudâ-yı mecıd 
Hakin iksır-i püte-i iimmİd 

7 Halka-i bâb-ı bey t-i ihsanı 
Ehl-i tab'ın penah-ı 'irfanı 

8 Halk ümmid-cüy-ı her keremi 
Cümle sîr-ab-ı lüle-i kalemi 

9 Maşdar-ı her keremdir ol zı-şân 
Buldu fetva anınla 'izzet ü şan 

10 Şadr-ı fetva penâh-ı vâlâ-nam 
Şeyhü'l-islâm-ı Bü Hanife-makâm 


(23a) kerem-i Hakk : kerem-ı hazret-ı Hakk M, Tl, T2. (b) senden : andan Ü. 

33 - M, - Tl, - T2, Ü 30a. Bu manzumenin Ü'de sadece ilk ve son beyü var, beyiüerin 
arası boş bırakılmış. Manzume Salim Tezkıresı'nin müellif hatü nüshasından ( İst! Ün v. Ktp. 
Ty. 2407, 17a- 18a) tamamlanmıştır. 


1 1 O dur ol şadr-ı mekrümet-perver 
Ki cihan anı böyle vaşf eyler 

1 2 Muktedâ-yı memalik-i İslâm 
Kıblegâh-ı şerâyi' ü ahkâm 

1 3 Merci' -i her mesa'il-i müşkil 
Reh-nüma-yı teselli-i her dil 

14 Maşdar-ı sırr-ı batın u zahir 
Hâl-i ma'na-yı mazi vü ğabir 

1 5 Cem' olup anda emr-i hâzırdır 
Zatı mecmü'a-i nevâdirdir 

1 6 İmtisal emrinin mülazımıdır 
Nehyinin ictinab lazımıdır 

1 7 Kendi bir mihr-i 'âlem-i temyiz 
Kam-cüyân zerre-i nâ-çız 

1 8 Budur âyın-i mihr-i şu'leveri 
Ki ede müstenır zerreleri 

1 9 Zerreyim ben de zerre-i nâ-çiz 
Edey im nür-ı feyzi dest-âvîz 

20 Ya'ni 'arz-ı vücüd edip çün keh 
Keh-rüba-yı 'inayetin ile geh 

21 Da'vi-i incizab-ı bal ederim 
Medhin ârâyiş-i makal ederim 

22 Kalb-i agâhın ey kerem-perver 
Bilir ehl-i kemali ser-tâ-ser 

23 Ehl-i dil ehl-i fazl u 'irfanı 
Bilir ol cüd u merhamet kanı 

24 Ben gedâ-yı liva-ı ehl-i dilim 



162 


Ben neyim hâk-i pây-ı ehl-i dilim 

25 Lutfuha irtibât-ı kalbimden 
Eyledim ben bu güne bast-ı suhan 

26 Nerdüban-ı niyaza vaz'-ı kadem 
Eyler elbette celb-i nef -i kerem 

27 Müdde'âda bu nev-delil-i eda 
' Oldu bürhân-ı süllemi güya 

28 Kâma bast-ı mukaddimât-ı terim 
Müntec-i lutf olur kıyas ederim 

29 Mantıklından netice hadd-i ğıımüm 
Şekl-i evvel gibi bütün ma l um 

30 Nahv-ı kama ne nutku sarf edelim 
Zikr-i makşadda tayy-ı harf edelim 

31 Hikmet-âmüzgârda zîrâ 
Hey'et-i zihn müfti-i dana 

32 Bahş-i işrakı-i dil-i mağmüm 

Söz götürmez kazıyye çün ma lüm 

33 Lik gâhi be-de' b-i meşşâ'în 
Güft (ü) güy-ı niyaz olur tahmin 

34 Ana da fikr-i hendesi-i refî c 
Dâ" im eyler hicabı men'-i meni' 

35 Eylemekle hayal-i bî-aram 

Bu ma' aniyi hep tefakkuh-ı tam 

36 Bir su a al ile eyleyip ta'bır 
Etdi mâ-fi'Z-zamîri dil tefsir 

37 Ya ni tahdış-i ni'met etmeğe dil 
Eyledi bir giriz el-hâşıl 


163 

38 Ey bihln-şadr-ı mesned-i iclal 
M ev ki' -ı inhilâl-i her işkal 

39 Olsa ger Zeyd-i 'âciz ü mahzün 
MaraZ -ı müzmin -i 'azille zebûn 

40 Olsa da bir tabib dünyâde 
K'anda her derde merhem amade 

41 Uğrayıp ol vakitde umsa deva 
'Ayb olur mu o zâre böyle reca 

42 O tabıb-i cihan da bilse k'o zar 
Olmaz olmazsa ol deva tımar 

43 Lâyık-ı lutf-ı müstetâb nedir 
Bunda bir re' y-i ba-şavâb nedir 

44 Eyleye da' imâ Huda-yı cevâd 
Kalemin navdân-ı neyl-i murâd 

45 Ola her bâr cüda amade 
Kilk-i pâkin serir-i fetvâde 

34 

Bahâriyye Der-medh-i tsmâ'il Paşa 
Mefa'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'îlün 

1 Bahar erdi çemenzârm salası cenne tasadır 
Temaşası bu mevsimde gülistanın temaşadır 

2 Döşendi şah-ı nev-rüza firaş-ı atlas-ı haZra 
Şüküfeyle çemenler bir çiçekli pak kemhadır 

3 Bahara etdi pây-endâz cülar bir şu dibası 
Be-her tâze habâbı güyiyâ bir nakş-ı zibâdır 

4 Saba silmiş süpürmüş şeb-nem ile şahn-ı gülzân 
34 - M, - Tl, T2 38b, - Ü. 


164 


165 


Şeh-i nev-ruza besbelli yine gülşen müheyyadır 

5 Yine gül-geşt-i gülzara şaladır ehl-i 'irfana 
Hezârân nahl-i güllerde figân u nâle-plrâdır 

6 Serin tahrik eder sanma sabâdan nahl-i gülzân 
Nihalin inhinası ehl-i ‘irfana temennadır 

7 Çemenzân edince gird-bâd-ı şubh mevc-â-mevc 
- Bu haletle zümürrüdden feza güya ki deryadır 

8 Kuruldu sâha-i gülzara bâzâr-ı safa yer yer 
Yine vakt-i neva-yı‘andelıb-i hâlet-efzadır 

9 Urulmuş gibi lale yine bir şüha derünunda 
O dağ-ı dağ-ber-dağı delıl-i şübhe-fersâdır 

10 Şafâsı gülşenin katmet-be-katmerdir buyur seyre 
Yine katmer beııefşeyle gül-i ebd müheyyadır 

1 1 Şovuk çaldırmasın deyü seher etfâl-i gülzara 
Elinde şeb-nem ile süsenin tiğı mücelladır 

12 Mücevher tâc ile zerrin çıkmış tahta sen seyre 
Takınmış kerr ü ferrin her taraf bir güne zîbâdır 

13 Benefşe ser-be-ceyb olmuş bu hengâm-ı sürür içre 
‘Aceb kesre tde vahdet etmenin sim hüveydâdır 

14 Yed-i kudret ruhun gül-gün halle eylemiş tahrir 
Bu zinetli gül-i ebri ‘arüs-ı behcet-efzâdır 

15 Düşürmez sayesin rüy-ı zemine goncanın her berg 
Şu rütbe hanedan-ı gülşenin kadri mu” alladır 

16 Şalınmış seyr-i bağa servler berçîde-dâmân hep 
Zarıfane be-her-cayı gülistanın temaşadır 

17 Ş af asından peıişân-kâkül olmuş sünbül-i terler 
Hemân güya bu âb u tâb ile bir şüh-ı ra'nâdır 


18 Bu mevsimde derünun ğıll u ğışdan eyledi hali 
Leb-i gülşende havzın ab-ı safisi musaffadır 

19 Be-her-câ gülşenin olmuş hezârân menkabet-h v ânı 
Nişîmen-ber-nişîmen bülbül-i güyende güyâdır 

20 Şımah-ı cân ile güş eyledim elhanını güyâ 
Be-her-tâze sitayiş medh-i İsmail Paşa'dır 

21 Bu güne etmiş evsâfın müsemmat rakk-ı imlaya 
Zebân-ı hal ile her dem hezârân medh-pîrâdır 

22 Hümâ-yı târem-i devlet vezır-i Kahramân-şavlet 
Dil-efgârâna her himmet anın yânında ednâdır 

23 Tabîb-i ‘illet-i her ser Felatün-ı hikem-güster 
Garibana mü dâvalar derinde hep müheyyadır 

24 Gerek şifle gerek ‘âlî ne valiyle cihan malî 
Keremden olmamış hâli kefi bir böyle deryadır 

25 Ne-büd u büdu bilmez lutf u cüd-ı sa‘y-i memdüdu 
Na‘îm-i zıll-ı mahmüdu cezıl-i pest ü bâlâdır 

26 Vezîr-i şaf-şikendir Kahraman-ı şîr-efgendir 
Müşâr ü müTemendir Rüstem-i bi-bâk ü pervadır 

27 Sehâvet kânıdır cüd-ı firâvânın mekânıdır 
Cihâna rüh-ı şanîdir vezîr-i pâk ü danadır 

28 Meh-i burc-ı keremdir neyyir-i tâbân-ı âzamdır 

-bahş-ı ‘âlemdir vücûdu lutf-ı ‘uzmâdır 

29 Odur ol pâk dâniş kim hayâl-i Şâ‘ib’i her bar 
Ser-â-pa deşt-gird-i ‘âlem-i mazmün u ma'nâdır 

30 Hayali güyiyâ pişinde bir takvim-i küllidir 
Umürun ‘akıbet kârı zamirinde müheyyadır 


(28b) Nüshada kelimenin yeri boş bırakılmış. 


166 


3 1 Sirişt-i pâki anın tin-i mahtum-ı zekavetdir 

Bu söz erbab-ı ‘irfanın yanında cümle mümzâdır 

32 Yed-i tüla-yı kahrı Rüstem'i zır ü zeber eyler 
‘Ulüvv-i himmet-i zatı Süreyya'dan da baladır 

33 Egerçi zatı ‘alidir o şâhib-haşmetin amma 
Ser-a-ser himmet-i pâkîzesi a'ladan a'ladır 

34 , Ciger-hün olmasın deyü re'ayaya şafakâsâ 

Şabah-ı şefkat-i pey-der-pey-i lutfu müheyyadır 

35 Umür-ı pâk-i halkı şer‘ ü kânün ile gördükçe 
Kitabı kürsi vü şemşiri hem ‘arş-ı mu'alladır 

36 Sitayiş zat-ı pakiyle temeddüh etse şayeste 
Vücüd-ı ‘alem-arası anın zira ki yek-tadır 

37 Senâ-yı pâki hâlet-bahş olur erbâb-ı ‘irfana 
Secencelle dil-i tüti-i hoş-güftâr guyâdır 

38 Beni de kand-i lütfün şöyle güyâ etdi şevkımdan 
Derünum güyiyâ medhinle bir derya-yı ma‘nâdır 

39 Hayalim taze taze etmede mazmün istihzar 
Kef-i destim k'elinden ‘aciz-i tahrîr ü imladır 

40 Sezadır bir teğazzül etmek ile iktifa etsek 
Meseldir ‘arife bir gül bütün mahşül-i dünyadır 

41 Sıtanbul'un güzeller ile n amı şöhret-ârâdır 
Bu bağın galiba servi ser-â-pâ serv-i ra'nâdır 

42 Gözüm kıble-nümââsâ döner ol şüh döndükçe 
Hayaliyle hayalim güyiyâ fanüs-ı mınadır 

43 Ser-i kuyunda hergiz miidde‘a-yı ‘aşkı işbâta 
Benim şahidlerim cana iki zülf-i mutarrâdır 

44 Kapıldım şeb-nemâsâ mihr-i ruhsârına bir şuhun 
Figânım fikret-i kaddiyle hem-bezm-i Süreyya'dır 


167 


45 Cefa gördükçe dil-berlerden ‘aşıklar eder ümmid 
Ne mihnetdir bu mihnetler bu sevdalar ne sevdadır 

46 Karâr etmezse bir şah üzre bülbüller n'ola her dem 
Gülistân-ı mahabbetde hezârân nâ-şikîbâdır 

47 Teğazzülden garaz ‘arZ-ı du'âdır Sâlimâ çünkim 
Dem-i amine bülbüller de güller de müheyyadır 

48 Ola hemvare zâtı müstedâm-ı ‘ömr-i devletde 
Cihan ta kim karîn-i iltifat-ı lutf-ı Mevla'dır 

35 

Kalemiyye Der-sitayiş-i Şu‘arâ-yı Zevi'l-ihtiram 
Fe'ilatün fe‘ilâtün fe c ilâtün fe'ilün 

1 Gele ey hame-i güyater-i mu‘ciz-asâr 
Bülbül-i revnak-ı gülzar-ı sutür-ı eş‘ar 

2 Gele ey tüti-i ayine-i esrar-ı Huda 
Resm-i âğazede murğ-ı sehere hem-güftâr 

3 Gele ey zıb-nümâ-yı varak-ı şad pâre 
Reh-ber-i sırr-ı suhan nâzım-ı dürr-i şehvar 

4 Gele ey bâ‘iş-i ıcad-ı fünün-ı şetta 
Dâniş-i ma'ni-i erbab-ı kemale mi'yâr 

5 Gele ey vâsıta-i ‘arz-ı meram-ı şu' ara 
Tercemân-ı suhan-ara-yı ‘arüs-ı efkar 

6 Gele ey katib-i feryâd-ı ğam-ı şubh-demi 
Vâşıf-ı zıb ü baha-yı ruh-ı al-i dil-dar 

7 Gele ey nükte-şinas-ı kalem-i revnak-bahş 

35 M 19a, Tl 13b, T2 40a, Ü38a. (başlık) Mesnevi M, - Tl, Der-sitayiş-i Hame 
T2. (2b) sehere : seher Tl. (6b) ü : - Tl . (7a) kalem-i revnak-bahş : dil-i her sırr-ı kemin T2. 


168 


169 


Varak-ı şa'ir-i pür-ma'niye ruh-ı tumar 

8 Gele ey serv-i gülistân-ı me'ânî vü beyan 
Kâmet-i dil-ber-i mümtaz ile hem-reftâr 

9 Gele ey reh-ber-i cüd u kerem-i Hâtem-i Tay 
H ande-i ğonca-i ümmid-i dile ebr-i bahar 

10 Gele ey ney-şeker-i hokka-i erbâb-ı kemal 
' Kaşabü’s-sebk-ı fezâ-yı suhan-ı ayine-dar 

11 Gele ey zâbit-i akvâl-i sipah-ı ezhân 
Leşker-i güy-ı hüner-pişe-i dehre ser-dar 

12 Gele ey yâr-i hayırkâr-ı hayal-i şu' ara 
Şâ'i ran medhine sen ez-dil ü can ol der-kâr 

1 3 Şâ'irân kim sana bahşende-i revnakdır hep 
Cümle envâ c -ı ma'aniyi ederler ihzar 

14 Şa irândır sana bu devlet-i cavı de sebeb 
Şa'irandır seni eden şeh-i şehr-i esrar 

15 Olduğunçün şu'aranın şerefiyle âlüd 
Seni el üzre tutar 'izzet ile cümle kibar 

16 Şa'irandır şeh-i iklim-i rumuz u nükte 
Şa'irandır kerem-âlüde-i lutf-ı Settar 

17 Şa'irandır sebeb-i zevk-ı gülistan-ı cihan 
Ba'iş-i neşv ü nema-yı gül-i gülzar u bahar 

1 8 Şa'iran cümle ser-i süre-i meddaha verir 
Şüret-i 'adn-i berin hâlet-i resm-i gülzar 

19 Şa'irân medh-i 'izâr ede ne dem cananın 
Olur elbet ruh-ı safında ziyade envar 


(9a) reh-ber : badi T2. (10) - T2. (İla) akvâl : âşüb T2./ ezhân : ümmIdT2.(12b, 13a, 14a, 
14b, 16a, 16b, 17a, 18a, 19a, 21a, 23a, ) şâ'irân, şa'irandır : şu'arâ, şu'arâdır T2. (14) - M, 
(15b) izzet ile : - M. (15b) Böyle her dem seni el üzre tutar cümle kibar T2.(16a) u : - Tl. (19b 
ziyâde : ziyad M , Tl . 


20 Hâsılı hâlet-i te'şır-i kelam-ı şu' ara 
Eyledi la'l-i müzab-ı meyi yâküt-mikdâr 

21 Şa'irân eyledigiçün gül-i gülzân şenâ 
Pâsbân oldu gülistana ser-a-pa eşcar 

22 Döşenir bağa çemen hem-çü kumâş-ı hazrâ 
Şu'ara eyleye şayed deyü gülzâra güzâr 

23 Şa'irandır veren eş'âra baha vü revnak 
Eyleyen zâde-i tab'ında gazeller der-kar 

24 Şa'irandır eden ahbâb-ı şadâkatkâra 
Böyle bir nev-ğazel-i pak ü latifi izhar 

25 Gülsitân-ı deme revnak-dih olur rüy-ı nigâr 
Andırır serv-i dil-ârâmı muhaşşal kad-i yar 

26 Gerçi meh-rüları fıkr eylemek 'uşşâka gerek 
Lık amma ğam-ı ruhsâr-ı siyah-ı ağyar 

27 Nola âlâm-ı dilim zevka olursa tebdil 
Geceyi gündüze katıp geliyor faşl-ı bahar 

28 Yar 'uşşâka meded va'de-i vaşl eylemesin 
İntizar ateşi eyler dil-i bi-hüşuna kar 

29 Çekilir hâle-i âğüşa o meh elbette 
Sübha-i mihri tamam eylemedin ‘âşık-ı zâr 

30 Geçmedin hüsn-i baha-yı ruhu yarin ya'nî 
Konar elbette nihâl-i gülüne bülbülvâr 

3 1 Çekilir mi ğam-ı gîsü-yı nigâr ey Salim 


(20b) meyi : mey M, Tl . (21a) gül-i : gül ü Tl , T2. (b) -pâ : -ser T2. (24a) Şa'irandır : 

Şu' aradan durur T2. (b) Eyleyen böylece bir pak ğazelcık izhâr T2. (25b) aramı . arayı T2. 
(26a) Gerçi meh-rülar ile ayine-i dil pürdür T2. (b) Lık : £h T2. / amma : amma ki M. (27a) 
âlâm-ı dilim zevka : ekdarlarım şevka T2 . (28a) va'de-i vaşl : vuşlaü va'd Tl . (b) eyler dil-ı 
bı-hüşuna : eylerdi bl-nüşuna M, eylerdi dil-i nüşuna Tl, eyler dil-i bi-şabrına T2. (30a) 
bahâ-yı : bahâ-ı T2./rubu : rub Tl.(b) gülüne : kadine T2. 


170 


171 


Çeker ancak anı 'aşık olan elbet na-çar 

32 Şâ'iran dehre nola lazım olursa yek-ser 
Şa'irânla ögünür künbed-i mına her bar 

33 H v âhiş-i emr-i teğazziil de tamâm oldu gönül 
Şâ'iriyyet olur ise sana ahsent hezâr 

34 V aktidir ğ ayn du'â eyleyelim ez-dil ü can 

' Şu' arayı kim ede hazret-i Hak ber-hurdâr 

35 Şâ'irânın ede Sübhân-ı 'amîmü'l-ihsan 

Her nefes kâm-ı dilin zahmet ü gamsız der- kar 

36 

Fajıriyye Mesnevi 
Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Âfitâb-ı sipihr-i eş'ârım 
Mâh-tâb-ı fünün-ı asarım 

2 Bahr-i zehhâr-ı fikr-i ma'nıyim 
N â'il-i bezm-i bikr-i ma'nıyim 

3 Vaşıl-ı dil-rüba-yı ilhamım 
Dahil-i bezm-i vahdet-i k amım 

4 Zahiren kemterin-'unvânım 
Mürum amma ki ben Süleyman'ım 

5 Mü-şikaf-ı derün-ı zühhadım 
Ser-be-ceyb-i heva-yı irşadım 

6 ‘Ayn-ı 'ayn-i ‘uyün-ı ihsas ım 
Çeşmesâr-ı hayât-ı enfâsım 


(31b) ancak. ..elbet : elbet. ..ancak T2. (32) - T2. (32a) lâzım olursa : zemm olunursa Tl . (b) 
Şa'irânla : Şâ'iranda Tl . / künbed : künbet Tl. (32, 33) - M, Tl, Ü. (35a) Şâ'irânın : 

Şu' aranın T2. 

36 M 20a, Tl 14b, T2 41a, Ü 39a. (başlık) - Tl, Mesnevi M, t). (2b) Nâ“il-i bezm : 
Diirr-i nâ-yâb T2. 


7 Şems-i evc-i cilâ-yı iş rakı m 
Tütiya-bahş-ı çeşm-i afakim. 

8 Şa‘ir-i mahir-i suhan-ı pakim 
Vesme-bahş-ı cebln-i idrakim 

9 Şâ'ir-i pâk-güy-ı iz'ânım 
Kale-bend-i kumâş-ı 'irfanım 

10 Mevc-der-mevc kulzüm-i ma'na 
Oldu tab'-ı selisime şeydâ 

1 1 Gül-i zatım bu gülsitan içre 
Biricikdir hünerveran içre 

12 Nahl-i gül-bün sezadır olsa hernân 
Âşiyan-ı dil-i suhan-dânân 

13 'Akl-ı evvel Felatun-idrakim 
Zihnim eşheb-süvar-ı çalakim 

14 Görse zatım Felatun-ı mümtaz 
Eylemez idi hikmete ağaz 

15 Yetişey di zamanıma 'Urfi 
Ger geleyidi yanıma 'Urfi 

1 6 Istılah ile 'örfü ser-ta-pâ 
Hayretinden ederdi na-peyda 

17 Zâtımı görse Hâfız-ı Şiraz 
Kendin eylerdi bana pay-endâz 

18 Şüret U Şâ'ib ü Vefa Şevket 
Ciimle zatım ile ede midhat 

19 Ş ems- i T e brızî gö rse e ş' arım 


(8b) -bahş : -dâd T2. / derûn : cebin M, T2. (9a) pâk-güy : güy-ı pak M, T2. / iz'ân : iz'an 
Tl . (İla) zâtım : zatım Tl. (12b) Âşiyânım çii bülbül-i nâlan T2. (13b) siivâr-ı : silvâr u T2. 
(18a) Şüret ii : Şüret t). / Şâlb ü : Şâ'ıb Tl . (b) zâtını ile ede : zâtımla eyleve T2. 


172 


173 


Mihr-i her nokta-i bedidârım 

20 Kesb-i nür eyler idi ser-tâ-pâ 
Her sözümden benim hilâlasâ 

21 Pür eder idi camını Cami 
Bulsa cüy-ı dil-i dil-ârâmı 

22 Fahra fahr etdiren kelâmımdır 
Şevk-bahş-ı cihan namımdır 

23 Güş edeydi olurdu bı-minnet 
Rüh-ı Firdevsi'ye suhan cennet 

24 Gurre eylerdi nün-ı eş'ânm 
Ger Hilali göreydi güftarım 

25 Şâhid-i tab'ıma olup meftun 
Leyli -i fikrime ola mecnun 

26 Baki-i Rum olaydı ger bakı 
Pür ederdi nazire afaki 

27 Görse nazmım Rızayi ba-ta'zlm 
Şi‘r-i pakim eder idi teslim 

28 Lal olurdu Kelim-i Eyyübı 
Tür-ı kalbimde görse âşübı 

29 Şevk-bahş-ı şafâda güftarım 
Heme 'arif-pesenddir eş' arım 

30 Bana hergiz be-ihtimâl-i ba'ıd 
Nadiri az ola ede taklîd 

31 Her neşâtı Neşati'ye ekser 
Şi'r-i pâkim benim kerem eyler 


(19b) her : Behrâm'a M. (20) benim : hür n M, Tl, T2. (21a) camını Camı : Hâlemi camı 
M. (24a) eylerdi nün-ı : eyler idi Tl . / eş'ânm : mevzunum T2. (b) güftarım : ma zm unum 
T2. (25b) fikrime : kadrime Tl . / ola : olurdu M. (26b) nazire : nazire-i M. (26a) bâ- : bi't- Tl . 
(29-30) T2'de yer değiştirmiş. (29a) şafâda : şafâ-yı T2. (30b) ede: eden Ü. 


32 Bulsa Vecdi vü Haleti n'ola 
Nutk-ı pakimle halet-i ‘uzma 

33 Şad Riyazi riyaz-ı cennetde 
Bin Füyüzî sarây-ı şıhhatde 

34 Nazm-ı pâkizemi edip evrad 
Sübha-i mihrine eder ta'dâd 

3 5 Âli ‘alî olurdu Tarzî'den 

Hep hayali ederdi kesb-i suhan 

36 Nefha-rız-i eser olunca saba 
Güşuna etse şi'rimi ilka 

37 Nutk-ı can-bahşım ile etse seza 
Rüh-ı Yahya hayât-ı nev peyda 

38 Sabrı ka lma zdı CenTi-i zânn 
Cuşişin görse böyle güftânn 

39 ‘İsmeti vü Bahayi-i üstad 
‘İzzeti vü SUküni-i nakkad 

40 Görseler idi zatımı yek-ser 
Hep ederler idi perestişler 

41 Na 3 il ü Naüli vü Neyli hep 
Reşk ederse şi'rime ne ‘aceb 

42 Güş edeydi sözüm olup mebhüt 
Nâtık eylerdi nutku ‘ayn-ı sükût 

43 Nergisi Kâf-zâde Ruhîler 


(32a) Bulsalar Haleti vü Vecdi n'ola Ü. / Bulsa : Bula M, Tl . (b) pakimle : pakim ile M, 
Tl. (33a) Riyazi : Riyâz M. (34a) pâkizemi : pâkizem M, T2. / edip : eyleyip T2. (35a) 

tarzîden : ^ j I (?) Tl . (36b) şi'rimi: şi‘r-i pâki M, şi'r-i pâkimi Tl . (38b) reftârm : güftârm 
T2. (39a) Bahâyi-i : Bahâyi vü M. (b) mısra M'de okunamıyor, hatalıdır. (42b) nutku : nutk 
M. 


174 


175 


Hep pesend eyler idi ser-tâ-ser 


44 Feyz-i Feyzilere sözüm her câ 
Feyezan etse n'ola ser-tâ-pâ 

45 Zatı ma'mür olur belagat ile 
Sebk eder cümleyi fesahat ile 

46 Vasılı bezmgâh-ı ma'nânm 
Pey-revi nükte-i dil-ârânm 

47 N'ola bu şi‘r-i pâk-i feyz-nihâd 
Râşid'e olsa bâ'iş-i irşâd 

48 Rum içinde olan be-her şu'arâ 
Madih-i tab'-ı pakım olsa reva 

49 Es'ada'llâh zihi tabi' at-i pâk 
Levhaşa'llah hoşa dil-i çalak 

50 Ney-şekerzâr-ı tab'a ez-dil ü can 
N’ola ŞehdI ederse istihsân 

51 Tab'-ı çâlak hazret-i üstâd 
Zihn-i vekkad Nâbi-i nakkad 

52 ‘Arz olunsa huzür-ı pâkine ger 
Şayed olsa kabulüne mazhar 

53 Tabi zira ki pâkdir gayet 
Güy-ı pâke hemin eder rağbet 

54 Setr edip hakkı eylemez inkâr 
Eylemez ehl-tabl pür-efkar 

55 Kadr-i eş‘âr-ı pâki ser-ta-ser 
Bilir ol nükte-dân-ı ehl-i hüner 


(43b) ŞiTime hep pesend eylerler M. (44a) Feyz-i : Feyzi Tl , T2. / her câ : cana T2 . (45b) 
cümleyi : cümleye Tl . (46a) Vâsılı : Vâsıl M, Tl./ Pey-revi : Pey-rev M. (47a) Şi'rim 
etdikçe n'ola eller yâd T2. (48a) be-her : hele T2. (49b) çâlâk : pâk M. (50a) tab'a : tabTna M. 
(52b) şayed : şâhidTl. (54b) tabT : tab‘ Tl. 


56 Oldu ser-maye-i neşat telef 
Çekilip gitdi nükte-dan-ı selef 

57 Oldu mülk-i suhanveran tarac 
Kaldı erbabı yek-sere muhtaç 

58 Has mazmuna kimse bakmazlar 
Şi'ri her kes ‘avam-pesend ister 

Tetimme Oer-bevan-ı nefsü'l-emr 

59 Her keşi bu heva-yı bi-âram 
Etdi ahir ğarıb-i sü-yı nizam 

60 Bunu taklıd ede ede şu‘arâ 
Sade elfâz kaldı bi-ma‘nâ 

61 Her kes oldu bu vadiye meftün 
Bî-kes oldu ma' ani vü mazmun 

62 Bir nice halt eyleyip ezber 
Taze nev-tarh tazedir derler 

63 Taze vü köhne de olup mahlut 
Şi'r-i pâkîze-güyu nâ-merbüt 

64 Nık ü bed ‘arz olunsa ser-ta-ser 
Fehm eden etmeyen pesend eyler 

65 Caize yerine kibar ekser 
Sade bir aferin der ise yeter 

66 Kanı evvelki zıbiş ü 'unvan 
Her kese hâline göre ihsan 

67 Slr olurdu suhandan ehl-i zamir 
Kimse etmezdi cüduna te'hir 


(57b) erbabı : erbâb Tl. (58b) ister : isterler M. (58) - T2. T.etimme Der-beyâp-ı nsMEgm 
- M, Tl , Ü. (59a) bı- : - M. (b) sü : şi'r Tl . (62a) halt : haltı T2. (63a) köhne de: kühenlere M. 
(b) güyu : güy u Ü. (66a) Kam : Kanğı Ü. (67) Mısralar T2'de yer değiştirmiş. 


176 


177 


68 

Kanı eş'âra h'ahiş ii rağbet 

Kanı evvelki bahşiş ü bereket 

81 

Çelebi denmeğe olur mail 

Görmesin dünyede rah-ı kamı 

69 

Noldu bilmem tenezzül etdi cihan 

Böyle birden tebeddül etdi cihan 

82 

Ol da ana diyende bu nâmı 

Çelebi lâğar u latif ister 

70 

Öyle bir hâle girdi kim dünya 

Fark olunmaz e 1 ali vü ednâ 

83 

Tab'ı âyınesi nazıf ister 

'An'aneyle olup kibar-zâde 

71 

Dün gelen taşradan yeni türkler 

Eski mahdüm-ı şehre dahi eyler 

84 

Söylene hep zekası dünyade 

'tim ü fazl u fünün-ı valâya 

72 

Erğuvani giyip libas-ı cedld 

Hep mehâdime etmede taklid 

85 

Hatt u imlâ vü şi'r ü inşâya 

Kudreti zahir ola ser-tâ-pâ 

73 

Âdem olsa kaba ile âdem 

Hep olur idi cümle-i ‘âlem 

86 

Eyligin söyleye bütün dünyâ 

‘İlm ü tedrise eyleyip güşiş 

74 

Hara etmekle püşiş-i diba 

Anı hâşa ki eylemez zibâ 

87 

Hakkı damenle etmeye püşiş 

Olmaya her hevâsına meftun 

75 

Bu keremler ana naşıb olsa 


Tâ sefahetle olmaya medyün 


Yine hardır ne denlü zib olsa 

88 

Var iken bir libâs-ı müstesna 

76 

Hele ne hal ise ğam-ı etrâk 

Âh illa ki ba'zı bî-idrak 

89 

Bore ile iki etmeye amma 

Halt edip ol ziyâde haddinden 

77 

Bilmeyip haddini yine haşa 

Çelebiyim deyü eder da'va 

90 

Borca batar dahi müderris iken 

Sonra manşıb olunca ol azlem 

78 

Kubhunu bilmeyip sefihâne 

Sühre olur cemi' -i yârana 

91 

Gele dâd u şikayete 'âlem 

Dada divâna geldiğinde bular 

79 

Kendi dıv-i sefîde benzer iken 

Cehl ile böyle dün-ahter iken 

! 

92 

İsmini kim bilir nice derler 

Yad ederler işidip ahvalin 

80 

Bilmeyip kendini yine bâtıl 


Sühresi ola yolda etfalin 


— — (81b) 01 da : O ki Ü. (84a) ii : -Ü. / -ı vâlâya : ü inşâyaT2. (b) imlâ vü : imlâ-yı Tl . (86a) 

(70a) girdi : erdi T2. (74a) Hara : ĞurreÜ. (78a) Bilmeyip kubhunu cihânyâna M, T1,Ü. 'ilm ü ; hlm-i M,Ü. (b) dâmenle : damen ile M, Tl. (87a) olmaya : olmayıp Ü. (b) olmasın : 

(79b) Câbil-i bedterebter iken M, Câhil ii bedter ii ebter iken Tl, Câhil-i bedter hemebter olmaya M,T1,Ü. (88a) libâs-ı : libâsı T2. (90a) ol : o M, t). (91a) geldiğinde : gitdikde M, 

ikenÜ. Tl. (91, 92) - T2.(92a) ederler : eden M, edin Tl./işidip : işiden M. 


178 


179 


93 Şad hezâran ne'uz ser-ta-pa 
Böyle olmak bu şehrde gûya 

94 Görmeyip bunda gerçi tedkıka 
Hami edip cây-ı râh-ı tevfika 

95 Hazm ederdim bunu ne hal ise ben 
Dad a mm a ki ba'zı cahilden 

96 Belli olmuş ikin c ayân anın 
Cahil ü cehl iftiharı anın 

97 Ehl-i İlmin birini bâ-ta'zlm 
Faraza ana etseler takdim 

98 Bilmeyip kendözün hamakat eder 
Beni geçdi deyii şikayet eder 

99 Hîç demez ki cenab-ı Rabb-i naşir 
Hükmünü böyle eylemiş takdir 

100 Faraza bana da o mertebe ger 
Pes mukadder ise zuhur eyler 

101 'Akima bunu eyleyip tefh im 
Künc-i teslimi eylemez telsim 

102 Kendüye vak'ı eyleyip 'adet 
'Ömrü oldukça görmez ol rahat 

103 Her fikirde nuküŞ-ı dünyayı 
Gezdirip 'akl-ı nâ-şikîbayı 

104 Nice sevdalan başına direr 
Gehl küfre gehi günâha girer 


105 Gehi takdire dahi eder cahil 
Gehi bahtına levm eder batıl 

106 Bunu bilmez mi yek-sere eşya 
Fazl-ı Hakk'amenüt ser-tâ-pâ 

107 Ya İlâhi be-bakk-ı ayet-i Nür 
Beni etme himâyetinden dür 

108 Eyle salim beni bu mihnetden 
Ya'ni seng-i yed-i melâmetden 

1 09 Beni sîr et hemişe eyleme ac 
Etme lutf eyle ğaynya muhtaç 

110 Bana lütfün olup penâh-ı rehâ 
Verme ruhsat 'adülara her câ 

111 Lütfün ile hünerverân içre 
Sebk-ı akran edem cihan içre 

112 Şâd edip tab'ımı şeb ü rüzân 
Beni eyle nevâline şâyân 

113 Der-i ihsanını güşâd eyle 
Ya'ni gül-çîn-i her murâd eyle 

114 Lutf-ı bi-ğâyen ile ser-tâ-pâ 
Görmeyim hîç şemâtet-i a'dâ 

115 Zât ile zâtımı 'ayan eyle 
Nâmımı dilde dâstân eyle 

37 

Ser-güzeşt Manzume 


(94a) bunda : bu bende Tl . (b) cây-ı râh : şâh-râh T2. (95a) Hazm : Hazm M, Tl , (97a) bâ- : 
bi't- Tl J (b) ana etseler : etseler ana T2. (98a) kendözün : kendin M, kendi Tl, haddini T2. 
(99a) ki : kim T2. (b) hükmünü : kudretin T2. (100a) o : ol Tl. (101a) bunu eyleyip : eyleyip 
bunu T2. (104b) günaha girer: hatâya erer T2. 


(106a) ki : - T2. (107b) himâyetinden : himayetden M. (108a) eyle : eyleye M. (b) yed : - 
Tl, pür M. (113a) Derini bendene güşâd eyle T2. (a) ihsanını : ihsan bende M, Tl . (114a) bi- 
ğâyen ile : bî-ğâyetinle T2. 

37 M 23a, Tl 16b, T2 44b, Ü 42a. (başlık) - Tl, Meşnevı-i Diğer T2. 


180 


Fe'ilâtiin fe'ilâtün fe'ilün 

1 Başla ey hâme-i mu'ciz-âşâr 
Etmeye râz-ı derünum izhar 

2 Başla ey bülbül -i gülzâr-ı suhan 
Ser-güzeşt-i dil-i bî-çaremden 

3 Başla ey tüti-i âyîne-i sır 
Etmeğe hâlimi tabir bir bir 

4 Başla ey zıb-nümâ-yı name 
Mâcera-yı dil-i pür-âlâma 

5 Başla ey kilk-i şarîr-englz sen 
Bjilbülâsâ demeğe razı m dan 

6 Başla tafşil-i hikâyât-ı dile 
Cümle takrir-i küdürât-ı dile 

7 Başla ahvâlimi takrire benim 
Râz-ı pinhânımı tahrire benim 

8 B aşla ey mâdih-i kâkül râza 
Ne ise derd-i serin âğâza 

9 O zaman kim kerem-i Hazret-i Hak 
Dehri etmişdi şehâ pür-revnak 

10 Gönderip şâh-ı bahân dehre 
'Âleme verdi şafâdan behre 

1 1 Her çemen giydi şehâ ser-tâ-pâ 
Yeniden came-i hazrâ zira 

1 2 Eyledi ana gülsitânda sabâ 
Haberin şâh-ı baharın inha 


(4b) macera : mecra M, Tl . (6, 7) Tl ve T2 de yer değiştirmiş. (8a) raza : ağaza M. (9b) 
etmişdi şehâ: etmiş idi M, Tl , etmiş idi hep T2. (1 1b) giydi şehâ : giymiş idi T2. / şehâ : - 
Tl . (12b) Haberin : Haberin M. 


181 


1 3 Öyle bir vakt idi ol vakt-i sürür 
Kim zemin oldu ser-a-pa ma'mür 

14 Verdi handan ile dünyâ toldu 
Haşılı zıb ü bahâsın buldu 

1 5 Gülsitân içre ise murğ-ı seher 
Şad hezarân figânlar eyler 

1 6 Hicr-i nev-rüzu çekip bin gam ile 
Nergisin doldu gözü şeb-nem ile 

17 Gül için etdi figânın bülbül 
Çekdi tuğrâ-yı vişâli sünbül 

1 8 Serv-kadler de olup bağa revün 
'İşret arâste vü diller şâdan 

19 Nola endüje-şıfat 'aşık-ı zar 
Kudretu'llahı ederse efkar 

20 Oldu şan bir mehe dil -beste yine 
Lale aldı kadehin deste yine 

21 Sinesin dağ ile süzân etdi 
Güyiya bağda çerâğân etdi 

22 Gülşenin lâle gönül mi emeridir 
Sinesin dağ ile yaksa yeridir 

23 Kim hezâr gülşene başdıkça kadem 
Kor buhür ana buhür-ı meryem 

24 Şeb-nem-i gül nola saçarsa gül-âb 
Sevdiği etdi gülistana şitâb 


(14b) Hâşıh : Gülistan T2. (15a) Gülsitân içre : Nabl-i güllerde T2. / ise : - Tl .(16a) nev- 
rüzu : nev-rüz Tl . (b) Nergisin : Nergisin T2 . / doldu : toldu M, T2, Ü . (17a) etdi figânın : 
etdi figânı M, eyledi feryâd T2. (b) tuğrâ-yı vişâli : ihzarına tuğra T2. (18b) ârâste : âmâde 
T2. / vü : - Ü . (19a) endüje : endüh Tl . (20a) şan : -Tl . (22a) Gülşenin : Gülşenin T2. (23a) 
kim : ki T2. 


182 


25 Nola zerrin kadeh olsa düşmen 
Lâle aldı kadehin destinden 

26 Kadehin almağa ol dahi hemân 
Süseni tiğı ile etdi revün 

27 GUlşene murğ-ı seher vardıkça 
Ukhuvandan saçılır çil akça 

' 28 Haşılı vakt-i Hişar idi o dem 
Gitmeğe seyre everdi adem 

29 FUlk-i dil olmuş idi hayli zaman 
K'oldu lîmân-ı ferâğatde nihan 

30 Çün hevâ ana müsâ'id oldu 
Rüzgarını muvafık buldu 

31 Dil o eyyam-ı sürür içre şeha 
Gitmeğe seyre olup cilve-nümâ 

32 Pes derün-hanesine ol fevri 
Cem' edip 'akl u karar u sabrı 

33 Meşveret etdi gönül anlar ile 
Sözü bir yerde kodular güc ile 

34 Kim varıp 'azm-i Hisar eylediler 
Celb-i eşvâk-ı bahar eyleyeler 

35 Anılıp la'l-i şeh-i mah-mişal 
Pür ola al kirasıyla hayal 

36 Kad-i yari anuban girye-künân 
Gehi derya ile ola seyran 

37 Pîş-i nahlân-ı Çubuklu'da bular 
Bulalar gahi meserretden eşer 


(26b) tiğı: tiğ Tl .(28b) adem: 'alemt).(29b) K'oldu: -Ü.(35b) al: alıTl. 


183 


38 Gehi bir dil-beri vaşf eyleyeler 
Vereler nüsha-i güya zıver 

39 Yad ola ortada gahice meyan 
Geh ağızlarda geze la'l ü dehân 

40 Gehi tas mim -i Kemerler edeler 
Gehi meyl-i mey U sağar edeler 

41 Biz bu endişeyi edip itmam 
Pes yi şar semtine etdikdi hıram 

42 Çünkim oldukdu Hişar'a mihmân 
Gelmeğe başladı cümle yârân 

43 Kimi hem-meşreb-i pakîze-edâ 
Kimisi va'iz-i kürsı-i riya 

44 Pes uyup her birine bu dil-i zar 
Eyledi meşrebi üzre reftar 

45 Gehi hamyâze-keş-i şıklet-i şeyh 
Gehi renc-i kadem-i hazret-i şeyh 

46 Gehi hem-şohbet-i fam-ı sağar 
Gehi ser-meclis-i revnak-güster 

47 Bir şeb olmuş idi sâhil-hâne 
K'oldu câ ba'zı hünermendâne 

48 Biz de yaran ile bir ay mu'tâd 
Cümle revzenleri etdikdi güşâd 

49 Kim nezare edüben deryaya 
Bakalım ayine-i dünyâya 

(39a) ortada gabice : gahice ortada Ü. (b) ola : - Tl. (40b) ü : - M, Tl . (41a) endişeyi : 
endişe 1 Ü. (b) semtine : tarfma M, Tl . / etdikdi : etdi Tl . etdikde Ü. (42a) Çünkı oldu 
Hisar 'da mihmân M, Tl , Çünki dil oldu Hişar'a mihmân. (43a) meşreb-i : meşreb ü Ü . 
(45b) renc-i kadem : rene ii elem M, Tl, renc-i elem Ü . (46a) hem-şohbet : reng-âver T2. (47a) 
sâhil-hâne : sâlim-hâne M. (47b) k'oldu câ : câygeh Ü. (48a) yârân : yâr Tl . (49a) Kim : Ki 
Ü. 


184 


185 


50 Rüzgardan geh edelim şekva 
Geh ana eyleyelim hamd ü sena 

5 1 Şeb de ol mertebe behcetde idi 
O kadar zıbiş ü zînetde idi 

52 Geh nücüm ile felek ser-tâ-pâ 
Kendine vermiş idi zib ü baha 

53 Kurş-ı simin -i sipihr-i vâlâ 
Etmedeydi yine 'arz-ı kala 

54 Âsumân kendine zîver kıldı 
Tâc-ı sîmînini ber-ser kıldı 

55 Çıkdı ol mâh felekde durdu 
Şeh encüm idi divan kurdu 

56 Telli pullu döşenip afia hemân 
Kehkeşan oldu bisat-ı devran 

57 T^leb etdikçe sipihri şeytan 
Kovulursa nola andan her an 

58 Şahş-ı şirret çıkamaz divana 
Uğrar etbette o bir hicrana 

59 Olmuş idi gece dür-bini kamer 
Felek ahbaba eder idi nazar 

60 Sanma bî-hüde nücüm u ab ter 
Dizilirler feleğe ser-ta-ser 

61 Çarh yakdı yine şem'-i kameri 
Aldı etrafını pervaneleri 


(50a) geh edelim : edelim geh Ü.(51b) ii : - M. (52b) Kendine : Kendüye Tl, Ü. 

(53a) simin-i : simin ü M. (54a) kendine : kendüye Tl.Ü.(b) simin : simin T2. (55a) durdu 
: turdu T2. (b) kurdu : turdu Tl . (56b) dîvân : devrân M. (57b) kovulursa : koğulursa T2. 
(58b) elbette o bir : elbet emr-i Tl . 


62 Geldi ihvana o şeb bir halet 
Müşteri buldu metâ'-ı sohbet 

63 Vaşf-ı mahı eder iken ihvan 
Olmağa başladı zikr-i hüban 

64 Vaşf-ı hüban ile şohbetde iken 
Mukteza-yı hak-ı seyyal-i suhen 

65 O lma ğa başladı bir bi-hem-tâ 
Dehen-i cümle-i ahbâbda sena 

66 O kadar medhini etdi ahbâb 
Kim gönül kakülüne etdi şitâb 

67 Pes o dama varuban bend oldu 
Dil-i şeydaya 'aceb fend oldu 

68 Çü gönül gitdi sarây-ı dilden 
Eyledi 'akl u karar terk-i vatan 

69 Pes gelip hanemi tenha buldu 
Leşker-i gamla derünum toldu 

70 O zamandan ser-i 'uşşak oldum 
Görmeğe ol mehi müştak oldum 

71 Sen imişsin haber aldım cana 
O gece medh olunan mah-likâ 

72 Sende ise eşer-i şefkat yok 
Dil-i divaneme hiç ruhsat yok 

73 Güş etmekle senan ey şeh-naz 
Gönlümü sana edip pay-endâz 

74 Eyledim ben yoluna canı feda 


(63a) mâhı : mâh Tl. (b) zikr : vaşf T2. (64b) seyyâl : seyyâle M, sal Tl. (65b) alıbabda : 
ahbâb ile Tl. (66b) Kim : Ki T1,Ü. (67a) varuban : varıcakÜ. / bend : - M, şayd Tl.(b) fend 
: kaydı M, kaydTl .(68b) ‘akl u karâr : şabr u sükun T2. (69b) leşker-i : leşkeri Tl. (70a) ser : 
şeh Tl. (b) mehi :meh Tl . (71a) imişsin : imişsin Tl .(73a) şenân : seniÜ. 


186 


187 


‘Âşık oldum sana 'aşık cana 

75 Ne bilem böyle cefakar idigin 
Böyle bir dil-ber-i hün-h v âr idigin 

76 Dil de bir 'âciz-i tedbîrimdir 
Naliş ü âh ile dil -girimdir 

77 Dünyede kanda olur çare bana 

- Neylesin bir dil -i bi-çâre bana 

78 Gönlüme reşk ki seninle hurrem 
Bana yazık ki firakın çekerem 

7 9 Sıkleti var ise ey ğonca-dehen 
Gönlümü kov kerem et kuyundan 

80 Merhamet et bana ey sımin-ten 
Hazer et nale vü efğânımdan 

81 Ben demem Salim içün kim cana 
Eyle vaşlın ile anı ihya 

82 Reh-güzânnda gehı durdukça 
O dil-efğannı geh gördükçe 

83 Bir selâmın ile şâdân eyle 
Yetişir bana bu ihsan eyle 

38 

Vakfa-i Manzume Der-beyan-ı Tercıh-i ‘Aşkı 

ki Ber-ateş-i ‘Âşık Ğâlib Şode-büd ve Der-ın 

Bisyâr Makâmât Mevcüd-est Zi-müsiki 

MefaÜlün mefa'ılün fa'ülün 

1 Seher vaktinde eylerken temaşa 


(78a) ki : - Tl , T2 ./ seninle : sen ki Tl .(80a) ey : - M. (81a) kim : ki Ü. (b) anı : elbet T2. 
(82, 83) - M. (82a) Reh-güzârında : Reh-güzânnda Ü. / durdukça : turdukça T2. 

38 M 26a, Tl 18b, T2 47a, Ü 44a. (başlık) - Tl, Meşnevı-i Dîger Müştemil ber- 
esma-i makâmât T2 . 


Cihanı geşt edip bu dil ser-a-pa 

2 Erişdi na-gehan gönlüm Hişâr'a 
Güzân verdim anda ben karâra 

3 O demde olur idim nağme-endâz 
Neva-yı 'aşkda eylerdim ser-âğaz 

4 Ne gördüm kaplamış bir bü cihanı 
Hicâzâsâ şemim-i bi-tarâni 

5 Hezârân nağmeyi etmekde efzün 
Kurulmuş güyiya sûr-ı hümâyun 

6 Hüseynî bir emlre rast geldim 
Yüzün gördükde ‘uşşakmdan oldum 

7 Cemâl-i ba-kemali mah-ı şanî 
Siyeh çeşminde kuhl-i Isfahanı 

8 Gören başındaki zülf-i siyahı 
Eder mi sünbüle meyl-i nigâhı 

9 Ne dem ol zülfün etse zır-efgend 
Olur ‘adn-i bahaya hür-mânend 

10 Hümasa evc-i istiğnada ol yar 
Şabâveş bı-rahim ya m cefakâr 

11 Ruh-ı pür-tabı olmuş reng-i bâlâ 
'Irâkdan teşne-yâb olmuş o güyâ 

1 2 Lebi bir buselik beste-niğ ardır 
Dile bahşende-i zevk-ı kenardır 

13 Ya hod bir rahatü'l-ervâh şahba 
Femi güya ana bir cam-ı mına 


(lb) edip bu dil : eder diller M, Tl , ederken dil T2. (3b) Neva-yı : Nevayı Tl . / ‘aşkda : 
'aşkıla T2. (5) - T2. (8a) başındaki : başında o Tl . (9a) etse : eylese Tl. (11) - T2. (a) tabı : tab 
Tl . (12b) zevk: zevk Tl . / kenardır : nigardır Ü. 


188 


14 Nihavendi gibi ol şah-ı ra'na 
Ki esvabı anın zira 'acemsa 

15 Ku'üd edip katımda ol ruh-ı al 
Veli gayrı nigehden etdi 'uzzâl 

1 6 Dedim ben ana ey ser-maye-i can 
Su'âlim var cevâbın eyle ihsan 

17 , Ki bu derd ile ben her bar şahım 

Geçirdim gam elemle pençgâhım 

18 Rehâvı nağmesi gibi ben ey yar 
Esirim kâfir-i âlâma her bar 

19 O şeh nâz ile tahrik-i fem etdi 
Beni lutfuyla şâd u hurrem etdi 

20 Dedi söyle bana nedir hitabın 
Bilirsem aslını verem cevâbın 

21 Dedim 'aşkın eyiisi kanğısıdır 
Âmân ey yâr-ı ğânm bana bildir 

22 Dedi âdem muhayyerdir işinden 
îşin yeğrek bilir her kes aşından 

23 Dedim bu sözü pek yeg söyledin sen 
Velıkin bir nasihat isterim ben 

24 Dedi ol şâh-ı mümtaz u müsellem 
Cevabın vereyim pek dinle adem 

25 Be-'avn-i lutf u Hak Sübhân u Yezdan 
Misafirden bulunur ya'ni her an 

26 Benim hanemde dügahı segahı 

(15a) katımda : yanımda T2. (b) gayrı : gayra Tl , T2. (17a) bu derd ile ben : budur diyeyim 
Ü. (b)Ü'de mısra kenarda şu şekilde düzeltilmiş: "Geçer endüh (u) gamla pençgâhım". (20b) 
Bilirsem : BiliremÜ. (23a) pek yeg : yeg ey M, T2.(24a) u : - M. (b) pek : bir hoş T2. (25a) ü 
: - M,T1,Ü. 


189 


Gelir çargahice penç bana gahi 

27 B ana bı-hüde adem lık gelmez 
Benim tab'ım veli cühhali bilmez 

28 Konuşduğum benim hep cümle 'arif 
Nice nükte-şinas ehl-i ma' arif 

29 Nedimimden benim var zât-ı ma'mür 
Nişâbüri demekle ya'ni meşhur 

30 Huşüşâ dün bu söz anınla oldu 
O da bana cevabın böyle verdi 

31 Bana döndü dedi ol şâh-ı zıba 
O yar-ı halet-efza meclis-ara 

32 Sana üç faşl edeyim bana destur 
Biri nikriz bayâti biri mahûr 

33 Baba tahirde sonra bir semâ i 
Okuyayım ana pek tut semâ'ı 

34 Ki zırâ ol semâ'iyle verem ben 
Cevâbın anı bir hoş dinle gel sen 

35 O üç faşlı tamâm etdi niganm 
Baba tâhir bunu okudu yarim 

36 Cihanda 'aşkın eyüsi olur mu 
Velikin ehveni nisbetle tâlib 

37 O 'aşkdır kim cihanda ola 'âşık 
Cemi' -i vakt endüh ana ğâlib 

38 Cevâbı çünki aldım ben sözünden 
Cemali ğa'ib oldu bu gözümden 

39 Dileyen Sâiimâ benden nasihat 

(27b) veli : dil- i T2.(31a)zlbâ : ra'na T2. (34a) verem : direm Tl,Ü.(b) Cevâbın anı dinle 
ister isen T2. (36-37) Bu manzumenin başında T2'de "Rübâ'î" başlığı varsa da şiir rübai değil 
kıt'a'dır. (37a) kim : ki Ü . 



Cihanda eylesin bu 'aşka rağbet 

Ki 'aşk insanı zira kâmil eyler 
Cenâb-ı Hakk'a elbet vâşıl eyler 


1 

TercP-i Bend-i Latif 
Fâ'ilâtiin fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 
I 

1 'Âşık-ı nâlân olaldan sen meh-i tabanıma 
Mihr-i rüyun pertev-efgendir dil-i süzânıma 

2 Şem'-i fânüs-ı hayalim olmadaydı 'arızın 
Her şeb-i deycür-ı vakt-i renciş-i hicranıma 

3 Hamdü li'llâh hürd-bâzi-i nesim-i şefkatin 
Tab-bahş oldu neşat-ı külbe-i ahzânıma 

4 Hamdü li'llâh cüybâr-ı vuslatın seyl-âb edip 
Taze cân-bahşende oldu bu dil-i 'atşânıma 

5 Hamdü li'llâh mihr-i rüyun şâdman etdi beni 
Meh 'iz arın tesliyet verdi dil-i nâlânıma 


6 Afıtab-ı tal'atın cana zevale ermesin 

Mah-ı tabansın Huda eksikliğin göstermesin 

II 

1 Böyle oldukça nevâl-i lütfün ile âşinâ 
Fikr-i dür-a-dür-ı hicrin hatıra gelmez şehâ 

2 Böyle oldukça dahıl-i sür-ı şehr-i şefkatin 
Vechi vardır taht-ı şevki eyler isen iddi'â 

3 Böyle oldukça Hümâ-yı evc-i şevk-ı sohbetin 
Yiimn-i ikbâlinle eyler kadrimi gerdün 'ala 


1 M 32b, Tl 19a, T2 48b, Ü69b. (başlık) -Tl, Tercı'-i bend M, Ü. 

(I) (2a) hayâlim : hayâlin T2. / olmadaydı : olmayaydı Tl . (4b) bahşende : bajışide Ü. 

(II) (la) ile : - M, olmaz Tl , ey meh Ü. (2a) dahil : mekin T2. (b) taht-ı şevki : inbisâtı T2 



192 


193 


4 Böyle oldukça şafa-yı ülfetinden behremend 
Leşker-i gam zat-ı pakimden ederler ihtifa 

5 Şâdmân etdi visalin bu dil-i nâlânımı 
Lutfunu gördüm boyumca ey meh-i burc-ı beha 

6 Âfıtâb-ı takatin cana zevale ermesin 

' Mâh-ı tabansın Huda eksikliğin göstermesin 

m 

1 Şevk-ı nûş-a-nüş-ı vaşlında gönül sultanımın 
Zevki vardır devletinde bu dil-i şâdânımın 

2 Kondu bâzü-yı dile nev-nüsha-i şeyh-i kerem 
Gitdi derd-i rencişi tâb-ı teb-i hicranımın 

3 Vefk-ı amalim muvaffak oldu vakt-i kutbuna 
S a ati geldi neşât-ı külbe-i ahzânımın 

4 Levhaşa'llah ahterim 'ulvî imiş gerdünda 
Bendesi etdi beni Hak sen şeh-i hübânımın 

5 Zerrece cevr ü c itab etmezsin aşla bendene 
Cürm ü noksanına bakmazsın dil-i nâlanımın 

6 Âfıtâb-ı takatin cana zevale ermesin 
Mâh-ı tabansın Huda eksikliğin göstermesin 

IV 

1 Olalı gönlüm hayalin ile cana aşina 

Reşk eder biganeler ahvalime ser-tâ-be-pâ 


(5a) Mihr-i ruyun şadman etdi yine dil-dâdeni T2. (b) beha : vefa T2. 

(IH) (2a) nev : bu Tl . (b) derd-i : derd ii M. tab-ı T2. / tâb : düzd T2. (5b) ü : - Tl , 

(IV, V) Terci-i bendin bu son iki bendi M, Tl, Ü'de yok; ancak IV. bendin yerine eksik bir 
bend yazılmış, V. bendin yeri ise boş bırakılmış. Bu bendi de en sona ekleyerek nüsha 
farklarını gösterdik. 


2 Bendeni ihya edelden şevk-ı vasim sevdiğim 
Öldü gitdi ğıbtadan bana rakıb-i bed-lika 

3 Sen boyu serv ile seımed eyleyip şevkim benim 
Min-ba'ad ayırmaya senden bizi Ban Huda 

4 Nice meftun o l m a yam rüyuna cana ben senin 
Nice kapılmaya gönlüm târ-ı zülfüne şehâ 

5 Yâd-ı mihr-i rüy un eyler yâdımı her rüz nür 
Meh cebinin fikri her şeb tire bahtjm rüşena 

6 Âfıtab-ı takaün cana zevale ermesin 
Mâh-ı tabansın Huda eksikliğin göstermesin 

V 

1 Gülşene esdikçe geh bad-ı şabâ-yı kârger 
Böyle bı-tâb etmesin kâküllerini ser-te-ser 

2 Serv-kaddin eyleyip hıfz u hirâset feyz-i Hak 
Gülşen-i hüsnün hemişe eylesin şâd-âbter 

3 Ditresin üstüne hırsından sabâlar zülfünün 
Her kazana eylesin 'aşıkların gönlün siper 

4 Da’imâ Hak gül-ruhun lutfuyla handan eylesin 
Görmesin 'alemde zat-ı pakin aşla bir keder 

5 Zülf-i müşgîninle mihr-i rüyunu yâd eyleyip 
Sana her şeb Sâlim'in budur du'âsı tâ seher 

6 Âfıtab-ı takatin cana zevale ermesin 
Mah-ı tabansın Huda eksikliğin göstermesin 


194 


195 


(eksik bend) 

1 Dalma “uşşâka kârın lutf u ihsan u kerem 
“Âdetin ser-tâ-be-pâ âyîn-i eltâf u himem 

2 Şevk-ı nüş-a-nüş-ı vaşlın mâye-i “ayş u tarab 
Zevk-ı lutf u eltafın fersa-yı renc-i derd ü hem 


5 ' Mihr-i “âlem-suz-ı hüsnün cümleye pertev-fıken 

Meh cebinin nür u revnak-bahş-ı bezm-i “ayş u dem 

6 Âfitab-ı takatin cânâ zevale ermesin 
Mah-ı tabansın Huda eksikliğin göstermesin 

2 

Terkıb-i Bend 

Mefa'ılün mefâ c îlün fa'ülün 
I 

1 Diriğ ey tali'-i bed-kar u bi-dâd 
Dil zarım ki bir kez etmedin şad 

2 Diriğ ey çarh-ı bed-evzâ' u keç-rev 
Ser-a-ser etmedin bu zâra imdad 

3 Diriğ ey ahter-i pes-pâye vü şüm 
Ki sana ilimâdım etdin ifsâd 

4 Diriğ ey şule-i âh-ı sehergâh 

Ki etdin hân(ü)mân-ı şabn ber-bad 

5 Diriğ ey ârzü-yı tab'-ı pür-ğam 


(eksik bend) - T2.(la) u : - M,Ü. (2a) u : - M, Ü. (b) Zevk-ı : Zevk u M. / u : - Ü. (5b) nür u : 
nürÜ. (6) - Tl, Ü. 

2 M 33a, Tl 19b, T2 49b, Ü 70a. (başlık) -Tl, Gazel-i Tesdıs Berây-ı Matla 1 M. 

(I) (2b) zara : dara T 2. (3 - 4) M' de yer değiştirmiş. (3a) pes-pâye vü : pes-pâye-i M, T2. (4b) 
(ü) : - M, Tl, T2,Üy sabrı : şabr Tl. 


Beni su-yı ferah dan eyledin yad 

6 Diriğ ey nâle-i tab“-ı hazinim 
Zebanım hiç etmez misin azâd 

7 Diriğ ey feyz-i da'vat-ı sehergâh 
Beni etmez misin “alemde dil-şâd 

8 Kalır mı yohsa böyle bu dil-i zar 
Esîr-i kayd-bend-i dest-i efkar 

II 

1 Fiğ an ey rüzgâr-ı kîne-pırâ 
Beni etdin nedim -i bezm-i sevda 

2 Figân ey düşmen-i ehl-i ma'arif 
Melalim eyledin efzün hayfâ 

3 Figân ey bâ'iş-i tekdır-i hatır 
Bana anîde oldun hüzn-bahşâ 

4 Figan ey tlz-dest-i kar-ı hasret 
Tenim za“f ile etdin nalasâ 

5 Figan ey nâvek-endâz-ı dil-i zar 
Nişân-ı tîr-i hicr oldum ser-â-pa 

6 Figân ey pençe-i şir-i musibet 
Terahhum etmedin hiç bana kat“â 

7 Figan ey lücce-i pey-def-pey-i ğam 
Ğarik-i bahr-i ğam oldum dirîğa 

8 Beni dil-şâd u mesrur etmedin sen 


(6) - T2. (6a-7b) - Tl . (6b) inisin : inisin M . (7a) da‘vât : efğân T2. (II) (4b) tenim : beni T 1 , 
Ü. / nal : nâle M. 

(8a) dil-şâd u mesrür : mesrur u handan T2. 



196 


197 


Usandım haşılı suz-ı dilimden 
IH 

1 Figân kim hürd-bâzı-i mahabbet 
Bana oldu delîl-i küy-ı zillet 

2 Figan kim nale-i pey-der-peyimden 
Gözümden uçdu murğ-ı h v âb-ı rahat 

3 Figan kim eşk-i hün-âlüd-ı dilden 
'Arak-rîz oldu ruhsâr-ı şetaret 

4 Figan kim 'illet-i baht-ı bedimden 
Ser-a-ser eyledim perhiz-i ülfet 

5 Figan kim kalmamış bir cay-ı meTnen 
Dilin mülkün bütün etdim seyahat 

6 Figan kim tız-destdir kar-ı gamda 
Ser-a-pa taht-ı erbab-ı tabî'at 

7 Figân kim inbisât-ı hasret olduk 
Ciğer süz u derün hem-râb-ı ülfet 

8 Erer mi dil gülistân-i şafâya 
Kazâ-yı lutfu ecr-i mâ-mezâya 

IV 

1 Şikayet kim bu çarh-ı köhne-daman 
Yeni bir arzu etdi nümâyân 

2 Şikayet kim melal -i hatırımdan 
Perişanım perişanım perişan 


(III) (la) hürd-bâzı-i : hürd-bâzü-yı M, Tl. (b) kûy-ı zillet : -M. (3) -Ü. (5b) Dilin : Dilin 
T2. / bütün" : bundan M - (6a) destdir : destÜ. / gamda : gamdan M, Tl , Ü . (b) taht : baht M, 
Tl, Ü. (7b) u : - M. (7b) Ciğer süzân derün aiüd-ı mihnet T2. (8a) Erer : Ere M, Tl. 


3 Şikayet kim gönül der-fikr-i vuslat 
Hümâ-yı dil esir-i zülf-i hüban 

4 Şikâyet kim yine şad tüze dağım 
Derün-ı sinede etdim çerâğân 

5 Şikayet kim yine bir mest-i nazik 
Hevâsıyla derünum oldu viran 

6 Şikâyet kim çek-a-çekdir benimle 
Hemîn baht-ı 'adü-yı tab'-ı nalan 

7 Şikayet kim şikenc-i kakülünde 
Değil büy-ı vefa aşla hırâmân 

8 Yaman oldu meded hâlim kerem kıl 
Yetişdir câm-ı vaşlın def -i gam kıl 

V 

1 Benim ol aşık-ı mahzün-ı dil-gır 
K’olunmaz süzişim takrir u tasvir 

2 Benim ol 'aşık-ı bî-bak ü perva 

Ki ser-cümle revemakdan gözüm sir 

3 Benim ol c aşık-ı bed-baht u na-kâm 
Beni sana ki 'âşık etdi takdir 

4 Benim ol ‘aşık-ı ser-mest ü rüsvâ 
Dil-i zânm ki nalem etdi tekdir 

5 Benim ol = âşık-ı na-çâr u şeyda 
Ki kat' â olamaz zahmıma tedbir 


(IV) (4a) dağım : dağla M,Ü. (b) etdim : etmiş Tl, etdi T2. (5a) mest : mest ü Tl, (7a) 
kakülünde : kâkülüne M. (8b) cam : câh M, Tl , lutf T2. / ğam : ni'am M. 

(V) (la) u: - T1,Ü. (2a) ü : - M. (3b) takdir : tekdir Tl . (4-5) M'de yer değiştirmiş. (5b) 
zahmıma : rahmime M, Tl . 



198 

6 Benim ol 'aşık-ı ser-defter-i ‘aşk 
Ki zatım görse Kay s eylerdi tevkîr 

7 Benim ol ‘aşık-ı sevda-karınin 

Ki bir dem etmedim hidmetde taksir 

8 Figânım dehri tutdu Kâf-ta-Kaf 
Terahhum et bana insaf insaf 


1 Eya müjganı cana dal hançer 
Nigâkı 'aşıkana dal hançer 

2 Eyâ mağlûb-ı istiğnâ-yı gamze 
Be-her nazı cihâna dal hançer 

3 Eyâ pür-çın-i ebrü-yı gariban 
Heme vazT dilâna dâl hançer 

4 Eya engüşt-hilâl-i dest-i pâki 
Hemışe bendegana dal hançer 

5 Eya zülf-i hamı bl-kayd u perva 
Hemın üftadegana dal hançer 

6 Eya cellâd-ı çeşm-i hûn-feşanî 
Dilana râyegâna dal hançer 

7 Eya her üstüh v ân-ı Salima'ya 
Garım ü bî-bahâne dâl hançer 

8 Meded müjganını ser-tîz eyle 
İşin rast et helakim tiz eyle 

(8a) Figânım : Figân kim M. / -tâ- : -ber- Ü . 

(VI) (3b) vafi'ı : vasfı Ü. (4a) Eyâ dest-i latif- i mâhsâsı M, Ü, Eyâ dest-i nazîf-i mâhsâsı Tl . 

(5a) u : T2. (7a) üstüh v ân-ı Sâlimâ'ya : üstüh v ân-ı Sâlim'ıne M, Tl, üstüh v ânı Salimine 

T2. (7a) Garim : karim M, kadim Tl , karir Ü. 


199 


Tesdis Berây-ı Matla‘-ı ŞabrI 
Mefa'Ilün mefâ'îlün mefa'Ilün mefa'Iltin 


O mihr-i burc-ı nf atden gönül gördükçe azan 
Perişan olma ‘alemde yine sen zerre mikdan 
Be-her-şeb yad edip ah etme ey dil kâkül-i yari 
Cihanı bî-huzûr etdin nedir bu nâle vü zari 
Olur hadi reh-i maksûda bir gün hazret-i Bari 
Bu yad ellerde kalmaz damgâh-ı gam giriftarı 


Karîn-i iltifat olmaz der-i dil-berde ‘aşıklar 
Dürüğ-âmız güftar ile pürdür cümle sadıklar 
Kanı lutf u nevâzişler kanı ol va‘d-i sabıklar 
Yazıklar sana el-hâşıl be hey her-câyi yazıklar 
Olur hadi reh-i maksuda bir gün hazret-i Bari 
Bu yad ellerde kalmaz damgâh-ı gam giriftarı 


Neden layık ki a‘da dergehinde hep çerağ olsun 
Benim nar-ı firakı ile gönlüm dağ dağ olsun 
Bu vaz‘-ı na-pesendıden demem kim der-ferağ olsun 
Helak etmek ise kaşdı beni canan sağ olsun 
Olur hadi reh-i maksûda bir gün hazret-i Bari 
Bu yâd ellerde kalmaz dâmgâh-ı ğam giriftarı 


Huda kadirdir ‘uşşakın du'asını kabul eyler 


3 M 34b, Tl 21a, T251a, t) 73a. (başlık) - Tl, Müseddes T2. 

(I) (1) nf atden : behcetden M,Ü. 

(II) (3) nevâzişler : nevâzişger M. (4) el- : ve'l- Ü. 

(III) (2) nâr : yâr M. (3) kim : ki Ü. (4) beni : bizi T2. / cânân : cânâ M. 



200 


201 


2 Ğarîb ü derdmend kalmaz hemîşe böyle hâkister 

3 Olur bir gün bu dil elbet şafa-yı vuslata mazhar 

4 Görüşmeklik mukarrerdir olursa baht eğer yaver 

5 Olur hadi reh-i maksûda bir gün hazret-i Ban 

6 Bu yâd ellerde kalmaz dâmgâh-ı ğam giriftân 

V 

1 Gönül gitdi heva-yı zülfü sevdasıyla ol yârin 

2 ' Reh-i hicranda oldum ben perîşân-hâli dil-dânn 

3 Anarken âh edip Salim dilin bu hal -i düşvarın 

4 Teselli eyledi tab'ım bu beyti Şabri-i zârın 

5 Olur hâdı reh-i maksûda bir gün hazret-i Bârı 

6 Bu yâd ellerde kalmaz dâmgâh-ı ğam giriftân 

4 

Tesdis 

Mefâ'ılUn mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

I 

1 Diriğ 'alemde bir yâr-i kerem-mu' tadımız yokdur 

2 Pena bezminde nâ-çânz dile imdadımız yokdur 

3 Ser-â-pâ pür-ğamız ğamdan bizim âzâdımız yokdur 

4 Biz 'âşıklardanız cânâ bizim hiç şadımız yokdur 

5 Belâ dildendir ol dil-dâr elinden dadımız yokdur 

6 Gönüldendir şikâyet kimseden feryadımız yokdur 

II 

1 Ne denlü setr-i râz etse dil-i ser-mest ü nâ-huşyâr 

2 Yine elbette eyler anı bu süz u güdâz izhâr 

3 Gamınla künc-i hasretde ederken nâlemi tekrar 

4 Figânım güş edip her şeb şikâyet sanmasın dil-dâr 


(IV) (2) ü : -M, Tl. 

(V) (1) hevâ-yı zülfü sevdasıyla : olup zülfü hevâsı ile Tl , T2. / bevâ-yı : alıp M. 

4 M 36a, Tl 21b, T2 51b, Ü 73b. (başlık) - Tl, (Müseddes-i) Diğer T2. 

(I) (4) ‘âşıklardanız : ‘aşk-âlüdeyizÜ.(II) (1) denlü : rütbe Tl, T2. /ü na- :-M.(2)Yine 
elbette eyler anı : Yine elbette eder anı M, Anı elbet yine eyler T2.(3) Gamınla : Gam ile T2. / 
nalemi : nâlemiz T2. (4) her şeb : böyle T2./ dil-dâr : ağyar M. 


5 Bela dildendir ol dil-dâr elinden dadımız yokdur 

6 Gönüldendir şikâyet kimseden feryadımız yokdur 

m 

1 Bu bâzâr-ı mahabbetde dem-â-dem gerçi bî-südum 

2 Tehî-dest-i nevâzişkâr-ı keff-i ni'met ü cüdum 

3 Bi-hamdi'llâh ki 'uşşâkı içinde ben de ma' dudum 

4 Ne denlü cevr ederse eylesin ben yine hoşnudum 

5 Bela dildendir ol dil-dâr elinden dadımız yokdur 

6 Gönüldendir şikâyet kimseden feryadımız yokdur 

IV 

1 O gül-ruhsâr Leylî'ye olup Mecnûn-ı bî-sâmân 

2 Sezâ olsam gülistan içre bülbüller ile nâlân 

3 Bahar eyyamı faşl-ı goncada eyler iken seyrân 

4 Görüp çâk-i girlbanım tenük-dil olmasın cânân 

5 Belâ dildendir ol dil-dâr elinden dadımız yokdur 

6 Gönüldendir şikâyet kimseden feryadımız yokdur 

V 

1 Perîşân-târ ederse nola hergiz dilleri gamda 

2 Veli bend eyleyen dildir yine Salim o perçemde 

3 Ne denlü cevr ile olsa bu dil eyyâm-ı matemde 

4 Şikâyet eylemem bir veçhile andan bu 'âlemde 

5 Belâ dildendir ol dil-dâr elinden dadımız yokdur 

6 Gönüldendir şikâyet kimseden feryadımız yokdur 

5 

(Müseddes-i) Dîger 
Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'iliin 

I 


(III) (2) keff : güft M, Ü. (3) 'uşşâkı : ‘uşşâkân M. (4) denlü : rütbe T2. / cevr : devr M 

(IV) (3) eyyamı : eyyam Tl . 

(V) (2) Yine dildir dili bend eyleyen Salim o perçemde Tl, T2. (3) denlü : rütbe Tl. 

5 - M, -T1.T2 52b, -Ü. 



202 


203 


1 Eşiğinde 'âşık-ı bı-çare Ölmüş ölmemiş 

2 B ir bakar mı ana ol mekkare ölmüş ölme mi ş 

3 Fanide etmez ğarîb ü zara ölmüş ölmemiş 

4 Derdmendlerden ne haşıl yâre ölmüş ölmemiş 

5 İşte ben öldüm kerem eyle dedim dedi o yâr 

6 Hacetim mi bir gedâ bi-çâre ölmüş ölmemiş 

II 

1 Derdimi 'arz eyledim bir şeb o yare bı-karâr 

2 Haylice yandım yakıldım firkatinden şu'levar 

3 Eyledim bir bir fetıl-i dâğ-ı hicrin aşikâr 

4 Payına düşdüm netice eyledim feryâd u zar 

5 İşte ben öldüm kerem eyle dedim dedi o yar 

6 Hacetim mi bir gedâ bi-çâre ölmüş ölme mi ş 

m 

1 Hîç o hünîden bafia şefkat tekaddüm etmedi 

2 Kaldı gitdi dil visaliyle tena“um etmedi 

3 Bir mahall ile reca etdim terahhum etmedi 

4 'ArZ-ı hal etdim bana bir kez tekellüf etmedi 

5 İşte ben öldüm kerem eyle dedim dedi o yâr 

6 Hacetim mi bir gedâ bı-çâre ölmüş ölmemiş 

IV 

1 Cüy-ı eşke bâd-ı ahım ile imdâd eyledim 

2 Göz yaşıyla reh-güzârın seyl-i bl-dâd eyledim 

3 Şerh edip hal-i derünum âh u feryâd eyledim 

4 Gamzelerden pâdişâh-ı hüsnüne dâd eyledim 

5 İşte ben öldüm kerem eyle ded im dedi o yâr 

6 Hacetim mi bir gedâ bi-çâre ölmüş ölmemiş 

V 


3 Bilmedi gitdi nedir 'alemde tertib-i vefa 

4 Etmiyor te°şlr aşla bir niyaz ile reca 

5 İşte ben öldüm kerem eyle dedim dedi o yâr 

6 Hacetim mi bir geda bı-çâre ölmüş ölmemiş 

6 

Tesdıs 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ilün mefâ'ilün 

I 

1 Verip nakd-i dili bir dil-ber-i nazik-hıram aldım 

2 Bi-hamdi'llâh ki gönlümden bu yüzden intikam aldım 

3 Sabadan vakt-i teşrifin sorup bir bir peyam aldım 

4 Durup râhında dil-berden muradımca meram aldım 

5 Açıldı ‘akd-i bahtım c âlem-i dünyâda kam aldım 

6 Bi-hamdi'llâh o şâh-ı mülk-i behcetden selâm aldım 

II 

1 Olup zenclr-i zülfünde o rnahın vâlih ü hayran 

2 Cünün-ı ‘aşk ile oldum cihana şöhre-i devran 

3 Gezerken reh-güzârında anın bî-şabr u bı-sâman 

4 O la‘l-i şekker-efşânıfi olup ikramına şayan 

5 Açıldı ‘akd-i bahtım ‘âlem-i dünyâda kam aldım 

6 Bi-h am di'llâh o şâh-ı mülk-i behcetden selam aldım 

m 

1 Bilinmezken bilip ben bendesin âh u enînimden 

2 Nigeh-sâzende-i lutf oldu âvâz-ı hazinimden 

3 Bu rütbe lutfu ummazken o yâr-i meh-cebînimden 

4 Bu gün ikramını gördüm boyumca nazeninimden 

5 Açıldı ‘akd-i bahtım ‘âlem-i dünyâda kâm aldım 

6 Bi-hamdi'llâh o şâh-ı mülk-i behcetden selâm aldım 


1 Derdine bir çare var mıdır derinde Sal i ma 

2 Sen etdikçe lütfün eyler ol zâlim cefâ 


6 M 35b, Tl 22a, T2 53a, Ü 74a. (başlık) - Tl , Müseddes-i Diğer T2 
(I,n,III,IV,V-5) ‘akd-i bahtım : ‘ukde-ı baht M, Tl . 

(I,n,III,IV,V-6) şâh-ı miilk-i behcetden : şâh-ı taht-ı behcetden Tl , yâr-i nazeninimden T2. 

(II) (1) zencır : teshir Tl . (3) Gezerken : Giderken Tl . (4) efşânın : efşânın M. 

(III) (1) n : - M. (3) rütbe lutfu ummazken : lutfu ummaz iken ben T2. 


(V) (2) : nüshada boş bırakılmış. 



204 


205 


IV 

1 Nedım-i bezm-i hâşü'l-hâş iken ben meclis-i gamda 

2 Ğam-alüde yatarken pister-i endişe vü hemde 

3 Bu evkât-ı kederde bu ğam-ı eyyâm-ı matemde 

4 Kapanmışken bana bâb-ı telattuf bezm-i "âlemde 

5 Açıldı "akd-i bahtım 'âlem-i dünyâda kâm aldım 

6 Bi-hamdi'llâh o şâh-ı mülk-i behcetden selâm aldım 

V 

1 Görüp kuyunda gaitan bu dil-i üftân u pâ-mâlim 

2 Cebinimden bilip bezm-i visale olan ikbâlim 

3 Şikeste hatırım aldı ele cânân sorup hâlim 

4 Seza sığmazsa kendi kendine câmm benim Salim 

5 Açıldı "akd-i bahtım c âlem-i dünyâda kâm aldım 

6 Bi-hamdi’llâh o şâh-ı mülk-i behcetden selâm aldım 

7 

Tesdıs 

FâGlâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

I 

1 Sinesinde 'âşıkıfi râz-ı nihanın kim bilir 

2 Bestedir gencınesi nâm u nişanın kim bilir 

3 Nüsha-i mihr U mahabbet dastânm kim bilir 

4 Hâlini künc-i gamında "âşıkânın kim bilir 

5 Gitdi dil zülf-i hevâsıyla mekânın kim bilir 

6 Bir Hümâ’dır çıkdı elden âşiyâmn kim bilir 

II 

1 Kaddimi etdi hayal-i kâkül-i dil-ber dü-tâ 

2 Rü-siyâh etdi beni baht-ı siyâh-ı bi-vefa 


(IV) (2) endişe vü : endişe-i Ü. / vü hemde : rehde M# 

(V) (1 ) küyunda : kendine M . / u : - M, Ü . (4) kendi kendine : kendü kendüye Ü . 

7 M 36b, Tl 22a, T2 53b, t) 74b. (başlık) - Tl, (Müseddes-i) DîgerT2. 

(I) (l)‘âşıkın : 'âşıkM. /nihânm : nihânıTl. (2) nam u nişanın : râz-ı nihanın M. (4) 
‘âşıkânm : ‘âşıkânın T3. 


3 Rüy u zülfün yâd etdikçe be-her şubh u mesa 

4 Asumana olsa peyveste benim ahım seza 

5 Gitdi dil zülf-i hevâsıyla mekânın kim bilir 

6 Bir Hüma’dır çıkdı elden âşiyâmn kim bilir 

m 

1 Mü-şikâfân-ı sır-ı her târ-ı evtâr-ı niyâz 

2 Eylemez ağyâr edince nağme-i efğâna âz 

3 Karığı gülşengehdedir bi lm em "aceb ol serv-i nâz 

4 Kim düşüp payına ben de eylesem bir keşf-i raz 

5 Gitdi dil zülf-i hevâsıyla mekânın kim bilir 

6 Bir Hümâ’dır çıkdı elden âşiyâmn kim bilir 

IV 

1 Çîn seher gehvâre-i gül-bünden etdikde kıyam 

2 .Eyler isen ey sabâ sen küy-ı dil-dâra hıram 

3 Çın-i zülfünde bulandan gönlümü budur recâm 

4 Damenin büs eyleyenler eylesin benden selâm 

5 Gitdi dil zülf-i hevâsıyla mekanın kim bilir 

6 Bir Hümâ’dır çıkdı elden âşiyâmn kim bilir 

V 

1 Olalı dil ğamze-i cânâne ile âşinâ 

2 Eyledi benden karar u şabr u ârâmım cüda 

3 Böyle imiş çün mukadder hü km -i fermân-ı kazâ 

4 Cüst ii cüdan fariğ ol deşt-i talebde Sâlimâ 

5 Gitdi dil zülf-i hevâsıyla mekânın kim bilir 

6 Bir Hümâ'dır çıkdı elden âşiyâmn kim bilir 

8 

Tesdıs Beray-ı Matla'-ı Nabî Efendi 


(II) (3) Rüy u : Rüy M, Tl. (III) (1) sır : mihr M. (2) ağyar : ağaz Tl, T2.(3) serv-i naz : 
süd-baz Tl. (4) düşüp : varır M, Ü, varıp Tl . / eylesem : etsem M, Tl, Ü. / bir : anın M, Tl, 
ana Ü . 

(IV) (1) seher : sabah Tl . 

(V) (1 ) dil : ol Tl . (4) ü : - M , T2, Ü . / deşt : dest Tl . 

8 M 35a, Tl 22b, T2 54a, Ü 71b. (başlık) - Tl, (Müseddes-i ) Diğer T2. 



206 


207 


Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 
I 

1 Kimse bilmez hâlet-i 'aşkın dil-i viranenin 

2 Mestler anlar hemân keyfıyyetin mestânenin 

3 Sırr-ı 'aşka vâkıf olmaz dikkati bigânenin 

4 Setr-i râz eyler dehânı 'aşık-ı divânenin 

5 Râz-dârân olsa râzın söylemez cânânenin 

6 ' Çı kma dı gitdi dehânından haber pervanenin 

E 

1 Ey gül-i revnak-fezâ-yı gülsitân-ı hüsn ü an 

2 Dergehinden olmasın bigâne böyle bendegân 

3 Gül açıl 'uşşâk-ı zân eyle yek-ser şâdmân 

4 Şaklayıp raz-ı derünun etme bizlerden nihan 

5 Raz-daran olsa razın söylemez cânânenin 

6 Çıkmadı gitdi dehânından haber pervanenin 

IH 

1 Lutf u ihsan u kerem kıl ey şeh-i 'âli-himem 

2 Geh telâkî-i visalin ile edip def-i gam 

3 Gel kudümun ile eyle hanemi bâğ-ı İrem 

4 Ta'ne-i ağyardan etme hazer ey ğonca-fem 

5 Râz-dârân olsa râzın söylemez cânânenin 

6 Çı km adı gitdi dehânından haber pervanenin 

IV 

1 Ey Hüma-yı aşiyân-ı hüsn ü an u zıb ü fer 

2 Âşinâya böyle bigâne revişden kıl hazer 


(I) (1) viranenin : divanenin T2. 

(E) -T2.(l) giil-i : gönül M,Ü.(2) dergehinden : dergehinden Tl, Ü. (3) eyle : eyleme M./ 
şâdmân : şâdân M. (4) derünun : derünun Ü . 

(XIX) (l) ‘alî : şehr-i T2. (2) telâfi : mülâki Tl . / edip : eyle T2. (3) Mısra bütün nüshalarda 
"Korkma ağyâr-ı bedimden sen şakın ey ğonca-fem" şeklindedir, ancak Ü'nün kenarında 
metne aldığımız gibi düzeltilmiştir. 

(IV) (2) kıl :etM,T2. 


3 Geh nihânî müjde -i vaşlınla et def-i keder 

4 Böyle bil kim haşılı ey verd-i gülzâr-ı hüner 

5 Râz-dârân olsa razın söylemez cânânenin 

6 Çıkmadı gitdi dehânından haber pervanenin 

V 

1 Âteş-i 'aşka yanarken dem-be-dem şeydâ-yı 'aşk 

2 Salimâ elbette eyler yine ol ihfâ-yı 'aşk 

3 Ta ezelden böyle kurmuşdur bunu danâ-yı 'aşk 

4 Vechi vardır kimse bilmezse nedir kâlâ-yı ‘aşk 

5 Raz-daran olsa razın söylemez cânânenin 

6 Çıkmadı gitdi dehânından haber pervanenin 

9 

Tesdıs Berây-ı NâTl-i Antakı-zâde 
Mefa'îlün mefa'îlün mefa'Ilün mefa'ılün 

I 

1 Kudüm-ı mevs im -i nev-rüz ile dil neşve-yâb olsa 

2 Bir elde sâğar-ı halet-fezâ-yı pür-şerâb olsa 

3 Bir elde dest-i yâr-i nazik ü şîrîn-hitâb olsa 

4 O meh de yâr-i ğâr-ı 'âşık-ı pür-ıztırab olsa 

5 Güzel kıymet-şinas-ı hüsn olup 'âlı-cenâb olsa 

6 Sebük-rüh u güşâde-meşreb ü ehl-i hicâb olsa 

II 

1 Diriğ ey dil bu gülzâr-ı cihan-ı behcet-efzâda 

2 Bahâr-ı 'ömrümüz geçdi dahi dil ‘aşkdan azâde 


(3) müjde-i : müjenle M. (4) 

(V) (1) dem-be-dem : Salimâ T2. (2) Yine ol bı-çâre eyler dem-be-dem ihfâ-yı c aşkT2. (4) 
bilmezse : bilmez M. 

9 M37a, Tl 23a, T2 54b, Ü 72a. (başlık) - Tl, (Müseddes-i ) Diğer T2. 

(IJI JII,IV,VI- 6) u : - M, Tl , Ü. / ü : -M. Tl. 

(I) (1) kudüm : kudümun M.(3)ü : - M,T1,Ü. 

(II) (2) azade : sâde T2. 



208 


209 


3 Hezârasâ ser-ağaz etmedim şad hayf feryada 

4 Muh assai yok murâdımca benim bir gonca dünyada 

5 Güzel kıymet-şinâs-ı hüsn olup ‘alî-cenab olsa 

6 Sebük-rüh u güşâde-meşreb ü ehl-i hicâb olsa 

III 

1 Olunca bir mehe dil-beste mümtaz-ı cihan olsa 

2 Zarif u ‘akil ü dana-yı şüh-ı dil-sitan olsa 

3 'Ne kayd-ı renciş ü derd-i rakîb-i bed-zeban olsa 

4 Ne ol hem-ülfet-i ağyâr-ı endîşe-resan olsa 

5 Güzel kıymet-şinâs-ı hüsn olup 'âlî-cenâb olsa 

6 Sebük-rüh u güşade-meşreb ü ehl-i hicab olsa 

IV 

1 Netice olmayınca hüsnü gibi hulku müstahsen 

2 Kapılma gördüğün her şüh-ı gül-ruhsâra ey dil sen 

3 Budur semt-i mahabbetde hemlşe ‘âşıka ehven 

4 Ki bu nükte bilindi N a irin bu beyt-i pâkinden 

5 Güzel kıymet-şinâs-ı hüsn olup ‘âlî-cenâb olsa 

6 Sebük-rüh u güşade-meşreb ü ehl-i hicab olsa 

V 

1 Tenezzül etmeyip yâr ülfete ağyar ile bir dem 

2 Cihan mülkünde benden ğayn ana olmasa mahrem 

3 Kerem kılsa açılsa ğoncaveş ol yâr-i nâzik-fem 

4 Haya etse cefa etmekliğe ol 'âşıkından hem 

5 Güzel kıymet-şinas-ı hüsn olup 'ali-cenâb olsa 

6 Sebük-rüh u güşade-meşreb ü ehl-i hicab olsa 

VI 

1 Gönül bir âfet-i dün-meşreb ile etmese ülfet 


(3) Ser-ağaz etmedim gitdi hezârâsâ vü feryada M, Tl , Ser-âğâz etmedim gitdi hezâri ah 
feryada Ü . (4) gonca : mâh M . 

(III) (2) 1i : - Ü. / dana-yı : dana vü T2. (3) kayd-ı : kaydu M./ü : - M, T2,Ü. 

(IV) - M, Tl , Ü. (1) âfet : dil-ber M. / etmese : etmeye T2. (3) çevri etmese ‘uşşâka : ‘uşşâka 
cevr etmese T2. (4) hastret-keş-i : lıasret-keş ü M. 

(V) - Tl, T2. (4) etse : ile M. 


2 Dil-i şeydâya Sâlimveş cihanda vermese zahmet 

3 Tabî'at-gîr olup cevr etmese ‘uşşâka ol âfet 

4 Muhaşşal ey dil-i hasret-keş-i bi-tâb u bi-tâkat 

5 Güzel kıymet-şinas-ı hüsn olup ‘ali-cenâb olsa 

6 Sebük-rüh u güşade-meşreb ü ehl-i hicab olsa 

10 

Tesdıs Berây-ı Matla'-ı Meşhur 
Fe'ilâtün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 
I 

1 Bâğ-ı ‘âlemde gönül ser-keş olur her dil-ber 

2 Merhamet eylemez ‘uşşâka ser-â-pâ hüblar 

3 Eylemez zâr u nizâr-ı dil-i ‘uşşâka nazar 

4 Boşuna ‘aşık-ı bi-çâreler efğân eyler 

5 Güle güş etdiremez yok yere bülbül inler 

6 V arak-ı mihr ü vefayı kim okur kim dinler 

- II 

1 DUnyeden resm-i mürüvvet ne 'aceb dür oldu 

2 Dâmen-i ğonca-i kam-ı dile harlar toldu 

3 Çarh keç-revligin etmekde kemâlin buldu 

4 Bilmeziz kim eşer-i âh u figâna n'oldu 

5 Güle güş etdiremez yok yere bülbül inler 

6 Varak-ı mihr ü vefayı kim okur ki m dinler 

IH 

1 Fikr-i ruhsânn ile nâle vü efğân etse 

2 Ğoncaveş hasret ile çak-i girîbân etse 

3 Dideden jale gibi eşkini efşan etse 

4 N âle-i mutnb-ı vuslat ile elhân etse 


10 M 38a, Tl 23b, T2 55b, Ü 72b. (başlık) Tesdıs Berây-ı Meşhur M, Tl, 
(Müseddes-i) Diğer T2. 

(I) (1) gönül : dilâÜ. (3) u : - Tl, Ü. / ‘uşşâka : ğamgıne T2. 

(II) (3-4) T2'de yer değiştirmiş. (4) U : - M. 

(III) (1) ruhsânn : ruhsan T2. / nâle : nâliş T2. (3) jale gibi : dür-şıfat M, Tl , şaff-ı dür-ı Ü 
I eşkini efşân : eşkini ger efşân Tl. (4) mutrib :matlab M, Tl, T2. 


210 


211 


5 Güle güş etdiremez yok yere bülbül inler 

6 V arak-ı mihr ü vefayı kim okur kim dinler 

IV 

1 Ne 'aceb 'aşık-ı bî-çâreye ihsan etmez 

2 H aber-i vaşlı ile gâhice şâdan etmez 

3 Gül gibi bülbülünü hurrem u handan etmez 

4 Şad diriğ vaşlına gül bülbülü şayan etmez 

5 ' Güle güş etdiremez yok yere bülbül inler 

6 Varak-ı mihr ü vefayı kim okur kim dinler 

V 

1 Salimâ murğ-ı seher vuslata şayan mı değil 

2 Yohsa pervane-i şerri -i ruh-ı canan mı değil 

3 Şeb ü rüz âteş-i 'aşkı ile süzan mı değil 

4 O da bir bülbül-i hoş-şavt-ı gülistan mı değil 

5 Güle güş etdiremez yok yere bülbül inler 

6 Varak-ı mihr ü vefayı kim okur kim dinler 

11 

(Müseddes-i) Diğer 
Mefâ'ilün fe'ilatün mefâ'ilün fe'ilün 

I 

1 Derüni 'aşık olan tâlib-i vefa olmaz 

2 Mahabbet ehline blm-i ğam-ı cefa olmaz 

3 Esır-i derd ki ber-râhat u safa olmaz 

4 Firaş-ı 'aşka düşen zara hiç şifa olmaz 

5 Gamınla hasta olan dillere deva olmaz 

6 Ümîd-i sıhhat eden sana mübtela olmaz 

n 


(IV) (1) ihsan : efğân T2. (3) bülbülünü : bülbülü M. / ü : - Tl . 
(V) (3-4) Tl'de yer değiştirmiş. 

11 - M, - Tl, T2 56a, -Ü. 


1 Şikenc-i zülfünü ol dil ki eylemiş mesken 

2 Görünmez ana cihan olsa her taraf gülşen 

3 Harâb-ı 'aşkına şıhhatden özge yok düşmen 

4 Tabibe söyle ki el çeksin ol bela-keşden 

5 Gamınla hasta olan dillere deva olmaz 

6 Ümîd-i şıh h at eden s ana mübtela olmaz 

m 

1 Mahabbetim sana ta'bîr olur mu hiç kabil 

2 Derinde bendeni kemter gedâ-yı ednâ bil 

3 Feda durur sana canım yolunda el-hâşıl 

4 Helak olursa da 'aşkınla razıyız bu dil 

5 Gamınla hasta olan dillere deva olmaz 

6 Ümîd-i şıh h at eden sana mübtela olmaz 

IV 

1 Hakikat üzre seven h v âhiş-i visal etmez 

2 Derün-ı pâkini bı-hüde pür-melâl etmez 

3 Derinde h v ân-ı visali dil ihtimâl etmez 

4 Çeker cefanı gönül merhamet hayâl etmez 

5 Gamınla hasta olan dillere deva olmaz 

6 Ümîd-i sıhhat eden sana mübtela olmaz 

V 

1 Kapıldı gönlümüz ol şüha olduk efgende 

2 Yer etdi kâr-ı mahabbet yeri ile bende 

3 Şu rütbe etdi eser mihr ü ülfetin tende 

4 Netice Sal im i' güftârm eyledi bende 

5 Gamınla hasta olan dillere deva olmaz 

6 Ümîd-i sıhhat eden sana mübtela olmaz 

12 

Tahmis Berây-ı Gazel-i 'ismeti 


12 M 38b, Tl 24a, T2 56b, Ü 75a. (başlık) - Tl, Tahmis Beray-ı 'İsmeti M 
Tahmis T2. 



212 


213 


Mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün 
I 

1 O kim gülzâr-ı hüsnün her dırahtın müntehâ eüniş 

2 Nihal-i kamet-i 'uşşakı derd ile dü-tâ etmiş 

3 Deme yad eyleyip Leyla'yı Mecnün’a cefâ eüniş 

4 O dem üstad-ı hikmet vaz‘-ı kânün-ı vefa etmiş 

5 Mahabbet kanna nakş-ı cefadan ibtidâ eüniş 

II 

1 Edip bünyân tâk-ı zer-nigar-ı kaşr-ı ebdanı 

2 Mu'allâ-pâye etmiş şun'-ı Hak envâ'-ı insanı 

3 Bu tertibe sözüm yokdur te'âla'llâh zihı Bani 

4 Güzel tarh eylemiş üstâd-ı kudret hâne-i canı 

5 Şeh-i 'aşka münâsib bir makam-ı dil-güşâ etmiş 

III 

1 Gözümden dahi pinhân eyler iken çeşm-i fettanın 

2 Hayalimden bile şaklar iken her lutf u ihsanın 

3 Kaza nüş eyleyince badeden bir câm-ı rahşânın 

4 Gönül mestane faş etmiş nigâb-ı germ ü pin hanın 

5 Meded ey ğamzekâr-ı naz 'afv eyle hatâ etmiş 

IV 

1 Erince mevsim-i 'işret çıkıp gül-geşt-i ezhâre 

2 Şalındı ol seriv-kad naz u reftâr ile gülzâre 

3 Edince cüybâra dlde-i 'ibretle nezzâre 

4 Dil-i mehcür gelmiş bezm-i meyde hâtır-ı yare 

5 Geçen ahvâli anmış geh şikâyet geh büka etmiş 

V 


(I) (1) hüsnün : hüsn Tl, hüsnün Ü. (2) ‘uşşakı : 'uşşak Tl . (3) Leyla'yı : Leyla'mı Tl . (5) 
cefâdan : cefada M . 

(II) (1) bünyân : bünyâdÜ'niin kenarında. (4) kudret : hikmet T2. 

(III) (3) badeden : badenin M, Ü, sevdiğim Tl . (4) etmiş : - M . / germ ü : geh M, gah Ü. 

(IV) (2) şalındı : şalınmış M,Ü. (4) gelmiş : çekmiş M. (5) ahvâli : ahvalin Tl. 


1 Ederken Sâlimâ gülşengeh-i fikretde reftan 

2 Bi-hamdi'llâh o gül-rüyun müyesser oldu dıdâıı 

3 Ne gam oldu bana reh-ber na'im-i hazrel-i Bari 

4 Huda'ya ‘İsmeti şad şükr ü minnet dâmen-i yari 

5 Ser-i ikba lim e çün sâye-i perr-i Hüma etmiş 


13 

Tahmis Berây-ı Gazel-i Fehmi El-merhüm 
Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

I 

1 Dem-be-dem fikr ederek kakül-i 'anbersâyı 

2 Dil-i sevdâ-zedem olmakda heva-peymâyi 

3 Beni Mecnün-reviş etdi görün o Leyla'yı 

4 Halka halka edip ol zülf-i 'abîrasayı 

5 B oynuma takdı yine silsile-i sevdayı 

II 

1 Dedi 'uşşâkının ey meh kimisi bi-perva 

2 Ruh-ı pür-tâbına hürşıd-i cihandır güya 

3 Anı güş eyleyip etdi kimi teslim amma 

4 E rm esin şubh-ı visale şeb-i hicrim cana 

5 Benzedirsem ruhuna mihr-i cihan-arayı 

III 

1 Bezm-i hasretde benim ney gibi her dem nâlan 

2 Nola bülbül-şıfat etsem heme şeb âh u figân 

3 Serdi-i bâd-ı firakınla eya cân-ı cihan 

4 Eylerim cüy gibi eşk-i firâvânı revan 


(V) (4) ü : - M. (5) perr : her Tl . 

13 M 38b, Tl 24 a, T2 57a, Ü 75b. (başlık) - Tl, Tahmıs-i Diğer T2, Tahmis 
Berây-ı Gazel-i Fehmi Ü. 

(I) (3) ol : o Tl . (4) zülf-i 'abîrasayı : zülf-i 'anberâsayı M, kâkiil-i ‘anbersâyı Ü . 

(II) (2) cihandır : cihan M. (3,4) - Tl . (4) hicrim : hicrin M, Ü. (5) ruhuna : ruhunda M. 


214 


215 


5 Der-kenar etmeğe sen serv-i semen-sımayı 

IV 

1 Olup ez-cân u gönül hak-i rehin hep dünyâ 

2 Olsa fermân-berin “âlem yeridir ser-tâ-pâ 

3 Efser-i hüsn ile sensin şeh-i iklım-i bahâ 

4 Halk-ı ‘âlem ne ‘aceb emrine ram olsa şeha 

5 Çekdi menşur - 1 melâhatda kaşın tuğrayı 

V 

1 Ney-i hameyle ne dem nağme-i şeh-nâz etse 

2 Medh-i gül-ğonca-leb-i dil-ber-i tannâz etse 

3 Kilk-i Salim gibi güftannı i' caz etse 

4 Her kaçan vaşf-ı leb-i ladine âğâz etse 

5 Fehmi söyletmez olur tüti-i şekker-hâyı 

14 

Tahmîs-i Diğer 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

I 

1 Ne yâre razını keşf et ne hod nihân eyle 

2 Lisân-ı hâl-i dili kale tercemân eyle 

3 Nezâket ile derün ‘âlemin beyan eyle 

4 N iy âz -ı vuslatı ol şuha bi-zeban eyle 

5 Edaya kadir isen ey gönül hemân eyle 

II 


m 

1 Başını hırkaya çek hem-çü gonca her yerde 

2 Kapı lma şöhrete şeb-nem gibi bu günlerde 

3 Bu reng-i rüyu temaşa edip gül-i terde 

4 Bekası n'olduğunu anla devletin serde 

5 Bahar mevsimi fikr-i dem-i hazân eyle 

IV 

1 Cihanda sen kimi etdin murâdca memnun 

2 Gedâ vü şeh gamın ile ser-â-sere dil-hün 

3 Dü rüz güldürür isen hezâr şeb mahzun 

4 Bu imtinân ile lütfün gerekmez ey gerdün 

5 Ne sen bize kerem eyle ne imtinân eyle 

V 

1 Döyer mi her ne kadar olsa renciş ü bârın 

2 Mihekk-i tecrübe ile cefada etvânn 

3 Hulûsun anlamak ister isen dil-i zann 

4 Çeker mi cân ü gönülden cefa vü âzârın 

5 Mahabbet ehlini çevrinle im tihan eyle 


1 Cihanda da üreme gelmesin diyen noksan 

2 Felekde çün meh-i nev olmasın müşâr-i benân 

3 Haz er ki şöhrete âfet diyor zemin ü zamân 

4 İzâr-ı pâkine zülfün nikâb edip her ân 

5 Verâ-yı ebrde mihr-i ruhun nihân eyle 


14 - M, - Tl, T2 57b, -U. 



216 


217 





Etdi şayan-ı lutf u cüd u ni'am 


Mekâtlb ü Mürâselât 

1 

12 

Sıhhat üzre gönül safa eyler 
Cümle ahbaba hep du'â eyler 


Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

13 

İsre-za ey keramet-endîşem 
Ba'de-zâ şeyh-i ma'rifet-pışem 

1 

Meclis-i pak-i ehl-i 'irfana 

Tekyegâh-ı celıl-'unvâna 

14 

Güş edip bunda biz meşihatiniz 
Ya ni teşrifiniz kerametiniz 

2 

Maye-i inbisât-ı devrana 
'Arşagâh-ı cemi' -i hullâna 

15 

Kıldık esb-i tabi' atı tahrik 
Eyledik bu vesikamız tebrik 

3 

Şevk-bahş-ı dil-i suhan-dâna 

Manzar-ı cümle-i cihanyâna 

16 

Hak mübarek ede kudümunda 
Her huşusun senin 'umûmunda 

4 

Âsitân-ı şerîf-i ikrama 

Ğıbta-fenna-yı lutf u in'ama 

-17 

Âsitanen himem ile tolsun 

Nice üftâdeler çerağ olsun 

5 

Çille-i her niyaz-ı dervişe 

Mâye-bahşendekâr-ı dil-rışe 


2 

Mektüb-ı Diğer 

6 

Mahfil-i ma'rifet-bisâtımıza 

Mâye-i ma-bihi'n-neşatımıza 


Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

7 

Şad hezaran ihtiram olunur 

Ya'ni 'arz-ı selam-ı tam olunur 

1 

Meclis-i reşk-i ravza-i hüra 
Mahfil-i ğark-ı kulzüm-i nura 

8 

Ede Bari vücudunu da'im 

Şahn-ı şıhhatde dâim ü ka'bn 

2 

Hâk-i pay-ı celıl-'unvana 
Âsitân-ı refî'atü'ş-şana 

9 

Sorar isen bu zarı sultânım 

Ey benim şeyh-i mekrümet- şanım 

3 

Gülşen-i bülbül-i dil-i zâra 
Merci' -i nale-i eşerkara 

10 

HaZret-i Hakk'a bin sena olsun 

Güşlar zikr ü şükr ile tolsun 

4 

Dergeh-i hak-i tütiya-eşere 
Makşad-ı nalekari-i sehere 

11 

Ki bizi eyleyip sezâ-yı kerem 

5 

Mecma'-ı iştiyak-ı ahbaba 


(başlık) - M, - Tl, T 58a, - Ü. 
1 -M,-Tl.T2 58a,-Ü. 


(12a) Sıhhat üzre olup gönül şala eyler T2. 
2 - M, -Tl, T2 58b,- Ü. 



218 


219 



Manzar-ı i‘tibar-ı elbaba 

19 

Müşkil imiş netice kar-ı firak 
Çekilir iş değil bu bar-ı firak 

6 

Ya'ni ol şâh-ı melek-temkîne 

Yüsuf-ı Mışr-ı hüsn ü tahsîne 

20 

Kime razım diyem bu ğurbetde 

Hâl müşkil derün hayretde 

1 

Biz hazâln-güşâ-yı ikbaliz 

Hidmet-âverdekâr-ı iclâliz 

21 

Ne nedimim ne ğam-güsârrm var 
Ne tahammül ne ihtiyarım var 

8 

Pay-mâliz rehinde gaitanız 

Hicr ile dil-şikest-i hicranız 

22 

Bir yanında hücüm-ı hicr ü cefâ 

Bir yanında firâk-ı şubh u mesâ 

9 

Levmekâr-ı firâk-ı ta yiniz 

Kef-katı'-i hezâr sikklııiz 

23 

Var iken bende ihtirâk-ı vatan 
Külhan olur gözüme hep gülşen 

10 

Pırehen-dirr-i şabr u aramız 

Mübtelâ-yı hezâr âlâmız 

24 

Bir deva bin ğam-ı firakım var 
Haşılı sana iştiyakım var 

11 

Olalı ben mukârin-i hicrân 

Oldu ‘alem bana bütün zindân 

25 

Dile fikri Sıtanbul’un toldu 

Gözüme haki tütiyâ oldu 

12 

Yüsufum görmeyip ruh u ânın 

Çâhdır bana câhı dünyânın 

26 

Başka başka firakı yaranın 

Beni pâ-mal kıldı ahzanm 

13 

Nişlesin dür olup bu bi-çâre 

Eğlenir midh atinle hemvâre 

27 

Her birinin muhaşşalı ferda 

Yeri vardır deründa ser-tâ-pâ 

14 

Kand-i vasfınla güyiyâ oldu 

Tüti-i medh-i dil-rüba oldu 

28 

Bâ-huşüş sen vücüd-ı muhteremin 
Mır-i 'alî-nijad-ı müftehamın 

15 

Seni söyler seni sena eyler 

Her ne söylerse rüz ü şeb yek-ser 

29 

“Alimallah iştiyakı gamı 
‘Âlemim teng eder ğumüm-ı demi 

16 

Dilde teşbihi nâm-ı pâkindir 

Firkatin ile sine-çâkindir 

30 

Ruhların yâd eyledikçe derün 
Olmada sine gülsitân-nümün 

17 

Tutuşur hâme-i bı hin -ta' bîr 

Süzişim etmek istesem tahrir 

31 

Fikr-i rüyufila sinemiz toldu 
Katra-i eşkimiz gül-âb oldu 

18 

Sana anlatma olmaya kabil 

Müte’eşşir şu rütbe ya'nı dil 

32 

Gayra olmaz rübüde el-haşıl 

Gayra bend olmayor efendi bu dil 



220 


221 


33 Cümle vaz'ın bana safadır hep 
Gayrisidir bana tenük-meşreb 

34 Cevr etdikde hep vefa görünür 
Gayrının lutfu hep cefa görünür 

35 B ana ğaynlar eylese tevkîr 
Tab'-ı zârım bana eder tekdir 

36 Ederiz deyü bana tev kır i 
Edeyorlar ziyade tekdiri 

37 Şovucakdır hele eda bunda 
Anı da bılmeyor belâ bunda 

38 Pe rv eriş bunda turfa turfa meniş 
Yakdı ateş gibi beni bu reviş 

39 Rüzgârın bu hali olmasa âh 
Firkat olmasa haşılı her gah 

40 Muttasıl vuslat olsa 'alemde 
Olsa cümle neşât her demde 

41 Hiç teselli-i hicr-i dldâra 
Kimseler bulmamış durur çâre 

42 Yine bilmez devayı tıb tolsa 
Derd-i hicrana bin tabib olsa 

43 Nedir âyâ 'ilâç hicrana 
Sorsa 'âşık bilir mi Lokmân'a 

44 Hele ben haste-i firâk oldum 
Şaranp hasretin ile sold um 

45 Yem-i firkat de kalmışım hala 
Bir şikeste sefineyim gûya 

46 Badban-dirr-i rüzgâr olduk 


Şahn-ı gird-âb-ı gamla zar olduk 

47 Muttasıl sâz-ı ülfet-i hicriz 
Sâz-bâzende-i 'illet-i hicriz 


48 Hak te' ala olup mu' in ü zahir 
Etmeye bu kederde bizi esir 

49 Büy-ı vaşlı bula meşam-ı firâk 
Şubh ola her sevâd-ı şâm-ı firak 

50 Hıfz edip Hak vücudunu her gâh 
Hafızın ola hazret-i Allah 

3 

Mektüb Zi-İstanbul Be-Mışr-ı Kahire Berây-ı 
Birâder-i Ma Ishak Efendi Der-ân Zaman ki 
Pedereş Kâzî-i Mışr Şude-büd 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 H âme-i ney-şe kerim etmededir sana müdâm 
İştiyâk-ı dil-i mahzun u firakı i'lam 

2 Ey şeh-i Mışr-ı belagat sana ez-cân ü derün 
' Arz-ı eşniyye eder bu dil-i hasret-efzün 

3 Evvel ol Yüsuf-ı hüsnün edelim istifsar 
Tab'-ı pakini anın hatmnı istihbar 

4 Gül-i tab'mı su'al cümleye takdim olunur 
Şad hezârân tuhaf-ı ed'iye ihda kılınır 

5 Kand-i vasfın dili bir tüti-i güya eyler 
Gül ruhun fikri anı bülbül-i şeydâ eyler 


3 M 27a, Tl 24b, -T2,Ü45a. (başlık) - Tl .{la) sana : Salim M. (b) u M, Ü. 
(2a) u : - M. (b) efzün : mahzun M, Ü. (4b) tuhaf-ı ed'iye : dıTa tuh fesi M, Tl. (5a) tüti : 
âyine Tl. 


222 


223 


6 

Medhin uzata dilim bülbül-i guya-manend 

Sözüm el-hâşıl ola her şeb-i yeldâ-mânend 

18 

Nice ezhar ile bu sineyi tezyin etdi 

Bâğ-ı cennet gibi şimdi anı şııîn etdi 

7 

Bi-kemalih yine bir müyufıu vaşf etmede dil 

Olmaya ey şeh-i evreng-i melahat kabil 

19 

Fikr-i ruhsârın ile bâğ-ı derünum cânâ 

Şad hezârân giil-i hoş-bülar edipdir peyda 

8 

Ger sorarsan ğam-ı hicran ile ahvâl-i dili 

Ey birader sana takrir edeyim mâ-haşalı 

20 

Dehenin fikri benim bu dil-i viranımda 
Goncalar haşıl eder sıne-i süzânımda 

9 

' Aşılıp nahl-i firakına senin etmede zar 

Murğ-ı ishâk ile oldum hele şimdi hem-kar 

21 

Olalı fikr-i lebine emelim nahli karin 

Eyledi meyvesini cümle kirâs-ı rengin 

10 

Nev-nihal-i dilim âzürde-i hicrânlıkda 

Farkı yok turra-i dil-berle perişânlıkda 

22 

Çeşminin resmi kaçan bu dile ‘azmi eyler 
Donanır gülşen-i kalbimde benim nergisler 

11 

Gülsitan-ı ğam-ı hicrinde dil etmekde hıram 

Güyiya oldu hezârın yerine kâdmakam 

23 

Her kaçan fikr-i binâgüşunu etsem derkâr 
Sinede yâsemenin bir gün eder dil ihzar 

12 

Gird-bâd-ı ğam-ı hicranın ile fulk-i sürür 

Kendini eyledi lımân-ı derünumdan dür 

24 

Dil ki gahîce hayal-i ham-ı kakül eyler 

Nice sünbülleri gülzar-ı derünumda açar 

13 

‘Ayşım evrakını bad-ı elem etmekde hazan 

Bağ-ı çarhda göreli dil ğam-ı derd ü hicran 

25 

Anıcak kâmet-i mevzünunu etdi cana 
Serv-i hemvâr-ı gülistanı o dem dil peyda 

14 

Şadef-i dıdede ger gevher-i zatın na-büd 

Anda amma ki hayâlin şeb ü rüzan mevcüd 

26 

Hat-ı ruhsânn ile dil ki ola cilve-nümâ 
Açılır gül gibi ol demde benefşe cânâ 

15 

Haşılı ateş-i hasret dile te = şir etdi 

Âh-ı can-süz-ı firakın beni dil-gir etdi 

27 

Ey birader dil-i mahzün bu resme ya‘nî 
Oldu bı-şekk ü güman bağ-ı bebiştin ‘aynı 

16 

Senden ayru o kadar h v âb ırağ oldu dile 

Seni iimmıd ederim lık anı ummam ki gele 

28 

Mevsim-i faşl-ı bahar u gül-i handan geldi 
Vakt-ı nev-rüz u dem-i ‘ayş-ı gülistan geldi 

17 

Bâg-ı cennet deseler sineye yârân sezâ 

Bâğban-ı ğam-ı alam-ı firakın zira 

29 

Sâye-i devlet-i teşrîf-i baharda yek-ser 
Sayeler şaldı cihan içre nahıllar yer yer 


e 


(18a) ile M. /sineyi : sinemi Tl .(19) - Tl .(b) hezârân : hezâr M. (20a) viranımda : 

divânemde M, viranemde Tl. (21a) ııahli : nahl M, Tl, Ü. (22a) resmi : resm Tl. (23a) 

(6a) uzata : uzatsa M. (b) ola her : her M. olsa Tl . (7a) Bi-kemâlih yine . Bana da bend Tl binâgüşunu : bün-i güşunu Tl . (25b) hemvâx-ı : hemvâre Tl . (26b) cana : her câ Tl . (27a) 
(8a) hicran : hicr M.(l lb) hezânn : hezârân Tl . / kâ'imakâm : kâhm-makam Tl . (12a) surur : behişün : cınânın Tl . (28a) fasl-ı : fasl u Tl .7 ti : - M, Ü. (b) vakt-i nev-ruz : ey birader M. 

ser-dâr Tl. (b) Kendini : Kendüyü Tl, Ü. (13b) ü : - M.(14b)ii : -Ü.(16a) ayru : artuk M, Tl. 



224 


30 Yüz verip sebzeye kühsar u zeminler şimdi 
Buldu 'âlem çemenistân ile zıver şimdi 

31 Gele şâyed deyü gülzâr-ı temaşaya seni 
Hep döşendi yine yollarda kumâş-ı çemeni 

32 Bülbülâna yine gülzar meta m açdı 
Lâleveş dâğ-ı mahabbetle derünun yakdı 

33 ' Serv-kadler salınıp naz ile gülşenlerde 

Bülbülâsâ dil-i 'uşşak ise süsenlerde 

34 Sü-be-sü seyr-i gülistan ede cümle yaran 
Cü gibi akmada anlar da temaşaya heman 

35 Şâh-ı güllerde hezâr nağme eder murğ-ı seher 
Güyiya hatır-ı 'uşşâkı teselli eyler 

36 Lâleler ise yakıp dâğ-ı derünun yer yer 
Güyiya şah-ı bahar yine çerâğân eyler 

37 H v âb girmez geceler nergis-i zânn gözüne 
Cebhe-fersâ olalım deyü ayağı tozuna 

38 O kadar dâd u sehâda geceler rüza şehâ 
Kadir ola ede idi ana kendini feda 

39 Giil-i ebrî ise ruhsârına haller yazmış 

‘ Arz-ı kâla-yı bahara o da kendin düzmüş 

40 Gülsitân içre bu zînet ile ol müstesna 
Gelin olmuş gideyor şâh-ı bahara güya 

41 Nahl-ı gül taht-ı revân olsa olurdu a la 
Bergleri ana yeşil örtüdür ey dil güya 

(30a) u • - M Ü .(3 la) gülzâr-ı : giilzâra T 1 . (b) yollarda : giilzâra Tl. (32a) gülzar : gülzâra. 
(33b) süsenlerde : şeb-büylarda Tl . (35b) 'uşşâkı : 'uşşak Tl . (37b) olalım deyü ayağı tozuna 
: olayım deyü ayağın yüzüne Tl . (38a) O kadar dad-ı sehâ gıce rüza şehâ M, U . (39a) 
ruhsârına : ruhsârını Tl . / haller : hal M. (b) kalaya : kâlada M. / bahâra : bahada Tl . (40a) ol 
: oM. (b) güya : şanemâÜ. (41a) revân olsa olurda a'lâ : zevâli olur ise ala M, revanı olur ise 
a'lâ Tl . (b) örtüdür ey dil gûya : örtü durur güya M, Tl. 


225 


42 Servler ki m nice zibiş ile pişinde turur 
Âlet-i sür nahil ârâyişin el-hak ki verir 

43 Şevk-ı sürî ile bülbüller ise ser-tâ-pâ 
Her biri nağmesini etmede yer yer icra 

44 Ney-zenasa da benefşe ana pey-rev olmuş 
Çalmağa hâzır olup ol dahi boynun eğmiş 

45 Nazar-ı lutfuna oldukça baharın mazhar 
Goncalar da açılıp hande eder ser-tâ-ser 

46 O kadar revnakı var şehr-i Sıtanbul'umuzun 
Her ad ım başına bir hüri yatar yolumuzun 

47 Vefk-ı kam üzre şafâ zevk ile 'işret bunda 
Ey birader şeh-i hübân ile ülfet bunda 

48 oldukça fezâ-yı çemene şubh u mesâ 

Yem ayağını oğar çâker-i ednââsa 

49 Ekseri ğayn şehir damen-i küha sığınır 
Yedi tağ şehrimizi serleri üzre götürür 

50 Şeh-i hübana şehâ taht u makarr İstanbul 
Meyi ederse ııola 'alem ki şafâsı pek bol 

51 Ey birader bu vilayet nice inkâr olunur 
Hâsılı âb u hevâsı hele ikrar olunur 

52 Ne güzel bazret-i Eyyüb'u temaşa amma 
Şır ü kaymağı da anın katı a'lâ amma 

(42a) ile : ede M. (b) nahil ârâyişin : nakil ârâyişini M. (44b) mısra M'de hatalıdır. / ol dahi : 
o da Tl . (45b) -ser: -pâ Tl . (46a) hüri : hür M. (b) bir : bin Tl . (47b) şeh-i : yine Tl . / ülfet : 

sohbet Tl .(48a) : <t4 M, Ü ö a! , Tl (kelime okunamadı) / çemene : çemen 

Tl . (49a) ğayn : ğayr Tl . (b) yedi tağ şehrimizi : şehrimizi yedi tağ M. (50) Metne alınan 
beytin bu şekli Ü'nün kenannda düzeltilerek verilmiş. Ü'de metin içinde " Ey birader şeh-i 
hübânlara taht İstanbul- Ne kadar h v âhişi var ise şafâsı pek bol" olarak tespit edilmiş; M ve 
TTde ise “ Ey birâder şeh-i hübânlara tahtİstanbul- Ne kadar h v âhişi varsa kola zevki pek 
bol" biçimindedir. (52) - Tl . / (a) Ne : Ki M. 



226 


227 


5 3 Lık kurbancı dilencileri adem paralar 

Yanılıp ehl-i safa seyre varırlarsa eğer 

54 Ey birader ferah-efzâ hele Kâğıd-hâne 
İnkıbazı giderir zevk verir insâne 

55 Lık okur yazar ile o da şimdi toldu 
Ya'ni anlar da safa ehline mâni" oldu 

56 Hele ne hâl ise anlar hutabâ yek-sere âh 
Hutbe ta" İlmi içtin seyre gelirler her gâh 

57 Her ağaç dibi hele minbere döndü el-hak 
Bu fezalar da cevâmi'e olupdur mülhak 

58 Şaf-be-şaf durdu hucât-ı çemenistân ana 
Cüdaki kurbağalar oldu mü'ezzin güyâ 

5 9 Nefes açmak hevesiyle kimi yırtdı h ülküm 
Kimi fatk oldu olup renc-i boğazla mağmum 

60 Galata Mevlevi-hânesi de güm-râh oldu 
Derviş 'Osman ile arayiş ü revnak buldu 

61 Tolmabâğçe ise yaran ile şimdi toldu 
O da teşrıf-i bahar ile şeref-yâb oldu 

62 Derviş 'Abdi'yle Beşiktaş ise cana amma 
O kadar buldu nümayiş ki olunmaz inha 

63 Hâme-i ney-şekerim ney gibi her dem şanemâ 
Hüsn-i şavt ile şarir ede ne dem ol güyâ 

64 Kar-ı nakşında şeha h v ace-i üstada hemân 


(53) - Tl . (54b) inkıbâfiı : ınkıbâfım Tl . (55a) o da : ol dahi Ü. (56a) yek-sere : yek-ser Tl . 
(57b) cevâmi'e olupdur : hemân câmi'e oldu Tl . (58a) durdu : durur u M. / hucât : cema at 
Tl. (b) cüdaki kurbağalar : yerdeki hayl-i zağan Tl . / oldu : idi M. (59b) olup : kimi M, TL 
(60a) de : - Tl . (b) revnak : zınet Tl . (62a) Beşiktaş ise Derviş ‘Abdi amma M, Ya Beşiktaş'a 
ise Dervış-i 'Abdi cana Tl . (b) buldu : verdi M, Tl . (63a) şanemâ : cana M, çâlâk Tl . (b) 
sarır : hazin M, Ü . / ede : ola M, Ü. / ol : - Ü .(64a) şehâ : hemân Tl./ hemân : mudam Tl . 


Kalemim etmede taldid be-her s a" at ü an 

65 FeyZ-i cân-bahşı nesim-i kerem-i haZret-i Hak 
Verdi çün rışe nihâlân-ı Hişâr'a revnak 

66 Nice bin al kirasıyla verip zıb ü baha 
Haşılı eyledi mahlukuna şad lutf u 'ata 

67 Taze nahlân-ı Çubuldu ise divân turmuş 
Şan selam almağa züvvânna hâzır olmuş 

68 Dem-be-dem ez-dil ü can olmada cebhe-fersâ 
H v âhiş-i büse-i payı ile anın derya 

69 Yar zevrakla gece yemde güzâran eyler 
İki canibe muhaşşal gümüş efşan eyler 

70 Ey birader dem-i ‘ayşına anın var mı sözün 
Gördü mü Mışr diyarında nazırini gözün 

71 Ya o T oplarönü kim cennet-i me'vâsâdır 
O da dünyada şeha misli bulunmaz câdır 

72 Üsküdar'a da sözün toğrusu var mı hem-ta 
Ba'zılar der deniz aşındır ol ah amma 

73 Geçemem bendeniz ol cây-ı ferah-efzâdan 
Lutfu çok haşılı anın hele ğayn cadan 

74 Gerçi dünyâda ferah zevk u şafâdır amma 
Bir yanım hâsılı eksik gibi sensiz cana 

75 Hazret-i Lutfi Efendi'ye du'âlar olunur 
Hem dahi Es' ad Efendi'ye senalar olunur 

76 Hem gözüm nüru Sa'Id'ime de da‘vat-ı beliğ 


(69a) Yar zevrakla : Ya zevrak ki M. Ya o zevrak ki Tl . / güzârân : güzerân M. (70a) anın : 
bunun Tl . (71b) şehâ : hele Tl . (72b) der 0 der ki Tl . / ol : o M, - Tl . / amma : illâ Tl . (73a) 
Geçemem bendeniz : Bendeniz geçemem M, Tl . / efzâ: âsâ M. (74a) u : - M, Ü. / şafâdır : 
şafâda Tl . (75 a) Lutfi : Lutf Tl. (b) Es' ad Efendi'ye dahi hem senalar olunur Ü. (76a) Hem : 
Benim M. 



228 


229 


Eylerim lutf u mürüvvet edip eyle tebliğ 

77 Büs edip destini rıf atli efendiye şehâ 
Bin hicâb ile hulüş-ı dilim eyle inha 

78 'Aybımı dâmen-i ‘afvifi ile mestür eyle 
Ey birader kerem et bu dili mesrur eyle 

4 

Mektüb-ı Dîger Zi-İstanbul Be-Mışr-ı Kahire-ra 
Der-an Vakt ki Peder-i Birâder-i Mâ İshâk 
Efendi Kazr-i Mışr Şude-büd ve Ân-râ Der-Mışr 
Be-peder-i Buzurgvâreş ebkâhu'llâhu te' âla ve 
'ammerehu bi'İ-'ömri't-tavil 

Fe'ilâtün fe'ilatün fe'ilün 

1 Dergeh-i 'adn-i berinâsâya 
Meclis-i bâğ-ı İrem-hem-tâya 

2 Matlab-ı kâfile-i eşvâka 
Makşad-ı hayl-i reh-i ezvâka 

3 Mahfil-i zât-ı ma'ârif-zâya 
Ya'ni mahdüm-ı dür-i yek-taya 

4 O ah-ı ‘ilm-i hüner-pîrâya 

O sadakatli himem-peymâya 

5 Hazret-i rüh-ı revân-ı cisme 
Ya'ni ol nür-ı şu'â'-ı çeşme 

6 Şad hezâran gül-i gülzâr-ı sena 
Bı-kıyâs ğonca-i hoş-büy-ı du â 


(76b) u : - M. / edip : ile M. (77a) Dâmenın büs ile rıf aüi efendiye şehâ M, Tl . (78a) 

‘Aybımı : ‘Ucbumu M. . , ■ w rs-u- 

4 M 29a, Tl 26a, T2 60a, Ü 47a. (başlık) Mektüb Zı-Istanbul Be-Mışr-ı Kahire 

Biraderan Vakt ki (?) Peder-i Birâder-i Mâ İshâk Efendi Kafiid Mışr M, - Tl , Mektub-ı. 

Dîger T2. (3a) za : zâ T2. (5) - M, T2. (a) cisme : çeşme Tl . (b) şu‘â‘ : şı'âr U. (6a) gulzar-ı : 
gülzâra Tl . / sena : du'a M.t). (b) du'â : şenâM.t). 


7 Der-i valasma işar olunur 
Hem hulüş-ı dilim isal kılınır 

8 Nicedir hâl-i şerif nice mizâc 
Bu taraf dan ederiz istimzaç 

9 Tarf-ı da' vata kıyam eyler dil 
Ez-derün sana selam eyler dil 

10 Da'ima sıhhat ü zevkde olasız 
'İzzet ü devlet ü şevkde olasız 

1 1 Gonca-i kamınızı Rabb-i 'ibâd 
Ede bad-ı ferah u zevkle güşâd 

12 Mihr-i rıf at ile dil-şâd olasız 
Ğam-ı şeb-beççeden âzâd olasız 

13 Muktezâ-yı hak-ı ülfet ya'ni 
Eser-i feyz-i sadakat ya'ni 

14 Taraf -i muhlisi eylerse su'âl 
Hamdü li'llah Kerimü'l-müte'âl 

15 Şehr-i şıhhatde bu gün şeh-kârız 
Leşker-i şevk-ı deme ser-darız 

1 6 Gülşen-i dehr-i nihâl-i eşvâk 
Görmedi bad-ı hazan pür-evrak 

17 Lık bu dıde-i nemnâk ma'lüm 
Hep ğam-ı hatır-ı ğamnâkmaTüm 

1 8 Olalı dil ğam-ı hicrine karin 
Gün-be-gün olmada bu tab' hazin 

19 Görmeyelden meh-i ruhsannı bal 


(7a) işar : irsal Tl , İsal T2. (b) ışâl : inha T2. (8b) istimzaç : istihraç Tl . (9a) da'vâta : da'vâ 
Tl. (10a) ü : - M. / olasız : olalar T2. (10b) devletli : devlet M, Ü. / olasız : olalarT2.(ll, 12) 
- Tl, T2. (14a) eylerse : eder de M, Tl , T2. (15a) şehr-i : şöhret M. (16b) bir : pür Tl, T2. 
(17a) dide-i : dem ki Tl . 


230 


231 


20 

21 

22 

23 

24 

25 

26 

27 

28 

29 

30 

31 

(22a) hicranı : hicran Tl 
hicranın ile : hicrin ile M, 
mâ : -£â T2. (27b) u : -M, 
matlabı : matlab Tl . (30) 
vahşet : dehşet Tl. 


Etdi zulmetkede-i ğam pa-mal 

Firkat-i yar-i hakık müşkil imiş 
Hicr-i ahbab-ı sadık müşkil imiş 

Erre-i 'ömr imiş ahvâl-i hecir 
Keder-âver imiş ikbâl-i hecir 

Bilmez idi ğam-ı hicranı dilim 
Artmasa firkat ile ger keselim 

Ne bilir idi mezak-ı hicri 
Ne bilir idi firak - 1 hicri 

Olmasa hâne-i ğam-hâne-i bal 
Gam-ı hicranın ile mal-â-mal 

İştiyak haşılı kim oldu tamam 
Vere vuslat ile Allah aram 

Ğıbbe-mâ ey şeh-i iklım-i hüner 
İşre-zâ ey meh-i revnak-glister 

Olur ise bu taraf istihbar 
Reviş-i 'alem ü dem istifsar 

Be-her ahbab-ı şadâkatkârân 
Cümlesi şevkin ederler i'lan 

NâHl'in matlabı neyl-i vuslat 
Görmeğe rüyunu eyler rağbet 

Etmeğe başladı divân tertib 
Lık amm a ki ben etdim terğıb 

yak bu kim pak-edadır Nâ’il 


. (23a) mezâk : firak Tl, T2. (b) firak : mezâkTl, T2. (24b) 
hicrinle meğer Tl , hicrin ile ger T2. (25b) Allah : ihdâ Tl . (26a) - 
Ü. / dem : dam Tl . (28a) Be-her : dehr M, dehr ii Tl, T2. (29a) 

- M. (32b) Nüshalarda "Vahşet anın ile sekenet buldu" şeklindedir. / 


Meclise ruh -fezadır Na’il 

32 Tesliyetkâr-ı firakım oldu 
Vahşet anınla sekınet buldu 

33 Ağzımın dadını bulmazdım ben 
Renciş ü derd-i firakından 

34 Hişşe-yâb etmese Nail ya'nı 
Ki mezak-ı nemekîn ile beni 

35 Şimdi bazâr-ı cihanda ekser 
Satılan cümle mezâkdır yer yer 

36 H v âce-i nakd-i mezâk şağ olsun 
Kâle-i şevki revacın bulsun 

-37 Ba'de-mâ ey şeh-i şehr-i ifzâl 

öıbbe-za ey kamer-i burc-ı kemal 

38 Yolunuz Ka'be-i lıannân oldu 
Menzilin ravza-i Mennan oldu 

39 Gıbta olsa nola kim bu süde 
Vech ederse derine fersude 

40 Bu sevab dünyede insana kefaf 
Şeb ü rüz eyleye ol beyti tavaf 

41 Ey birader dilerim ben senden 
Büs edip damen-i beyti benden 

42 Yâd edip dahi du'â eyle beni 
Geh tavafında recâ eyle beni 


(33b) vezin bozuk. / ü : - T2, Ü. / derd-i derd ü T2. (34b) nemekin : nemlkıni M, nemeki Tl , 
nemi kin T2. / beni : seni Tl . (35) - Tl , T2. (36b) şevki : şevk Tl . (37b) -zâ : -mâ Tl . 

(38b) Menzilin : Yurdunuz T2. (39b) ederse : edersiz T2. (40a) dünyede : denile M. (41b) 
Dümenin büs eyle beytin benden M, Tl, Dâmen-i beyte şarıl sen benden T2. (42a) Dahi yâd 
eyle du'â ile beni M, Tl , T2. 



23 2 


233 


43 H acemi etmeği kim ede yesır 
Hazret-i Halık-ı kevneyn-i Kadir 

44 Yüzümü sürmeği ben ol câda 
H ak müyesser ede bu dünyada 

45 Geçmedin 'ömr-i 'azizim ya'ni 
Hacı Salim ede Allah beni 

46 Hele lutf ile mürüvvet eyle 
Geh du'a ile 'inâyet eyle 

47 İki mektüb-ı mahabbet-üslüb 
Geldi ey yâr-i güzîn-i merğüb 

48 Bundan evvel size manzum mektüb 
Hatem-i hicr ile mahtüm mektüb 

49 Der-i valanıza isal oldu 
Ya'ni Mışr'a size irsal oldu 

50 V ardı mı ya'ni size ol er ü giç 
Haberi gelmedi bilmem bana hiç 

5 1 Lutf edip bize işaret eyle 
V arması ile bişaret eyle 

52 Kesere! -veddü leküm vaz-dade 
El-fakır Sâlim-i Mlrzâ-zâde 

5 

Şüret-i Tezkire-i Manzüme 
Berây-ı Yûsuf Efendi-zâdeler 

Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 


(43a) Baççını etmeği : Haccını eünekde Tl , Haccını etmeğe T2. / ede 0 eyle Tl , (b) kevneyn 
kadir : Fettâh u Kadir Tl . (44a) sürmeği : sürmeğe Tl , Ü. (49a) isal : irsal Tl . (b) irsal : isal 
Tl. (50a) ya'ni size ol : ol da size yâTl,T2./ ü : - M. 

(52a) Kegere'l-veddü leküm: j>ü jjJİ JjJI , Tl. 

5 M 30b, Tl 27a, T2 61 b, Ü 48b. (başlık) -Tl, Tezkire-i Da'vet T2. 


1 Afitab-ı sipihr-i eş'âra 
Mah-tâb-ı fünün u aşara 

2 Matlab-ı cümle-i suhan-dana 
Menba'-ı cüybar-ı 'irfana 

3 Şad hezâran ihtiram olunur 
Siz biraderlere selam olunur 

4 Gonca-i kamların hemişe Huda 
Bad-ı ikbali ile ede güşâ 

5 İşre-za ey birâderân-ı cemıl 
Şeb-çerâğan-ı leyle-i tahsil 

6 Esb-i teşrifiniz nice eyyâm 
Etmedi hiç bu semte 'atf-ı licâm 

7 Muktezâ-yı sadakatim bu mudur 
Size yohsa hakikatim bu mudur 

8 Bize incinmeğe nedir badi 
Yohsa ülfetde bu mudur vadi 

9 Gehi kim etmeyesiniz teşrif 
Dil-i viran ım ı edip taltif 

10 Buna ülfet denilmez ey dana 
Ülfet ejder görüşmemiz peyda 

1 1 Eylemez hiç tahammül ana cihan 
Biri birini görmege yaran 

1 2 Hele ibramı ben dırâz etdim 
Şimdi teşrifiniz niyaz etdim 


(3b) Siz biraderlere : Size biradere M, Tl, t), Size mahşüş T2. (4a) kamların : bahtınız Tl, 
T2. (b) ikbâli : ikbâl Tl . (6a) nice : netice-i T2. (7a) sadâkatim : hakikatim Tl , T2. (b) 
ha kik at im : sadakatim Tl , T2. (8b) ülfetde : ülfete Tl . (9a) etmeyesiniz : etmeyesiz Tl . (9b) 
viranımı edip : mahzünum eyleyip T2, dil-i viranımı gehi Tl . (10b) eyled : eder M, Tl . (1 1 b) 
Biri birini : Birbirin ki M, Tl , Biri birinle T2. (12a) dıraz : dırâzım T2. / etdim : ederim T2. 



234 


13 H ane mi z lutf edip müzeyyen edin 

Da'vi-i ülfeti müberhen edin 

6 

Şüret-i Tezkire-i Manzume Berây-ı 
'Arz-ı Mani* Zi-da'vet-i Damad 
'Abdullah Efendi El-merhüm 

Fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Meclis-i zübde-i ahibbaya 
Mahfıl-i 'umde-i eviddaya 

2 Merci' -i cümle-i suhan-dâna 
Ma'den-i şeb-çerâğ-ı 'irfana 

3 Şad hezârân le = ali-i teslim 
Bin hulüş ile eyleriz takdim 

4 Mihr-i ikbalini cenab-ı Huda 
Gün-be-gün eyleye ziyâ-bahşa 

5 B a' de -z a ey birâder-i 'âkil 
İşre-zâ ey yegane-i kâmil 

6 Bı-mehâbâ egerçi cüretdır 
Mâni'im bâ'iş-i cesâretdir 

7 Ney-i hâmeyle nağme-sâz olunur 
B izleri ‘afviniz niyaz olunur 

8 Hatırın ka lm asın recâ ederim 
Dâmen-i 'afve iltica ederim 


(13a) edip : edin Tl, T2. 

6 M 31a, Tl 27b, T2 62a, Ü 49a. (başlık) - Tl.FtizârDer-'adem-i icabet T2. (3a) 
le’ali-i : olan M. (6b) cesâretdir: hasâretdir T2. (8a) recâ : haya Ü. 


235 


7 

Şüret-i Tezkire-i Manzume Berây-ı Da'vet-i 
Zemçı Efendi Be-sahil-^âne-i Mırgün 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Meclis-i bâğ-ı İrem-hem-tâya 
Mahfil-i ravza-i cennetsâya 

2 'Arz-ı gül-deste-i da'vât olunur 
Bezl-i ihlâş-ı müvalat olunur 

3 Ba'de-ma ey şeh-i taht-i behcet 
Gıbbe-za ey meh-i burc-ı ülfet 

4 Gerçi zahmet durur amma kerem et 
Makdem-i pâkin ile def -i gam et 

5 Buyurun yalıda rahat buyurun 
Da'vet-i hâşşa icabet buyurun 

8 

Mektüb-ı Dîger 
Fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Bargâh-ı celıl-'unvâna 
Âsitân-ı refi'atü'ş-şâna 

2 Südde-i kan-ı lutf u ihsana 
Merci' -i her kibar-ı devrana 

3 Melce'-i râhat-ı cihanyana 
MekrUmet-bahş-ı derdmendâna 

4 Mehbıt-ı mâh-ı burc-ı iclâle 


7 M 45b, Tl 27b, T2 62b, Ü 49a. (başlık) - Tl, T2. (lb) cennetsaya : cennetasaya 
Tl. (2b) ihlâş-ı : ihlâş u M. (3a) -ma : -zâ T2. (b) -zâ : -ma M, Tl, Ü./meh : hür Tl, T2. 

8 - M, - Tl, T2 63a, - Ü. 



236 


237 



Maskıt-ı mihr-i evc-i ikbale 


Etdi keffin mahall-i emn ü aman 

5 

Gül-bün-i gülşen-i kerem-zâya 

Tavr-ı dârât (u) tarz-ı Dârâ'ya 

18 

Âferîd-i cihan olan Mevla 

Etdi zatın ferîd-i cüd u ‘atâ 

6 

Hâk-ipây-ı ikrama 

Şadr-ı pâk-i mahall-i in' ama 

19 

Gayrı ol şadr ile eden zibâ 

Senin ile o sadra verdi bahâ 

7 

Hâk-i kalıç a-i dil-ârâya 

Merci'-i her geday u her baya 

20 

Verdi evsâfa zâtın ile şeref 
Gayra eden 'avarızım halef 

8 

Yüz sürüp bu kemine-i çaker 

Hidmet eyler o cada ser-tâ-ser 

21 

Eyleyen bahr-i lutfu bi-pâyân 
Damenin kıldı sahil-i ihsân 

9 

Yüz sürüp payına ğaribane 

Hidmet eyler o zât-ı zı-şâna 

22 

Eyleyen murğ-ı gülşeni güyâ 
Kıldı vasfın şamime-sâz-ı du'â 

10 

Gurbet içre bu zar bi-kesdir 

İftihara efendimiz besdir 

- 23 

Âb-ı şüyıde-pây-ı ihsanın 

Haşılı bir nigâha şayanın 

11 

Dehri eden n aline müstağrak 

Kıldı zâtın 'inâyet-i mutlak 

24 

(Tam u endühu cümle dür eyler 
Matem iken ğ amini sür eyler 

12 

Lutf-ı pâkin sebeb durur kama 

Her ğarîbü’d-diyara ikrama 

25 

Bir geda olsa lutfuna mu'tad 
'Ömrü oldukça olur ol dil-şâd 

13 

D erge hin haşılı garibana 

Yeter ancak medar-ı ihsana 

26 

Bab-ı lutfunda redde yok imkan 
Haşyetinden bütün cihan lerzün 

14 

Yetişir damenin bize saye 

Nazarındır mevaliye paye 

27 

Kapun olmaz garibine mesdüd 
Olmaz anın gedâlan merdüd 

15 

Zât-ı pakin cenab-ı Rabb-i mu'ın 

Eylemiş lutf u himmete ta yırı 

28 

Ben de geldim kapuna sultanım 
Ey benim mihr-i burc-ı ihsanım 

16 

Eyleyen her şüküfeyi şad-ab 

Kıldı lıalkı nevaline sir-âb 

29 

Bâb-ı lütfün garibe bend etme 
Beni lutf et netice redd etme 

17 

Ebr-i nev-rüzu eyleyen gaitan 

30 

Behre-dâr et na'im-i şefkatden 
Beni dür eyleme himâyetden 


(,6a) j I T2 (okunamadı). 



238 


239 


31 Ya'ni akranım içre ben zare 
Eyle lutf et kerem ile çâre 

32 Âsitânın hemîşe Rabb-i beşer 
Melcemi nas ede bütün yek-ser 

33 Bu zemin ü zaman turdukça 
Tura zatın cihan turdukça 

' 34 Ne demekdir bu haki ref etmek 
Vetr-i ih sân -ı paki şef etmek 

35 Ya'ni etmek seza bu in'âme 
Tarafından gele kerem-name 

36 Olmamışken seleflere bu kerem 
Bana oldu bu lutf u cüd u ni'am 

37 DâTm olsun ‘inayetin her ca 
Devletin da mı eyleye Mevla 

38 Dâmenindir cihaniyâna penâh 
Devletin dâim eylesin Allah 

9 

Mektüb-ı Diğer 
Fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Bârgâh-ı bülend-eyvâna 
Cilvegâh-ı kibâr-ı devrâna 

2 Destgâh-ı niyaz -ı ‘uşşâka 
Merci' -i her nigâh-ı müştaka 

3 Südde-i Sidre-âşiyânsaya 
Sidre-i bâğ-ı ‘adrıâsaya 

4 Mehbıt-ı her kavâfil-i kereme 


Maskıt-ı ‘izz ü zatir-i ni'ama 

5 Bahr-i zehhâr-ı fikr ü tedbire 
Kân-ı lü'lü-yi ‘izz ü tevkîre 

6 Şad hezâran hulüş-ı bî-payan 
Eder irsal bu ğam ile pinhan 

7 Evvela tab'-ı pakini tekrar 
Ederiz ez-derün istifsar 

8 Da’ima müstedam-ı ‘ömr olsun 
Mükrim-i ihtişâm-ı ‘ömr olsun 

9 Âsitânın ede cenâb-ı Mu' in 
Âb-rüy-i gül-i keremle metin 

10 Tura zatı cihan turdukça 
Kalıb-ı tende can turdukça 

11 Cüş eder ise bahr-i istifsar 
Sorulursa ğarîb-i zar u nizar 

12 Ya'ni edip te mevvüc ol deryâ 
Olur ise karin-i istinbâ 

13 Hamdü li'llah ğarıb-i müştakın 
Dîde-düz-ı cemal-i berrakın 

1 4 Gerçi ğurbetdedir velî amma 
Zîkr ü fikrinle bir durur her ca 

1 5 Hak bilir bende-i kadîmindir 
Hak bilir yâr-ı ‘an-şamîmindir 

16 Lîk amma ki nişlesin devrân 
Etdi ahir mukarin-i hicran 

17 Oldu bu beyt-i hasb-i hâl -eda 
Dilde teşbihi da a imâ hala 


9 - M, - Tl, T2 64b, -Ü, 



240 


241 


18 

Fülk-i dil çıkmadın kenara dahi 

Rüzgar atdı bir diyara dahi 

32 

Şererin necmler kıyas eyler 




Âteşim necine iktibas eyler 

19 

Ya'ni zar-ı ğaın-ı firakız biz 




Sohbetinden diriğ ırakız biz 

33 

Onu encüm-kıyâs etmeksiz 

Böyle bl-hüde iktibas etmeksiz 

20 

Olmayaydı bolay ki sultanım 

Dür olmağla tab‘-ı nâlânun 

34 

Âteş-i gamda oldu ten bir müm 
Oldu yek-ser şerârı böyle nücüm 

, 21 

Ya'ni dür oLmağile bu mehcür 

Olmayaydı deründan da o dür 

35 

Mah-ı taban değil miyanesine 

Dağ urdum derün-ı hanesine 

22 

Etmek ile felek beni teb'Id 



Olmayaydı bahane sedd-i sedid 

36 

Yakdım ateşlere ten-i yân 

Da'vet etdim semen der-i zan 

23 

Salma ferdaya gurbet-alüdu 

Gehi an meclisinde na-büdu 

37 

0 da yansın benimle hicrana 

Tâ ki namım kala cihanyâna 

24 

Kanı ol dem ki meclisinde şebân 

Cem' olup şem'ifie bütün yaran 

38 

Diyeler böyle bir muhibb-i kadim 
Yandı nara çü şekl-i İbrahim 

25 

Gâh helva bahanesin eşvâk 

Eder idi bu zara hulv-i mezâk 

39 

Ya'ni yakmış rakıb-i Nemrüd-dem 
Nâr-ı ta'n içre anı müstahkem 

26 

Gah tavla miyânede şatranc 



Şimdi oldu bu zara şad rene rene 

40 

0 da yanmış o firkate er ü giç 




Dönmemiş yine bildiğinden hiç 

27 

Gah beyitler sürüp gehi eş'âr 

Gah mazmün u geh nice esrar 

41 

Böyle çekmiş netice ta'neleri 




Şovumayıp mahabbetinde yeri 

28 

Yâd olup ciimle sohbet eylerdik 

Katı şahane ülfet eylerdik 

42 

Onlar etdikçe böyle hep tekdir 




Dahi berter edip ana tevkîr 

29 

Yandı âhirmiyaııe-i helva 

Diişdü ortaya âteş-i sevda 

43 

Eylemiş ol muhibbini o ğarlb 




Mâye-i her sürura ber-takrib 

30 

Şimdi bu rüzgûr-ı na-be-amün 




Âteşim asumana etdi revân 

44 

Gurbetinde bile edip i'zâz 
Düstânından eyleyip mümtaz 

31 

Cümle bu ateş-i şeban iç re 




Seyr edenler bu asuman içre 



(33b) vezin bozuk. 



242 


243 


45 

Bâreka'llâh deyip bütün begler 

Nev-be-nev eylesin tekapülar 

58 

Biz de düşdük netice ol dama 
Kâ = il idik kuru bir ikrama 

46 

H aşılı böyleyim mahabbeünde senin 

Sabitim böyle ülfetinde senin 

59 

0 da yok akça ise şad haşa 

Ya neye bunca renciş ü ğavğa 

47 

Dönmezem ben netice el-hâşıl 

Dergehinden senin begim ez-dil 

60 

Bunu evvel müderrisîn-i kiram 
Eyü manşıb der idi cümle tamâm 

48 

İster isen garibine kerem et 

Yâd edip lütfün ile muğtenem el 

61 

Eyü manşıb netice bu manşıb 

Lik amma riyayı müstevcib 

49 

İster isen unut beni yârım 

Yine olmaz mahabbetim yarım 

62 

Bilmez etmekliği riya Salim 
Nic'olur bunda bilmezem halim 

50 

Sorar ise bu razı yârâmm 

Deyiver cümlesine sultânım 

63 

Hele olduk du'âya biz muhtaç 
Etmeye Hak şafamızı târâc 

51 

Biz ki olduk bu gurbet içre figar 

Sîne-süz-ı ğarîb-i dar u diyar 

64 

Cümlesinden hele ahibbânın 

Turra-i kâffe-i eviddânın 

52 

Olmamışken o sohbete me’lüf 

Bizi dür eyledi cihan şad yuf 

65 

Eyleriz hep teveccühünü niyaz 
Ede yak cümlesini ser-efrâz 

53 

Aldı şâhîn-i bâzı destimden 

Verdi yerine hayli zağ u zağan 

66 

Hâşşaten dayı beglere yek-ser 
Dil-i aşüftemiz selâm eyler 

54 

Gülşeninden kovup Sıtanbul'un 

Etdi âlüdesi bu medhülün 

67 

Habeşi -zâde-i dil-ârâya 

0 bize bakmayan hod-ârâya 

55 

Ya‘ni şehr-i Selanik’e ahir 

Etdi bahtım hemin beni dâ’ir 

68 

c Arz-ı şad şevk u ihtisas olunur 
Şevk anınla iktinâs olunur 

56 

Olalı biz Selanik'e molla 

Yüreğimde Selanik oldu şehâ 

69 

Ya ne var bizlere o her-cayî 
Etmese dar böyle her çayı 

57 

Katı korkak olur imiş bunda 

Her gelen hâsılı her efgende 

70 

Gehi mektübun eyleyip taltif 
Şeref-i nameyi edip teşrif 



71 

Nâll olsak nevâl-i ikrama 






(46a) vezin bozuk. 



244 


245 


Gelse dahi bize Şeref-nâme 

72 Şaklasak nüsha-i şifaâsa 
Eylesek her bakışda cümle safa 

73 Dîdemiz ahvel oldu bakmakdan 
O kerem-nâmeye be-ciimle beden 

74 B urc-ı barü -yı kal' a-i keremin 
Hışn-ı pâk-i na'ım-i muğtenemin 

75 Ede B arî senin ile her dem 
Nazar-ı pâki ile müstahkem 

7 6 Yâr-ı ğârım benim vefâ-dânm 
Yani Vehbı-i sîne-efğârım 

77 Seyyid-i pâk-fıtnat-alüdum 
Tab'-ı çalâk U zat-ı bihbüdum 

7 8 Şu' araya şeref veren mahdum 

Nazmı ile sena eden manzum 

79 Gelir ise size deyin yek-ser 
Sana Salim selamın 'arz eyler 

80 Kâğıdı içre ihtiram etmiş 
Size bir haylice selam etmiş 

8 1 İştiyakın edip 'arıza sana 
Eylemiş resm-i ülfeti icra 

82 Senin ile netice hatm etmiş 
Gayrı esrarı cümle ketm etmiş 

10 

Firakiyye 

Mefa'ilün fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 


1 Firak-ı taze-dem-i yar ile olursa seza 

Dü çeşm-i zâr-ı mahabbet bu demde hün-pira 

2 Firâk-ı rUyun ile 'azm-i bUstan etsem 
Görünmeye bana güller nigâh-ı çeşme seza 

3 Firâk-ı rUyun ile dem-be-dem bu eşk-i revan 
Pür etdi damen-i çeşmim gibi benim her câ 

4 Firâk-ı kamet-i serv-azmâyişin yer yer 
DerUnu huld-i berin etdi sanki ser-tâ-pâ 

5 Firâk-ı zülf ile şol rütbe olmuşuz bî-tâb 
Ki sayesinde gezerken senabilin şey da 

6 Firâk-ı rUyun ile eyleyip hayal müyun 
Kodu derUnumu özkes gamında kılca şehâ 

7 Firak-ı taratın ey ebrusu bize mihrâb 
Şeb-i hayalimi tarîk eder ise nola 

8 Firak ile nazar etdikçe her yana çeşmim 
Döner müdâmi derine çü mil-i kıble-nüma 

9 Ki oldu dîde-i agahımız bile valih 
Netice etmede fehm-i mukaddemât-ı vefa 

10 Hicâb-ı 'arz-ı mahabbet eder mi sultanım 

Derünu 'arşa-i sultân-ı ‘aşk olan şeydâ 
* 

1 1 Firakın olmağ ile âteş-i derüna sebeb 
Kül oldu kalmadı hâkisterimde hiç halâ 

12 Şu rütbe zar u nizânm firak ile ben kim 
Kemine rütbesin etmek ne mümkin istinba 

13 Humâr-ı fırkat-i serdir girâni-i hicrin 
Göz açdınr mı başım kaldırır mı ser-tâ-pâ 

14 Ki oldu teşne-i her neş'e-i şafâ gönlüm 


10 - M, - Tl, T2 67a, - Ü. 


‘Aceb mi bilmese karnı gezip bu dehri dila 

15 Gönül mukârin-i hicran olaldan ey meh-rü 
Karîn-i baht-i siyahım olup bütün dünya 

16 Duhül-i bezmine hâtil olur sevâd-ı firak 
Hüsüf u kesfini leyi ü nehâr eder icra 

1 7 Hemişe tekye-i gamda enînimiz besdir 
Bu tiz tiz şadâ-yı enînimiz faraza 

1 8 Mişâl-i nây-ı mahabbet gezip o perdeleri 
Gehı nişîb-i gamında gehl firâz-ı heva 

19 Hayâlim o lma da cüyende-i dem-i vaşlın 
Yeter o bezmde h v ânende âh-ı şubh u mesâ 

20 Ki yani meclis-i pâk-i habibimiz ki odur 
Demiyle mürdeleri eyleyen hayat-bahşa 

21 O ‘îsi-dem o Mesîhâ-nefes kim olmuşdur 
Anınla ma'rifet U ‘ilm ü fazl u hat ihya 

22 Cenâb-ı hazret-i mahdüm-ı ma‘rifet-hâdim 
O zât-ı pâk-i makâdir-şinas u müstesna 

23 Ki nahv-i pakini bilmek murâd eden ‘akil 
Eder kel amı nı tefsir de andan sonra 

24 Bilir ne güne yegane mütün-ı hikmetdir 
O fazıl-ı dür-i yek-tâ-yı kulzüm-i ma'nâ 

25 Ne hey’et üzre eder bahs mühendisler 
Zekâsı hikmet-i mahz-ı Huda durur hakka 

26 Cemi' -i vaktini sarf eylese kişi böyle 

Olur mu k am il -i her fen bu rütbe bilmem yâ 

27 Ya ol zarafet ü nükhet ma'arife rağbet 


(23b) vezin bozuk. (25a) vezin bozuk. 


247 

Olursa böyle gerek o zatlara ha kka 

28 Edlb ü kamil-i 'irfân necib-i necl-i hısân 
Kim etdi Zarb-ı mesel nâm-ı pakini şu' ara 

29 Cihanda oldu ehadîş-i midhati meşhür 
Beliğamedhi değildir seza hemân fukahâ 

30 Göreydi zâtını lâ-büd ederdi istihsan 

O güne tab'ım etmiş ‘ulûma I7akme“va 

31 Ederdi mantıka nutkun ser-â-sere perde 
Önünde bahse gelince hele ‘Alî Sînâ 

32 Döküp miyane-i teftişe gah usturlâb 
Bu nüh küre serine teng olur idi her câ 

33 Hayali hâvi-i eşkâl-i cüz = -i cüzlyyat 
Netice küllisini fehm edip de ol dana 

34 Cihanı anladı bildi muhaşşal ‘ilmi gibi 
Bununla oldu ma' arif içinde müstesna 

35 Bununla oldu harâ'ir sana bütün bende 
Bununla oldu sana Sâlim-i ğarib şeyda 

36 Bilirsen ey dil -i dânâ benim de kadrimi sen 
Senin de kadrini berter ede hemişe Huda 

37 Cihanda zâtını bağışlaya nice devrân 
Ma'arife veresin sen müdam zîb ü bahâ 

38 Cenâb-ı Hakk'a emânet edip vücudunu biz 
Bu güne kaldı ber-âverde bunda dest-i du‘â 

11 

Mektüb-ı Diğer 
Fe'ilâtün mefâ‘ilün fe‘ilün 


11 - M, - Tl s T2 68a, - Ü. 


248 


249 





yamd ola Kibriya'ya sultanım 

1 

Âşiyân-ı mekarim-'unvana 

Tekye-i dil-pezır-'unvâna 

15 

Sıhhat üzre durur vücüd-ı nahif 
'Âfiyetde olup bu c abd-i za'if 

2 

Çillegah-ı niyazmendâna 

Mülteca-yı dilân-ı şeyhâna 

16 

Gerçi zevk u şafâdadır yer yer 

Lık zahir firakımız yek-ser 

3 

Zât-ı pıraye-bahş-ı maksûda 

Saye-pırâ-yı zıll-ı memdüda 

17 

Şöyle zar etdi iştiyak beni 

Nâle döndürdü gam bu cism ü teni 

4 

Kıblegâh-ı mevali-i dehre 

Melcemi her kibâr-ı her şehre 

18 

Ya'ni mehcür olaldan ol derden 
Hardır dldeme gül ü gülşen 

5 

Meclis-i reşk-bahş-ı devrâna 

Ğıbta-ferma-yı 'izz-i her şana 

19 

Gamla oldu vücûdumuz çün nal 
Tekye-i hicre olalı abdal 

6 

Mevlevıler niyazına bir bir 

Lutf-ı paki ola hemin dâtir 

20 

Cümle teftîş-i düstan etdim 

Bu seyâhatda imtihan etdim 

7 

Ya'ni ol hankâh-ı zlbaya 

Südde-i Sidre-i cinânsâya 

21 

Nar-ı hicre yanıp çü şekl-i çerağ 
Palehengim derün-ı sinede dağ 

8 

Tâc-bâzi-i ibtihâc olunur 
'Arz-ı eşvâk u ihtiyâç olunur 

22 

Nür-ı hasretle gark olup nüra 
Âteş-i iştiyâk-ı tennüra 

9 

Püte-i nev-kUlah-ı ma'nâda 

Oldu iksır-i şevk âmâde 

23 

Düşeli mülk-i hicr-i yârana 
Tekye-i ğam bize semâ'-hâne 

10 

Ede dâ'im müdebbir-i devrân 

Dare-mâ-dâre lutfuna şayan 

24 

Bize her bir nişîb firâz oldu 
Mutrıbım ah-ı can-güdâz oldu 

11 

Haber-i sıhhatin ile Bari 

T ol dura her semâ' her ban 

25 

Olalı dil kudüm-ı hicre karın 
Buldu hasret derüna rah-ı rehin 

12 

Zikr-i hüda dem-âşina olalar 

Calis-i kürsi-i şafâ olalar 

26 

Şavb nâdir şavâb ekdâri 

Etdi firkat delilden 'âri 

13 

Taraf-ı muhlisi ederse su'al 

0 kerîmü'l-hışâl U nık-hışal 

27 

Şeb-i deycür-ı iştiyak içre 

Kaldı gönlüm benim firak içre 

14 

Şad sitayiş Huda'ya sultânım 




250 


251 


28 

Çiinki eldi derun bu hale nazar 

Buldu hamem derünu şerha nazar 

42 

Gam-feza-yı feza-yı dünyada 
Olmaz aşla ğumümdan sade 

29 

İhtiyâr-ı beyan edip hâme 

Girdi nakl-i firak u âlâma 

43 

Kan nakş-ı hücüm-ı mihnetdir 
Hem miyân-beste-i felâketdir 

30 

Çünki kaldık şeb-i firakında 

Âteş-i nâr-ı iştiyakında 

44 

Bulamaz hiffet-i meram eda 

Her usulü sakil olur her câ 

31 

Çeşmimiz görmeyip bu devranı 

Zevk-ı hâlet-resân-ı yaranı 

45 

Musiki de bulunmaya çare 

Dura çıka medan-ı edvâre 

32 

Şu'le-i ahımız olup süzân 

Oldu meş'al bize o şebde şebân 

46 

Sanma zevki ğarîbe mahremdir 
Teng-târ-ı şafâ-yı 'alemdir 

33 

T âb yokdur gönülde hicrâne 

Elde hamem 'aşâ-yı pırane 

47 

Pey-rev edip enini zenbüra 
Uydurur her uşülü tanbüra 

34 

Güşlar nale-i firakımdan 

Kase leb-rizdir çemen-be-çemen 

48 

Hele devran muhayyer etse beni 
Şeyhim alır idim netice seni 

35 

T olmağın ol şada ile dünya 

Geldi benden cihâna istiğna 

49 

Reşk-saz-ı şafâ-yı hikmetsin 
Tâlr-i evc-i istikametsin 

36 

Beni neyler o güş-ı dil-keş-dem 

K'ola avaz-ı mihnete mahrem 

50 

Pençgah-ı niyaz-ı her 'aşık 

Olsa mahşür-ı ülfetin lâyık 

37 

Kâse-leb-rîz-i bezm-i mihnet olan 

Dil-harâb-ı hevâ-yı hicret olan 

51 

Buselikler rehln-i tekye gider 

Bu segâh-ı zemin-i tekye gider 

38 

Muttaşıl-saz-ı iştiyak olsun 

Sıne-çâk-i dem-i firak olsun 

52 

Ya'ni derviş olanlara o zemin 
Râst-kâr olmağa sebıl-i rehin 

39 

Yardan dür olan dil-i mehcür 

Olmasın bir şafâya hiç mağrur 

53 

Şevkler bir niyâz-ı koyundur 
Tâlfân-ı hicaz-ı küyundur 

40 

Ayrılan şohbet-i dil-ârâdan 

Kaldmr zevk u şevki aradan 

54 

Mail olur cemâline insan 
Köçek olsa seza sana şeyhân 

41 

Nalekar-ı heva-yı mihnet olur 

Perde-derrîde-i şetaret olur 

55 

Bir hümayun-makala serversin 



252 


Şah-naz eylesen muhayyersin 

56 V arsa bulur zeminine terakin 
Her muhalif Trâkiyân-zemîn 

57 Tâhir olduğu anların zahir 
Babatâhir gibi hemln tâhir 

, 58 Hep yenidir şafâsı her demde 
Yokdur anın beyanı ‘alemde 

59 Ya'ni olup sadâkatin der-kâr 
Eder isen garibi istifsar 

60 Soran ahbaba ihtiram olunur 
Cümleye haşılı selâm olunur 

61 Oldu hâme bu ‘arşagehde şamüt 
Mûsikidir yerinde olsa sükut 

62 Ede bakî vücudunu Bakı 
‘Âleminin hemişe Hallâk'ı 


253 


Elğaz 

1 

Luğaz-ı Nev ki Evvel-eş Zencır-i Ğazel-est ve 
Vasat-eş Zeyl-i în öazel ve Der-ın Ğazel-i 
Müzeyyel Mazmün-ı Bisyâr ve Der-luğaz Ya'ni 
Der-Beyt-i Gürız Be-lugaz ki Bu Bir Güne 
Mu'ammâdır Be-nâm-ı Evhad Be-kâHde-i Tahlil 
ve Bi'llahi't-tevfık 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefa'ılün mefâ'îlün 

1 'Alilim gerçi ben ser-tâ-be-bâlin-i mahabbetdir 
Mahabbet mihnet-i 'alemdir amm a başka ‘illetdir 

2 Ne 'illet ‘illet-i devrân be-her dem devr-i pey-der-pey 
Bu pey irsâl-i devr-i tekye-i şeyh-i sa'âdetdir 

3 Sa'âdetdir egerçi tarh-ı nev-vâdı-i gûn-a-gün 
Bu gün vâdî-i bezm-i sâki-i meclis zarâfetdir 

4 Zarâfetdir ser-â-ser kâr-ı âyin-i dil-i âgeh 

Ne âgeh olsa rahat var ne dünyâ cay-ı rahatdır 

5 Eğer rahat var ise var yine ol zât-ı ‘âlîden 
Mu' alla ser-te-ser halkı vücudu kan— ı nf atdir 

6 Refî'ü'ş-şan meıııdühü'ş-şiyem ol hazret-i memdüh 
Sütüde-menkabetler âsitân-ı lutfuna letdir 

7 O bigâne revişden güş-mâli-i dil-i zarım 
Şarâb-ı guş güsfende dâ'idir ne hâletdir 


(başlık) - M, - Tl, -Ü. 

1 M31b,Tl 27b ,T2 62b ,Ü 76a. (başlık) Luğaz-ı Nev ki Evvel -eş Zencîr-i Ğazel- 
est ve Vasat-eş Zeyl-i Gazel ve Der-ın Ğazel-i Miizeyyele MafLmüıı-ı Bisyâr ve Der-luğaz 
Ya'ni Der-Beyt-i Güzide Be-luğaz ki Der-In Muşarra'-ı Nev-gûne Mu'armnâ-der-rrıu'aınrnâ 
Be-nâm-ı Evhad M, - Tl, Mu'ammayl ki Der-vadı-i Luğaz gufte-şud T2. (3a) Sa'âdetdir : Se 
'âdetdir M, T2, Ne 'âdetdir Ü. (b) meclis : meclis de T2. (4a) dil-i âgeh : dile her gâh T2. (5b) 
kân-ı rıf atdir : feyfi ü ni'metdir T2. (7a) zarım: razım T2. (b) şârâb-ı şarâb u T2. 



255 


254 


Su 3 al etmek eğer kabilse benden sor ne haleldir 


8 Bu halet Sâlimâ takriri mümkin olmayan şeydir 
Sorarsan ger ne şeydir ol ki hem şeydir hem 'ibretdir 

9 Ne 'ibret gah desti gah payı olmada zahir 
Ne zahir belki ahfâ belki bir şüh-ı şetâretdir 

10 Şetâretdir şetâretdir egerçi lîk sevdadır 
Sevâd-ı şebde güya şeb-çerâğ-ı rüy-ı zinetdir 

11 Bu bir güne mu ammâdır o bir güne luğazdır kim 
Ne izhâr-ı kaşâyid ne teğazzül bu maharetdir 

1 2 Buna kum sa'ati dense yakışmaz gayrı bir şeydir 
Çalar çağrır Usanınca o da bir başka dikkatdir 

1 3 Gerek dikkat gerek rikkat hele kalbim gibi haşıl 
Anın her payı yek-ser rişte-i dağ-ı mahabbetdir 

14 O âteş tağa güya başmamağla paların silker 
Ocağında taharrük etmede her dem ne dikkatdir 

1 5 Revac-ı ma'rifet var neyleyim bı-gane oldum ben 
Ne var sultanıma bu bendene lütfün kerâmetdir 

1 6 Kerâmetdir egerçi işlerim yek-ser ferâsetdir 
Ferasetle ferasetden dil -i bımara 'illetdir 

1 7 Ne 'illet kim ola her sü mukârin ârzü tab'a 

Bu tab‘-ı pür-ğumüma çaremiz yok bu da hikmetdir 

18 Ne hikmetdir o bir hikmet ki hikmetle olur merşüş 
Raşad-dârân-ı dehre kân-ı tab'ım bâğ-ı cennetdir 

1 9 Cinân ile cenanım tev’eın oldu şimdilik Salim 
Huda yaver olursa bu da kalmaz sanki sa'atdir 

20 Ne sâ'at kaşdımız ma'lüm olmaz şimdilik tursun 


2 

Luğaz-ı Şatranc 
Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Nedir ol sâha-i cihan-misal 
K'oldu da'im makarr-ı ceng ü cidal 

2 Nedir ol rezmgah-ı bı-payan 
Hep ahalîsi cümle bir akran 

3 Saf şaf olmakda cenge kıyam 
Habeşılerle ehl-i Rum tamam 

4 'Askerisi be-her-taraf her an 
Ne ziyade olur ne hod noksan 

5 Lîk amma bularla hayvanat 
Bile ceng etmek eldiler 'adat 

6 Müstevîdir şufüfu ser-ta-pa 
Rezmgehde şu rütbe kim faraza 

7 İkisi birden etselerdi güzer 
Canib-i haşm birbirine girer 

8 Birinin nevbetin o tâ'ifeden 
Biri alsa kopar netice fıten 

9 Her birinin otuz iki iklim 
Güyiya oldu destine teslim 

10 Bu kadar haşılı nizam üzre 
İşleri c üml e intizâm üzre 

11 Ne kılıç var bu rezmgehde ne tır 
Tarafeynin silahı hep tedbîr 


(10a) şetâretdir şetâretdir : şetâretdir şetâretde T1,Ü. (13b) payı : yanı Tl . (14a) silker : 2 - M, - Tl, T2 70a, - Ü. (3a) vezin bozuk, 

n'işler âh M. (b) her : - M. (16a) ferâseüe : ferâsetde M,Ü. (17a) ârzü : ârfiü M. (18a) olur : 

ola M, Tl . (b) küy : bağ T2. (19a) cenanım : cihanım Tl . (b) sanki : bu da T2. 


256 


12 Gâh olur bir piyade nahif 
Bir süvari eder rezimde zarif 

13 Bir şehirdir o saha şan güya 
Ki büyüt ile toptolu her câ 

14 'Add-i 'iz'âf-ı beytin etme ümîd 
'Ukala etdiler bunu teb'ıd 

1 5 Cah u zevki neşâta badıdir 
Özge menzildir özge vadidir 

1 6 Câhının ' azli yok hele ekser 
Mansıba halkı talib olsa eğer 

17 Kendi fikrinle eyleyip efkar 
N'olduğun bunu eyle istihzar 

18 Meşk-ı nutk-ı hayâli ba-tefhîm 
Darılırsan ger eylesem ta'lîm 

1 9 Salim ol tek hemân küdüretden 
Hıfz ede Hak seni her âfetden 

3 

Luğaz-ı Dîger Müm 
Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Nedir ol dil-ber-i seriv-reftar 
Dâhil-i meelis-i gürüh-ı kibar 

2 Bir ser-âmed latif dil-berdir 
Kalbi de 'aksi de ber-â-b erdir 

3 İsm-i pâki de tâhirü’d-deffe 
Hep hurafu hurüf-ı mülteffe 


(12a) vezin bozuk. 

3 - M, -Tl , T2 70b, -Ü. 


257 


4 Ayağı çıksa ya seri tekrar 
Aşla olur 'adedde zald-i çar 

5 Ya'ni her bir hurüfu aslı kadar 
Oldu zârid vücuduna ekser 

6 İsmi tahrife olmadı nıe'vâ 
Ters okunsa da bir durur ma'nâ 

7 Yaz u kış bir giyer netice kaba 
Hem zemistan ile bahan seva 

8 Ayağı bir durur kıyafetde 
Tabanı yaşdıdır nihayetde 

9 Gerçi kim kaddi ğayet-i bala 
Bir sümüklü cevândır ol amm a 

10 Damenin yaş eder sümük yer yer 
Gehi çip çip sümükleri tamlar 

11 Yine böyle iken dimağından 
Redd olunmadı dehr bağından 

12 Olmuş iken bu güne ol bed-hal 
Kimse etmez o şuhu istiskal 

1 3 Llk amma ki bilmeyip o edeb 
Etse icra bu tarz ile meşreb 

14 Y a'ni etdikçe böylece reftar 
Burun ucuyla böylece etvar 

1 5 Emr edip hadime me'alıler 
Burnunu hep kırar e'âliler 

1 6 Mütenebbih olur mu ya amma 
Yine eyler tabi' atin icra 


1 7 Artınr vaz'ını yine kat kat 


258 


Keşmekeşle geçer bütün evkat 

18 Bir yalın yüzlü şâhdır o cevan 
Lık amma edebsiz-i devrân 

19 Ne o zerrin külah başında 
Güyiyâ kim on altı yaşında 

20 Nedir ol kâmet-i mu'allâsı 
Ne o destâri-i mutallâsı 

21 Üşümezse şitada ol ne 'aceb 
Giydi gömlekleri içinden hep 

22 Anın için bu güne ol kemdir 
Âteşiyyü'l-mizâc-ı 'alemdir 

23 Ehl-i meclisden olsa ger mağmum 
Şarkıdır burnun eyleyip hortum 

24 Zahir olsa ger onda ol halet 
Fil gibi eder bize sıklet 

25 Katı turfa kaşarsı kanberdir 
Köre düşmen başlre yaverdir 

26 Hele ne hâl ise bu istiğna 
Lık gör ki belâyı ol rüsvâ 

27 Mübtelâ-yı latife-i beddir 

Bir sefâhet-dem-i mü'ebbeddir 

28 'Âciz oldu elinde hep zan 
İncidir ekseri remedkân 

29 Gözüne girer ol latifesi bed 
'Âciz olur elinden ol derdmend 

30 Salim olmaz netice hiç kimse 
Uydu ulaşdı meclis-i ünse 


259 


31 'Aleme böylece hücum üzre 
İncinilmez ğamı 'umum üzre 

4 

Luğaz-ı Kirpi 
Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Nedir ol cânever-i turfa-nümâ 
Cümle a'zâsı mükemmel amma 

2 Ser ü payı yine zahir olmaz 
Pâkdir dense de tâhir olmaz 

3 Tazedir berg ü bahân solmaz 
Hissine hâsılı hiç söz olmaz 

4 Alışır sanma şakın ol me'yüs 
Kimseye o lm az o zâlim me'nüs 

5 Karadır ana mekan u me'vâ 
Eylemez kimseye rağbet aşla 

* 

6 Abı sevmez suya etme ilkâ 
Sıkılır canı o işden cânâ 

7 İnziva üzre durur evkâtı 
Kimse bi lm ez ne durur lezzâü 

8 B aşını hırkay a ç e kmiş h aşıl 
'Âlem-i vahdete olmuş vasıl 

9 Çâr-pâdır deyü nâmın derler 
Kirpiğin yummaz atılsa oklar 

10 S alim iz haşılı tedbirinden 
Ya'ni cildinde olan tirinden 


4 - M, - Tl, T2 71b, -TJ. 


260 


5 

Luğaz-ı Mikrâ2 
Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 


1 Nedir ol şey M ğaribü'l-eşkal 
Ma'deni zât-ı kesırii'l-emşal 

2 Söylemez söylese la'dır suhanı 
Cismi yok cümle dehendir bedeni 

3 Katı çokdur sever anı zira 
Ağzı vardır dili yokdur aşla 

4 Kendisi gerçi ki çıplakdır aç 
Ana ama ki cihan hep muhtaç 

5 Kendi çıplak gezer amma ekser 
Bir fakiri hele iksa eyler 

6 Müstevı olsa o ham-geşte 'acib 
Olur ol haşılı bir şekl-i şâlıb 

7 Bı-kesinde bulunur bayında 
Çeşmi var ikisi de payında 

8 Ağzını açdıramaz kimse eğer 
Parmağın dıdesine şokmasalar 

9 Anı neım eyleme pek müşkildir 
Serddir ol katı ahen-dildir 

6 

Fe'ilâtün fe'ilatün fe'ilün 

1 Nedir ol şey’-i hoş-âyende-vücüd 

Gerçi meri değil ammâ mevcüd 


2 Ne 'anasır var o şeyde ne beden 
Ne vücûdunda terâklb ne ten 

3 Göremez kims e anı etse murâd 
Bilir anlar anı amma ki 'ibad 

4 Oldu makbül-i cihan ser-ta-pa 
Bi’t-tabi' anı sever şâh u geda 

5 Kimse ta'yın edemez ana şudur 
Ben de bilmem ki diyem işte bu dur 

6 S al i ma haşılı sırr-ı Hak'dır 
Ne kadar olsa sena elyakdır 


5 

6 - M, - Tl, T2 72b, -Ü. 


261 


26? 


263 


İBTİDÂ-I GAZELÎYYÂT 
yarfü'l-elif 

1 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Olalı fikr-i ruhun gülşen-i şâd-âb bana 

, Yok değil büy-ı vefa ey giil-i sır-âb bana 

2 Eyledi keşr-i dil-i nâziki gurbet itmam 
Neylesin bast-ı dil-i hâtır-ı ahbab bana 

3 Gözlerim nüru şakın ta'n u melamet etme 
‘Ası kı m olsa haram olmaz 'aceb h v âb bana 

4 Bu televvün-kiin-i ‘uşş âkın a ma = il oldun 
Olalı 'aks-i ruhun eşkile dürr-ab bana 

5 Hilkatin cami' -i ahlâk-ı hamide olmak 
Lutf-ı Mevla görünür ey kaşı mihrâb bana 

6 Der-i Hak baz-ı dil-i ğurbet-enısân iken 
Gayrı bir dergehe varmak degül a bab bana 

7 Salima şarf-ı irâdet durur ancak yohsa 
Cümle bir tavtı'adır haşılı esbab bana 

2 

Mefa'îlün mefâ'Ilün mefâ'Iltin mefâ'ilün 

1 Ne dem nalani-i dilden ola süz-ı nihân peyda 
Olur farkımda âhımdan hemân bir sayebân peyda 

2 Şerı'at zahire hükm etmenin timsalidir güya 
Dil-i m i Ç atı raiye göre etmek cihan peyda 


3 Tezahum eyledikçe dud-ı ahi halka-ber-halka 
Nola olsa ser-i 'âşıkda şekl-i asuman peyda 

4 Hayâl-i 'arızınla ru-nümâ oldukça her dağım 
Olur giilşen-fezâ-yı sinede bir gülsitan peyda 

5 Sezâvar-ı hezarân müjdegan-ı bl-tevakkufdur 
Eden dilden ser-i kuyunda bir nam u nişan peyda 

6 Dü çeşmimden benim can gibi ey Salim nihan oldu 
Ser-i zülfünde murğ-ı dil edelden aşiyân peyda 

3 

Mefâ'îlün mefâ'ılün mefâ'Ilün mefâ'Ilün 

1 Anıp her üstüh v ân-ı nazeninin mevc urur derya 
Ya gördü mevce-i zülf-i güzınin mevc urur derya 

2 Görüp her bir şikenc-i nâfe-i nafa esir oldu 
Temaşa etdi nâf-ı bih terinin mevc urur derya 

3 Çıkınca seyr-i deryaya şehâ deryayı hareyle 
Görüp bu hâlet-i behcet-karînin mevc urur derya 

4 Cihanı kıldı lerzân tiğ-ı cevher-dâr-ı müjganın 
Hayâl edip o tlğ-ı âteşinin mevc urur derya 

5 Nesîc-i nazmına yemler de leb-teşne senin Salim 
Görüp emvac-ı satr-ı dil-nişınin mevc urur derya 

4 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Bâğ-ı aşkı ol gülün mâdâm meskendir bana 
Dil hezâr u eşk cüy u rüy gülşendir bana 

2 Cam-ı devlet nüş edip sonra humarın çekmeden 


(5b) dilden : dildir Tl . (6a) can : canım T2. 

3 - M, Tl 28b (kenarda), T2 74a, - Ü. (5a) yemler de leb-teşne : leb-teşne yemler de Tl . 

4 M 46b, Tl 28b, T2 74a, Ü 49b. (lb) hezar u : hezâr Ü. / rüy : rüyı T1,Ü. 


(Başlık) - Tl,- T2. 

1 - M, -Tl, T2 73b, - Ü. 

2 - M, Tl 28b (kenarda), T2 73b, -Ü. (2b) etmek: - Tl. 


264 


265 


Güşe-i 'uzlet-nişin olmaklık ehvendir bana 

3 N ola bulmazsam rehâ tir-i müjenden bahtveş 
G amz e -i cellâd-ı bî-rahmıh da düşmendir baha 

4 Rüz-ı ‘ide olsa şâyeste şeb-i vaşlıh 'adıl 
Afi tab ı m hüsn U anın pertev-efkendir baha 

5 Nola canı gibi hıfz eylerse Salim yareni 

' Ber-güzâr-ı dağ-ı sinem cümle şendendir baha 

5 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün 

1 Yine bir zâlimin zülfüne bend oldu dil-i şeydâ 
Benim baht-i siyahımdan kime etsem 'aceb şekva 

2 Nasihat şöyle tursun göz göz etsen sinemi vâ'iz 
Baha gelmez hababı medh etmeklikden istifa 

3 Fena dünyâda hiç bir vakt hali var mıdır anda 
Mukaddem etdigim zevkin humarın çekmeyem cana 

4 Benim ol rind-i ser-mest-i mey-i 'aşkın cihan içre 
Elimden düşmemişdir sâğar-ı hicr-i keder -peymâ 

5 Benim ol nazım-ı elfâz-ı bi-hem-tâ ki şi'rimden 
Eder kesb-i taravet sü-be-sü yek-ser dür-i yek- ta 

6 Benim ol rind-i bî-kayd-ı tekapü-yı taleb Salim 
K'akan hün-âbe-i çeşmimden aldı rengini şahbâ 

6 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 


(3 a) Nola bulmazsam : Nola bulmasam M , Bulmasam nola Ü . 

5 M 46b, Tl 28b, T2 74a, Ü 49b. (2b) habâbı : cihanı Tl. (2b) Ü'de kenarda iki ayrı 
şekilde düzeltilmiş : Baha gelmez habâbınmedhini etmekden ıstTfa, Bana gelmez habâbı 
medh-i vaşf etmekden isti'fa. (4b) hicr-i keder : hicrin durur Tl . 

6 M 46b, Tl 28b, T2 74b, Ü 50a. 


1 Vaşl-ı dil-ber devlet-i cavid düşmendir baha 
Kanda kaldı kâm-ı dil ümmid düşmendir baha 

2 Etdigimçün ben şarab-ı la'lihi her şeb hayâl 


3 Gamze tekrîr-i 'itab ile beni şad eylemez 
Bu emirde haşılı te’kıd düşmendir baha 

4 Sen şeh ile Rumeli bayramlaşır şâyed deyü 
Bu cihân mülkünde mâh-ı İd düşmendir baha 

5 Rüy-ı pür-tâb-ı ziyâ-bahşın hayâl eyler deyü 
Âfitabım gökdeki hurşıd düşmendir baha 

6 Vuslatı der-hâtır etmek nice kabil Sâlimâ 
Kanda kaldı kam-ı dil ilmmld düşmendir baha 

7 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Yad-ı zülfiih dilde teşbihim durur her şeb baha 
Bir nefes gitmez hayâlin fikri hem-meşreb baha 

2 Âşinâ-yı vasi olurdum âfitabım neyleyim 
Âsumân-ı dilde tâli' bir 'adü kevkeb baha 

3 Her kaçan büs eylese dil tüti-i güya olur 
Sâğarâsâ neş'e bahş eyler o la'lın leb bana 

4 Pâdişâh-ı 'âlem olsam zevk-yâb olmam yine 
Yar ile dil hem-'inân olmak durur matleb baha 

5 Damen-i Salim bu çirk-âb-ı emelden pâk olup 
Eyle cüduhla müyesser maksadım yâ Rab baha 


(la) dil-ber : yâr M. (2) - Tl, T2. (b) - M,Ü. (3) - M, Tl,Ü.(5b) gökdeki : gökde T2. (6b) 
kabil : miimkin T2. 

7 M 47a, Tl 28b, T2 74b, Ü 50a. (3a) eylese : eyleyeni T2. (b) sağar : şekker T2. (4b) 
durur : ...dır Tl. (5a) olup : olaÜ.(b) cüdunla : cüdundan M./ maksadını: matlabım T2. 


266 


8 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Şahn-ı gülşen mâye-i tekdirdir sensiz bana 
Bülbülün feryadı gam -tefsirdir sensiz bana 

2 Neyleyim bağ u baharın gülsitân-ı 'alemin 
Verdi güya bir gül-i tasvirdir sensiz bana 

3 Nutk-ı hali bl-makâl-i kale kıldım ben bedel 
Ârzü sedd-i reh-i ta'blrdir sensiz bafia 

4 Kat-ı ümmîd eyledim hicrinle seyr-i bağdan 
Berg-i süsen şüret-i şemşirdir sensiz bana 

5 Sâlimâsâ def -i sevda ey lemem gülşende ben 
Gerdiş-i cü lıalka-i zenciıdir sensiz bana 

9 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Yeni başdan döşendim râh-ı 'aşka ey dil-i şeydâ 
Hayal-i yârime nola edersem cebhemi fersa 

2 Cemalin şerri ‘i ne pervâne-i bi-tâkatindir dil 
Yanaldan âteş-i 'aşk-ı 'izârınla senin cana 

3 Hayal-ı nazeninimle nola eşkim revan etsem 
Kenâr-ı vaşla el ermez sirişk olmayıcak derya 

4 O zülf-i ejderi etdi beni zehr-i firaka düş 
'Aceb mi istesem tiryâk-i vaşlın olmağa ihya 

5 Bilirse kadr-i eş' ân yine 'âşık olan bilir 

Riya ehli ne mümkin Sâlimâ şi'r eylemek ışğâ 

8 - M, Tl 28b (kenarda), T2 75a, -Ü. (3b) hâli bl : halî-i Tl. 

9 M 47a, Tl 29a (Gazel, sayfanın kenanna tekrar yazılmış; öyle anlaşılıyor ki 
müstensih, sonradan başka bir yazmada gördüğü 2,3,8 numaralı gazelleri ilave ederken bu 
gazeli de kendi yazdığı nüshada yokzannıyla yazmış .),T2 75a, Ü 50a. (lb) yârime : yâr ile Ü. 
(5a) bilir : yoksa Ü. 


267 


10 

Mefâ'ılün mefa'îlün mefa'ılün mefa'îlün 

1 Görünmez oldu ser-tâ-ser remedden çeşmime dünyâ 
Bana şâm-ı firak u rüz-ı vaşlın şimdi nâ-ber-câ 

2 Nihân oldu gözümden mihr-i rüyu nice demlerdir 
Karîrü'l-'ayn-ı vaşlı şimdi kimdir ol mehin âyâ 

3 Hayâlin etdi pinhân kendini cana dü çeşmimden 
Nola çengaller ile aransa didemiz her câ 

4 Nihândır şem'-i ruhsârın gözümde şem'e hacet yok 
Değil şem'i remedden etmek istiskal biz cana 

5 Sevad-ı fikr-i zülfün ile müjgânın nikâb etmiş 
Siyeh-püşı dedir sanma görüp ey 'âşık-ı şeydâ 

6 Nice demdir ki kan ağlar remedden çeşmim ey Salim 
Gözüm yollardadır gelmez mi zarın görmege aya 

11 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Gamınla ser-girân-ı meclis-i rindaneyim cana 
Re'ıs-i halka-i devr-i dem-i peymâneyim cana 

2 Nolamüşkil-güşâ-yı ‘ukde-i 'uşşâk-ı zâr olsam 
Ser-i zülf-i dil-avîz-i nigara şaneyim cana 

3 Benim bazar-ı mihr içre visale rağbetim yokdur 
flırîdâr-ı nigâh-ı 'ârız-ı cananeyim cana 

4 Şakınmam perr ü balim şu'le-i nâr-ı mahabbetden 
Cemalin şem'ine ez-dil senin pervaneyim cânâ 


10 -M, - Tl, T2 75a, - Ü. 

11 M 47a, Tl 29a, T2 75b, Ü 50a. (la) rirtdaueyim : cananeyim T2. 


5 NoLa murğ-ı dilim kalsa ser-i zülfünde ey saki 
Habâb-ı sâğar-ı rahşan döker mestaneyim cana 

6 Riya ber-düş olup hergiz şaldl olmam cihan içre 
Bisât-ı hüsne mâ’il Sâlim-i ferzâneyim cana 

yarfüT-bâ 

12 

Fâ'ilatün fâ'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Gitmiyor pış-i nigahından ser-a-ser afitab 
Safıa cana 'âşık-ı dıdâra benzer afitab 

2 Âsitânın tâ şeb olunca be-her gün devr eder 
Pertev-i hüsnünle kesb-i nur eyler afitab 

3 Âfitâba ben cemalin nice teşbih eyleyim 
Zerre olmaz hüsnüne nisbetle kemter afitab 

4 Yine bulmaz sen mehe benzer miyan-ı çarbda 
Eylese her zerresin bir dîde-i ter afitab 

5 Kâse-i çeşmimde bi-hüde değildir cünbişi 
Eşk-i çeşm-i âşıka bakdıkça ditrer afitab 

6 Âfıtab-ı asumana bakmağa hacet mi var 
Sine -i pür-dağ-ı Salim şimdi yer yer afitab 

13 

Mefâ‘îlün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ilün 

1 Yine müjgânı cana erdi aşüb-ı nihan ğâ’ib 
Eder tır-i sitem tefsir 'uşşâka keman ğâlb 


(4 ,5 ,6) - T 1 . (5a) dilim : gönül M , T2 . 

(Barfü'l-bâ) Der-harfü'l-bâ M, Harfüi-bâda serd olan eş'ârımız Tl, -Ü. 

12 M 47b, Tl 29a, T2 75b, Ü 50b. (3a) eyleyeni : edeyim M,Ü. (4a) mehe : meh M. 
(b) ter : bir Tl . (5b) çeşm-i : çeşmi Tl . 

13 M 48a, Tl 29a, T2 76a, Ü 50b. (la) Yine : Yeter T2. 


2 Egerçi oldu yadımdan der-ağüş-ı miyanın dur 

Dü çeşmimden hayalin olmaz amma her zaman ğâlb 

3 Şu rütbe mest-i nüş-â-nüş etdin ey beni saki 
Kim oldu dîde-i terden zemin ü asuman ğâlb 

4 Nihânî rüh şıhhatde görülmez deyü lecc etme 
Gözümle gördüm oldu dîdeden ol dil-sitân ğâlb 

5 Nice fehrn eylesin harf-i visali Salima âdem 
Tekellümde suhan gerçi 'ayan amma dehan ğalb 

14 

Fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilün 

1 Kakülün etmez hevâdan ictinâb 
Eylemez sünbül sabadan ictinâb 

2 Tâ ezelden kalma 'adetdir bu kim 
Hüblar eyler vefadan ictinâb 

3 Elde teşbih ü 'aşâsı var iken 
Eylemez süfî riyadan ictinâb 

4 Pây-mal-i gerd-i râh-ı 'aşkınım 
Etme şahım ben gedâdan ictinâb 

5 Eylemem Salim bu tab'-ı pak ile 
Taze tarh-ı hoş-edâdan ictinâb 

15 

Mefâ'ılün mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün 

1 Ser-i zülfünde cananın bizimle aşinadır hep 
Anınçün böyle diller maül-i bâd-ı sabâdır hep 

2 Eğer mesrur olam dersen neşâtı etme der-hâtır 


(3a) etdin : etdi M. / ey : - M, T2, Ü. (4a) Nihani : Nihan M, Tl, T2. 

14 M 48a, Tl 29b,T2 76a,Ü 51a. 

15 -M, -Tl, T276a,-Ü. 


270 


271 


Zuhurât-ı felek ser-ciimle ‘aks-i müdde'adır hep 

3 Ma'ârif ehli âzâde-ser olmaz bir felâketden 
Bu derde cümle erbâb-ı tabî' at müb teladır hep 

4 Gönül ol serv-kaddim seyr edip büy-ı vefa umma 
Benim gülzâr-ı mihrimden kopan nahl-i cefadır hep 

5 Vefa meTnül edip Salim melül olmam cefalarla 
Benim sevdiklerim be zm -i fenada bı-vefadır hep 

16 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'iltin 

1 Çâr-sü-yı ‘alem içre kam alırdık bi-ta'ap 
Rayiç olsa nakd-i eşk-i 'âşıkân-ı bl-edep 

2 Ârzü-yı gül-'izâr u kakülünle ey peri 
Gönlün eğler bu dil-i âşüfte-hâlin rüz u şep 

3 Gaynlar sünnet bilirse vasimi farza senin 
Bana vacibdir visalin eylemek cana talep 

4 Zülfüne ağyar nail oldular bî-renc hayf 
Anlara bu şefkatin bâd-ı hevadan çıkdı hep 

5 Bâ‘iş-i hicran hele ‘âşıklığımdır kendüye 
Lutf-ı vaşla ol peride Sâlimâ yokdur sebep 

17 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Derün-ı sine dağımla çerâğân etmede her şeb 
Gönülde âteş-i ‘aşkın nümayan etmede her şeb 

2 Gönül fikr-i hayal -i hatt-ı hübân etmede her şeb 
Bahân bizlere tali' zemistân etmede her şeb 


16 M 47b, Tl 29b, T2 76b, Ü 50b. (2a) u : - Tl, (3a) Bana vacibdir visalindir 
demeklik müstehâb Tl , T2. (5a) kendüye : kendine M. (b) yokdur : busen Tl, notsun T2. 

17 - M, -T1.T2 76b, -Ü. 


3 Sevâd-ı merdüm-i çeşmin mi eyler imtihan her dem 
Dü dldem geşt-i şahra-yı ğazâlan etmede her şeb 

4 Perişân-târ-ı fikr-i zülfün oldukça gönül canâ 
Hemln gül-geşt-i etraf-ı gülistan etmede her şeb 

5 Nazırin var mıdır deyü gezip Salim cihan içre 
Ser-â-ser imtihân-ı Yûsufıstan etmede her şeb 

yarfü't-tâ 

18 

Mefâ'îlün mefâîlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Anıp zülfün bafia ah etmedir her şeb hemin ‘âdet 
Beni kıldı perişan tali'-i nâdir-bihın-‘âdet 

2 Derin etse netice kudsiyân ile tavaf 'âşık 
Müselmâna bakar mı yâ o şüh-ı kâfirin-'âdet 

3 Yıkıldık pây-mâl olduk derinde hâk-i râh olduk 
Edelden nahvet ü nâzı bize ol nazenin ‘âdet 

4 Sana âyin olduysa dil-i ‘uşşâka cevr etmek 
Bize de oldu künc-i gamda âh ile enin 'adet 

5 Garibe dil-nüvâz o lm ak ne mümkin Sâlimâ eller 
Yakıp kül eyledi ekser bizi bu âteşin-' adet 

19 

MeFülü mefâ'ılü mefâ'ılü fa'ülün 

1 Şüfî garazın tâ' at ise büd (u) ne-büd et 
Ya'nî ki der-i Hak 1 da hernân mahv-ı vücüd et 

2 Maksûdun eğer bilmek ise rütbe-i zühdün 


(B arfü't-ta) Der-harfü't-ta M, Harf-i tada söylenen eş'arımız Tl . 

18 - M, - Tl, T2 76b, -Ü. 

19 M 48a, Tl 29b, T2 77a, Ü 51a. (la) büd (u) : büd M, T1,Ü, büdı T2. (2a) zühdün 
: zühdü M. 


272 


273 


Şufı-i riyâ-menkabete 'arz-ı sücud et 

3 Zülfünde olan dillere sor gönlümü cana 
Keyfiyyet-i ahvâlimi tezkir-i şuhüd et 

4 Nezzâre eden seyr ede tâ şun'-ı Huda'yı 
Kaküllerini ber-taraf-ı çeşm-i kebüd et 

5 Ey nâle garaz 'arz-ı mahabbet ise yâre 
Var sen de der-i dil-bere işbât-ı vücüd et 

6 Lutf eyle begim Sâlim-i dil-teng ü hazine 
Bir pare medet rağm-kün-i kalb-i hasüd et 

20 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Olalı gamzen ser-a-ser şulh-ı düşmen ceng-i düst 
Oldu mihrin içre diller şulh-ı düşmen ceng-i düst 

2 'Âlemi asude etmez tâ-be-rüz-ı rüstahız 

Bu nigâh-ı fitne-reh-ber şulh-ı düşmen ceng-i düst 

3 Kim eder canın nişane tığ -i ser-tıze o yâr 

Geldi almış deste hançer şulh-ı düşmen ceng-i düst 

4 Şad-hazer ol gamzelerden çeşm-i efsün-sazda 
'Akl u sevdayı ederler şulh-ı düşmen ceng-i düst 

5 Kakülünde dil ederdi istirahat dâ’imâ 

Olmasa Salim o dil-ber şulh-ı düşmen ceng-i düst 

21 

Mefâ'ılün mefâ'îlün fa'ülün 

1 Derünumda benim ey 'aşk câ et 


(2b) menkabete : menkabeye T2. (3a) gönlümü : hâlimi T2. (4b) kaküllerini : kaküllerini Ü , 
(5b) der : reh M. (6a) ü : - M, T1,Ü. 

20 M 48b, Tl 29b, T2 77a, Ü 51a, (2b) Bu : O M. (3a) nişane : nişâr-ı M, Tl , T2 J 
tize : tizi M, Tl, T2. (b) deste : destine Tl, T2. 

21 M 49a, Tl 30a, T2 77a, Ü 51b. 


Kudumunla dile bahş-ı safa et 

2 Cilâ-yı damen-i şevki nla her dem 
Dili âylne-i ‘âlem-nümâ et 

3 Dil-i mahzün-ı firkatkânmı sen 
O bigâneyle yâ Rab aşina et 

4 Ğam-alüde olursam da olam tek 
Beni bir mübtelâ-yı dil-rüba et 

5 Derün-ı Salime gâhı gel ey 'aşk 
Kudümuîila dile bahş-ı safa et 

22 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilatün fa'ilün 

1 Rahat istersen eğer olma cihanda cah-düst 
Caha b akm azlar olanlar şıdk ile Allâh-düst 

2 Şanına vermez nakışa ülfetin ednâ ile 
Keh-rübâ kıymetden inmez olmağile kah-düst 

3 Bir gece haşr olmaz idik ah ile biz lik ah 
Âdemi nâ-çâr eder endüh-ı dünya âh-düst 

4 Vadi-i gamdır gönül pehnâ-yı mihr-i 'aşıka 
Olmaya bu yolda hergiz reh-reve hem-rah düst 

5 Mihrine mağrür olma olsa ihvanın dahi 
Âdemi gâhî hased eyler cihanda câh-düst 

6 Vaz'-ı na-şayeste-i ihvana bakma Sâlima 

B öyledir de = b-i zamane gâh düşmen gâh düst 

23 

Fa'ilâtün fâ c ilâtün fa'ilâtün fa'ilün 


(2a) cila-yı : cüayı Tl . (4a) dil-rüba : dil-bera Tl . 

22 - M, Tl 30a, T2 77b, - Ü. (la) olma : ola Tl . (b) caha : câh Tl J Allah : Allah Tl . 
(4) - Tl (yeri boş bırakılmış). 

23 M 48b, - Tl, - T2, -Ü. 


1 Bu fena mihnet- seradan istemez miydim necat 
Gayet-i za'fımdan amma bulamaz çeşmim necat 

2 Remz-i Mevlâ'dan hayât-ı câvidâni fehm edip 
Ölmeğe canlar verir cismi nizânmda hayât 

3 Mebde M aşl-ı vücûdun iki katra âb iken 
Gırre olma ey gönül şu üzre yok nakşa sebat 

4 Terk-i vârin eyledim ben döymegi terk eyleyip 
Mahv-ı yâr ol çık aradan kalmasın zât u sıfat 

5 Neylesin huld-i berini ‘ârif-i bi'llâh olup 
Yârini bugün bulan ağyâra etmez iltifat 

6 Mâ-cerâ-yı dide-i giryânımı görüp dilâ 
Bahr acıyıp ağlaşırlar halime Nıl ü Fürât 

7 Hâle ermekse muradın Sâlimâ kâli koyup 
Mürşid-i kâmil önünde varlığın ardına at 

24 

Failâtiin fa'iiatün fa'iiatün fa'ilün 

1 Rüy-ı tevhide nikâh olmak ne mümkin kâinat 
Mahv olupdur nür-ı zât-ı Zü'l-celâl-i mümkinât 

2 Her neye baksam görünen neş’e-i didâr-ı yâr 
Çün te'ayyündür muhakkak mazhar-ı zâtu sıfat 

3 jx. ij-a remzin tuyan ‘arif bulur Mevlâ'sını 
Mahzen-i kalb-i beşerdir cilvegâh-ı nür-ı zât 

4 Sırr-ı Mevla'dan eğer oldunsa agâh ey gönül 
ZuLmet-i zâtında buldun şiibhesiz âb-ı hayât 

5 Zâhida ağyara meylin büt-perestlikdir sana 


24 M 48b, - Tl, - T2, - Ü. (3a) " Cj ali •> ı ’■ j_c (Nefsini 
bilen, Rabbini bilir.) . Keşfü'l-hafa No: 2532, C, n, s.262. 


Anlasan hubb-ı siva ma'nide Lat ile Menat 

6 Mağz-ı ma'nâ-yı netâyicdir makâl-i 'ârıfân 
Zübde-i akvâl budur pes ğaynsı hep türrehât 

7 Sâlimâ mey-hâne-i c aşkı nişlmen kıl müdam 
Bulmak istersen eğer âlâm-ı dünyadan necat 

Harfü'ş-sâ 

25 

Mefâ'ilün fe'ilatün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Neşât-ı ‘aleme faşl-ı bahardır bâis 
Gügâyiş-i dile zevk-ı kenardır baiş 

2 Komaz huzüra saba kâkülünde dilleri hiç 
Bu rütbe nâlişe hep rüzgârdır bâiş 

3 Zücâc-ı hatırımı cevr ile şikest etdi 
Melâl-i tabima bu inkisardır bâiş 

4 Ki keşfi râza bu rütbe cefâ-yı bi-hadde 
Zeban-ı nâle-i bi-ihtiyârdır bâiş 

5 Şikayet eyleme Salim cefâ-yı dil-berden 
Bu rütbe çevre de bu baht-ı zardır baiş 

26 

Mefâîlün mefailün mefâîlün mefâîlün 

1 Meded tahrik-i zülfe olmasın bâd-ı sabâ bâiş 
Cünün-ı ‘âşıka olur nesim-i can-fezâ baiş 

2 Perişan olmağa hali dili aşüftenin her şeb 
Hayâli kâkülün oldu senin ey dil-rübâ baiş 


(Barfii's-sa) Der- harfü'ş-şâ M, Harfü's-şada bulunan eş'ar-ı pak Tl . 

25 M 49a, Tl 30a, T2 77b, Ü 51b. (1b) kenardır : bahardır Tl. (4a) Ki : Key M, Bu 
Tl , T2. 

26 M 49a, Tl 30a, T2 77b, Ü 51b. (2a) hâli : hâl-i T2. / aşüftenin : aşüfteme T2. 


276 


3 Haşirâsâ ayaklarda kodun cam-ı meyi va iz 
Leked-küb olmana olur senin de bu riya bâ'iş 

4 Ederdim nahl-i ümmldi pür-evrak-ı taleb ey dil 
Olaydı meyve-i vaşlı dil-âraya reca bâ'iş 

5 O seng-dil zâlime Salim eşer etmeğe feryadım 
Olur elbet dü çeşmimden akan seyl-i cefa ba'iş 

y arfii'l-cîm 

27 

Mefülü fâ'ilâtü mefâ'îlü fa'ilün 

1 Vaşf-ı müjen bu kilk ile tahrîr olur mu hiç 
Tatlı dilin zeban ile ta'bîr olur mu hîç 

2 Bihzâd olursa 'âciz-i resm-i femi nola 
Yârin dehân-ı ma'dumu tasvir olur mu hiç 

3 Bir kez 'izâr-ı pâkini görmekle biz senin 
Çeşm-i giirisnemiz ey peri sir olur mu hiç 

4 Bı-hüde dökme dâne-i eşkini ey gönül 
Vahşî gazal ademe teshir olur mu hiç 

5 Âzürde olma hışmına sen Sâlimâ anın 
'Âşık itâb-ı yârine dil-gir olur mu hîç 

28 

Mefâ'Ilün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Tahammül etmeğe çevrine yar hüb olmağa muhtaç 
Kişinin dil-beri mahbüb u merğüb olmağa muhtaç 


(3a) cam-ı : c amı Tl . (5a) etmeğe : etmekde Tl . (b) elbet : bir giin Tl . 

(yarfü'l-cim) Der-harfü'l-cim M, Cim harfinde subanlar çak çak Tl . 

27 M 49b, Tl 30b, T2 78a, Ü 52a. (2b)ma‘düm : ma'dum T2, U. (3a) pâkini 
görmekle biz. : tab-dârını görmekle M, Tl , tâbverin görmege Ü. (b) çü : ey M. (4a) ey gönül : 
yok yere Tl , T2. (5a) hışmına sen : çeşmine sen Tl , gamzesine T2. 

28 M 49b, Tl 30b, T2 78, 52a. (lb) dil-beri; sevdiği T2. / u : - Ü, 


277 


2 Gönül ser-menzil-i maksuduna elbet erer bir gün 
Veli katlanmağa dil şabr-ı Eyyüb olmağa muhtaç 

3 Cihanda kârnına na'il olam diyen kişi cana 
Mücerrebdir zen-i dünyâya mağlüb olmağa muhtaç 

4 Felek pâk-dâmene lutf u mürüvvet eylemez hergiz 
Nazar-kerde-i çarh olmağa ma'yüb olmağa muhtaç 

5 Neşât-aver gazeller söylemek asan idi amma 
Deründa Sâlimâ bir 'aşk-ı mahbüb olmağa muhtaç 

IJarfüT-hâ 

29 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'îlün mefâ'ilün 

1 ‘Aceb mi ey Mesîhâ-dem bize ruh olsa her câ rah 
Senin ruhsâr-ı 'âlü'l-'âlin ile oldu hem-tâ rah 

2 Görüp meyde kıyâs etme habâbın eylemiş tertib 
Donatmış sinesin dâğ-ı firakınla ser-â-pâ râh 

3 Tolar peymâne-i şev kim ne dem ki meclis-i meyde 
Şuna ol saki-i gül-çehre bir cam-ı musaffa râh 

4 Bugün meydânı va'iz hürmetiyle toptolu etmiş 
Bu renginden yine şemıende olmuşdur diriğâ rah 

5 Gül-i şad-berg ile tev'em olur ruhlar tarâvetde 
Ne dem kim gül 'izârın ide Salim reng-i bâlâ-râh 

30 

Fe'ilatün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

(2a) maksûduna elbet : maksûda elbette T2. / elbet erer : erer elbet M. (3a) cana ; elbet T2. 
(5 a) asan : mümkin Ü. 

(Barfü'l-hâ) Der-harfü'l-hâ M, Harf-i hâda cûşiş-i nazm-ı kelâm Tl , Harf-i hâ-i 
mühmele Ü . 

29 M 50a, Tl 30b,T2 78b,Ü 52a. (la) her : bir Ü. (3a) ki : kim Tl ./ ki meclis-i 
meyde : ey dil-rüba bana M, Ü. (5a) ruhlar : bahş-ı M, Ü. 

30 M 50a, Tl 30b, T2 78b, Ü 52a. 


278 


279 


1 Feyzdir neş‘e-i her sâğar-ı rahşan-ı şabüh 
Genc-i nakdlne-i devran durur ihsan-ı şabüh 

2 Mevc-ber-mevc-i yem-i neş 5 e-i hikmetdir kim 
Dil-pesendıde-i ‘âlem durur ‘unvan-ı şabüh 

3 Şu kadar haleti var belki keder cism olsa 

1 Ayn-ı şevk eyler idi anı nümayân-ı şabüh 

4 Cüşiş-i gerdiş-i gird-âb-ı gama olsa nola 
Sâhil-i emn ü emân güşe-i daman-ı şabüh 

5 Salimâ dâ a ire-i bezmine hiç gam girmez 
Dalma şad durur cümle-i yârân-ı şabüh 

31 

Fe'ilâtiin fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Nüş edip meclis-i meyde bir iki dâne kadeh 
Etdi âhir o şeh-i nahveti mestane kadeh 

2 Neş’emend eyledi ol seng-dili meclisde 
Etdi te’şır muhaşşal dil-i canâne kadeh 

3 Destine her kes alıp sağan olmuş meşğül 
Biz de alsak ele cana yine rindâne kadeh 

4 Va iz eşvâk-ı neşât-ı meyi olmuş münkir 
Ele alsa getirirdi anı imâne kadeh 

5 Gösterir şüretini her kese Salim bi-reyb 
Nola mikat-ı ‘avalim ise devrâne kadeh 

32 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 


(4)-Ü. 

31 M 50a, Tl 31a, T2 79a, Ü 52b. (1b) etdi âhir : âhir etdi Tl ./ nahveti : nahvet Tl. 
(3a) sağ arı : sağar Tl . (4a) meyi : lebi Tl . (b) alsa : alsak Tl. 

32 - M, - Tl (yeri boş bırakılmış), T2 79a, -Ü. 


1 Müttakine nola ta'atde olur ise felah 
Âdemi zühd ü kana' at eder elbet ıslah 

2 O lma der-beste-i i imm ld gönül bir gün ola 
Açıla bâb-ı emel sana kerimdir Feltâh 

3 Muşhaf-ı 'arızına haşiyedir hatt-ı siyeh 
Vechi var dikkat ederlerse o yerde şurrah 

4 Çeşm-i mestinle cebinin seheri vaşf etdim 
Mey kadar neş'e verir ademe her feyz-i sabah 

5 Şu kadar haste-i firkat durur avare gönül 
Her nefes olsa tabîb olmaya Salim iflah 

yarfü'l-lıa 

33 

Mefa'îlün mefâ'îlün mefâ'ılün mefa'îlün 

1 Hemin cevr etmeğe ehl-i kemale mübteladır çarh 
Ser-i erbâb-ı ‘irfana muhaşşal bir belâdır çarh 

2 Eder nahl-i ümidin nâ-kesin pür-bâr-ı kâm elbet 
Merâm-ı hâm-tab‘âna hemişe reh-nümâdır çarh 

3 Der-i devlet-me’âbmdan nola bigâne olsak biz 
Gürüh-ı bi-dilan ile ezelden âşinâdır çarh 

4 Erer erbab-ı dil kama deyü pür-dâğ olmuşdur 
Nücüm ile kıyas etme görüp revnak-fezâdır çarh 

5 Erişdirmez mera m a ehl-i tab'ı Salimâ gerdün 
Ser-i erbab-ı ‘irfana muhaşşal bir beladır çarh 

Flarfü'd-dâl 


(Farfü'l-ha) Der-harfii’l-hâ M, Harf -i hada dil-pesendaxıe nizam Tl, Harfü'l-haTl- 
mu'cemeÜ. 

33 M 50a, Tl 31a, T2 79a, Ü 52b. (2a) kesifi : kesin Tl, T2. 

(Ijtarfü'd-dâl) Der-harfii'd-dâl M, Harf-i dala zibiş-i ta'birimiz Tl, Harfii'd-dâl-ı 
mühmele Ü. 


280 


34 

Mefa'ilün fe'ilâtün mefa'ilün fe'ilün 

1 Dimağ -ı cana gelir mi 'aceb şemîm-i murad 
Eser mi gülşen-i ümmîdime nesîm-i murad 

2 Eder mi hatırımı tesliyet felek âyâ 

Olur muyuz 'acebâ mahrem-i haıim-i murad 

3 Kenâr-ı kulzüm-i kama nigehdeyiz bilmem 
Çıkar mı bahr-i hevesden dür-i yetîm-i murâd 

4 Zamanede 'acebâ şimdi kim durur bilsek 
Karin-i bezm-i safa hem-dem-i nedım-i murad 

5 Olursa feyz-i Huda Sâlimâ bize reh-ber 
Murâdımızca olur bahtımız muklm-i murâd 

35 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Verme ruhsat ğamze-i cellâda sultânım meded 
Kıl terahhum dökmesin nâ-hak yere kanım meded 

2 Gel kümeyt-i tab'a tahmil eyleme hicrin yeter 
Kalmadı bâr-ı girân-ı derde dermanım meded 

3 Zümre-i üftadegân-ı 'aşkı esb-i mihnete 
Pây-mâl etme eya aşüb-ı devranım meded 

4 Bende -i efkendene ser-keşlik et tek kailim 
Gayr ile salınma ey serv-i hıramanım meded 

5 Bı-huzür olmağla her dem nâle-i şeb-girden 
Salim'e etme Itâb ey şüh-ı fettanım meded 


34 - M, - Tl , T2 79b, - Ü. 

35 M 50b, Tl 31b,T2 79b,Ü 52b. 
(5a) dem : şeb T2. 


i 


281 


36 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Hurüşân bir yem-i şıdk-ı revândır halka-i tevhid 
Hemîn gird-ab-ber-gird-ab-ı candır halka-i tevhid 

2 'Arak-rîzan olursa nola aşhâb-ı ciger-süzu 
Dür-i nâ-yâb-ı nür-ı şıdk-t kândır halka-i tevhid 

3 Ser ü pâdan geçer ehli ser-â-pâ bezm-i cüşişde 
Mahall-i terk-i lezzat-ı cihandır halka-i tevhid 

4 Nola zencîr-i pay-ı fikr-i alam-ı cihan olsa 
Sebıb-i dest-res-yab-ı emândır halka-i tevhid 

5 Nola erbab-ı zikru'llah olsa zinde ey Salim 
Tevânâyî-dih-i her na-tevandır halka-i tevhid 

fjarfü'z-zal 

37 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Olalı menzil ü maksuduna reh-ber ümmîz 
Eyledi 'aşıkı çak hâke ber-â-ber ümmîz 

2 Canımı tâ ser-i hulküma getirdi cana 
Hâlimi gayet ile et di mükedder ümmiz 

3 Göricek târ-ı ser-i zülfünü yârin pür-pıç 
Rişte-i canıma şanldı ser-a-ser ümmîz 

4 Hare eder bâd-ı hevâ nakd-i meta'-ı şabn 
Eylemiş kişver-i efkan musahher ümmîz 


36 M 50b, Tl 31b, T2 79b, Ü 53a. (3a) ehli : ebl Tl. (5a) zikru'llah : zikr ise Tl. (b) 
tevanâyi : tevanây Tl . 

(yarfü'z-zal) - M, Harf-i zâla şan'at-ı tahririmiz Tl, -Ü. 

37 M 51a, Tl 32a, T2 80a, Ü 53a. (la) maksûduna : maksuda Tl. 

(4a) hare : çarh Tl , tarh Ü . 


282 


283 


5 Bi-levakkuf bana lutf eyler idin görsen eğer 
Künc-i fırkatdc dil-i zara ne eyler ümmîz 

6 Sana mâli olalı Salim-i şeydayı şehâ 
Kays-ı mihnet-zededen eyledi berter ümmiz 

38 

Mefa'ilün fe'ilâtün mefa'ilün fe'ilün 

1 Fem-i nigardan olsa nola 'itab leziz 
Gelir derünuna 'uşşâkın ıztırab leziz 

2 Sirişke çeşmimiz olmazsa sir hicrinde 
Olur harâret-i rencür-ı tebde ab leziz 

3 Be-her seher nola sağar elimden olmasa dür 
Humar define cana olur şerab leziz 

ı 

4 Ne denlü zahid-i düna olursa telh-â-telh 
Gelir o mertebe bana şerab-ı ııab leziz 

i 

5 Der-i nigâra nola süf at eylesen Salim 
Relı-i merama hcmışe olur şitab leziz 

39 

Mefa'ilün fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Ne mertebe sana cana gelirse naz leziz 
O rütbe bafia gelir rütbe-i niyaz leziz 

2 Olur hemin dil-ı c uşşâk-ı zar u şeydaya 
Niyaz - 1 dür u dırâz u zamime-sâz leziz 

3 Şerab ademe bir bir muhabbetin dedirir 
Olur nigarına mestane keşf-i raz leziz 


(5) - T2. (a) görsem eğer : ger görsem M, Tl . 

38 M 51a, Tl 32a, T2 80a, Ü 53a. (2a) Sirişke çeşmimiz olmaz hemişe sir hicrinde M, 
Sirişke çeşmime olmaz hemişe sir hicrinde Tl , Sirişk-i çeşmime olmam hemişe sir hicrinden 
T2. 

39 M 51a, Tl 32a, T2 80b, ü 53b. (2a) olur : olur mu Tl. / u : - Ü. (b) dür u dırâz u : 
tül dırâz u M, tül dırâz Tl , tül u dırâz Ü. (3a) mahabbetin :mahabbetin T2. 


4 Gelir hemişe bün-i guş-ı sohbete cana 
Şafâ-yı meclis-i 'ayş u tarabda saz leziz 

5 ' Aceb mi menzil-i kâma tehalüküm Salim 
Lezizdir hele akrandan imtiyaz leziz 

40 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Sirişk ile nola âlüde olsa ser-te-ser kağaz 
Ser-i müjgânı ile ‘âşık-ı şeydâ yazar kağaz 

2 Gehi mahv u gehi işbât ma-beyninde dâirdir 
Nola gahı güşade olsa gahi beste-ser kağaz 

3 - Hemân sohbet gibidir meclis içre aşinalarla 

Hücüm-ı vahşet-i düri-i yari def eder kağaz 

4 Delıl-i süzi-i hicran yeter bu âyet-i vazıh 

Ki hamrâ şem'-i süzâna serinde etdi yer kağaz 

5 Bu nüsha c arz-ı hâl-i ‘âşık-ı bi-çâreye benzer 
Sarılmaz rişte-i can ile ser-tâ-ser be-her kâğaz 

6 Yazıp mestane Salim = arz-ı hal-i renciş-i hicri 
O şâh-ı tahtgah-ı mülket-i hüsne sunar kağaz 

41 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'ılün mefâ'ılUn 

1 Bakarsan lutf edip cana sana ifhâm eder kağaz 
Derün-ı ‘âşıkı şerh eyleyip ilâm eder kâğaz 

2 Binip esb-i nesime küy-ı canana şitab eyler 
Varır ta menzil-i dil-dârda aram eder kağaz 


(4a) güş : - T2. (b) u : - Tl. 

40 M 51b, Tl 31b, T2 80b, Ü 53b. (2a) ü : - Tl . (3b) vahşet-i : vahşet ü M, vahşeti 
Tl . (4a) âyet-i : âyeti Tl . (b) hamrâ : OH — î M, Ü, ÎH — î Tl . (5a) ‘âşık-ı : ‘âşıkı T2. 

41 M 51b, Tl 31b, T2 80b, Ü 53b. 


284 


285 


3 Heva-yı rüy u zülfünle çü erbâb-ı sefer gûya 
Seher kalkıp yerinden Çin'de ahşam eder kâğa z 

4 Derünunda nice esrarı canı gibi hıfz eyler 
Hele peyğâm-ı ahbaba "aceb ikram eder kağaz 

5 Ne var Salim o mâha sen de kâğaz eylesen isal 
Açarsa lutf edip râz-ı derünun ram eder kağaz 

Harfü'r-râ 

42 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Gamze-i ser-tizden kat‘-ı nazar 
Sâye-i zülfünde diller hoş geçer 

2 Hiç mülâyim-tab'-ı pâkize-dile 
Lutfu yokdur rüzgarın ser-te-ser 

3 Dil be-nâhun-dest deşt-i rahnedir 
Pençe-i berg üzre da’im meyveler 

4 Mal-ı dünya ademe bir bardır 
Nola kim kaddin dii-tâ etse meğer 

5 Meh cemâlin fikr edip lâle-şıfat 
Dağ-ı hicrin sinem üzre yer eder 

6 Sunma destin pay-büsa Salima 
Gamzelerden gafil olma el-hazer 

43 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Dest-mâl ile cebin-i pâk-i dil-ber bestedir 


(3a) u : - Tl . / zülfünle : zülfüyle M, Ü. (5a) isal : irsal M, Ü. 

(tjarfü'r-râ) Der-harfü'r-râ M, Harf-ı râda mehveşânı zikr ü yâd Tl, Harfü'r-râ-i 
mühmele T2. 

42 - M, - Tl, T2 81a, -Ü. 

43 - M, Tl 32a, T2 8 la, Ü 54a. (la) pak : çak Tl. 


Yine besbelli ki fart-ı nazdan ol hastedir 

2 Tüde tüde kâkülün ruhsârın üzre rü-nüma 
Sünbül ile goncalar gûyâ ki deste destedir 

3 Kudsiyânı nalem etse nola her şeb bi-huzür 
Hasret-i kaddinle ahım göklere peyvestedir 

4 "Ukdelerle sanma pıçide şikenc-i kakülün 
Va deler ile re time zülfe reste restedir 

5 Hîç söz olmaz Salima bu penc beyt-i tazeye 
Vâkı'â tahmis olunsa bu gazel şayestedir 

44 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'ilün 

1 Zemistan-ı mahabbet çın-i ebrü-yı cevânândır 
Güzellik çağının faşl-ı baharı hatt-ı hübândır 

2 Egerçi tâliln şimdi riya burcunda dairdir 

Döner bir gün senin de bahtın ey zahid bu devrandır 

3 Vefa şeklinde tebdil olsa gezse bulmaya gamzen 
Har im -i sinede dâğ-ı nihânım şöyle pinhândır 

4 El ermez sahil-i vaşla hemln ğark-âbi-i gamda 
Kulüzm-i hicr-i dil-ber "alem içre bahr-i "ummandır 

5 Şakınma Sâlim-i âzâr-keşden tuhfe-i çevrin 
Efendim sevdiğim canım bu ikrama o şayandır 

45 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Şafâ-yı hâtıra bir inkisar der-peydir 

Neşât-ı câm-ı şeraba humar der-peydir 


(lb) fart-ı nâz : knrta-bâzÜ.(3a) şeb : dem Tl .(4a) kâkülün : kâkülün Tl . (b) retlme : etme 
Tl. 

44 - M, -Tl, T2 81 a, - Ü. 

45 -M, -Tl, T2 81b, -Ü. 


286 


2 Teb-i firak ile benzim sarardı soldu deme 
Hazân-reside nihale bahar der-peydir 

3 Cefa-yı yare melül olma ey gönül zira 
İtâb-ı gamzesine i' tiz ar der-peydir 

4 Mukaddimât-ı firaka netice vuşlatdır 

, Kıyâs budur ki mesâya nehâr der-peydir 

5 Ne dem ki yâre gide Sâlim-i bi hin -ta' bîr 
Yanınca bir ğazel-i âb-dâr der-peydir 

46 

Mefâ'ılün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Feragat dilde her şeyden günâha kandığındandır 
Gönül âb-ı nede nd e cümleten yıkandığındandır 

2 Derüni istemez ğayre nigah etdiklerim ol meh 
Bize bigâne bu vâdî bütün kıskan dığındandır 

3 O şuhu der-kenâr etmek hevâsıyla bu nâlişler 
Yem-i fırkatde fülk-i arzu çalkan dığındandır 

4 Dil-i bı-çareye böyle hücüm-ı nâ-gehan etmek 
O kafir gamzeler hün-ı şehide kandığındandır 

5 Dil-i pâkîzeye böyle feragat galiba Sa lim 
Gönül ab-ı nedemle cümleten yıkandığındandır 

47 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 'Asıka va'de-i vaşlı da hemân laf mıdır 
Yohsa bı-çarelere bu reviş insaf mıdır 


4ö - M, - Tl , T2 81b, - Ü. 

47 M 51b (Gazelin son mısraı, bu yapraktansonra kopukluk olduğu için yok. Kopuk 
yapraklar 59'a kadar olmalıdır.), Tl 32b, T2 81b, Ü 54a. 


ı 


287 


2 N akşını şaklayamaz âyine de olsa rakib 
Her derün ‘âşık-ı bı-çâre gibi şâf mıdır 

3 Bana geldikde neden böyle sükutun aya 
Yohsa ey şeyh du'â bizlere israf mıdır 

4 ' Ayn-ı insaf ile bak ey büt-i nev-reste hele 
Böyle bir taze gazel vadi-i eslâf mıdır 

5 Sâlim-i dil-şudefie lutfufiu bezi et cana 
O garibe kerem-i vuslatın itlaf mıdır 

48 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Çeşm-i h v âb-âlüdumuz kim h v âbdan bıdâr olur 
Şüst ü şü-yı rüya eşk-i di de katra-bâr olur 

2 'Âşık-ı bımâr-ı hicr-i ser-girân-ı mihnete 
Merg-i râhat-saz cânâ derdine timâr olur 

3 Sende bu haşıyyet-i te'sir-i behcet var iken 
Her gören meh rüyun elbet "aşık-ı di dar olur 

4 Bin ğarıb-i dil-şude bî-çareyi eyler helak 
Çeşm-i mekkânn ki fart-ı nâzdan bîmâr olur 

5 c Âşıkm ser-mâye-i dirinekârıdır elem 
Teng teng-i h v âce-i 'aşkı ğam-ı dil-dâr olur 

6 Şehr-bend-i arzuda deng-ber-deng-i heves 
Hep metâ'ı bu diyarın taze dâğ-ı yar olur 

7 Zıb-i ab u tab ile revnak-feza-yı hüsnsün 
Kanğı dil-ber ta bu rütbe ateşın-ruhsar olur 


(5a) bezi et cana : gel etme diriğ T2. (b) - M . 

48 - M, Tl 32b, T2 82a, Ü 54a. (2a) bunar : bı-çâre Tl . (3b) meb-rüyun : meh-rünu 
Tl, mihrini T2. (6a) -ber : - Tl . (8a) et : kıl T2. 


288 


289 


8 Kakülünde kaldı dil gâhi kerem et sevdiğim 
Çeşm-i ser-mesti garibin lutf ile hüşyâr olur 

9 Yek üigâhı kaldırır ednâlan a 1 lalara 
İltifat -ı mihr ile zerre Şüreyyakâr olur 

10 Goncaveş Salim açılmaz gülşen-i takrirde 
Ol dehanın kim zebanı hem-dem-i esrar olur 

49 , 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

c 

1 Neden dâğ-ı derünun 'aşık-ı pür-ğam nihan eyler 
Anı hod çâk-şad-çak giribam 'ayan eyler 

2 Sebatın fehm içün silker döker her tar-ı gısüsun 
Nezâketle dil-i ‘uşşâkı dil-ber imtihan eyler 

3 Hemışe meh-cemâl-i yâre hasret etmedir kân 
Ne vech ile bize bu çarh âyâ imtinân eyler 

4 Zebanın imtinanın çekmemişlerdir cihan içre 
Zebân-ı hâlini anlar ki kale terceman eyler 

5 Ruhunda hat belirdikçe nola nâlan olursak biz 
Bahar erdikçe gülşen içre bülbüller figan eyler 

6 Hümâ-yı 'akl erişmez evc-i esrar-ı İlâhi'ye 

Niçün murğ-ı gönül bi-hüde dâmen der-miyân eyler 

7 Tevekküldür medar-ı kar-ı tâlib Sâlima hergiz 
Murâd eylerse Bari bir gedayı kam-rân eyler 

50 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Niçün bı-çâre 'âşık vaşl-ı yari ihtimal eyler 


(9a) nigahı : günahı T2. 

49 -M, - Tl ,T2 82a, -Ü. 

50 - M, Tl 32b, T2 82b, Ü 54b. (la) 'âşık : diller T2. 


Neden bi-hude böyle fıkr-i ümmid-i muhal eyler 

2 Sirişk-i çeşm ü müjgânımla aha yazdırıp name 
Derünum pâdişâh-ı mülk-i hüsne 'arz-ı hâl eyler 

3 Gül-i şad-berg ile tev'ern olur ruhlar tarâvetde 
Ne dem kim bir iki sağ arla kendin al al eyler 

4 Sezadır nâle dönsem mü-miyânın fıkr edip cânâ 
Hayalin 'âşık-ı zarı hayal-ender-hayal eyler 

5 Mükedder olmam ahval-i zamana şabrdır karım 
Derünum fikr-i eltâf-ı Genab-ı Zü'l-celâl eyler 

6 Pelekden, gördüğüm çevre tahammül eylerim Salim 
Huda elbet beni bir gün ferah-bahş-ı visal eyler 

51 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefa'îlün mefâ'îlün 

1 Ne kurb-ı devlet-i vasim ne senden dür olmakdır 
Derünum fikr-i rüyunla garaz pür-nür olmakdır 

2 Cihan zu'munca ser-ta-ser sehâda Bermeki'yim der 
Hüner 'alemde amma cüd ile meşhur olmakdır 

3 Şu rütbe sür' at eyler mevsim -i 'işret güz arında 
Neşâtı badenin ancak heman mahmur olmakdır 

4 Gerek nık ü gerek bed yad etsinler beni a' da 
O şahın meclisinde ârzü mezkûr olmakdır 

5 Felekde 'âdet-i dîrînekâr-ı dil-berân yek-ser 
Gurür-ı ab u tab-ı hüsn ile mağrur olmakdır 

6 Niyazı dergehinden Sâlim-i nâ-çız ü mahzunun 
Nigâh-ı dlde-i lütfün ile manzür olmakdır 


(2a) Ü : - Tl , Ü. (5a) olmam : olmasam Tl . 

51 - M, Tl 33a, T2 82b, Ü 54b. (3a) güzârında : güzârideÜ.(4a) ü : -Ü.(6a) ü : - Ü. 


290 


52 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Tâli'im olsa müsâ'id bana olmaz yâr yar 

Yâri tenha bulsam olmaz baht-ı nâ-hemvâr yâr 

2 Girye dür olmaz hayal-ı 'arızın etdikçe biz 
Şeb-nemâsa eşk-i çeşmimdir ana her bar yar 

3 Âşinâya eylemek bigane vadi ğam değil 
Olmasın ağyar ile hergiz hemân dil-dâr yâr 

4 Gark-ı hün oldu remedden dî deler hicran ile 
Görmeğe gelsin beni ger eylemezse 'âr yâr 

5 Çın-ber-çln-i cebln-i hayret olsak biz nola 
Şevk düşmen Salim-i bi-çâreye efkâr yar 

53 

Mefa'ılün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Derünum âteş-i 'aşk ile her şeb dağ dâğ eyler 
Komaz üftadesin hâli o meh elbet çerâğ eyler 

2 Bahar-ı hüsnünü fikr eyleyip ol çâr -ebrunun 
Hayâlin yine dil reşk-i feZâ-yı Çâr-bâğ eyler 

3 'Aceb mikşir durur vâ'iz gibi bülbül de gülşende 
Seher etfal-i bağı nâlesiyle bi-dimâğ eyler 

4 Değil bigâne -rü cümle değildir âşinâ cânâ 

Şu rütbe razını sinemde mihrin güm-sürâğ eyler 

5 Hücüm-ı gamla h v âhiş ka lm adı tab'ımda ey Salim 

Ne meyl-i bağ eder gönlüm ne hod gül-geşt-i râğ eyler 

54 

52 - M, - Tl , T2 83a, -Ü. 

53 - M,- Tl, T2 83a, -Ü. 

54 -M, Tl 33a, T2 83a, Ü 54b. 


291 


Mefâ'ilün mefâ'ilün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Derün-ı sine dâğ-ı 'aşk ile süzân âteşdir 
Bu bâğm sebzezarı muttasıl cüşân âteşdir 

2 Yakar erbâb-ı 'aşkı bülbülün feryadı ser-tâ-ser 
Dehân-ı 'âşık-ı süzânda elhân âteşdir 

3 Sirişk-i dıde söndürmez fetîl-i dâğ-ı hicranı 
Derûn-ı 'âşık-ı bı-çârede hicrân âteşdir 

4 Koyulma tâ bu rütbe câm-ı şahbâ-yı dil-âvize 
Şakın cânâ şakın kim sâğar-ı rahşân âteşdir 

5 Mebâdl-i cününun hiç bilir yok Sâlima 'aşkın 
Hayâlimde netice ârzü pinhân âteşdir 

55 

Mefülü fa'ilatü mefa'îlü fa'ilün 

1 Bî-hüde san ma didede her dem nişin olur 
G amz en helâk-i 'âşık içün der-kemin olur 

2 Fırsat bulür mu düzd-i 'adü nakşın almağa 
Genc-i derün-ı aşık-ı pür-ğam emin olur 

3 Nezzareden ne denlü ba'ıd olsa dil yine 
Sen çeşm-i dür-bîn ile baksan yakın olur 

4 Salim olursa küşte-i zehr-âb-ı firkatin 
Hâk-i mezarı sürme-i 'ayn-i enin olur 

56 

Mefülü fa'ilatü mefa'îlü fa'ilün 

1 'ArZ eyleyince razını dil nâ-tüvân olur 

(5a) cününun : cününun Ü. 

55 - M, Tl 33a, T2 83b, Ü 55a. (Gazel 4 beyittir, fakat Tl veÜ'de 4. beyitten önce bir 
beyiüik boşluk bırakılmış, (la) didede her dem : dıde-i dil-ber Tl, T2. (3a) denlü : rütbe T2. 

56 - M, Tl 33b, T2 83b, Ü 55a. (Tl veÜ'de sadece 6. ve 8.beyiÜer var. iler iki 
nüshada da eksik beyiüer için boşluk bırakılmış .) 


292 


Ya Rab o tıfl-ı 'işve ne şuh-ı cihan olur 

2 Kalmaz nihâi -i nahl-bendde ser-keşî delik 
Gül-berg-i bâğ-ı mihr ü mahabbet hazân olur 

3 Âyâ olur mu meyve-i î immi d dinmesin 
Ger bir zamân olmaz ise bir z ama n olur 

4- Didâr-ı yâre dilde olan şevk u h v ahişi 
Tursun ifâde etmeyelim imtinân olur 

5 Gör baht-ı şümu rüy-ı meramım görünmedi 
Biz ağladıkça tâlfimiz şadmân olur 

6 'Akl u karâr u şevk u tefekkür de şendedir 
Bir dil değil yanında hemân mihmân olur 

7 Gurbet deminde gördüğümüz derd ü mihneti 
Yazsam netice ‘âleme bir dâstân olur 

8 Elbet hulüş-ı Sâlim'i anlar o mest-i naz 
Ol bârgehde ki her şey ‘ayân olur 

57 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe‘ilâtün fe'ilün 

1 Can u baş üzre gamın ‘âşıka ğam râhatdır 
Fikr-i zülfün bana bir maye-i cenfiyyetdir 

2 Değişirsem gamını ‘aleme nâ-merd ol ay ım 
Derdin ‘uşşâka begim hâsılı bir devletdir 

3 Olma âlüde eğer ister isen rahatını 
Münfall olmamanın çaresi çün ‘uzletdir 

4 İhtilaf üzre olan bulmaya te a şır-i hulus 
Cümleden haşılı makşüd u murâd ülfetdir 


(6a) şevk : fikr T2. (8b) vezin eksik. 
57 - M. -T1,T2 84a. -Ü. 


293 

5 Gelmedi gitdi benim serv-i çemânım bağa 
Neyle yem ol gülü ser-mest-i mey-i nahvetdir 

6 Bize hüşyar-ı safa olmak olurdu Salim 
Beni ser-mest-i ğurür eyleyen ol âfetdir 


Mefa'ılün mefâ'ılün mefa'ılün mefâ'ılün 

1 Dokundukça dil-i mağmumuma cânâ neva artar 
Leked-horde olan fağfurda elbet şada artar 

2 Figan eyler görünce hatt-ı ruhsarını ‘aşıklar 
Bahar erdikçe bülbülden nevalar câ-be-ca artar 

3 Visale toymasam nola be-kavl-ı Baki-i merhum 
Kerem gördükçe sultânım gedâlardan recâ artar 

4 Zamân-ı devlet-i neşv ü nemaya i'tibâr olmaz 
Ziyâd oldukça câh u rütbe hergiz âşinâ artar 

5 Olur rüşen dil-i ‘âşık fürüzânTi mihrinden 
Fetll-i şem‘ yandıkça murâd üzre ziyâ artar 

6 Belâğat-senc olur Salim nigeh-sâzende-i dikkat 
İhata eyledikçe fenn ü ma‘nâyı edâ artar 

59 

Mefülü mefâ'îlü mefâTlü fa'Glün 

1 Dil ol şeh-i hübanına bigâne değildir 
Zerre hür-ı rahşanına bigane değildir 

2 Hep mahrem-i esrâr-ı dem-i mülket-i derdiz 
‘Âlem ğam-ı hicranına bigâne değildir 

3 Pâ-best-i cihan olmağile dür tutulmaz 


58 - M. Tl 33b, T2 84a. Ü 55a. (la) Dokundukça : Tokundukça T2. / mağmumuma : 
mağmuma Tl, T2. (4b) u : - Tl. (5) - T1,Ü. 

59 - M,T1 33b, T2 84a, Ü 55a. 


295 


2 94 

Saye meh-i tabanına bigane değildir 

4 Vâkıf durur esrâr-ı dil-i dil-bere şâne 
01 zülf-i perişanına bigâne değildir 

5 01 gül-ruha Salim değiliz dür cihanda 
Bülbül çemenistanına bigane değildir 

60 

Fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilün 

1 Tahtgah-ı kalbe kim mihrin senin teşrif eder 
Makdemiyle gerd-i gamdan hâtınm tanzlf eder 

2 Yâdıma geldikçe nakşın eylemem bî-hüde ah 
N alemiz a c yan-ı şehr-i 'aş kımız ta'rif eder 

3 Didelerde başlamış tarh-ı girişme cünbişe 
Ğamze-i bi-dadıfia bilmem neler teklif eder 

4 Dest-dırazî eyledikçe goncaya bülbülleri 
Çübek-i gül-bün ile bâd-ı sabâ tahvîf eder 

5 Hattına talik edip vaşlın o şüh-ı kîne-cü 
'Âşıkıfi ferda-yı şubh-ı mahşere tevkif eder 

6 Hüsn-i hattın ol kadar efzün durur etse murâd 
Behcet-i hüsnünde Salim nüshalar telif eder 

61 

Fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilün 

1 Fikr-i ebru 'aşıkâna Sâlimâ hep derd olur 
Çille-i 'aşk u mahabbet tâ ezelden serd olur 

2 Zerrece makbule geçmez hidmeti üftâdenin 
Ta-be-key 'aşık rehinde pür-ğubâr-ı gerd olur 


3 Seyr ederdi destine girse eğer Rüstem anın 
Kahraman-ı 'aşk 'alemde ne güne merd olur 

4 Baht-ı zarın ger müsâ'id olmasa sana çi süd 
Gâh olur üstâdlar mağlüb-ı lu'b-ı nerd olur 

5 Pây-büs-ı züll ile sevmem recâyı nâ-kese 
Hayf ol kama mekanı damen-i na-merd olur 

62 

Fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilün 

1 Geh güler yüz 'âşıka geh çîn-i ebrü gösterir 
Dil-fırîban-ı cihan elbette bir hû gösterir 

2 Tarf-ı ruhsârında cânân sanma gisü gösterir 
Çin çin-i mevc-i hüsn ü ânı bir cü gösterir 

3 Kıl kadar meylin tıraş u h v âhiş etmezdik veli 
Bu reh-i nâ-râstî 'uşşâka ebrü gösterir 

4 Yad-ı rüyunla nezâre eyledikçe cis mim e 
Dağ-ı sinem bana kendin verd-i hod-rü gösterir 

5 Hale-i ağüşa çekdim dün gece ol mâhı ben 
Pehlevân-ı 'aşk la-büd zür-ı bâzü gösterir 

6 Hazret-i mahduma pey-revlik edip ahbabına 
Salim-i şîrin-edâ bir şı'r-i dil-cü gösterir 

63 

Fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilün 

1 Resm-i müjganın kaçan kim sinede pinhan olur 
Bu dil-i hasret-keşe her biri bir peykân olur 

2 Razı olmam sen gözü şehbazı ağyar şaydına 


62 - M, Tl 33b, T2 85a, Ü 55b.(3a) etmezdik : etmez dil Ü. (b) 'uşşaka : 'aşıka T2. 

63 - M, Tl 34a, T2 85a, Ü 55b. (2, 3, 5) T2'de farklı : (2) Şöyle ateş var ki dilde 
eylesem bahre nigâh / Ka‘r-ı yemde mâhiyân ol nâr ile süzân olur 


60 - M, - T1.T2 84b, -Ü. 

61 - M Tl 33b, T2 84b, Ü 55b. 


296 


297 


i 

•I 

Cünbişin böyle giderse nazeninim kan olur 

_ 

3 Cüst (ü) cü eld im tabibân-ı cihanı bulmadım 
Ben geda bî-çare ‘âşık derdine derman olur 

4 Ben ki pür-hicrim o şah-ı tahtgâh-ı beh çetin 
Bir selâm-ı vaşl-en camıyla dil şadan olur 

5 Bir nazar et nazeninim Sâlim-i dil-hasteye 
Böyle kalırsa derûnum Külbe-i ahzân olur 

64 

Mefâ'ilün fe'ilatün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Neşât-ı ‘aleme bâ'iş şenâ-yı hüsnündür 
Müdami her nazarımda meda-yı hüsnündür 

2 Cihanda etmez idik istirahat amma kim 
Bu istirahata badı hevâ-yı hüsnündür 

3 Neden olurdu nümâyan olmasa efğan 
Seni de gösteren ey meh neva-yı hüsnündür 

4 Eden gedâlan bende garibi azürde 
Evamir-i şeh-i fermân-revâ-yı hüsnündür 

5 Ne denlii bizleri tekdir eder isen cana 
Alınmazız ana biz mukteza-yı hüsnündür 

6 Cihanda ğayn bizi ağladır da güldürmez 
Bize netice şafâ mâ-cerâ-yı hüsnündür 

7 Ne mümkin eyleme hüsnün garibini tekdir 
Bizi mükedder eden mâ-sivâ-yı hüsnündür 

8 Kapundan eyleme lutf eyle Sâlim'i mehcür 
O derdmend derinde gedâ-yı hüsnündür 


(3) Öyle halet var ki di darında ey Yusuf-cemal / Rüy-ı pür-tabın görenler hüsnüne hayran 
olur (5) Dehr-i fâninin devâm-ı hâli yokdur Sâlimâ / ‘Afiyet her bir visalin âhiri hicran olur. 
64 - M, - Tl, T2 84b. -Ü. 


65 

Fâllâtün fâ'ilâtün fa'ilâtün fâ'ilün 

1 Bı-kesanı nola ihlak etse âlâm u keder 
Çarh öyle çarh mıdır kim etdigin noksan eder 

2 Gülsitan-ı dünyeden bad-ı ferah gitmiş gönül 
Şimdi yerinde neşat u ülfetin yeller eser • 

3 Seng-i çevrin atma cana gel zücâc-ı hatıra 
înkisâr-ı ‘âşıkândan ğâfıl olma el-hazer 

4 Nice gündür âfitâbım görmedim mihrini gel 
Mihr-i ‘alem-süz-ı hüsnünle şeb-i hicrim gider 

5 Neyle yem şadı-i vaşlı Salimâ verdi bana 
Firkati arayiş-i hüsn ü baha vü zib ü fer 

66 

Fâ'ilâtün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Hasretinle lâleveş ben dağ -darım kim bilir 
Sinede zahm-ı dil-i na-şâd u zarım kim bilir 

2 Saymayıp ah u figanım hatırım kırma benim 
Belki te’şır ede cana inkisarım kim bilir 

3 Cüst ü cüdan fariğ olsunlar karar u ‘akl u huş 
Kandadır şimdi dil-i zar u nizârım kim bilir 

4 Bir haber al var gülistandan sabâ lutf et bana 
Kimse görmüş mü o yâr-i gül-‘îzânm kim bilir 

5 Hokka-i lalinde güyum anlamazlarsa nola 
Şâ‘ir-i sihr-aferînim hürde kanm kim bilir 

6 Bilmedi gitdi o yar-i ser-keşim Salim beni 


65 - M. Tl 34, T2 85b, Ü 56a. (lb) kim : ki T2. (2b) u : - Tl. (5b) zib ü : zıb Tl. 

66 - M, Tl 34a, T2 85b, Ü 56a. (2a) u : - Tl , T2. 


298 


Bense derd-i hasretiyle bi-karanm kim bilir 

67 

Mefa'ilün mefa'ilün fa'ülün 

1 Keman ebruların müjgânlann tir 
Kaza gamzen nigâhın 'ayn-ı te'şîr 

2 Olur her bir müjem bir kilk-i takrir 
Sirişkim mâ-cerâyı kılsa tahrîr 

3 Niyaz etmekde ey dil etme te’hir 
Ede şayed dil-i dil-dara te’ sır 

4 Tabıb-i hazık-ı iiftadegansın 
Ne var kılsan dil-i blmara tedbir 

5 Şikenc-i kâkülün dâm-ı kazadır 
'Aceb mi murğ-ı diller olsa nahcır 

6 Gönül şabr eyle düşnam-ı nigâha 
İtabından o şühun olma dil-gır 

7 Hayal-i kâkülü bir ne v-cevânm 
Beni Salim cihanda eyledi pir 

68 

Mefa'ilün fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Zebân-ı şâ'ire mana te'âkub üzre gelir 
Kenâra mevce-i derya te'âkub üzre gelir 

2 Elazer hazer ki şakın rüzgardan ey dil 
Sitemleri bize her ca te'âkub üzre gelir 

3 Cefası gelmede dehrin bize gelince gönül 
Tekasül eylemez aşla te'âkub üzre gelir 


67 - M, - Tl, T2 86a, -Ü. 

68 -M.-T1.T2 86a, -Ü. 



299 

4 Şikesle-dillere etmez müsa'ade tali' 

Marîz a nüks ser-â-pa te'âkub üzre gelir 

5 Nigâha ruhsat olur mu o yare ey Salim 
Sirişk-i dlde-i bina te'âkub üzre gelir 

69 

Fa'ilâtün failatün failatün fâ'ilün 

1 Hicr-i canan ile vaşl-ı şevk-bahşâ bir midir 
Şadme-i telh-ı humar u zevk-ı şahbâ bir midir 

2 Kimseler o lm az tevâZu'dan cihanda münkesir 
Rüy-ı handan ile evZâ'-ı hod-ârâ bir midir 

3 Bir iken bin eylemezdi derdini 'âşıkların 
G amz e-i aşüb dil-berlerde amma bir midir 

4 Şaklamam dâğ-ı derünum lâleâsâ sevdiğim 
Şad hezârân derdimiz var derd cana bir midir 

5 Nice miimkin her birin tatyib etmek lutf ile 
Dergeh-i dil-berde Salim zar u şeydâ bir midir 

70 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Hezâr-ı bâğ-ı 'aşkım rüy-ı dil-ber gülsitanımdır 
Benim nahl-i gülüm ol serv-kadd-i dil-sitânımdır 

2 Perişan eyleyen 'aklım gibi her şeb dil-i zânm 
Hay al -i kâkül-i ser-der-hevâ-yı mihribânımdır 

3 Dil-i şeyda nice kabil ki rü-gerdan-ı cevr ola 
Beni dil-gır eden rüz u şebân âh u figânımdır 

4 Şikest olsun sebü bade bana sensiz haram olsun 
Benim firkatde râhım eşk-i çeşm-i hüıı-feşânımdır 

69 - M,- Tl, T2 86a, -t). 

70 - M, Tl 34b, T2 86b, t) 56a.(2b) mihribân : mihr-i can T2. 


300 


301 


5 Cihan mülkünde ansız neyleyim can u teni Salim 
Benim ol serv-kad rüh-ı revan im bafia cânımdır 

71 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Fikr edersem ser-güzeştim dldelerden nem gelir 
Zabmımı açsam bana bu eşk-i çeşmim dem gelir 

2 'Aks-i meşreb üzredir vaz'-ı felek çün bu dile 
Zevki merğüb durur gelmez gamı sevmem gelir 

3 Sen tenezzül eylemezsin gerçi bu ğam-hâneme 
Ey peri amma hayâlin kalbime her dem gelir 

4 Ta ezelden bu vücüdum hane-i derd ü elem 
Günde şaysan nice kez şad karban-ı ğam gelir 

5 Vasi içün etdikçe Salim va'd-i kemmünun bana 
Ellere zahir benim bu sevdiğim canım gelir 

72 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ilün 

1 Gönül pervaneveş şem'-i ruhuyla nare düşmüşdür 
Yakılmış ateş-i 'aşkile bir avare düşmüşdür 

2 Olur muydu esır-i bend-i zülfün ey peri amma 

O dama murğ-ı dil meftun olup bi-çare düşmüşdür 

3 El ermez bar-ı vaşla ol nihal-i tazeden zira 

Gönül bir serv-kadd U ser-keşın dil-dâre düşmüşdür 

4 Nola dil zevrakı eylerse sim-i çeşmi efşânı 
Şeb-i zülfünde cânâ lücce-i efkare düşmüşdür 


5 Yanıp yakılsa bu dil ateş-i 'aşka nola Salim 

Gönül pervaneveş şeni -i ruhuyla nare düşmüşdür 

73 

Fâ'ilâtün fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilün 

1 Ehl-i 'aşka gah zillet gâh nf at gösterir 
Her devirde bu felek bir başka halet gösterir 

2 Ele alır hatırım gâhî de eyler pây-mâl 

Bu sipihr-i tas-baz bin dürlü şan' at gösterir 

3 Etmede gâhî perişan zülfü gibi hatırım 

Geh ser-i mü 'âşıka mihr ü mahabbet gösterir 

4 Geh semend-i nâz ile eyler leked-küb 'aşıkı 
Geh licam-ı rahmi alıp deste şefkat gösterir 

5 Her nigah-ı hasret-âmüzum o şüh-ı 'işvenin 
Salimâ rüyunda şad hüsn ü letafet gösterir 

74 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Hatınla behcet-i ruhsâr ğayn yüzdendir 
Çemenle zınet-i gülzar ğayn yüzdendir 

2 Ce mal -i pakine her bir giyah-ı taze güvâh 
Egerçi nakş-ı nakışkar ğayn yüzdendir 

3 Ğubâr-ı hattile muğber kıyas etme beni 
Ruhumda şüret-i efkâr ğayn yüzdendir 

4 Değil mülâhaza-i çâr-ebru-yı dil-dâr 
Felaket-i dil-i nâ-çâr ğayn yüzdendir 


71 - M, Tl 34b, T2 86b, Ü 56b. (2b) Zevki merğub durur : Zevki merğubum durur 
Tl , Zevk-ı merğübdur Tl . / gelmez : - T2. (3a) eylemezsen : eylemezsin Tl . (b) amma : lâkin 
Ü. 

72 - M, Tl 34b, T2 87a, Ü 56b. (2b) murğ-ı dil meftun olup : bu dil-i Mecnun-reviş 
Tl, Ü. (4b) cana : yârin Tl. 


5 Yüzüme bakmadı canan deme gönül yarin 


73 - M, Tl 34b, T2 87a, Ü 56b. (2a) ele alır : alır ele Tl. 

74 - M, - Tl, T2 87a, - Ü. 


302 


Nevazişi sana her bar gayrı yüzdendir 

6 Cemali zişt ise de etme peykerin tahkir 
Cebin-i şun'da envâr ğayn yüzdendir 

7 Nakiyy-i hadle düşer baht-ı zar tali' de 
Tefe’ ’ülümde de etvar ğayn yüzdendir 

8 Huda bilir ana Salim neler demiş a'dâ 
Yine bize reviş-i yâr ğayn yüzdendir 

75 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Gönül firakın ile hem-nişîn-i 'uzletdir 
Şafa-yı hatınmız der-kemln-i 'uzletdir 

2 Hezâr bülbül-i bağ olsa eylemem rağbet 
Bizim teranemiz ey gül enln-i 'uzletdir 

3 Şafâya hasret olur rüy-ı sohbete müştak 
O dil ki küne-i gamında ğamîn-i 'uzletdir 

4 Şarir-i kilk-i belâğat-karinimiz şimdi 
Hemişe nağme-i nazikterîn-i 'uzletdir 

5 Ğarîb olursa nola her edası ey Sal im 
Bu penç beyt-i gazel bu zemîn-i 'uzletdir 

76 

Mefâ'îlün mefa'ılün mefâ'ilün mefâ'ilün 

1 Eğer te’şir-i gamzen olmayaydı düşmen-i te’hır 
Nigâhın 'aşıkamergin ederdi câmesin tağyir 

2 Değildir çar ebru muşhaf-ı pak-i cemalinde 
Yed-i kudret cemalin hıfza etdi çar gül tahrir 


75 - M, - Tl, T2 87b, - Ü. 

76 - M - Tl, T2 87b, -Ü. 


303 

3 Heva-yı 'aşk ile eşkim götürdü ‘unşur-ı haki 
Beni Mani fakat ateş yazardı etseler tasvir 

4 Beyaza çıkmaz idi müşkilât-ı ayet-i hüsnün 
Sevad-ı hattın anı etmeseydi mü-be-mü tefsir 

5 Ser-â-pâ dest-bürd-i şah-ı ğamzendir dil-i 'aşık 
'Aceb mi etsen iklîm-i derünu kendini teshir 

6 Tolar ilhâm-ı feyz-â-feyz ile şi'rim benim Salim 
Cebininde o şühun eylesem pâkîze bir ta'blr 

77 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Nesim ile dırâz eyler kadiri gah! dü-tâ eyler 
. Nihâl-i tazeler gülşende ta'lîm-i cefâ eyler 

2 Komaz halı derünum bir kederden gerdiş-i gerdün 
Beni mağmum gördükçe felek güya safa eyler 

3 Urur kendi eliyle han (ü) man-ı sabrına ateş 
Kaçan bi-çare 'aşık dil-beriyle merhaba eyler 

4 Rehâ-yâb olmaz endüh-ı fenadan şah-ı 'aşr olsa 
Bu dehrifi 'alemin eylerse 'âlemde geda eyler 

5 Sıtanbul’un kapılma mâh-rüyânma şehridir 
Şebinde mihr ederse rüz elbette feda eyler 

6 'Aceb mâ’ildir esrâr-ı derünum keşfe ey Salim 
Sirişkim dem-be-dem ol şüha nakl-i ma-cerâ eyler 

78 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Deme Mecnûn göçüp 'aşk içre bir icadı kalmışdır 
O fenni yeg bilir ben gibi bir üstadı kalmışdır 


77 - M, - Tl, T2 88a, -Ü. 

78 -M, Tl 35a, T2 88a,Ü 56b. 


2 Nigahı nev-be-nev haşa tehi olmak derunumda 
Ser-i peykân-ı tîr-i ğamze-i bı-dadı kalmışdır 

3 Nola sî-murğa teşbih eylesem gönlüm benim zira 
Der-i küyunda cananın hemân bir adı kalmışdır 

4 Kesilmez naleden etmekle ‘aşkından feragat dil 
- Figanı ta ezelden ey peri mu'tadı kalmışdır 

5 Nice mihr etmesin senden ziyade dil hayaline 
Firakında benim bu çeşmimin hem-zâdı kalmışdır 

6 Bize hep büs-ı la‘l-i dil-rüba idi ezel meşreb 

O zevkin şimdi Salim bendenizde dadı kalmışdır 

79 

Mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün 

1 Olanlar ba'iş-i hicrin dile canında bulsunlar 
Edenler anı ğam-alüde damanında bulsunlar 

2 Çekenler kuhl-i firkat dide-i hün-bârıma ya Rab 
Mihen milin dem-a-dem çeşm-i giryanmda bulsunlar 

3 Olanlar bâd-ı firkatle hazân-ı şevkıma bâ‘is 

14 e min ecrin nihâl-i vuslatın şanında bulsunlar 

4 Edenler bu dili zehr-âb-nüş-ı cam-ı hicranın 

O kâr-ı kesb-i destin cümlesi nanında bulsunlar 

5 Çü aç din Salima ahbaba bâb-ı mülket-i derdin 
Mahall-i rencişi yine felek yanında bulsunlar 

80 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ‘ilün 


(2a) nev-be-nev : - Tl ./ olmak : ola T2. (5b) Firakında benim : Dem-i firkatde ol T2. / bu : 
ol Tl . (6a) Bize hep : Hemişe Tl , Şarâb-ı Ü. 

79 - M, Tl 35a, T2 88a, Ü 57a. (5b) yine : neyse T2. 

80 - M, Tl 35a, T2 88b, Ü 57a. 


1 Neş‘e-i meyle o dem kim ruyu ‘âlüVal olur 
Gamze-i ‘âşık-küşü kanlar saçar kattal olur 

2 Vaşf-ı zülfün dillere düşdükçe olma dil-şikest 
Kaküliyçün dil-berin incinme kil ü kal olur 

3 ‘Arz -i ahvâlin eder amade ma'şuka veli 
Vaşla erince hemân bi-çâre ‘âşık lal olur 

4 Olmasın dil-gir o meh-rü piç ü tabımdan be nim 
Kakülün fikr eyleyen böyle perişân-hâl olur 

5 Çeşm-i bâdâmın tasavvur eyledikçe SalimHfi 
Didesi hün-âbe-i hasretle m a l -a -m âl olur 

81 

Mefülü fa‘ilâtü mefâ'îlü fâ'ilün 

1 Gül-ğonca fart-ı hüsn ile gerçi yeganedir 
Bülbül de lik şâhid-i şirin-fesânedir 

2 Gadr-i dırâz-ı dil-bere bâ‘iş nedir deme 
Gelmek heman muradı değil bir bahanedir 

3 Pâ-mal-i râh-ı ‘aşkına bunca sitem ile 
Maksudu cevr ü nâz değil de yâ nedir 

4 Erbâb-ı fakrı hor u zelil ü zebun eder 
İkbâl-i dehr-i dün u deni kam-ranedir 

5 Yokdur mecal kimsede inkara Salima 
Hakka ki penç bu gazelin şâ‘iranedir 

82 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 


(la) ne : o Ü. / ‘alü'l- al : alü'T'al Ü. (2b) dil-berin : dil-berin Tl . (3b) 'aşık : insan Tl . (5b) 
hasretle : firkatle Tl . 

81 - M, Tl 35a, T2 88b, Ü 57b. (lb) fesane : feşaneÜ. (2b) muradı değil : murad 
degiilin Tl. (3a) sitem ile : sitemlere Tl, U. (4a) hor : h v ar Tl, T2. (5a) inkara : inkar T2. (b) 
penc : pak T2. 

82 - M, - Tl, T2 88b, - Ü. 


306 


307 


1 Şafa-yı hâtır-ı 'aşık vefa değil de nedir 
Cefa dedikleri 'ayn-ı eza değil de nedir 

2 Tılısm-ı genc-i mahabbet hulüş-ı 'âşıkdır 
Du'a-yı şubh-demî kimya değil de nedir 

3 Mukaddemât-ı tefekkür bayâl-i batıldır 
Netlcekari-i 'âlem heba değil de nedir 

4 Ğarık-ı bahr-i günâhız buna güvâh du'â 
Dıraz-ı dest-i temenna recâ değil de nedir 

5 O gamzeden nigeh-i lutf ümidi ey Salim 
Bakılsa ‘âşıka 'ayn-ı hata değil de nedir 

83 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Dehr-i dün-meşrebden ol kim devlet ümmîdindedir 
Güyyâ zehr-âbdan hâşıyyet ümmîdindedir 

2 V aşl-ı yar ile teselli bulmağa tâlib olan 
Penbenin âteşle bî-şek ülfet ümmîdindedir 

3 Gark eder fülk-i dilin bahr-i ğumüm-ı çarhda 
Rüzgârdan ol ki ey dil h imm et ümmîdindedir 

4 Talib-i büy-ı vefâ-yı ziilf-i hüban-ı zaman 
Ejder-i bî-merhametden şefkat ümmî dindedir 

5 Nakd-i şevki bahş-ı kala-yı hiimüm etdim neden 
H v ace-i çarh dahi benden rağbet ümmîdindedir 

6 İntizar ateşlerine yansın ol kim Salimâ 
Bir periyi hanesine da'vet ümmîdindedir 


83 - M, Tl 35b, T2 89a, t) 57b, (la) devlet : düst Tl . (bulmağa tâlib olan : bulmak 
isteyen gönül T2. (b) âteşle : âteşde Tl . (3) - T2. (a) ğumüm-ı : ğumüma Tl . (6b) periyi : 
birini Ü. 



84 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'ılün mefâ'ılün 

1 Hayâl-i zülfün ile yine bı-tüş olmamız yeğdir 
Bize asüdelikden bir ğama düş olmamız yeğdir 

2 Ğumüm-alüde olmakdan humâr-ı dehri çekmekden 
Vanp pîr-i muğâna yine ser-hoş olmamız yeğdir 

3 Olur şafvet hemin ‘ayn-ı küdüret bu cihan içre 
Yem-i mih riz bize ‘aşk ile pür-cüş olmamız yeğdir 

4 Helak etdi beni gamzen sana 'uşşak lazımsa 
Beni lutfunla ihya lal bizim boş olmamız yeğdir 

5 N.ola endîşe-i zülfü bana boş gelse ey Salim 
Bize asüdelikden bir ğama düş olmamız yeğdir 

85 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Nola bahtım remedden perde çekse dîdeme yer yer 
Beni küstâh-ı nazra eyledi her bir nigeh yek-ser 

2 Yine sorsan nedir bilmez netice bezm-i 'alemde 
Bilen der dastan-ı sırr-ı 'aşkı bilmeyen (söyler) 

3 O bir âyinedir olmaz mükedder değme bir şeyden 
Cemâl-i pâkine vermez nakîşa hatt-ı tabişger 

4 Ruhun da revnala hatt-ı siyab-ı revnak-efzâdır 
Kenan olmasa bir nüsha olmaz şöhrete mazhar 

5 O Leylî anlamazken 'âşıkın pa-mâli-i hicrin 
Beni bî-hüde Mecnun eyleyip Salim 'aceb neyler 

86 


84 - M, Tl 35b, ,T2 89a, Ü 57b. (la) -tüş : huş Tl. (4b) kıl : et Tl. 

85 - M, - Tl , T2 89a, - Ü . (2b) (söyler) : der T2. 

86 - M, - Tl, T2 89b, -Ü. 


Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 


Dile tekrar dağ urmak dilâ dil-dare pek çokdur 


1 Ne dem kim gamzeler saman u sabra tiirk-taz eyler 
İner ta röyuna müjgânı istikbâl-i naz eyler 

2 Gönül dil-dâde-i cevr ü ‘itabındır hemin nazın 
Derüni sevdiğim senden recâ eyler niyaz eyler 

3 Kadeh-ser-şâr-ı sama nım ne rütbe eylesem pinhân 
' Figanım korkarım ol şuha bir gün keşf-i râz eyler 

4 Fesad-ı ‘alem-i kevn ü fesada cümle vakıf dır 
Hakikat üzre ol kim seyr-i pebna-yı mecaz eyler 

5 Verâ-yı ebr-i zülfünde ruhun pinhan eder görsem 
Niçün aya o meh bi-hüde bizden ihtiraz eyler 

6 Geçinmekde ser-i kuyunda zahmet çekmez âvâre 
Gönül dağ-ı gamın ser-maye-i süz u güdâz eyler 

7 Muradın anlar üstâd-ı nigahın bir nigahında 
Niçün dil ser-güzeşt-i hicri kuyunda dıraz eyler 

8 Tevekküldür medar-ı tesliyet gam çekme ey Salim 
Murâd eylerse Mevla bir gedâyı bı -niyaz eyler 

87 

Mefâ'ılün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'ılün 

1 Hele incindiğim yerler gönül ol yâre pek çokdur 
Bilinmez dağ-ı sinem gerçi amma yare pek çokdur 

2 T aşaddur eylemiş şadr-ı mu‘alla-yı zenahdâna 
Bu rütbe bi-edeblik ol hat-ı jengare pek çokdur 

3 Ne lutfundan sipihrifı behre-yab oldum cihan iç re 
Bu vaz‘-ı nâ-sezâyı çarh-ı nâ-hemvare pek çokdur 

4 Dil-i pür-dağıma merhem ümid eyler iken andan 


5 Bilirken Sâlimâ pa-mal-i gerd-i rahmi yer yer 

Bu güne ‘âşıka cevr etmek ol mekkâre pek çokdur 

88 

Fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilün 

1 Dilde pinhân infi'âlim kim bilir 
‘Âşıkım ölsem melalim kim bilir 

2 Vakıf ancak bir Huda’dır derdime 
Künc-i hasretde kelâlim kim bilir 

3 Kanğı yerde kaldı yine söylesin 
Ol dil-i aşüfte-hâlim kim bilir 

4 Şâ‘ir-i dikkat-şinasım dünyede 

V aşf-ı zülfünde hayalim kim bilir 

5 Görmeyince zatımı Salim benim 
Ehl-i ‘irfandan kemalim kim bilir 


89 

Fâ'ilatün fa c ilatün fa'ilâtün fâ'ilün 

1 Lerziş-i teb kim şafâ-yı hatırım teb'Id eder 
Rüzgârın şevki germ-â-germ olur teb Td eder 

2 TabTmız muğber değildir hatt-ı pâkinden senin 
Hat berat-ı ‘aşkını ‘aşıkların tecdıd eder 

t 

3 Tül-i 'ömrün sâye-dârı-i keremdir revnakı 
Tarf-ı cüda anın iç ün bidi Hak te'bid eder 


(5) - T1,Ü. 

88 - M, Tl 35b, T2 90a, Ü 56a (kenarda). (1b) melalim : helakim Tl .(4a) şinasım 
aşinayım Tl . 

89 - M, - Tl, T2 90a, -Ü. 


87 - M, Tl 35b, T2 89b, Ü 57b. (la) yerler : yer Ü. (4a) andan : Salim Ü. 


s s 


310 


311 


4 Talib-i ikbal olan dehr-i demden haşre dek 
Çeşmini vakf-ı nigâh-ı revzen-i ümmıd eder 

5 Dünyede bir kendiye mahsûs olan ta' bîr ile 
Cümle eşya Hâlik'm tevhîd eder temcıd eder 

6 Serlerin tahrik etdikçe sabadan Salimâ 
Ğafilân-ı bağı nahl-i tazeler tehdîd eder 

90 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Bende 'aşkın sende gönlüm meh-cebınim tazedir 
Nev-cevanım taze feryadım eni nim tazedir 

2 Gülsitânım seyre çık ey serv-kadd ü lâle-had 
Sinede dâğ-ı dil-i âteş-karinim tazedir 

3 Zerrece incinmeziz vaz'ına biz ol afetin 
Bizlere neylerse etsin nazeninim tazedir 

4 Za'il olmaz nakş-ı hübân levh-i hatırdan hele 
'Akl ü fikr ü h v ahiş-i kalb-i hazinim tazedir 

5 Her ne rütbe köhne ta'bır eylesem Salim yine 
Tazeler vasfında nazm-ı dil-nişînim tazedir 

91 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Yar bakmaz sana ey dil ah-ı şeb-gîrin nedir 
Nale tebşir eylemez bî-hüde tekdirin nedir 

2 Hidmet etsem yâr gelse der imişsin haneme 
Sen nesin ey 'âşık-ı küstah tevkîrin nedir 

3 Âh-ı 'aşık deyü namın dilde olmuş dâstan 


, - Tl, T2 90a, -Ü. 
, - Tl, T2 90b, -Ü. 


1 

■ _ 

Biz de bilsek kim senin ey ah tefsirin nedir 

M 

mm 

4 Şahbaz-ı evc-i 'aşk-ı dil-berim dersin bana 
Ey gönül söyle ser-i kuyunda nahcirin nedir 

5 Sâlim-i zan helak etmek dilermiş gamzeler 
Ey tabib-i 'aşk bunda bana tedbîrin nedir 

92 

İl Mefmlü fa'ilatü mefa'ılü fa'ilün 

1 Zülf-i siyahı rüyuna her şeb nikâb olur 

O Ol padişah-ı ‘işve ne ehl-i hicab olur 

; 

2 Çokdur feza-yı sinede envâ'-ı vakı'at 
Yazsam derün ‘âlemini bir kitab olur 

3 Etsin mataf Ka'be-i 'ulya-yı kuyunu 
'Âşık o bezmgehde du‘a müstecab olur 

■I 

4 Nezzare eyledikçe o hurşîd-tal‘ ata 
Nür-ı şu'â'-ı başıramız feyz-yâb olur 

5 Ben ağladıkça Salim o gül-rüyu yâd edip 
Her bir sirişk-i dide-i giryân gül-ab olur 

\ 

93 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Her şafâ-yı ‘işret olmaz gerdiş-i mînâda bir 
Gerçi saki bir kadeh bir rind bir şahbâ da bir 

2 Şad dil ü can ile nice sevmeyem sultanımı 
Âdemin gönlünce yokdur bin melek-sîmada bir 

3 Ben ki Kays-ı deşt-i şahra-yı cünün-ı ‘aşkınım 
Came-i şad pâre bana bir durur diba da bir 


92 - M, Tl 36a, T2 90b, Ü 57b, (lb) ‘işve ne : ‘işveye Tl . (2b) derun : huruf Ü. (3a) 
küy : gür Tl . (5) -Tl, t). 

93 -M, Tl 36a, T2 91b, Ü 58a. 


4 Her peri-rüya ne mümkin mübtela olmak gönül 
Bir olur insanın elbet sevdiği dünyâda bir 

5 İntizâr-ı va‘de-i vaşlıyla giryân olma kim 
İki olmaz Sâlimâ söz bir olur a'lâda bir 

94 

.Mefa'ilün fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Dil-i ğaminimiz ol şâh-ı hüsne dada gider 
Hemişe hayl-i emel cânib-i murada gider 

2 Ne mümkin e akl u karârı refik etmeklik 
Giderse ruhum, o şaha gönül piyade gider 

3 Sinân-ı g amz esini böyle etmeden ser-tîz 
O fitne -cû yine besbellidir cihâda gider 

4 Hemişe malına gelmez sahîlerin noksan 
Cihanda harcı hasisin dahi ziyade gider 

5 Recâ-yı vasi ile gayra cihanda dil gitmez 
Giderse Salim o zât-ı kerem-nihada gider 

95 

Mefâ'ilün fe'ilatün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Yüzünü sürmeğe bı-çâre hâk-i paya gider 
Bu piç ü tâb ile ‘aşık o dil-rübaya gider 

2 T ayansın ol kaşı yanın hadengine ağyar 

O şâh-ı mülket-i behcet bugün gazaya gider 

3 Şitab ile yine gül-geşt-i bağa oldu revân 
Çemende bülbül-i hâlet-fezâ nevâya gider 


(5a) vaşlıyla : kâmıyla T2. 

94 - M, Tl 36a, T2 91a, Ü 58a. (la) ğaminimiz : garibimiz Ü. (5a) gayra : gayrı Tl. 
95 - M, Tl 36a, T2 91a, Ü 58a.(lb)ü : - Tl. (2b) miilket-i : mülket ü T 1 . 


4 Terahhum et gehi ‘uşşaka git desen gitmez 
O yar hane-i ağyar-ı na-sezâya gider 

5 Ne semt-i lutfu bilir ol ne hod su = âl eyler 
Hemişe Salim o dil-ber reh-i cefâya gider 

96 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 İmtidad-ı gam kuşür-ı re’y-i pâkimden midir 
Yohsa ey dil ol da baht-ı h v abnakimden midir 

2 Hiç kesilmez pây-ı gam dilden şehâ aya neden 
Mîhmân-ı sîne-i şad çak çâkimden midir 

3 Âfitâbım takatim yok zerre denlü hasrete 
Muktezâ-yı c aşk mıdır bu yohsa hakimden midir 

4 Meyi eder hara güle mihr eden elbet ey gönül 
Yohsa ikr amım benim ağyâre bakimden midir 

5 Hasretinle Sâlim'in çâk-i giribânın görüp 

Hiç demezsin bu da cânâ slne-çâkimden midir 

97 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe c ilün 

1 Kimimeh-rü kimi dil-cü kimi hoş-bü begler 
Âdemi bende ederler bu peri-rü begler 

2 Turalayıp ‘ahde beni gamla helak eylediniz 
Şağ olun sizleri şimden gerü yâ hû begler 

3 Dam-ı tedblr-i kazayı nice inkar eyler 
Beni rem-kerde eden gözleri ahü begler 


(4a) ‘uşşaka : ‘uşşâkına T2. (5a) ol : dil : -Tl, dil Ü. (b) reb-i ; bize T2. 

96 - M, Tl 36a, T2 91b, Ü 58b. (la) rey : tab' T2. (2a) gam : - Tl . (b) mihmân 
mihman Tl. (5b) cana : aya T2. 

97 -M. Tl 36b, T2 91b,Ü 58b. 


314 


315 


4 Navek-i tiz-i müje hançere-i gamze ile 
yün-alüde durur sinede her mü begler 

5 Vechi var Kays-şıfat naleler etsen Salim 
'Aklımı aldı benim gamzesi cadü begler 

98 

Mefülü mefâ'ilü mefa'ılü fa'ülün 

' 1 Makşad harem-i sineye na-mahremimizdir 
Negşüde-lebiz harf-i recâ mübhemimizdir 

2 Da'vi-i kemal eylemesin bizlere gamzen 
Ârâm-ı tahammülle o da mülzemimizdir 

3 Tecdîd-i firâk ile bizi eyleme tahvîf 
Firkat dediğin eski bizim hem-demimizdir 

4 Kan ağladıyor bizlere hicr ile o hün-rîz 
Mey sun bize saki ki bu da bir demimizdir 

5 Salim keder-i hicr ile olmam mütekeddir 
'Âlemde bizim derd ü firak 'alemimizdir 

99 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün mefâ'ilün 

1 Afiıp zencîr-i zülfün ağlasam divanedir derler 
Hikayet eylesem derd-i serim efsânedir derler 

2 Cemal-i pâkini bir kerre amfi âh görseydik 

O şühu dil-berân içre hemân bir dünedir derler 

3 H arabata var ey zahid yapılmak ister isen sen 
Anın keyfiyyetin sorduk 'aceb kâşanedir derler 

4 Ruh-ı hüy-kerde hâl-i 'arızın çekdı dili zira 


(4a) tiz : tir Tl, T2. (b) hrnı : hüna Tl, T2. (5b) cadu : cazu Tl . 

98 - M, - Tl, T2 91b, -Ü. 

99 - M, - Tl , T2 92a, - Ü . (5a) (ya) : - T2. 



Cihanda gezdiren insanı âb u dünedir derler 

5 Sezadır (ya) kabul ü ya mü'eddî-i se'amet mi 
Suhanda bilsem ey Salim bana aya nedir derler 

100 

Mefa'ılün mefa'Ilün mefa'ılün mefâ'îlün 

1 Murâdımca begim senden meram a lm ak ne mümkindir 
Cihanda vefk-ı dil-h v âh üzre kam almak ne m iimk indir 

2 Yolunda sâyeveş pa-mal-i hâk-i gerd-i rah olsak 
Yine ol ğonca-femden bir selam almak ne mümkindir 

3 yaber yok küy-ı canandan gelenlerden su'âl etdik 
Dil-i giim-geşteden hergiz peyâm a lm ak ne mümkindir 

4 Vücudum rüzgârın germ ü serdi eyledi lerzân 
Bu lerzişkari ile deste cam almak ne mi imk indir 

5 Bedin fıkr eyleyip nlke kana' at eyle ey Sal im 
Cihanda vefk-ı dil-h v âh üzre kam almak ne mümkindir 

101 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Visaline dil ü can birbirin tekaddüm eder 
Derüni 'âşıkın ârzü ile tena''um eder 

2 Cevab-ı ye 's ile pürdür vera-yı ma'nâ hep 
E gerçi harf-i visali femi tekellüm eder 

3 Eğer recâ ile vaşla raklb bıdâsâ 

Bize gelince o kaddi seriv te'azzum eder 

4 Şakın kapılma sürura gururdan haz er et 
Gözüne almadığın zerreler tecessüm eder 


100 - M,- Tl, T2 92a, -Ü, 

101 -M,-T1,T2 92a, -Ü. 


316 


5 Definedir dil -i Salim'de eylemez izhar 

Derüni ‘âşık olan saha 'aşkını güm eder 

102 

Fe'ilatün fe'ilâtün fe'ilatün fe'ilün 

1 Dil ki gâhice hayâl-i ham-ı ebru eyler 
'Aşk ile güşe-i mihraba tekâpü eyler 

2' Gitmez aşla heves-i zülfü derün-ı dilden 
'Âşıkım gönlümü her bar he m an bu eyler 

3 yam olur aha devat etse ser-âğaz-ı sena 
Vaşf-ı gamzen ki şehâ hameyi câdü eyler 

4 Tazedir nakşı be-her-kar hayal-i çeşmih 
Dil-i sevdâ-zedeyi dıde-i ahü eyler 

5 Varak-ı vaşf-ı şafâ-güster-i yari Salim 
Hırz-ı peymânçe nişimenger-i bâzü eyler 

103 

Mefâ'ılün mefâ'ilün mefâ'ılün mefâ'ilün 

1 Derünum her taraf ezhar-ı dağa gülşen olmuşdur 
Gülistân-ı cihan hicrinle baha külhan olmuşdur 

2 Ne yapsın baha tâli' nişlesin ğamzeh dil-i zara 
Ne olduysa baha cânâ muhaşşal senden olmuşdur 

3 Bilinmez kesretinden gamzenin âyin ü erkanı 
Müjeh fehm-i nigâh-ı âhuvâna reh-zen olmuşdur 

4 İnanma sevdiğim a' da geçerlerse beni saha 
Senihçün duştum 'alem baha hep düşmen olmuşdur 

5 Kapıldım şeb-nemasâ bir şüküfeyle aha Salim 
Derünum her taraf ezhâr-ı dağa gülşen olmuşdur 

102 -M, -Tl, T2 92b, -t). 

103 -M.-T1.T2 92b, -Ü. 


317 



104 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 B enim derünumu saha nic'eyleyem takrir 
Olur mu süziş-i 'aşık lisân ile ta'bir 

2 Mahabbetinle gözüm nuru sevdiğim canım 
Hayal-i çeşmihi dîdemde eyledim tasvir 

3 Gözümde pır pır uçar nakş-ı dıdesi yârin 
Olup o çeşm-i gazale tezerv-i dil nahcir 

4 Beni çıkarma efendim zamır-i pâkihden 
Derün-ı sineye etdi mahabbetih te'sir 

5 Garib olur der-i dil-berde Salima 'aşık 
Olunmaz ise o bı-çareye eğer tevldr 

105 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Meda-yı bâşıramız gülsitân-ı dil-berdir 
Hayal-i şubh u mesâmız miyân-ı dil-berdir 

2 Leziz olursa seza fikr-i la'li hem-çü kand 
Derün Mışrı da Yüsufsitân-ı dil-berdir 

3 Cihanı neylemeli sine-i dil-arasız 
Cihan dedikleri ancak cihân-ı dil-berdir 

4 O gamze 'aşık-ı zâra. ser-a-sere böyle 
Bela-yı taze-rev-i nagehan-ı dil-berdir 

5 Cemâl-i pâkine Salim hemışe müştakız 
Bu iştiyak bize mihnet-resân-ı dil-berdir 


104 - M, - Tl, T2 92b, -Ü. 

105 -M, -Tl, T2 93a, -Ü. 

106 - M, - Tl, T2 93a, - 1). 


106 



318 


Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

:'«i 

i 

1 Giil-i bâğ-ı vefa sanman ki her yerde müheyyadır 
Vefa bir bü durur zülf-i mu'anberde müheyyadır 

/:! 
Ç. j 

2 Heman nerkis midir ancak bakan teşrifine yârin 
Kudüm-ı pakine gülşen de güller de müheyyadır 

I 

I 

3 Dü çeşm-i hun-feşanım sana meclis eylemiş tertib 
' Değildir hün u çeşmım bade sâğarda müheyyadır 

j 

4 Murad üzre ne mümkin kâm almak o bî-çare 
Ser-i erbâb-ı 'aşka derd her yerde müheyyadır 

I 

5 Anı bi-hüde tekdir etmesin tahrik edip zülfün 
Gönül murğu heman pervaza o serde müheyyadır 

6 Ne semte nazra-süz olsam cemalin oldu manzürum 
Hayâlin sevdiğim bü di de -i terde müheyyadır 

7 Dile Sâlim selam eyle ne bekler çın-i zülfünde 
Bize gelsin ana kim yer de dil-ber de müheyyadır 

! 

107 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Tabi'atler benim âvare-i tab'-ı selîmimdir 
Cihanda ma'rifet bana nedim-i 'an-şamimimdir 

2 Bize tecdid-i gam etmez yeniden c alem-i hicran 
Keder vermez bafia firkat ki me’lüf-ı kadimim dir 

3 Ayırma sineden yer yer kerem kıl hançerin cana 
Benim künc-i gamında dağ-ı dil-düzum nedımimdir 

4 Bilir yek-ser mizacını vaşf-ı kanün-ı muhabbetle 
Benim ol dil-ber-i nabz-âşina-yı gam haklmimdir 

5 Komaz bu Salitrii ğamgın ü giryan böyle hicrinde 


107 -M,- Tl, T2 93b, -Ü. 


S S 


319 


Huda kadirdir elbette efen d i m dir ke rimi m dir 

108 

Fa'ilâtün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Çeşm-i ğurbet-dideme düşmendir ey meh h v âblar 
Dideme reşk etmede her şeb benim meh-tâblar 

2 Hazır u amadeyiz pervaza zülf-i yarda 
Kendini görsün şikenc-i turrada bı-tâblar 

3 Biz Huda'nın ğarka-i emvâc-ı feyz-â-feyziyiz 
Anlamaz keyfıvyet-i ahvâlimiz gird-ablar 

4 Medh-i ruhsârmla tertib eyledim eş'arımı 
Nazmıma mâ'il olursa vechi vardır ablar 

5 Tazedir nakş-ı hayâl-i kârımız Sa lim bizim 
Nalelerle lal dir tanbürda mızrâblar 

109 

MeDülü fa' il at ü mefa'Ilü fa'ilün 

1 Âyin-i felek mihr ü mahabbet bilinmiyor 
Eyyâm-ı bahr-i derd ü felâket bilinmiyor 

2 Şad çâr mevci rahne-pezır-i kaza eder 
Rüz-ı hevâ-yı gerdiş-i mihnet bilinmiyor 

3 Ey dil çi süd şimdi te'essüf eder isen 
Derda ki kadr-i 'izzet ü devlet bili nm iyor 

4 Zinhar olma dünyede me mün-ı ğâ’ile 
Râz-ı nihân-ı perde-i hikmet bilinmiyor 

5 Hep dil-fırîb-i hande-i bahtın durur cihan 
İnsaf olunsa tarz-ı hakikat bilinmiyor 


, - Tl, T2 93b, - Ü. 
, - Tl , T2 93b, -Ü. 


s s 


320 


321 


6 Ölsen yolunda terkiye aşmaz serin diriğ 
Salim o şuha can ile hidmet bilinmiyor 

110 

Mefa'ılün mefa'Ilün mefâîlün mefâ'ilün 

1 Hay al -i zülfi yarin gerçi 'aşık 'ayn-ı nf atdir 
Senin hâlinden agah olmak amma serde devletdir 

2 ' Huda'dan kesme 'akilsen ümîd-i matlebin zira 

Taleb dedikleri mana netice şarf-ı himmetdir 

3 Kapılma şeb-nemâsâ taze gülsün şöhret-i hüsne 
Şakın cânâ şakın kim 'ayn-ı şöhret mahz-ı âfetdir 

4 Melül o lmam melâmetden ser-i kuyunda dil-dânn 
Medâr-ı tesliyet bu yolda bana tarh-ı devletdir 

5 Meseldir güç ile olmaz güzellik bezm-i 'alemde 
Kabahat nâ-fehimlik ademe 'ayn-ı kabahatdir 

6 Hemân bir sohbete 'âşıkdır ancak tâlib-i didar 
Ne dil-bend-i tekellüfdür ne hod hayrân-ı ülfetdir 

7 Hele ben bildiğim ma'na gözüm nuru hazer eyle 

' Adü bıdâr-ı h v ab-ı bezm-i hengâm-ı mahabbetdir 

8 Ne rütbe çevrin efzün eylese bezm-i teğafülde 
Geçilmez ol periden Sâlimâ bilmem ne haleldir 

111 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Geh tebessüm rüyuna kim bâ'iş-i tahsın olur 
Cevher-i ferdi dehanın mâye-i ta'yın olur 

2 Girye def eyler hemlşe süziş-i derdü gamı 
Âb-rîzân olsa hergiz âteşe teskin olur 


, - Tl, T2 94a, - Ü. 
, - Tl, T2 94a, -Ü. 



3 Eskidikçe 'aşıkın kem-paye eyler dil-beran 
Devlet-i hüsnün nizamı cümle bu ayin olur 


5 Neylesin deryâ-yı şabnm etmesin böyle buru 
Rüzgarın kahrı Salim düşmen-i temkin olur 

112 

Mefülü fa'ilatü mefa'îlü fa'ilün 

1 Etfal-i ruh kim suhanm mektebindedir 
' tim -i hakîkat-i ezeli meksebindedir 

2 Her bir silişte mâye-i kesb-i kemâl olur 
Âşar-ı feyz ma'rifetin kâlebin dedir 

3 Olsan çi süd mihr-i sipihr-i hüner gönül 
İş tali'in dedir kişinin kevkebindedir 

4 Hatt-ı şerifin eyler imiş nüsha-i şifa 
Ol kim firak-ı hicr ile tâb-ı tebirıdedir 

5 Huddam-ı 'ilm mahrem-i sırr-ı kemin olur 
Râz-ı derûnu nüshaların miklebindedir 

6 Âyini cevr iken yine izhâr-ı meyi eder 
Salim takiyye-dârsa cefa mezhebindedir 

113 

Merülü fa'ilatü mefâ'ılü fa'ilün 

1 Sensiz cihanda h v ahiş-i rahat seza mıdır 
Cansız bedende 'âşıka sıhhat şafâ mıdır 


(4) beytin yeri boş bırakılmış. 

112 - M,- Tl, T2 94b, -Ü. 

113- M.-T1.T2 94b, -Ü. 


322 


323 


2 Her kim işitse n amın ı bir halet el verir 
'Âlem cihanda cümle sana mübtelâ mıdır 

3 Ağyar-ı dünü eyleyip ihyâ-yı sohbetin 
Ben künc-i gamda derd ile ölmek reva mıdır 

4 Hal -i derünu 'arza olursun şikeste-dil 
Yohsa ümîd-i merhamet etmek hata mıdır 

5 Salim sebeb ne ol mehe aya teğâfüle 
Bilmem muradı bizlere bundan cefa m ıdır 

114 

Mefa'ılün mefâ'îlün mefâ'îlün mefa'ilün 

1 Ne fart-ı havf içün ne haşyet-i encam içün şaklar 
Zeban-ı ta'm 'akil haşmını ilzam içün şaklar 

2 Şakın alda nm asın murğ-ı gönül pinhan görüp zülfün 
Anı zlr-i külehde ol peri bir dam içün şaklar 

3 Ne rütbe şevk-bahşa. olsa yine saki-i devran 
Humarı meclisinde rind- i mey-âşam içün şaklar 

4 Dehânın hande-i la'liyle izhâr etmemekden yâr 
Hakime cevher-i ferde mişâl-i tam içün şaklar 

5 Temennâ-yı vişâle bir vesile eyleyip 'âşık 

Dü çeşmi gibi eşkin yare 'arz-ı kâm içün şaklar 

6 Nice demdir kumâş-ı nazmı izhar etmedi Salim 
Anı var ise ol şadr-ı felek-huddâm içün şaklar 

7 Cenâb-ı Muştala Paşa o düştü r-ı mükerrem kim 
Cihan devletde zâtın lutf-ı hâş u 'am içün şaklar 

8 Nigîn-i şadr-ı devletde edip perverde 'izzetle 
Anı Rüstem gibi Zâl-i felek bir nâm içün şaklar 


114-M.-T1.T2 94b, - Ü. 


115 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Hüsn o şuhun dil-esîr-i pertev-i meh-rüsudur 
Kim hakiki ğark-ı nür-ı 'ânz-ı dil-cüsudur 

2 Sünbül-i cennet de olsa eylemez şarf-ı hayâl 
'Âşıkın sevdası yârin zülf-i 'anber-büsudur 

3 Neylesin eşkâl-i dehr-i pür-fenayı şâf-dil 
Anamahz-ı tesliyet ayîne-i zanüsudur 

4 Çeşmi dir mest eyleyen zann eyleme ‘uşşâkım 
Çeşm-i ahusunda belki ğamze-i câdüsudur 

5 Vechi var düşdükçe tanzîr etse erbâb-ı dile 
Bezm-i 'irfanın da Salim şâ'ir-i pür-güsudur 

116 

Mefa'ilün fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Hezâr-ı gülşen-i ‘aşkım de mim bahâr iledir 
Şafâ-yı hatırım ancak o gül-‘izâr iledir 

2 Mişâl-i gonca setim beste-i teveccühdür 
Güşâyişim nigeh-i çeşm-i i'tibâr iledir 

3 Şalındı zevrak-ı dil yine bahr-i ümmîde 
Bizim selametimiz feyz-i rüzgar iledir 

. 4 Neşât-ı bal-i muradım gehı tehî-destim 
IJayâl ü ‘akl u tefekkür o ğamzekar iledir 

5 Nakîşa vermez o şüha figanı 'uşşakm 
Gülün de revnakı Salim hezar-ı zar iledir 

117 


115 -M, -Tl, T2 95a,- Ü. 

116 - M, - Tl, T2 95a, -Ü. 

117 - M, Tl 34b, T2 95b, -Ü. Tl'de gazel kenardadır ve sadece 1, 3, 4 


beyitler vardır. 


324 


325 


Mefa'ilün fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Muradın üzre seni sanma şad-kam eyLer 
Huşül-i kâmını çarh intikama dam eyler 

2 Ne şat -ı yek-nefes-i dehre der-kafâ ekdar 
Bir ân şafâya bu derdi kim iltizam eyler 

3 Tamâm bedr ola deyü hilâl-i maksudu 
Bu fıkr-i na-be-mahal ademi tamâm eyler 

4 Ümld-i büy-ı vefâ eyleyen bu gülşende 
Dimâğ-ı kamım azürde-i zükam eyler 

5 O yari h v âbda görmek dilersem ey Salim 
Felek dü dîdeme h v abı benim haram eyler 

118 

Mefa'ilün fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Ne sende zerrece mihr ü vefaya rağbet var 
Ne bende bâr-ı girân-ı cefâya takat var 

2 Felek bizi yine tekdir ürzü etdi 
Cenâb-ı hazret-i Hakk'ıfı işinde hikmet var 

3 Sirişk-i çeşmimi ateş gelir kıyas ederim 
Derun-ı dilde firakınla öyle halet var 

4 Görür müyüz bu şeb âyâ o mâh-ruhsân 
Geceyle varmağa küy-ı nigara niyyet var 

5 Cefâ ederse de eyle tahammül ey Salim 

O pür-cefâya derünunda çün mahabbet var 

tjarfü'z-za 



119 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Rakîb-i duna lutf-ı ğamze-i cânâne söylenmez 
O bir sırr-ı nihandır zümre-i na-dane söylenmez 

2 Ser-â-pâ âşinâlar yâd olurlar asitânında 

Ser-i küyunda amma bu dil-i bigâne söylenmez 

3 Belâğatle zenânı ger ne rütbe eylesen tavsif 

Ne haleldir yine medhinde söz merdâne söylenmez 

4 Ser-i küyunda dil-dann şikayet etme firkatden 
O şâhın âsitânında gönül insâne söylenmez 

5 Şanl dâmânma büs eyle destin Sâlimâ yohsa 
Recâ-yı pây-büsu yâre küstâhâne söylenmez 

120 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Benim murğ-ı dilim gül-geşt-i zülf-i ham-be-ham etmez 
Ser-i azademi bî-hüde bend-i târ-ı ğam etmez 

2 Ser-i zülfün gehî eyler perişan geh nizam üzre 
Dil-i ‘uşşâk-ı zara cevr eder ol şuh hem etmez 

3 Şakın idbârdan mağrür-ı ikbal olma dünyada 
Felek erbâb-ı 'izzü caha bl-hüde kerem etmez 

4 V anr ağyara tenhâ bi-tekellüf lutf eder gâhi 
Recâ etsem o lutfu ben ğaribe et desem etmez 

5 Ümıd etmez hayât-ı câvidân-ı vaşlı ey Salim 
Yerin bl-hüde 'aşık künc-i şahra-yı ‘adem etmez 


119-M.-T1,- T2, 58b Ü. 

120 - M, Tl 36b, T2 95b,Ü 58b. 

(4a) tenha : gâhi T2. / lutf : ‘azm T2. / gâhi : amma T2. 


118 - M, -Tl, T2 95b, -Ü. 

(başlık) - M, Hiarf-i zâda güy-ı pâk-i tab'-ı zad, - Ü. 


326 


i 


t 



121 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün 

1 Bu gülşende senin gibi egerçi dil-fırib olmaz 
Benim gibi de amma bâğ-ı hüsne c andelıb olmaz 

2 Dil onda hatır onda cümle 'akl ü fikr ü hüş onda 
Der-i dil-dara varsa 'aşık-ı bı-dil ğarîb olmaz 

3 Nedendir zahm-ı tlğıfidan rakibe ihtiraz etmek 
O devlet değme bir şahsa cihan içre naşîb olmaz 

4 Çerâğân eylerim her şeb benim sinemde dağımla 
Fezâ-yı gülşen-i 'âşıkda bundan ğayn zıb olmaz 

5 Cihan bağında öyle dil-rüba var mıdır ey Salim 
K'anın meftun u zarına ğam-ı bîm-i rakîb olmaz 

122 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Tabdan germ-abenin her camı t aml ar tanılamaz 
Rind-i bezmin çeşm-i mey-aşamı tamlar tamlamaz 

2 Küze-i 'ibret yeter kani' isen bu 'âlemin 
Lüle-i ser-çeşme-i encamı tamlar tamlamaz 

3 Kat' olur mu nâzilatı 'alemin tedbîr ile 
Köhnedir sakfı sipihrin bamı tamlar tamlamaz 

4 Zevkma nisbetledir reftar-ı kilk-i hoş-edâ 
Kâmilin nev-lika-i aramı tamlar tamlamaz 

5 Geh tolar geh ağdırır nüh kâsesin çarh-ı felek 
Dest-i lerzişkar-ı dehrin camı tamlar t amlam az. 

6 Kalb-i agaha nice ilham eder feyz-i ezel 

121 - M Tl 36b, T2 96a, Ü 59a. (2a) onda : anda Tl. (3b) cihan içre : şehâ hergiz Tl, 
Ü. (4a) benim : şehaÜ.(b) benim : şehâ Ü./ dağımla : dağınla Ü. (5b)meftün u zânna : 
meftün-ı fikrine Tl. 

122 -M, -Tl , T2 96a, -Ü. 


327 



Ademin kalbinde Salim kamı tamlar tamlamaz. 

123 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün 

1 Gönül ol bi-vefa şehden recâmend-i visal olmaz 
Hala kat- bin olan pâ-bend-i fikr-i her-muhâl olmaz 

2 Bakıp tahkir etme peykerin rind-i mey-aşâmın 
Salan bundan kebîre zahidâ vizr-i vebal olmaz 

3 Kafes zıbende-i arayiş olmaz nâlekarîde 
Gülistân-ı cefanın bülbül-i güyâsı lal olmaz 

4 Miyân-ı leşker-i hatdan kesilmez fitne çılpnaz tığ 
O ser-had bir zamân olmaz ki hiç bî-ihtilâl olmaz 

5 Reh-i Mevlâ'da pa-fersüde olmaz talib-i vuslat 
Derünu sâlikin vakf-ı telaş-ı infi'âl olmaz 

6 Nihal-i kaddine nola kıyamet ser-fürü etse 
Bu gülşende kadin gibi nihal-i bı-mişal olmaz 

7 Kalır şaff-ı ni'âl-i meclis-i 'irfanda ey Salim 

O dil kim neşve-yâb-ı sâğar-ı ser-şâr-ı bal olmaz 

124 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Kadrimiz bilmez bizim bir yâre düşdü gönlümüz 
Bir cefâ-cü dil-ber-i mekkâre düşdü gönlümüz 

2 Evc-i istiğnada pervâz eyler iken nâgehân 
Damgâh-ı kakül-i dil-dare düşdü gönlümüz 

3 Dîdeden can gibi pinhan olmadır kan anın 
Bir melek-sîmâ perî-ruhsare düşdü gönlümüz 


123 - M,- Tl, T2 96a,- Ü. 

124 -M.-T1.T2 96b, -Ü. 



328 


4 Kısmet etdikde gamı kassam-ı takdlr-i ezel 
Galiba ser-pençe-i efkâre düşdü gönlümüz 

5 Ğâret-i samana Salim gamzeye minnet mi var 
Âşinâ yok bir yere bı-çare düşdü gönlümüz 

125 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Dil-i bı-kayd-ı 'aşıkla heva-yı i'tibar olmaz 

O miri at-ı musaffa pay-mâl-i her-ğubar olmaz 

2 'İtabın görmeyen etmez şikayet süz-ı mihnetden 
T okunmadıkça seng-i zendde ateş aşikar olmaz 

3 Neden saki bize çâh-ı zakanla imtinan etmek 
Tehı sâğarla bezm-i meyde hergiz iftihar olmaz 

4 Dil-i mecruha gamzen her nigehde bin ‘itâb eyler 
Nigah-ı 'özr-h v aha bundan a'la i'tizâr olmaz 

5 Hemîşe tahtgah-ı kalbe gayrın nakşı el vermez 
Meseldir kim bir ildim içre iki şehriyar olmaz 

6 He m in gird-âb-ber-gird-âb-ı şad gamdır yem-i firkat 
Bu yolda keşti-i sabra muvafık rüzgâr olmaz 

7 Derün-ı sine pür-dağ-ı mahabbet olmak ister kim 
Meseldir Sâlima 'alemde bir gülle bahar olmaz 

126 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ’ilâtün fa'ilün 

1 Ne ğam-ı çevre ne lutf-ı gah gâha kâ'iliz 
Biz heman neylerse 'uşşâka o müha kailiz 

2 Her nigâhın gamzeler lutfuyla istikbalde 
Hâl-i a'zâr-ı nigah-ı 'özr-h v aha kailiz 

125 -M,- Tl, T2 96b, -Ü. 

126 - M, -11,12 97a, -Ü. 


329 



3 Rüz u şeb nâlem güvah-ı müdde'a-yı 'aşkdır 
Âhdan sor mihrimiz cana bir aha kailiz 

4 Künc-i ‘uzletde nişiniz merhamet lal sevdiğim 
Güşe-i çeşminle olsun bir nigaha kailiz 

5 Etmeziz Salim şikayet dehrden bir vech ile 
Her ne takdir etse takdîr-i İlâh'a kailiz 

127 

Mefülü mefa'ilü mefa'îlü fa'ülün 

1 Dağın gibi hiç sinede bir yare bulunmaz 
Sinem gibi de 'aşk ile efgare bulunmaz 

2 Hasretle geçer 'âşıkm evkâtı ser-a-pa 
Dil-berde vefa 'âşıka bir çare bulunmaz 

3 Destânn ile setr olalı dedi görenler 
Çeşmin bulunur zülf-i siyehkare bulunmaz 

4 Bulmak nic’olur gönlünü kuyunda gariban 
Ey dil-şude sen anda anı are bulunmaz 

5 Devletlilerin cümle hebadır işi Salim 
Ceybin araşan haşılı bir pare bulunmaz 

128 

Mefa'ilün fe'ilâtün mefa'ilün fe'ilün 

1 Kapumdan içre bir aydır o meh duhul etmez 
Hümâ-yı evc-i hüsün alçağa nüzul etmez 

2 Mecaz 'alemi bu dur yalancı dünyada 
Hakiki şâdıkını dil-rüba kabul etmez 

3 Verir meramını bir gün muradın üzre Huda 



127 -M,- Tl, T2 97a, -U. 

128 - M,- Tl, T2 97a, -Ü. 


s s 


330 


331 


Cenab-ı yak kulunu her zaman melul etmez 

4 Ne m iimk in eller ile ittihâd canana 

Ki ruhu bir kişinin ğayrıya hulül etmez 

5 Çeker cefa gehi Salim ne hâldir geçmez 

Bu güne sabrı da hiç değme bir hamül etmez 

129 

• Mefa'ıliin mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün 

1 Gönül her serv-kaddin çın-i zülfünde mekân etmez 
Hüma-yı evc-i kudsi değme yerde âşiyân etmez 

2 Miyân-ı lutf u tekdir üzre dâ'irdir hemin tâli' 
Murâd üzre felek erbâb-ı tab'ı kâm-rân etmez 

3 Ezelden böyledir kânün-ı istiğnâ-fürüşî kim 
Ederse bir zaman rağbet garibe bir zaman etmez 

4 Cihanda bulmamış büy-ı vefa gitmek murad eyler 
Serv bı-hüde gülşen iç re dâmen-der-miyân etmez 

5 Şikayet eylemem ben mâh-rüyânın nesin gördüm 
Bilen mahiyyetin bazar-ı 'aşk içre ziyan etmez 

6 Şikene -i kakülünde bend bend etmiş dil-i zarın 
Bu lutfu sana Salim değme şüh-ı dil-sitân etmez 

130 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Enîn-i dil-şudegân figân nedir bilmez 

O tıfl-ı mehd-i melahat aman nedir bilmez 

2 Gönülde âteş-i 'aşkın nühüfte eylemeyen 
Derün-ı sinede süz-ı nihân nedir bilmez 


3 Cihan cihan gamını çekmeyen bu devranın 
Bu rüzgârda haşıl-ı cihan nedir bilmez 

4 Esir-i ğamze-i tatarı o lma yan diller 
Efendi yahşi ne imiş yaman nedir bilmez 

5 Kumâş-ı nazmına Salim neden pesend etsin 
O nazenin suhan-ı şâ'irân nedir bilmez 

131 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Reh-i talebde neval-i yudâ'ya muntazınz 
Dil-i şikeste-mizâca devaya muntazınz 

2 Götürmeğe o şeh-i hüsne ‘arz-ı halimizi 
Hemân mürüvvet-i bâd-ı sabâya muntazınz 

3 Ümid-i büs-ı lebinle senin perişanız 
Devâ-yı şerbet-i darü'ş-şifâya muntazınz 

4 Gamınla der-şeb-i tarîk-i firkatin olduk 
O meh cemâlin ile biz ziyâya muntazınz 

5 Zamanenin rü biganesin görerek 
Tekarrub etmeğe bir aşinaya muntazınz 

6 Merâm-ı Sâlim-i zan niyaza sultanım 
Biraz müsâ'ade-i ilticaya muntazınz 

132 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Pür edelden fıkr-i rüyu gülşen-i endişemiz 
Bülbül -i bağ-ı cününuz nâledir hep pışemiz 

2 Keyfimiz bulmaz tenezzül kasemiz ser-şârdır 


, -T1.T2 97b, - Ü. 

, - Tl , T2 97b, - Ü. (la) vezin eksik. 


131 - M, Tl 36b, T2 98a, Ü 59a. (2a) o : ol Tl .(4a) olduk : oldum T2. (b) O Tl 
T2. (5) - T2. (5a) -Ü (yeri boş bırakılmış). Mısra sadece Tl'de var fakat vezin eksiktir. 

132 - M, Tl 37a, T2 98a, Ü 59a. (lb) cününuz : cünün Ü. 


332 


333 


Rah-ı râhat-sâz ile meclisde pürdür şişemiz 

3 Kühsâr-ı deşt-i şahrâ-yı gamın Ferhâd'ıyız 
Kalmazız a' dadan elde sağ olsun tışemiz 

4 Biz sipeh-sâlâr-ı hayl-i ‘aşıkanız sevdiğim 
Padişâh-ı arzu destinden aldık rîşemiz 

5 Şad gül-i şad-berg ile toldu derünum Sâlima 
Pür edelden fıkr-i rüyu gülşen-i endîşemiz 

133 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Öpmeğe 'ânz-ı gül-gûnunu takat gelmez 
Göz göre ateşe el sunmağa cür et gelmez 

2 Ceyş-i müjgânı şehıd etmede 'aşıklarını 
Ta-be-key ol şeh-i hün-rize 'adalet gelmez 

3 Lal -i nab-ı leb-i dil-dâra İzânn nukl et 
Sade şahba-yı gül-endama taravet gelmez 

4 Eşiği taşını yaşdansa ser-a-ser 'uşşak 
Yine ol seng-dile zerrece şefkat gelmez 

5 Umma teşrifini yarin şakın ey ‘âşık-ı zar 
Bu gidişle o şeh-i mülket-i nahvet gelmez 

6 Bu diyarın güzelinden geçelim ser-ta-pa 
Sâlimâ hak-i Sıtanbul’a hakikat gelmez 

134 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün 

1 Rakibe yüz verir çün kim sana geldikde el vermez 
O her-câyî şehi sen de gönül terk eyle el vermez 


133 - M, Tl 37a, T2 98a, Ü 59b. (4 ile 5)Tl'de yer değiştirmiş. (5a) yârin : yârin Ü. / 
zar : - Tl. (6a) diyarın : diyarın T1,Ü. (b) Sıtanbul'a : Sıtanbul'da Ü . 

134 - M, Tl 37a, T2 98b,Ü 59b. 


2 Bu tekyegâh-ı çarhda her kese baht el verir yek-seı 
Velî bahtım heman ancak beni irşada el vermez 

3 Ne denlü olsa leb-tefside-i tab'-ı teb-i ğam dil 
Yine deryâ-yı lutfundan kişiye katra el vermez 

4 İhata eylemiş mülk-i ‘izamı leşker-i hattı 

' Adü zuTn eyler 'uşşakı o kafir şimdi el vermez 

5 Seni eylerse Salim hicre ğayn vaşla şayeste 

O her-cayı şehi sen de gönül terk eyle el vermez 

135 

Mefâ'îlün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün 

1 Kederzâr-ı tekellüfdür bu mâtem-baneler sensiz 
Netice o lm asın bir dem dil-i sevda-eşer sensiz 

2 Keder vermez ne rütbe kakülün dür u dıraz olsa 
Hemân diller perişan olmasınlar ser-te-ser sensiz 

3 Niyazım tâli'imle etmede şad bahş ü şad aşüb 
Nizam-ı mülket-i sinem mi vardır yer-be-yer sensiz 

4 Açılsa şad hazine 'alem-i hicrinde sultanım 
yazef-pâre olur bana yine her bir güher sensiz 

5 Ser-a-ser şem‘-i ümmîdin fürüzan eyleyip Salim 
Ararsın ateşîn-rüyu gezerken der-be-der sensiz 

136 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Taleb etsek dili kuyunda gamından biliriz 


(2) T 2' de 4. beyit. (3a) denlü olsa leb-tefsıde : rütbe olsalar tefsîle (?)T1 . (4a) O mülk-i hüsn- 
'iz arı leşker-i hat ihata etmiş Tl , ‘İzâr-ı mülkünü etmiş ihata ceyş-i hat ey dil Ü. (b) - Ü (yeri 
boş bıra kılmı ş). (5a) eylerse : eyler çü Tl, T2. / Salim hicre ğayn : hicre ğayn Salim T2. 

135 - M,- Tl, T2 98b, -Ü. 

136 - M, Tl 37b, T2 98b, Ü 59b. 


334 


Ya'ni kalbindeki halin rakamından biliriz 

2 Değiliz gerçi ki mestâne-i mey-hâne velî 
Neşve-i câm-ı meyi cümle feminden biliriz 

3 Va'de-i vaşl-ı dil-i zara vefa etmesini 

O bütün fart-ı 'uluvv-i himeminden biliriz 

4 Şâhş-ı nâ-dâna bakıp fehm ederiz danayı 
Merd-i nıküyu cihan içre keminden biliriz 

5 Siteminden dile bir zerre melâlet gelmez 
Sâlimâ çevri de mahz-ı kereminden biliriz 

137 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Zülf-i yâr ile olaydı ser-i mü ülfetimiz 
Leyle-i Kadr'e ererdi dil-i bi -takatimiz 

2 Âh-ı cân-süz değil bâng-i ezan zahir olur 
Yakdı âteşlere mülk-i dili ol afet imiz 

3 Dilde yok vaşla kana' at ğam-ı hicre takat 
Bizi hayretde kodu hak bu ki keyfiyyetimiz 

4 Çünki ‘aşkın ile bîmâr-ı şikeste-bâliz 
Bize derdinle helak olma durur sıhhatimiz 

5 Uğrayıp bad-ı şabâ zülfüne yarin Salim 
Târ ü mâr etmededir maye-i cem'iyyetimiz 

138 

Fa'ilatün fe'ilatün fa'ilatün fa'ilün 


(2b) neg'e-i : neşveyi Tl . (3a) va‘de-i : va'dini Ü. (b) bütün : şehifi Ü. (4a) Şahş-ı nâ-dân 
elimiz içre bizim mizandır T1,Ü. (b) niküyu : danayı T1,Ü. (5a) dile : banaT2. 

137 - -M, Tl 37b, T2 99a, Ü 60a. (2a) bang : belki Ü. (4a) bimâr-ı : bimâr uÜ.(b) 
olma : ola Tl . (5b) etmededir : etdi yine T2. 

138 - M,- Tl, T2 99a, -Ü. 


1 


335 



4 

5 


1 

2 

3 

4 

5 

6 

7 


Biz ki bir saki-i bezm-i ‘işretin meftunuyuz 
Neşve-dâr-ı büse-çînî-i leb-i mey-günuyuz 

Kaddimiz dal olsa nola cevr-i gün-â-gün ile 
Bir gül-endâmm esir-i kamet-i mevzünuyuz 

Lutfunu bî-câ eder hergiz ‘itabın bi-sebeb 
Gamzenin cânâ hezârân vech ile mahzünuyuz 

Hikmetin fehm etmedik mâhiyyeti-i cânânenin 
Güft (ü) güy-ı fenn-i ‘aşkın biz ki Eflaturiuyuz 

Biz peıişan-tar olursak nola hergiz Sâlimâ 
Bir şaçı leylî bütün şad şevkıla Mecnün'uyuz 

139 

Mefâ'ilün fe'ilatün mefâ'ilün fe'ilün 

Seher ki bağa sabalar gider gelir turmaz 
Peyâm-ı nev-be-nev ü ter gider gelir turmaz 

Cünün-ı ‘aşk ile ‘a klım serimde turmaz hiç 
Hıred olunca mükedder gider gelir turmaz 

Mukîm-i kuyum olur mu o böyle bâd-ı hevâ 
Vefa-yı himmet-i dil-ber gider gelir turmaz 

Mekâşıd ile hemîşe rehinde ‘aşıldar 
Niyazlar ile yek-ser gider gelir turmaz 

Gönül seninle 'itabın benimle dil ‘aciz 
O hal ‘âşıka yer yer gider gelir turmaz 

Beni gözet ki efendi kadîmiyim sana 
Kapunda hâsılı eller gider gelir tutmaz 

O müjde ğaynya benzer mi haşılı Salim 
Peyam-ı vasi ile diller gider gelir tuımaz 


139 -M, -T1.T2 99a, -Ü. 


336 


337 


1 


140 

Mefülü fa'ilatü mefâ'Ilü fa'ilün 

1 Zülfün tağıtdı rüyuna ol padişahımız 
Hep târ ü mâr etdi felek cilvegâhımız 

2 Ebr-i siyâh-ı hattı nihân etdi rüyunu 
Bir gün mü gösterir bize baht-ı siyahımız 

3' Ey nâ-şinas-ı resm-i mürüvvet yeter cefa 
B ilsek senin yanında nedir bir günâhımız 

4 B akdıkç a gâh hasret ileme h cemâline 
Bir bâr olur mu rüyuna âyâ nigâhımız 

5 Hatt âyet-i cemâlini güyâ ki şerh eder 
Yokdur bu bâbda ser-i mü iştibâhımız 

6 Ölsen da Salimâ heves-i nev-hata neden 
Bir büy-ı taze vere yine her giy ahımız 

141 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Bana hiç bir peyâm-ı vasi ile bâd-ı sabâ gelmez 
Meseldir ecnebilerden cîhân içre vefâ gelmez 

2 Kalır bir meclise dahi beyân-ı hâlim elbette 
Seni gördükçe yâd-ı tab'a nakl-i mâ-cerâ gelmez 

3 Gönül çâh-ı zenahdânında n'işler kimseler bilmez 
O nâ-ka'r-ı felaketden 'aceb şıyt u şada gelmez 

4 Reca etmez dil-i 'aşık meramın bezm-i vahdetde 
O meclisde harîm-i kalbe fikr-i mâ-siva gelmez 

5 Dimâğ-efsüre-i endüh-ı gurbet olduk ey Salim 
Diyarımdan sabâ geldikçe büy-ı âşinâ gelmez 


142 

Mefâ'Ilün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Neler çekdi gönül küyunda ağyara demek olmaz 
Rakıb-i duna 'âşık sırr-ı 'aşkı söylemek olmaz 

2 Melabatle hemın pürdür kerem vadisi 'âlemde 
Nemekzâr-ı keremden her ne kopsa bî-nemek olmaz 

3 Nedir âyâ murâdı cerb-i şîrînine sîr olduk 
Dil-i azadenin bî-hüde düşnâmm yemek olmaz 

4 Muhaşşal nakşın ey nür-ı başar şaklar dü çeşminde 
lî ayalin dıde-i 'âşıkda bâr-ı merdümek olmaz 

5 Yine bir lutfa mebnî eylemişdir galiba Salim 
O şüh 'aşıkların bî-hüde tekdîr eylemek olmaz 

143 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Hep siyeh-kase-i her çeşm-i cevânânız biz 
Böyle yek-pâre geda-yı der-i cananız biz 

2 Nola etmezse bizim gönlümüz aram u sükün 
Mâ’il-i keşmekeş-i renciş-i hübanız biz 

3 Kalmazız biz şeb-i deycür-ı mahabbetde nizar 
Hale-ağüş-ı şafâ-yı meh-i tabanız biz 

4 Biz sebük-pây-ı reh-i vadi-i iz'ân olduk 
Her reh-âverd-nümâ-yı reh-i 'irfanız biz 

5 Firkat-i yâr ile gam çekmeziz ey Salim hîç 
Ülfet-ara-yı ğam-ı mihnet-i hicranız biz 


140 - M,- Tl, T2 99b, -Ü. 

141 - M, - Tl, T2 99b, -Ü. 


142 -M,- Tl, T2 100a, -Ü. 
143 -M,- Tl, T2 100a, -Ü. 


338 


339 


144 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Mâ 3 il-i ‘aşk-ı cevânân olarak öldük biz 
Talib-i hasret-i canan olarak öldük biz 

2 Düşdük ahir kaçarak dam-ı şikenc-i zülfe 
Meşk-sâzî-i perişan olarak öldük biz 

3 Bülbülasa düşüp ey ğonca-dehen efğana 
Nağme-pîra-yı gülistan olarak öldük biz 

4 Dâhil-i bezmgeh-i 'âşık olup zâr olduk 
Sakin -i turfa-nişînân olarak öldük biz 

5 Salimâ eyleriz ol şuha sena her da^im 
Zât-ı pâkine şenâ-h v ân olarak öldük biz 

145 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün mefa'îlün 

1 Hakiki aşinalardan dil-i dem-sâza şer gelmez 
Meseldir merd-i danadan cihan içre zarar gelmez 

2 Şakın bir hale düş olmaya dil zülf-i dil-arada 
Katı vâfır zamandır kim gönülden bir haber gelmez 

3 Hirasım gamzelerdendir netice sevdiğim yohsa 
Senin ol çeşm-i şuhundan bize havf ü hatar gelmez 

4 O şühu eyleriz da'vet düşüp payına bir kerre 
Gerek teşrif eder bu külbe-i ahzâna ger gelmez 

5 Yolu düşdükçe ol mahın nedendir hanemi âyâ 
Teğâfül eyleyip bin naz u şiveyle geçer gelmez 

6 Tekâpü eyleme vehminden 'akilsen beni nev'e 


144 - M, - Tl, T2 100a, -Ü. "öldük" redifi ilkiki beyitte jaJjl biçiminde 

yazılmış. (2a) kaçarak : d j <La-i T2 

145 -M,- Tl, T2 100b,- U. 


Huda'dan ğayndan insana gafil nef ü zar gelmez 

7 Eğer yaver olursa feyz-i Hak hengâm-ı ğurbetde 
Bu tül-i mekşimiz Salim bize bir gün kadar gelmez 

146 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Bana zehr-ab-ı mihnetdir mey-i rahat-resan sensiz 
Kadeh-malide-i gamdır netice her zaman sensiz 

2 Açılmam sen gül-i ra'nasız ey gonca bu gülşende 
Bana bir deşt-i sevdadır feza-yı gülsitân sensiz 

3 Kudümunla sevindir 'aşık-ı zârı âmân eyle 

Ne yapsın künc-i gamda bu gönül ey bı-aman sensiz 

4 Mukaddem talî-i her bezm-i 'alemdir bize fikrin 
Netice olmasın hali gönül bl-mîhmân sensiz 

5 Nola dünyâya firkatde rıigâh etmez isek cânâ 
Cihanı neylesin Salim a şüh-ı dil-sitân sensiz 

147 

Mefülü mefâ'îlü mefa'Ilü fa'ülün 

1 Ey dil heves-i vuşlat-ı dil-dâr gerekmez 
Dil-dâdelere yâr ile bazâf gerekmez 

2 Ğurbetde olan zar aramaz kendine hem-dem 
Âvâre olan murğa kafes dar gerekmez 

3 Zâhid bizi sen şimdi arar rahatı sanma 
Bu güne riya bizlere her bar gerekmez 

4 Bi-kayd-ı visalin olal ım ey saçı leyli 
Âzâde-sere renciş-i efkar gerekmez 


146 -M, -Tl, T2 100b, -Ü. 

147 -M, -Tl, T2 101a, -Ü. 


5 îklim-i mahabbetde gerek sanma vefayı 
Bu dar-ı diyara hele deyyar gerekmez 

6 Gör baht-ı siyeh-famı ki zülfünle bir olduk 
Şimden geni ketrn etmeğe esrar gerekmez 

7 Takat mı kodu bende cefasıyla o huni 
Salim bize bu demde şakın ‘âr gerekmez 

148 

Mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün 

1 Kanı bir dem ki gördükçe beni zülfün nikab etmez 
Lutufdan ğayn şeyden sevdiğim aşla hicab etmez 

2 Ya firkatdir kelamı yâ peyâm-ı süziş-i hicran 

O gamze bundan özge biz garibe bir cevâb etmez 

3 Garibe dil-nüvâz olmak mürüvvetdir cihan içre 
Eden üftâdegân-ı merhamet aşla 'itâb etmez 

4 Eder ser-mâye-i sabrın telef bezm-i mahabbetde 
Mahal-h v ân-ı mahabbet değme gamdan ıztırâb etmez 

5 Olur elbette ey Salim bize bâr-ı emel bir gün 
Niyaz u nâleden 'aşık olanlar ictinâb etmez 

■149 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 O cüz'-i lâ-yetecezzâ dehana yok sözümüz 
Güzel yaratdı anı Hak zebana yok sözümüz 

2 Nice mukaddime bast etmede kıyâsında 
Netice dikkat-i ehl-i zamana yok sözümüz 

3 Seçildi şimdi sahihi sakimden cümle 
Yerindedir hele bu imtihana yok sözümüz 


4 Beni gönülde ara tuymadan o gamze beni 
Bilirse yahşi bilir ol yamana yok sözümüz 

5 Bütün tecessüs-i ahbâr bize fesane gelir 
Bu inkılâbda aşla cihâna yok sözümüz 

6 Medâr-ı tesliyet olmaz mı Sâlimâ gerdün 
Hakikat ehli olan 'âkilâna yok sözümüz 

H arfü’s-sîn 

150 

Fe'ilâtün fe'ilatün fetilatün fe'ilün 

1 Düşeli fikr-i dil-i 'âşık-ı nâlane heves 
Etdi ol dil-şudeyi 'aşk ile divâne heves 

2 Der-miyân-damene-i şabr u reviyyet-ber-düş 
Atdırır zar-şıfat ademi meydâne heves 

3 Ne per ü bali ne hod şabr u sükunu kaldı 
Vuşlat-ı şeni' i edelden dil-i pervane heves 

4 Mahz-ı nür etdi beni ğark-ı tecelli-i cemâl 
Germ edelden nigehim ‘ânz-ı cânâne heves 

5 Va‘de-i vuslata incâzıru ümmıd ederiz 
Salimâ dünyede kim eylemez ihsâne heves 

151 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Kul olmağa ana bana o mâh besdir bes 
Bu kişver-i dile bir padişah besdir bes 

2 Ne zahmet 'işveler etmek o ğamze-i fettan 


148 -M.-T1.T2 lOla.-Ü. 

149 - M, -T1.T2 101a, -Ü. 


(Harfii's-sin) - M, I.Iarf-i sın içre kelam-ı âbdâr Tl, Harfü's-sini'l-mülnnele Ü. 
150 -M, Tl 37b, T2 101b, Ü 60a . (4a) etdi : eder idi Tl. (5a) vuslata : vaşlma Tl 
151 - M, Tl 37b, T2 101b, - Ü. (2a) o ğamze-i fettan : helakime cana Tl. 



342 

Dil-i ğamînimize bir nigâh besdir bes 

3 Dil-i ğarîb-i remânî-nigâhına cana 
Girih girih ham-ı zülfün penah besdir bes 

4 Siyâh-rüyi-i 'uşşak olmağa bâ'iş 
Şikenc-i zülf-i siyahınla ah besdir bes 

5 Yeter 'izâr-ı tahayyül de Sâlimâ sana 
Mahabbet ehline bir cilvegah besdir bes 

Harfü'ş-şîn 

152 

Fa'ilâtün fa'ilatiin fa'ilâtün fa'ilün 



1 Nakş-ı engüştün kaza kalbimde tasvir eylemiş 
Sineye H ak neyleyim bin şerha takdir eylemiş 

2 Kakülünden hiç reha mümkin midir bir dam ile 
Murğ-ı gönlüm gamzeler ta böyle teshir eylemiş 

3 Halka-i ümmîde bend et rişte-i ahin dila 
Seng-i çâha bak reslmen nice te'sîr eylemiş 

4 Geçmez idi ben kulundan anı ammâ neyleyim 
Neylemişse eylemiş ağyar tekdir eylemiş 

5 Gerçi döymez vaşla deyü eylemiş hicre karin 
Sâlimâ hakkımda bahtım sü’-i tedbir eylemiş 

153 

(3a) dil-i ğarlb ü zamane nigâh-ı kattâle Tl. 

(Harfü'ş-şin) - M, Ilarf-i şinifi gevheri lintü -nişâr Tl , Idarfü'ş-şini'l-nuTcenıe 
Ü.Tl'de şin harfinin sonunda " Çarh-ı keç-rev râst-bünyâna nigâh etmez imiş / Böyle erbâb-ı 
suhan bı-hude âh etmez imiş" matlaı yer alıyor, diğer beyiüer için boşluk bırakılmış. 

152 - M, Tl 38a, T2 102a,Ü 60a. (1b) sineye : sineme Tl . / sineye Hak neyleyim : 
neyleyim Hak sineme T2. (2b) Ü'nün kenarında şöyle düzeltilmiş : Gamzeler murğ-ı dili tâ 
böyle teshir eylemiş. / böyle : şöyle T2. (3a) ahin : âhın T2. (b) resimen 0 resmin Tl. (5a) 
Ü'nün kenarında şöyle düzelülmiş: Vuslata döymez deyü hicre karin etmiş velî. 

153 - M, Tl 38a, T2 102a, Ü 60b. 


343 


Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Diriğ ey meh senin ağyar mislin gül kıyas etmiş 
Kıyası İlk bî-hüde değildir iktibas etmiş 

2 Ser-i engüşt-i redd ile diriğ etme hırîdâra 
Huda la'l-i lebin büstân-ı hüsne ter kirâs etmiş 

3 Eden bünyân tâk-ı zer-nigâr-ı çetr-i hazrayı 
Binâ-yı 'ömrünü ser-tâ-be-pâ köhne-esâs etmiş 

4 Geçer büd (u) ne-büd ile ser-â-ser vakt pey-der-pey 
Kabâ-yı mahv u işbâtı vücuda Hak libas etmiş 

5 Dili gördüm sarılmış kâkül-i dil-dâra ey Salim 
Benim iç ün ser-i kuyunda ol da başka yas etmiş 

154 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Murâdmca kanı 'alemde bir zevk u safa sürmüş 
Kimi gördük ise sorduk dem-i cevr ü cefa sürmüş 

2 Ğumüm-âver çıkageldi yine ğam hane-i cisme 
Dili besbelli küyundan o kâfir mâ-cerâ sürmüş 

3 Gazâ-yı gamzesi ma'lüm olsun deyü ol kattâl 
Getirmiş tığına hun-ı rakibi câ-be-câ sürmüş 

4 Hat-âverlikde bile kıl kadar nokşân cevr etmez 
Mukaddem devlet-i hüsnü o yâr-i pür-cefâ sürmüş 

5 Heman sen misin ey Salim ğumüm-âver olan fikr et 
Muradmca kanı 'âlemde bir zevk u şafâ sürmüş 

155 

(la) Senin ağyar rüy-ı âteşinin gül kıyâs etmiş T2. (3a) bünyân : bünyâdÜ. / hazrâyı: 
ebdânı T2. (4a) (u) : - Tl, T2,Ü. 

154 - M, Tl 38a, T2 102a, Ü 60b. (3b) hün-ı rakibi : çiin kim rakibi Tl. 

155 - M, Tl 38a, T2 103a, Ü 60a. 


3 44 


345 


Mefa'îlün mefa'ilün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Müretteb leşker-i müjgân nigehler bı-amân olmuş 
Ne mümkin söyleşilmek yar fettan -ı cihan olmuş 

2 Çekilmiş cüylar her su feragat üzre bülbüller 
Ruhu solmuş gül-i zîbâlann vakt-i hazân o lm ıış 

3 Koparmış şâhid-i gül-bergi yer yer bâd yerinden 
Harâb-âbad olup gülşen kıyâmetden nişan olmuş 

4 Şeh-i nev-rüza güya ‘arz-ı hâl-i renciş-i hicre 
Dehân-ı ğonca-i nev-resteye süsen zeban olmuş 

5 Ne ‘âlem var cihanın gülşeninde böyle ey Sal im 
Temâşâ-yı gülistana tutalım bir zaman olmuş 

156 

Mefa'ilün fe'ilâtün mefa'ilün fe'ilün 

1 B ahar mevsimi kadr-i baha bilinmez imi ş 
Yitirmeyince visali vefa bilinmez im iş 

2 Düşürmeyince kenâr-ı cefaya fülk-i dili 
Neden imiş bize lutf-ı heva bilinmez imi ş 

3 Kederle olmayıcak bezm-i şevka bigâne 
Netice kıymet-i her aşina bilinmez imiş 

4 Sürür ile geçen evkâtımız kanı ey dil 
Pesend o demlere anda şafa bilinmez imiş 

5 Gamınla vakf-ı telâş olmayınca kamı dilin 
Cihanda lezzet-i harf-i recâ bilinmez imi ş 

6 Güz eşte zevkimizin bilmedik idi kadrin 
O günlerin keremi Sâlimâ bilinmez imi ş 


(4b) ğonca-i nev-resteye : bülbiil-i firkat-keşe T2. (5a) giilşeninde : gülşeninden Ü. 
156 - M, - Tl, T2 102b, - Ü. 


IJarfü'ş-şad 

157 

Fa'ilatün fâ'ilâttin fa'ilatün fa'ilün 

1 Fikr-i ruhsânnla etse nola dil cana rakış 
Gül hayali ile eyler bülbül-i şeyda rakış 

2 Piç ü tab u cünbişin bı-hüde sanma ey gönül 
Eşk-i çeşm-i ‘âşıka rağmen eder derya rakış 

3 Kakül-i yâre tokundukça hezar reftâr eder 
Etmede bad-ı şaba-yı gülsitân güya rakış 

4 Çeşm-i bâdâm-ı hun-alüdun ne dem görsem senin 
Nür-ı didem eyler elbet dıde-i bina rakış 

5 . Şâdmân etdi peyam-ı.vaşlı ey Salim beni 

Etsek ifrât-ı ferah dan biz nola her câ rakış 

158 

Fa c ilatün fâ'ilatün fâ'ilatün fâ'ilün 

1 Tâ ki iimmi d-i cemalinden nazar olmaz halâs 
Nev-be-nev hün-âbelerden çeşm-i ter olmaz halas 

2 Geh itabın geh nigâhın öldürür ‘uşşâkını 
Bu iki derdin birinden kimseler olmaz halas 

3 Gamzelerden gafil olma ey dil-i güm-geşte-nâm 
Olsa bin canın eğer kim el-hazer olmaz halâs 

4 Geh hayâl-i zülfün eyler gâh fikr-i ‘arızın 
Bu hevâda ‘aşı kın şam u seher olmaz halâs 

5 Muktezâ-yı ma'rifetdir galiba bu Sâlimâ 
Kanda varsa gamdan erbab-ı hüner olmaz halâs 


(Earfü'ş-Şâd) - M, Harf-i şadın taze tarhı bı-mera Tl , Harfü'ş-şadı'l-mühmele Ü 

157 - M, Tl 38b, T2 103a, Ü 60b. (2a) u : - T2. (4) - T2 (yeri boş bırakılmış), (a) 
görsem senin : etsem hayâl Tl . (5b) biz nola : nola biz T2. 

158 - M, Tl 38b, T2 103a, - Ü. (4b) hevâda : hevâdan Tl. 


346 


ö arfü'Z-Zâd 
159 

Mefâ'ilün mefa'ılün mefa'ılün mefâ'ilün 

1 Alan yek şenime büy-ı gül-'izar-ı dil-rübâdan feyz 
Alır ey dil hezaran veeh ile zevk u şafadan feyz 

' 2 Tarâvet-yâb olursa nola eşkimden kad-i hüban 

Olur ser-sebz ü ter nahlân alıp neşv ü nemadan feyz 

3 Değil mahv-ı kamer dil-gir edip müjgân çeşmini 
Alıpdır câme-h v âbında hadeng-i meh-likâdan feyz 

4 'Aceb mi bar-ı vaşlma el ermezse o ser-kışin 
Alınmaz haşılı ey dil dıraht-ı müntehâdan feyz 

5 Verirler lehce-i nazma bu vadi içre ab u tab 
Alanlar cüy-ı tab'-ı Sâlim-i şirin-edadan feyz 

Çarfü’t-ta 

160 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Nola etmezse gamınla cism-i 'üryan ihtilaf 
Edemez hiç penb'e âteş ile bir ân ihtilat 

2 Alamazsan resm-i müjgânın şeha benden nola 
Etdi şandük-ı dc'ünum ile peykân ihtilat 

3 Dür olmaz bir nefes yarin hayâli dıdeden 
Gam değil etse benimle hicr-i cânân ihtilat 

4 Dııhter-i rezden nola şüfi murad almaz ise 

(riarfü z-iâd) - M, Harf-i zada lehce-i dil-keş-edâ Tl, Earfü'ş-şadi'l-mu'ceıne Ü. 

159 - M, 38b, T2 103a, Ü 61a. (la) Alan : Alır Tl. (4a) kişin : E'h-jTl.Ü. 

(Earfii t-tâ) - M, Harf-i tâ-i mühmele-i bi-hâldir Tl, riarfii't-tâi'l-mühmeleÜ. 

160 M 60a (Sayfa kopukluğu burada bitiyor , gazelin sadece son beyti var.), Tl 39a, 
T2 103b, t) 61a. (2a) Resm-i müjgânın nbla dür olmaz ise sineden T2. 


347 


| 

ip 

' i 

I 

j Edemez sultân-ı ceyş şevk ile nâ-dân ihtilat 

I 

5 Bilmeziz Salim nedendir çarhda bu nakş-ı ğarib 
Eylemez ehl-i ma'arif ile hübân ihtilat 

öarfü'z-za 

161 

1 Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilatün fe'ilün 

m 
j 

1 Hat-ı dil-berden olur ‘âşıkı elbet mahzüz 
Âmed-i şeble durur tâlib-i vuslat mahzüz 

2 Kadrim artarsa da sensiz bu fena dünyada 
Olamam ey gül-i gülzâr-ı taravet mahzüz 

3 Beynimizde var iken ğamze-i efsün-sâzı 
Nice kabil ki ola benden ol afet mahzüz 

4 Kesmeyinde ayağın kilrsi-i ifratından 
Olamam senden eyâ vâ'iz-i nekbet mahzüz 

5 V â'izâ süğara kulp takma te'enni eyle 
Kizbden ola mı hîç ehl-i sadakat mahzüz 

6 Salim a halka-i rindanı koma elden kim 
Anlar ile olur elbet eden ülfet mahzüz 

IJarfü’l-'ayn 

162 

Mefa'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Olursa harf-i visale cilıân cihan mani' 

i 

(Earfü'z-zâ) Der Harf-i za M, l.Iarf-i zada nokta ‘âlü'l-'âldir Tl. Harfü'z-zâ'ı'l- 
ruu'ceme Ü . 

161 M 60a, Tl 39b, T2 103b, Ü 61a. (2b) taravet :melâhatÜ.(3a) iken : eylen Tl. 
(5a) sağara : şa'ireÜ. 

(IJarfü'l-'ayn) Der harfü'l-'ayn M, Harf-i 'aynın vâdi-i merğübudur Tl, IJarfü'l- 
‘ayn-ı mühmele Ü. 

162 M 60a, Tl 39b, T2 104a, Ü 61b. 


348 



Hayale olmaz a ey şah-ı dil-sitan mani' 

2 Cemal-i pâkine dldem ederdi nezzâre 
Nigâha olmasa eşk-i revân hemân mâni' 

3 Metâ'-ı himm ete şahib çıkar bulunmayalı 
'Aceb mi olsa cihan içre raygan mâni' 

4 Nihâdeyiz ser-i teslimi dâmen-i kadere 

' Gerek 'ayan u gerek tâbiş-i nihân mâni' 

5 Nola ki harf-i meramı lisâna almaz isek 
Zamane kamıma Salim be-her zaman mâni' 

\ 163 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Kimde kudret var ola vuşlat-ı dil-dâra şefi' 

Bülbül erbab-ı çemenzan ne eyler tasdi' 

2 Geliyor müjdeler olsun yine ğam kafilesi 
Eylesin hâne-i kalbin dil i 'aşık tevsi' 

3 ' Aybımız biz biliriz ‘ âşıka ' aşk ‘ ay b olmaz 
Kerem et 'aşk ile zâhid bize etme teşni' 

4 Kendi eksikliğine mu'terif ol hem-çü hilal 
Ede tâ mertebeni hazret-i Allah refî' 

5 Olsa Salim nola bu şi‘r-i belâğat-üslüb 
Başka halet verir insana be-her tarh-ı bedî' 

164 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Tutuşup süz-ı firakın ile her bâr şemi' 

Nev-be-nev dâğ-ı serin etmede tekrar şemi' 

(lb şâh : şuh Tl , T2. (3b) olsa : ola M. 

163 M 60a, Tl 39b, T2 104a,Ü 61b. (2a) ğam kafilesi : şad kafile ğam M, Tl, T2. (b) 
kalbin : kalbini M. 

164 -M,- Tl, T2 104a,- Ü. 


349 


2 Etmese halkmahabbetde nifakın ihfâ 
Böyle etmez idi hiç ateşin izhâr şemi 

3 Bir yalın yüzlü cevâna akıdıp mihrini hayf 
Eylemiş cümle gamı başına der-kâr şemi' 

4 Âteş-i 'aşkın ile aldı fetili cana 
Şubha dek ateşe yanarsa sezâvâr şemi' 

5 Nola mumlar yakıp ararsa beni meclisde 
Sâlimâsâ yoluna düşdü be-her bar şemi' 

IJarfü'-ğayn 

165 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Dil-i bl-çâre cihanda nice ğam çekdi diriğ 
Ermedi kâma hezâran-ı sitem çekdi diriğ 

2 Sunmada sâki-i devran ele cam-ı mey -i şevk 
Dil ise kâse-i zehr-âb-ı sitem çekdi diriğ 

3 Ülfeti erdi kemale feleğin buhl ile hayf 
Başını hırkaya 'alemde kerem çekdi diriğ 

4 Değmedik tâs-ı nigünun bir içim badesine 
Cam-ı pür-feyzini ancak şeh-i Cem çekdi diriğ 

5 Kâşıran ermede makşadlanna Salim hayf 
Mihnet-i 'alemi erbâb-ı himem çekdi diriğ 

üarf'l-fâ 

166 

(IJarfü'-ğayn) Der harfü'l-ğayn M, IJarf-ı ğaynıfi zıbiş-ı mahbübudur Tl , IJarfu 1- 
ğayni'l-mu'ceme U. 

165 M 60b, Tl 40a, T2 104a, Ü 61b. (3a) buhl : nahl Tl 

(IJarfl-fâ) Der harfü'l-fa M, Harf-i fanın zülfe vü müşginı pak Tl. 

166 M 60b, Tl 40a, T2 104a, Ü 62a. 


350 



Mefulü mefa'ilü mefa'ilü fe'ülün 

1 İhvana 'aceb lazımedir tarh-ı tekellüf 
Yarana 'aceb lazımedir tarh-ı tekellüf 

2 Evvel bize sunsun dediler c amı rakîban 
Rindâna 'aceb la zım edir tarh-ı tekellüf 

, 3 'Uşşaka ne müşkil ki visal olmaya ihsan 
Hübâna ‘aceb lazımedir tarh-ı tekellüf 

4 Teklifime bakmasa gehı haneme gelse 
Canana 'aceb lazımedir tarh-ı tekellüf 

5 Salim gibi her kes suhana kadir olur mu 
İnsana 'aceb lazımedir tarh-ı tekellüf 

167 

Mefâ'ilün mefâ'ilün fa'ülün 

1 Vücudun yok yere gel etme itlaf 
Yeter ey dil heva insaf insaf 

2 Bu çetr-i ah zara geldi vü gitdi 
Nice hayl-i kibar u nice eşraf 

3 Sonu mevt olıcak bezm-i fenanın 
Tutalım malik oldun dehre ta Kaf 

4 Ne naşbmda ne 'azlinde ferah var 
Ferah verse yine ğam eyler irdaf 

5 Hemân Salim kana' at eyle kuta 
Yeter tâ-key hevâ insaf insaf 

168 

(3a) olmaya : olmasa M. 

167 M 60b, Tl 40b, T2 104b, t) 62a. (2b) hayl-i : jjayl ü M. (3a) bezm : darT2.(b) 
dehre : deyre Tl . (4a) naşbmda : kasidesinde M . / ‘azlinde : gazelinde M. (b) verse : verse de 
M. / eyler : eder M. (5b) hevâ : yeter M. 

168 - M, Tl 40b, T2 105a, -Ü. 


351 



Mefâ'ilün fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 'Aceb mi gül-bünü hemm ü ğam eyler ise za'îf 
Şovuk geçirdi şitâ tab'ın eyledi tahrif 

2 Edip bu hidmeti bâd-ı hevâ gülistana 
Çemende har u hası bâd-ı şubh eder tanzif 

3 Bu gece hanesine 'aşık-ı siyeh-rüzun 
Gelirdi şâyed olunsa o mehveşe teklif 

4 Gönülde kalmadı sabrım serimde aramım 
Edince haneme tenhâ o nazenin teşrif 

5 Miyan-ı nazmda Salim edip zebanı dırâz 
Temedduh etse sezadır bu taze tarh-ı latif 

yarfüT-kaf 

169 

Mefâ'ilün fe'ilatün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Görünce sakı'i meclisde bi-misal olarak 
Ayağına düşeriz cümle pay-mâl olarak 

2 Şikenc-i kâkül-i yâre sarıldı sevdamız 
Belâya uğramışız reh-rev-i hayal olarak 

3 Kalır niyazı ser-â-beste 'aşık-ı zarın 
Nezâre-sâzi-i etraf-ı ihtimâl olarak 

4 Ederdi belki niyazın kabul ol şahın 
Düşülse payına bir talib-i visal olarak 

5 Görünce badeyi meclisde Sâlimâ dil-dâr 
'İzan döndü gül-i âle al al olarak 

(2b) tanzif : tasnif Tl . (3a) siyeh-rüzun : dil-efgarın Tl . (4a) Gönülde : Dilimde Tl . (5a) 
nazmda : nazm ile Tl . 

(IJarfü'l-kaf) Der harfü’l-kâf M, I.larf-ı kâfin gülarıdır tabnâk Tl . 

169 M 61a, Tl 40b, T2 105a, Ü 62a. (2a) yâre : dil-dâre M. (b) reh-rev-i : rehber ü Tl. 
(4a) ol : o Tl./ şahın : şuhun T2. 


170 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Hankâh-ı kederin olmasa perverdi firak 
'Âşık-ı zara visal ile ber-a-berdi firak 

2 Rüzğânn görüp eyyamını 'arz eldi yüzün 
Çok zamandı pusuda kendini beslerdi firak 

3 Gönneyelden ruh u zülfünü perişan olduk 
Gündüzüm gece gecem gündüze dönderdi firak 

4 Süzen-i har-ı cefasın yine ser-tız etdi 
Böyle bi-çâre edip bizleri neylerdi firak 

5 İşte vuslat dediğin mahz-ı teselli oldu 
Bir bakışda dil-i avareyi eglerdi firak 

6 Bulmadı bu ğazel-i tâze-i şeş-beyt gibi 
Şeş cihâtı götürü Salime gösterdi firak 

171 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Terk-i gam edip fena dünyada şadan olmadık 
Ya'ni bir kez zevk-yab-ı vaşl-ı canan o lma dık 

2 Dldemiz kan ağlayıp ğamgın U zar olsak nola 
Nice demdir iltifat-ı yare şayan olmadık 

3 B aşdan aşdı imtinâm gamzenin aya neden 

Ol mehin bir şeb ham-ı zülfüne mihman olmadık 

4 Kakül-i ham-der-hamın sevdası ile sevdiğim 
Dünyede bir ehl-i dil var mı perişan olmadık 

5 Gaynlar pür-dâmen oldu kâm-ı dilden biz hemân 


H irmen -i makşuddan gül-çin-i ihsan olmadık 

6 Şarf-ı himmet eyledik bin kez veli Salim henüz 
Na = il-i makşüd olup mesrur u handan olmadık 

172 

Mefa'ilün fe'ilâtün mefa'ilün fe'ilün 

1 Pes oldu şayd-ı dile zülf rismân ancak 
Garib olanlara gurbet yeter heman ancak 

2 Naşıb olur mu ki ayâ görüşmemiz Hak'dan 
Budur niyazımız ey mah-ı dil-sitân ancak 

3 E gerçi gitdi dem-i vuslat ey keman -ubrü 
Deründa kaldı şafaya yeri nişan ancak 

4 Bizim ile açılır idi kendine kalsa 

O gül de mail-i kec-pend-i bâğban ancak 

5 Derün-ı sinemi deldi hadeng-i müjgânın 
Müjen de gamzelerin gibi bı-amân ancak 

6 Felek döner mi murâdımca Salima bilmem 
Tabi' at ehline hicran cihan cihan ancak 

173 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Ne idi büs edip destin şeref-yab-ı visal olmak 
Olaydı ol şehin kabil elinde dest-mâl olmak 

2 Hod-ara ğırre etmez dest-mal-i 'izzet ü caha 
Düşer mi 'akile dil-beste-i zıll-ı hayal olmak 

3 Derünum şerha şerha oldu nakş-ı dest-malifiden 
Muradımdan geçen cana yolunda pay-mal olmak 


172 - M, - Tl, T2 105b, -Ü. 

173 - M,- Tl, T2 106a, -Ü. 


170 - M, - Tl, T2 105b, - Ü. 

171 M 61a, Tl 40b, T2 105b, Ü 62b. (4,5) - M, Ü. (5a) dilden : dille Tl. 


354 


355 



4 Gözüm yaşını silsin dest-maliyle deme canan 
Neden ta böyle ey dil hem-dem-i fıkr-i muhal olmak 

5 Girerdik koymana bizler de o sîmln-tenin Salim 
Olaydı ol şehin kabil elinde dest-mal olmak 

174 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

. 1 Ne müşkilmiş gönül bend-i ğam-ı bı-ihtiyâr o lma k 
Ne derd imiş serinde kişinin sevda-yı yar o lmak 

2 Nevâzişkârını kesme ser-i kuyunda dillerden 
Şevâb-ı hacca ğâlibdır garibe ğam-güsâr olmak 

3 Hemışe va'd-i kemmün-ı kibâra i'tibar etme 
Beladır ibtilâkâr-ı meva îd-i kibar olmak 

4 Sözünden kaşdın eylikse sen eyle bizi incitme 
Neden lâzım sana zâhid bütün dünyaya yâr o lm ak 

5 Değildir cây-ı istiğrâb ey gonca bu 'alemde 
Bu gülşende sana 'aşık benim gibi hezâr olmak 

6 Vücudun mahv eder 'uşşâk-ı zarın Sâlimâ ancak 
Habâbâsâ kudüm-ı yâre çeşm-i intizâr o lm ak 

175 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Letafet gülşen-i behcetde ol kametledir ancak 
Bu 'alemde melâhat ol şeh-i nahvetledir ancak 

2 Eder ikramını tekşır-i mihnet ser-te-ser zâyi' 

Sipihrin var ise lutfu bize minnetledir ancak 

3 Cihan mülkünde bî-hüde sanırdık mahv u işbâtı 



174 - M, Tl 41a, T2 106a, - 1), (la) miişkilmiş gönül : müşkildir ki pa Tl. (5a) 
'âlemde : gülşende Tl . (b) Bu gülşende sana : .Sana şad şevk ile Tl . 

175 - M, - Tl, T2 106b, -Ü. 


Esâs-ı devr-i pergâr-ı kaza hikmetledir ancak 

4 Derinden kulların dür etme lutf et hayl-i 'uşşâka 
Felekde namı şâhânın begim şevketledir ancak 

5 Cihan bağında Salim istirahat etmedin aşla 
Değil devletle ‘âlemde safa rahatladır ancak 

176 

MeFülü mefâ'ilü mefâ'îlü fe'ülün 

1 Sakı kerem-i lutf-ı benâmnla yapıldık 
Hakka ki senin sohbetine cümle kapıldık 

2 Nüş eylemek olmadı anın Zemzem-i la'lin 
Bî-hüde hemân Ka‘be-i koyunda tapıldık 

3 Bir çap eder elbette sana gamze inanma 
Olmaz hele ol gamzesi tatara çapıldık 

4 Gördük geliyor nâvek-i müjgânı ğazabkâr 
Râhmdan o hünı-nigehin biz de sapıldık 

5 Salim gibi gördük keremin derd-i serimde 
Sakı kerem-i lutf-ı benâmnla yapıldık 

ftarfü'l-kâf 

\ 

177 

Mefa'îlün fe'ilatün mefa'îlün fe'ilün 

1 Nesâ vü tıyneti bu devha-i 'urükumuzun 
Şemâr u bârını telh eyledi vüşükumuzun 

2 Diriğ şekl-i kıyâs vefayı nakz etdi 
Neticesi bu mu idi olan hukükumuzun 


176 -M.-T1.T2 106b, -Ü. 

(Baıfü'l-kâf) Der harfü'l-kâf M, Harf-i kafa bast-ı pâklze-edâ Tl . 

177 -M.-T1.T2 106b, -Ü. 


356 


357 


3 İnanma 'arZ-ı mahabbet ederse de o reviş 
Mahall-i fırsatına dekdir en halûkumuzun 

4 Miyâh-ı kâzib-i 'ayn-ı nifak değil mi bozan 
Halavetin nigeh-i dide-i şadükumuzun 

5 Esâmesin okumak Salima neden lazım 
Beyaza çekmede çarh defterin ‘ukükumuzun 

178 

Merulü mefa'ılü mefa'ılü fe'ülün 

1 Sensiz bana ey mihr-i eihân-süz Selanik 
Hicranın ile oldu hemân bir şeb-i tarik 

2 Haşr etmek ile cümle dehânına hayalim 
Eş'ânmızın oldu meZâmini de bârîk 

3 Çat geldi kıyâs etme şakın rüyuna hüsnün 
Bir name ile şah-ı hüsün eyledi tebrik 

4 Düşmezdi gönüller de biri birine anda 
Kaküllerini bâd-ı saba etmese tahrik 

5 Salim bize her şâ'ir olan etmeye tanzır 
Mümkin mi ede bâz ile bâziçe be-her dik 

179 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Âlem-i dünyada adem bı-vücüd olmak gerek 
Bî-ğam-ı endışe-i büd (u) ne-büd olmak gerek 

2 Âh-ı 'âşık âfitâbım yad-ı rüyunla senin 
Âteş-endaz-ı dil-i çarh-ı 'anüd olmak gerek 

3 Âşık-ı bı-bahta her dem yâr rağbet eylemez 
Gahi dil bî-iltifat-ı semt-i süd olmak gerek 


178 - M, - Tl, T2 107a, - Ü. 

179 M 61b, Tl 41a, T2 107a, Ü 62b.(lb)u : - M, Tl. 


4 Bağ-ı hüsnün her boyu servine bakmam dil-berin 
Zülfü sünbül rüyu gül çeşmi kebüd olmak gerek 

5 S anma insafından olmuş haneme 'azim o şeh 

Bu kerem teshır-i vird-i "yâ Vedüd" olmak gerek 

6 Pertev-i mihr-i kerem 'uşşâka tebşir etmiyor 
'Âlem-i endîşemizde ol vücüd olmak gerek 

7 Salima dünyada rahat ister isen h v ahişin 
Bî-ğam-ı endlşe-i büd (u) ne-büd olmak gerek 

180 

Fâ'ilâtün fâ'ilatün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Çevrin efzün eyler ol meh gamla feryâd eylesen 
Dadına kimse yetişmez yardan dâd eylesen 

2 Hadd-i ahadı tecavüz eylemez gerçi sürür 
'Addine yokdur nihayet hüznü ta' dâd eylesen 

3 Hayli demdir ki esîr-i zülfün olmuşdur gönül 
Bir şev âb etsen n'olur ol zan âzad eylesen 

4 Gâv-tab'-ı zâhid etmez idi ta'n ey pır-i mey 
Anı da bizler gibi küyunda irşâd eylesen 

5 Bir halâvet bahş eder şi'rinden ey Salim suhan 
Bellidir reftârdan taklid-i üstad eylesen 

181 

Fâ'ilâtün fâ'ilatün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Yazsalar ser-name-i hüsne sezadır mülann 
Bir ser-âmed matla' -ı pâkizedir ebrülann 


(6b) ‘Alem-i : Galiba T2. 

180 - M, - Tl, T2 107a,-Ü. 

181 M 61a, Tl 41a, T2 107b, Ü 62b. 


358 


359 


2 Dil reha-yab olmak olmaz piçiş-i merğülden 
Rişte-i candır ser-a-pa güşe-i gîsülann 

3 Şâhbâz-ı dilleri avare ejderse nola 
‘Ayn-ı naz u mest-nigehdir dîde-i âhülann 

4 Eyleyen gül-geşt-i dehri bulmamış ana ‘adıl 
Sünbül-i bâğ-ı cinândır kâkül-i hoş-büların 

5 İrgürürsün tır-i iimmıdin merama Salimâ 
Pür ederse himmet- i takdir eğer bâzülann 

182 

Mefa'ılün mefa‘ılün mefa'ılün mefa'ılün 

1 Gözün yumsa gelirdi pişine timsâli mahzunun 
Gece Leylı'den olmuşdu ‘ibaret h v abı Mecnüriun 

2 Komaz nakş-ı sümün sahrada bile rüzgâr örter 
Şu rütbe nâ-müsâ‘iddir mezâk-ı tab'ı gerdünufi 

3 Deşilmek sana neydi meclis-i meyde derû nundan 
Şikâyet etmeğe fırsat bulaydı ger ciger-hünun 

4 Katı ednâ bahaneyle kişiyi terk ederler hayf 
‘Aceb halkı vefasız kimseler imiş Trabzon'un 

5 Yolunda pare pare olduğun dil-darı gör şimdi 
Şorar mı künc-i gamda Salimâ hâl-i diger-günun 

183 

Fa'ilatün fa'ilatün fa‘ilatün fa'ilün 

T Cilveger ayîne-i dilde cemâli Ahmed'in 

Bir nefes gitmez zamirimden hayâli Ahmed'in 


(2a) merğül : merğüb Ü. (b) ser-â-pâ : ser-â-ser Tl , T2. / gısülanfi : ebrülann Tl . (3a) 
eylerse: eylersen T2. (b) ‘Ayn-ı : 'Ayn u M. (5a) ümmidin : iimmidi M, Ü. 

182 - M, - Tl , T2 107b, -Ü. 

183 M 61b, Tl 41b, - T2,Ü 63a. 


2 Meyi eder mi ğonca-i ra'naya hergiz bu gönül 
Var iken dest-i dilimde rüy-ı âli Ahmed'in 

3 Eylesem gönlüm nola pâ-beste yârin zülfüne 
Kim esir etdi dili hindü-yı hali Ahmed'in 

4 Şafha-i gerdân-kitâb-ı hasretim çün kim bana 
Cây-ı istişkândır bâb-ı vişâli Ahmed'in 

5 Nola tütîveş tekellüm-senc olursam Sal im â 
Eyledi güya beni şîrîn makâli Ahmed'in 

184 

Müsterilatün müstef‘ilâtün 

1 Ülfetde zülfıyle dil -rüb anın 
Devlet serinde bâd-ı şabanın 

2 Etmez terahhum üftadegana 
Cevr ‘adeti kâfir-mâ-cerânın 

3 Devr eyleyip meh ruhsânn eyler 
Her şeb temaşa ol meh-likânın 

4 Sağar be-kef çün meclisde sala 
Devr-i sürürü cam-ı şafanın 

5 Harf-i visali hayfa lebinden 
Alamadık ol şîrîn dehânın 

6 Zahm açmada yar üstâd Salim 
Bilmez tarîkin amma devanın 

185 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ‘ilatün fa'ilün 

1 Baht olur mâni‘ niyazı kâma takrîb eylesek 


(3b) dili : dil M, Tl . (4b) istişkafidır : istişkâldir M, Tl . 
184 -M, Tl 41b, - T2,Ü 63a. (5) - Tl. 

185 -M, -Tl, T2 108a. -Ü. 


s s 


360 


361 


Çarh eder tekdir eğer ümmid-i tatyib eylesek 

2 Behcet-i ser-levha-i teslim olurdu rü-nümâ 
Meskenetle nüsha-i ahlâkı tehzib eylesek 

3 Hep ğıdâ-yı rüh olup kuvvet verirdi ta'ate 
Kutumuz bezm-i cihanda cümleten tıb eylesek 

4 Bulmayız takdirden ğayn medar-ı tesliyet 
'Zihnimizde büsbütün esbabı tertıb eylesek 

5 Olmaya Salim mukabil yek nefes ekdânna 
'Âlemin eczâ-yı şevkin cem' ü terkıb eylesek 

186 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Ne bağ-ı kâmda bir nahl-i sade-rü gördük 
O gülşenin ne bahânnda reng ü bü gördük 

2 Sirişkimizde temaşasın eyledik ruhunun 
Hele cemâlini ber-vech-i ârzü gördük 

3 Yanaşmadı dahi nev-ğonca-i ferah saki 
Egerçi âb-ı rezinden nice kedü gördük 

4 Nazirin ey şeh-i hün-riz görmedik bir dem 
Bu ‘arşagehde hezârân tünd-hü gördük 

5 Sirişk-i 'âşıka mâ’il gibi bu şeb Salim 
O yâri h v âbda tarf-ı semt-i cü gördük 

187 

Mefâ'îlün mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'îlün 

1 Diriğ ey bi-vefâ zânn ferâmüş eyledin gittin 
Bela tufanını çeşmimde pür-cüş eyledin gittin 


, -T1.T2 108a,-Ü. (5b) vezin eksik. 
.-T1.T2 108a, -Ü. 



2 Nedir sende bu teNır-i figan ey 'aşık-ı şeyda 
Hezan bağda nâlenle hamüş eyledin gittin 

3 Ele geldikçe vaşla hiç diriğin yok şebâ amma 
Beni gitdikçe hicrin ile bi-hüş eyledin gittin 

4 Henüz ol neş'enin ser-der-hevâ-yı fikriyim hâlâ 
Egerçi sâkiyâ ber-hîzi sen nûş eyledin gittin 

5 Bu gurbet ellerinde kaldı Salim sormadın hâlin 
Diriğ ey bi-vefâ zânn ferâmüş eyledin gittin 

188 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'ilün 

1 Nedendir sıh-i gamda hicr ile bağnm kebâb etmek 
Sana layık mıdır cana bizi pür-ıztırab etmek 

2 Ne gördün hane-i hammardan varmak neden ayâ 
Düşer mi sana ey meh derd ile halim harâb etmek 

3 Niçün böyle gidersin hane-i ağyara bl-hüde 
Tekellüf ber-taraf bizden nedendir ictinâb etmek 

4 Geçer sanma beni geçdikçe cana tir-i hicranın 
Olur 'uşşâka reh-zen 'arı dil-dara hicâb etmek 

5 Eder dim Sâlimâ şerh-i derünum nakl-i bi'l-mıstar 
Lisan-ı hali mümkin olsa bir başka kitâb etmek 

189 

Merülü mefâ'îlü mefâ'îlü fa'ülün 

1 Ey murğ-ı seher şabr edegör zahmma harın 
'Âşık geçinen sine gerer tîrine yârin 

2 Ref -i derecât etmesine bâ'iş ü badi 
Yüzü suyunun rahmetidir ebr-i baharın 


188 -M, -Tl, T2 108b, -Ü. 

189 - M, Tl 41b, T2 108b, -Ü. (2b) baharın : mübarek Tl. 


s s 


362 


363 


3 Hiç gülmeye haZm eylemeyen güft ü şinidi 
Gördük bu gülistân-ı cihan içre hezârm 

4 Nevbetle eder hil'atı her sebzeye ilbas 
Âyini budur 'askerine şâh-ı baharın 

5 Erbab-ı nefes nâlem ederler neye teşbih 
Bense neye döndüğünü bilmem dil -i zârm 

6 Salim suhanım ‘arz edip haZret-i şeyhe 
İrsal edelim tuhfesini semt-i Hişar'ın 

190 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Derdmendân zar u giryan olduğun bilmez misin 
‘Âşıkın ahvali cana n'olduğun bilmez misin 

2 Pîç ü tab-ı ‘aşıka incinme lutf et sevdiğim 
Fikr-i zülfünle perişan olduğun bilmez misin 

3 Bı-karâr olduğuma ta‘n etme sultanım ben im 
Bendenin bi-şabr u saman olduğun bilmez misin 

4 V uşlatınla kalbimi ta'mir etmezsin benim 
Hatırım hicrinle viran olduğun bilmez misin 

5 ‘Iyd geldi merhaba et küştegân-ı gamzene 
‘Âşıkın yolunda kurban olduğun bilmez misin 

6 Bunca demlerdir nedendir Salimle lutf etmemen 
Yohsa anın lutfa şayan olduğun bilmez mi sifi 

191 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 


(4,5) Tl 'de yer değiştirmiş. (5b) Bense : Neyse T2. 
, - Tl, T2 108b, - Ü. 

, Tl 41b, - T2, -Ü. 


1 Ta'm ko zahid bir iki sağar-ı huy-kerde çek 
Çekmez isen ger humar-ı sıkleti her yerde çek 

2 Gerd-i râh-ı yari ey dil dlde-i pür-derde çek 
Tutiya-yı hak-i payın çeşm-i ğam-perverde çek 

3 Mihr-i rüyun eyle zîr-i ebr-i kakülde nihân 
Dide-i ağyara zülfünden ‘iz ara perde çek 

4 Şöyle sür ey dil semend-i bad-pây-ı h imm eti 
Kim 'inan-ı ihtiyarın hâne-i dil-berde çek 

5 Hat flizün eyler baha-yı hüsnünü etme tıraş 
Enverî divanıdır bir cedvel-i hal-kerde çek 

6 Merhem-i kafür olur zahm-ı dil-i mecruhuna 
Salim ol simln-teni bu sine-i pür-derde çek 

yarfü'l-lâm 

192 

Fe'ilatün fe'ilâtün fe c ilatün fe'ilün 

1 Gülşen-i küy-ı bütan Bağ-ı İrem'dir ey dil 
Bülbülü ‘âşık-ı pür-ğuşşa vü hemdir ey dil 

2 Ko biraz cam-ı musaffayı yürütsün saki 
Ne kadarsa yine mey dâfi‘-i gamdır ey dil 

3 Yüzünü görme gönül nâ-kes-i bed-ahlakın 
Hâtem'in şöhretinin vechi keremdir ey dil 

4 Ba'iş-i mihnet olur ol neyi müntec ğayn 
‘Aşrımızda kerem ummak katı kemdir ey dil 

5 Salimâsâ taraf-ı şevka nigah etmez hiç 
Ol ki âlüde-i çirk-âb-ı elemdir ey dil 


OBarfü'l-lam) - M, Earf-i Lama rebt-i guy-ı hoş-eda Tl, Harfii'd-dal T2. 

192 M 62a, Tl 42a, T2 109a, Ü 63a. (la) hemdir : semdir Ü . (3a) ahlâkın : ahlâkın M, 


364 


193 

Fâ'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Ey şeh-i miilk-i baha vü nazenin ü bı-bedel 
Kişver-i hüsne hatifi bir vech ile vermez halel 

2 Ellere gerçi vişâlifi fikri mihnet-pâş olur 
Ârzü-yı pây-büsufidur bana dâ'im kesel 

3 Meclis-i meyde otursak kalksa ortadan hicab 
Bafia büs etmeğe versefi geh ayağ u gah el 

4 V aşf-ı zülfüfi meclisifide dün gece edip dırâz 
Bilmezine 'aşık-ı bı-çâre kırmış gibi tel 

5 V arma dâ'im beyt-i ağyara meded ey bi-vefâ 
Hanesine Salim-i üftadenin gâhîce gel 

194 

Fa'ilatün fâ'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 'Âlem oldu şâd bezm-i şohbetifiden ben değil 
Bu da cana tali' imdendir benim senden değil 

2 İntizar-ı şevk-ı vasi etmefi münâsib görmedik 
İbtiyar-ı ğam da etsefi 'âşıka ehven değil 

3 Gamzeden etsefi tarahhum bizlere mani' midir 
El âlime kâfir de olsa şefkat eyler sen değil 

4 Boynuna alırdı 'âşık gerdenifi ammâ çi süd 
Bahtı hâlifidir siyeh-fâm eyleyen gerden değil 

5 Gülsitâna seyre gitdik yârsız biz Sâlimâ 
Güyiyâ 'âlem o 'âlem gülşen ol gülşen değil 


193 M 62a, Tl 42a, T2 109a, Ü 63b. (la) ii : -Ü.(2, 3) T2'de yer değiştirmiş. (4b) 
bilmezine : bilmez ol yine M. 

194 -M, -Tl, T2 109b, -Ü. 



3 65 


195 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 'Âşıkız deriz yine yare recamız çok değil 
Nâz ederse bizlere ol dil-rübâmız çok değil 

2 Hasret-i ruhsâr-ı zülfüfi çekmedir hep kârımız 
'Âşıkız biz nâle-i şubh u mesamız çok değil 

3 Kıblegâh etsek nola mihrab-ı ebrusun amfi 
Zâhid-i nev-şıveyiz biz bu riyamız çok değil 

4 Gamzeler bigânedir etmez nigeh 'âşıklara 
Mülk-i hüsnünde garibiz âşinâmız çok değil 

5 Müflis -i şevkiz ticaretgâh-ı tali' de bizim 
Sâlimâ ser-mâye-i. nakd-i şafamız çok değil 

Elarfü'l-mîm 

196 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Yâd edip kuyunda âh-ı âteşinim neyleyim 
'Arz edip bî-hüde ben afia eninim neyleyim 

2 Safia kalsa kabil idi hâlime etmefi nazar 
Tâli'im tâli' değildir meh-cebınim neyleyim 

3 Âh geldikçe dehâna buhl edip ketm eylemem 
Şaklayıp sinemde âvâz-ı hazinim neyleyim 

4 Zühd ile etmem temedduh kurb-ı hâşü'l-hâşdan 
Yine baksafi şüfiyâ senden yakınim neyleyim 

5 Hidmetinde ben amfi beste-miyânım Sâlimâ 
Kadrimi bilmez o yâr-i nazeninim neyleyim 


195 -M, -Tl, T2 109b, -Ü. 

(Barfü'l-mîm) Der harfü'l-mim , Harf-i mim içre dehanın dürleri Tl . 

196 - M, Tl 42b, T2 109b, -Ü.(l, 2)- Tl (yeri boş bırakılmış). (4 a) hâşdan : hâşa ben 


366 


367 


197 

Mefâ'îlün mefâ'ilün mefâ'îlün mefâ'ılün 

1 Hayâl edip o zülfü ahimi canana 'arz etdim 
Seher tebyiz edip müsveddemi sultana ‘arz etdim 

2 Neler çekdim heva-yı zülfü ile bezm-i fırkatde 
Deyip her ser-giizeştim cümle-i yârana 'arz etdim 

3 Şikâyet eyleyip sen saçı leyliden bugün yek-ser 
Varıp sahraya razım Kays-ı bî-sâmâna 'arz et dim 

4 Ğam-ı 'aşkınla giryân olduğumca sâhil-i gamda 
Dür-i eşkim ser-â-pâ lücce-i 'ummâna 'arz etdim 

5 Bu şeb âyînede gördüm ruh-ı zıbanı sultanım 
Cemâlin pertev-i mihrin meh-i tâbâna 'arz etdim 

6 Kabul etdi ser-â-ser dâğ-ı hicrin ihtiyar ile 
Efendim ğamlann bu külbe-i ahzana 'arz etdim 

7 O kaşı yanın endüh-ı firakın söyleyip yer yer 
Benim çekdiklerim Salim varıp cânâna 'arz etdim 

198 

Mefâ'îlün mefâ'ılün mefa'îlün mefâ'îlün 

1 Teselli olmaz 'uşşâka cihan sür olsa sultan ım 
Kapılmaz şevka 'aşık yardan dür olsa sultânım 

2 Yıkılır bir tarafdan hatırı 'âşıkların elbet 

Temel tutmaz ne rütbe kalbi ma'mür olsa sultanım 

3 Gurür-ı lütfün etdikçe 'itab etme dil-i zara 
Senin lutfuna çok mudur o mağrür olsa sultan ım 


197 -M, -Tl, T2 110a. -Ü. 

198 -M, -Tl, T2 llOa.-Ü. 


4 Çıkar teftişe gamzen dilleri lutf ile kakül de 
Ederdi anlan tashih meTnür olsa sultânım 

5 Yıkı lmı ş hatırın yap Salim-i dil-teng-i hicranın 
Ne var sayende ol bir pare mesrür olsa sultanım 

199 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilatün fa'ilün 

1 Hasret-i cânân tağyir edeli keyfıyyetim 
Tâb-ı te mm fız etmede seımâyı süz-ı firkatim 

2 Damen-i sabrım gibi çak-i girîban eyledim 
Kametim gibi edelden tak hicrin takatim 

3 NaTl-ı ‘id-i visalin olmak olmaz her zaman 
Bir zaman da rüze-dâr-ı hicrin olmak niyyetim 

4 Etmesin bizden şemim-i sünbül-i zülfün diriğ 
Budur ancak bâğ-ı 'âlemde o gülden minnetim 

5 Bir ğarîbim kim perişan etdi şev kim rüzgâr 
Târ u mâr etdi felek mecmü'a-i cem'iyyetim 

6 Ben anın beste-miyânım hidmetinde neyleyim 
Bilmedi gitdi o yâr-i nazeninim kıymetim 

7 Harf-i vaşlı ol dehenden almağa etmem ümıd 
Yok yere sarf eylemem bl-hüde Salim himmetim 

200 

Fe'ilâtün mefa'ilün fe'iliin 

1 Dili 'aşk ile feyZ-yab edelim 
Der-i Mevla'ya intisab edelim 

2 Künc-i keşretde tab'-ı çâlâki 
Mey-i vahdetle neşve-yab edelim 


199 -M.-Tl.T2110a.-U. 

200 M 62b, Tl 42b,T2 110b, Ü 63b. (2b) vahdetle : vabdelde Tl, T2. 


3 Pür edip çeşitlimiz hayalin ile 
Eşkimiz mâ-haşal gül-âb edelim 

4 Fikr-i tafsili eyleyip ihraç 
‘Aklı bir muhtasar kitâb edelim 

5 Devşirip her hababını Salim 
Nüsha-i camı intihâb edelim 

201 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'îlün 

1 Şu rütbe şu'le-perverdir benim dağ-ı fürüzânım 
Şabâh-ı haşre dek sönmez fetll-i şem'-i süzârum 

2 Seni ben meclisimden dür etmem der idin bana 
Kerem kıl c ahd ü peymane vefa et etme sultanım 

3 Ser-a-pa sinede her taze dağım hale şahiddir 
Derünum anlasın bilsin gören çak-i giribanım 

4 Ererdi merdüm-i çeşmim hicabından bir lahza 
Eğer bakdıkça sana ha J il olmasaydı sultânım 

202 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'ılün mefâ'ılün 

1 O mâhın zülf-i şeb-reng-i dil-avizin kemend etdim 
Dil-i sevdâ-karin-i 'aşkımı bir târe bend etdim 

2 Harâb etdi sipâh-ı gamzesi mülk-i dili çünkim 
Yed-i şekvayı ol şaha gönül ben de bülend etdim 

3 Nola fenn-aşina-yı ğavta-i derya-yı mihr olsam 
Dili zevrakçe-i 'aşka nice yıllar levend etdim 

4 O na kkaş -ı cefâ şad nakş-ı cevr etdi kabül etdim 


201 - M, - Tl , T2 1 10b, - Ü. (Gazelin mahlas beyti yok, yeri boş bırakılmış.) (4a) 
vezin eksik. 

202 M 62a, Tl 42b, T2 1 1 la, Ü 63b. (2b) bülend : bend M. (4a) cefa: safa M. 


Muhaşşal dâğ-ı hicrin ben zerasa sine-bend etdim 

5 Yazılmış gördügümce levh-i dilde bu zemin-i nev 
Edip tahsîn ü sabaşı sana Salim pesend etdim 

203 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilatün fa'ilün 

1 Bir boyu serve şanldı şimdi sevdamız bizim 
'Ar'aristân-ı hüsündür cümle hülyamız bizim 

2 Bi-muhâba küy-ı dil-dâra şitab etmekdeyiz 
Kimseden yokdur bu yolda blm ü pervamız bizim 

3 Hüsnüne şâhib çıkar 'alem şikayet eylesem 
Sevdiğim dîvân-ı haşre kaldı da'vamız bizim 

4 Kase leb-rîz-i sirişk-i di deden meclisde ben 
Cümle bu hün-abedir bezminde şahbâmız bizim 

5 Salima hal-i dil-i na-şadı biz 'arz eyleriz 
Dergehinde dinlenirse dad u şekvamız bizim 

204 

Fâ'ilâtün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Derdimiz çok kanğı birin sana takrir edelim 
Renciş-i derd-i firakın nice ta'bir edelim 

2 Dîdemiz pür olsun eşk-i hasret ile sevdiğim 
Çeşmimiz nakş-ı hayalin ile tenvir edelim 

3 Biz ümıd-i vuslat ile hiç sıklet etmeziz 
Ol peıi-rüyu niye bî-hüde tekdir edelim 

4 'Azim oldu yar meclisden gönül gitmekliğe 


(4b) etdim: etmem M. 

203 -M.-T1.T2 llla.-Ü. 

204 - M, Tl 42b, T2 llla.Ü 64a. (lb) derd : zahmTİ .(2) -Ü (Beytin yerinde " 
Âmed-i yâra hezârân diirrii ihzar etdiler" mısraı var, 2. mısraın yeri boş bırakılmış.) (3b) 
tekdir : dil-gir Tl . 


370 


371 



Dud-ı ah u eşk gül-abı ile tevkir edelim 

5 Ger bulursak hâk-i pây-ı yâri sa'y ile gönül 
Dıde-i hasret-keşe biz anı iksir edelim 

6 Şerbet-i la'lin diriğ eldi fakire ol tabib 
Sâlim-i dil-hasteye bir ğayn tedbîr edelim 

205 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Hiç humarın der-pey etmez zevk-ı bî-ğam bulmadım 
'Âle m in ben meclis-i nü şunda “âlem bulmadım 

2 Çok tolandım kuyunu dil-berlerin amma ki ben 
Yine senden ğayn cana yâr-i hem-dem bulmadım 

3 Mü-be-mü devr eyledim müjgân-ı çeşmin hâlime 
Gamzeden ğayn ser-i küyunda mahrem bulmadım 

4 Ğam-fezâdır deyü 'aşkın z em m eder imiş raklb 
Ben senin sevdâ-yı mihrin sevdiğim kem bulmadım 

5 Gönlümü buldun mu deyü eylesem Salim su'âl 
G amz e-i hâzır-cevâbı der ki bilmem bulmadım 

206 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Yârdan ‘uşşâk-ı zâra ruhsat ümmîd eylemem 
Nev-cevanân-ı 'aşırdan şefkat ümmîd eylemem 

2 Böyle leb-tefsîde-i tâb-ı teb-i hicran iken 

Ey tabîb-i derd-i 'âşık sıhhat ümmîd eylemem 

3 Ârzümend-i şafa-yı hatır olmazsam nola 
Sâye-i zülfünde büy-ı rahat ümmid eylemem 


(5b) Dıde : Bu dil Tl, T2, (Ü'de de böyle iken kenarda metne aldığımız gibi düzeltilmiş.) 
205 -M.-T1.T2 111b, -Ü. 

206 -M, -Tl. T2 111b, -Ü. 


4 Eyledi sevda-yı zülfün dil-perişan şöyle kim 
Hatırımda bir dahi cem'iyyet ümmîd eylemem 

5 Ben o lâle-had periden Sâlimâ bir vech ile 
Gülşen-i 'âlemde büy-ı vuslat ümmid eylemem 

207 

Mefâ'ılün mefâ'îlün fa'ülün 

1 Şeb-i vuslat ki oldu bana 'âzim 
Dırâz-ı mâ-cerâ-yı dil ne lâzım 

2 Beşüş olsa 'aceb mi yâr gâhi 
Nigâh-ı ‘abis eyler serv-i nâzım 

3 Ayağı sürçmesin yolunda anın 
Tolandı payına ah-ı dırâzım 

4 Medet hıfz et Hudâyâ bâd-ı gamdan 
Füsüna başladı ol 'işve-bâzım 

5 Nola Salim olursak yâre müştak 
Muhal olmaz fikirde çâre-sâzım 

208 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Firakınla bana devlet yeter âh-ı sehergâhım 
Fenâ dünyâda bi-câh olmadır ancak benim câhım 

2 Ben ol Kays-ı beyâbân-gerd-i 'aşkım kim bu vâdîde 
Enîsim gam celısim hicr ü hayret derd hem-râhım 

3 Komaz tedbîre bir yer zahm-ı şemşîr~i nigahmda 
Şu rütbe kâmil-ülfetdir o çeşm-i kâr-agâhım 

4 Verir âyine-i ruhsârma jeng-i keder bir gün 


207 M 62b, Tl 43a, T2 lllb.Ü 64a.(2b) ‘abis : ‘âşık M, Tl, T2. 

208 - M,- Tl, T2 112a, -Ü. 


372 


373 



Dahi nev-restedir canan şa kın sın almasın ahım 

5 Ben ol çâh-ı zakanda olmuşum üftade ey Salim 
Ki görse reşk ederdi mah-ı Ken'ân behcet-i Salim 

209 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Her gören 'ayb etmede bı-şabr u sâmân olduğum 
Bilmiyorlar gibi zülfünle perişan olduğum 

2 Hep ğamımdandır benim güldüklerim amma gören 
Fart-ı şevkim dan sanır ta böyle bandan olduğum 

3 Dest-büsun rüze-dar-ı hicrine eyle kerem 
'Iyd geldi gel sevindir imdi kurban olduğum 

4 Mihr-i ruhsar-ı nigâra nâzırân cümle yeler 
Vechi neymiş sâha-i mihrinde giryân olduğum 

5 V adi-i 'aşk içre Salim ben bu baht-ı zar ile 
Gördüğün varsa kerem kıl söyle şâdân olduğum 

210 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Perişân-târ-ı hicrim şohbet-i bezm-i çemen bilmem 
Ser-endâz-ı hevâ-yı kakülüm zevk-ı semen bilmem 

2 Şemım-alüdekar-ı haksar-ı gurbet oldum ben 
Bu haletle dimâğ-efsürdeyim büy-ı vatan bilmem 

3 Derün-ı sinemiz gencine-i Yüsufsitandır hep 
Zükam-a ver deyim 'aşk ile büy-ı pirehen bilmem 

4 Harâb etmez felek bir meclis -i pakıze gördün mü 
Yıkılmaz hatır-ı 'âşık gibi bir encümen bilmem 


(5b) kafiye uygun değil. 

209 - M, - Tl, T2 112a, -Ü. 

210 - M, - Tl, T2 112b, -Ü. 


5 Teğâfül-gune gamzen her ne rütbe eylese inkar 
Kerem kıl Sâlim'i bari efendim deme sen bilmem 

211 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 'Arz edip nalelerim kuyuna takrir edeyim 
' Aşkımı z hame-i müjgan ile tahrir edeyim 

2 Derd-i hicranını bir vecb ile izhar edemem 
Kale gelmez o musibet nice ta'bîr edeyim 

3 Sarılıp dâmenine ağlamak asan idi İlk 
O gül-i gülşen-i nâzı nice tekdir edeyim 

4 Tül-i hicran ile pek eskimedin yâreleri 
Vaktidir derd-i dil-i hasteye tedbir edeyim 

5 Yâd edip sünbül-i glsûsunu yarin Salim 
Nefha-i medhi ile 'alemi ta'tlr edeyim 

212 

Mefa'îlün mefâ'ilün mefa'îlün mefâ'ilün 

1 Ğam-ı 'aşkınla lal oldum hayâlinle hayal oldum 
Terahhum eyle sultânım meded kim bi-mecâl oldum 

s 

2 Ne mümkin vuslat ile aşina olmak bu 'âlemde 
Ümld-i şevkla bl-hüde heman ben pür-melal oldum 

3 °a'îf oldum şu rütbe vâdi-i 'aşk u mahabbetde 
Hayâl-i mü-miyanınla hemân mânend-i nal oldum 

4 Söz olmaz intizâm-ı pak-güftarına el-hâşıl 
Nice medh eyleyim tatlı dilin vasfında lal oldum 


211 M 62b, Tl 43a, T2 112b, Ü 64a. (lb) hâme : hâne M,T2.(4a) hicran ile pek 
hicranın ile T2./pek : - M, Tl. 

212 -M, -Tl, T2 112b,-Ü. 


374 



5 Peri-ruyandan aşla görmedim insaniyet ben hayf 
Bu ‘arşagâhda bi-hüde vakf-ı infi'âl oldum 

213 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün 

1 Hadeng-i tır-i çeşm-i dil -bere âmâcdır sinem 
Hemışe iltifat-ı gamzeye muhtâcdır sinem 

2 Derip devşirmeden kaldım gamınla kendimi cana 
, Hezârân leşker-i endüh ile tâlâcdır sinem 

3 Metâ'-ı nakd-i raz ım taze dağım hep müheyyadır 
Gel ey bad-ı sabâ gel kim bu gün târâcdır sinem 

4 Ser-a-pa aşinadır dağ-ı hicrin ile sultânım 
Benim mihrinle hem-te = şîr-i isfîdâcdır sinem 

5 Şumâr eyler görenler üstüh v anım Sâlimâ bir bir 
Kulüzm-i ser-gerânâsâ benim mevvâcdır sinem 

Ijlarfü'n-nün 

214 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Bülbül-i şlfteveş 'aşk ile zar oldum ben 
Bir ser-âmed giil-i ra'nâya hezâr oldum ben 

2 Bi-şuürâne miyânına sarıld ım şad hayf 
Nev-nihâl-i kad-i dii-dânma bâr oldum ben 

3 Süm-i esbini diriğ eyleyicek rüyumdan 
Reh-i yâre yine bl-hüde ğubar oldum ben 

4 Murğ-ı dil dâmgeh-i turrada nahcırindir 

213 -M.-T1.T2 113a.-Ü. 

(H arfü'n-nün) Der harfü'n-nün M (216 ve 218 nu ma ralı gazellerden sonra bu başlık 
var), Harf-i nün içre zebanın gevheri Tl . 

214-M.-T1.T2 113a, -Ü. 



375 


O iki çeşm-i ğazalane şikar oldum ben 

5 Eylemez bağ-ı bihişt olsa da gönlüm rağbet 
Sâlimâ 'aşk ile bi-şabr u karâr oldum ben 

215 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Gönül bir bahr-i mevvâc-ı tesellidir ko cüş etsin 
Sirişk-i dıde deryalar gibi cüş u hurüş etsin 

2 Donatsın yârelerle sıne-i bı-kınesin ‘âşık 
Tenin ser-tâ-be-pâ dâğ-ı cefâna çeşm ü güş etsin 

3 Ne keyfiyyetdir işrâb eylemek olmaz mey-i 'aşkı 
Hele bir sağ arın şabr-ı felâket-dîde nüş etsin 

4 Felek târac edem derse eğer ser-mâye-i huşun 
Kişiyi 'âlem-i dünyâda birmahbüba düş etsin 

5 Yazan evşâf-ı ‘aşkı nüsha-i ümmide ey Salim 
En ednâ haletin ser-defter-i tümâr-ı hüş etsin 

216 

Fâ'ilâtün fâ'ilatün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Neş = emend-i feyz olan peymâne-i takdirden 
Kâm-yâb-ı şevk olur keyfiyyet-i tedbîrden 

2 Sanmanız tarf-ı lebin âzürdedir tebhâleden 
Çâk çâk olmuş dehânı lezzet-i ta' birden 

3 Olalı kürsl-nişln-i zülfü şeyhı-zadenin 
Güy-ı vâ'iz gibi kaldı âh-ı dil te'şlrden 

4 Mülket-i hüsnünde âşüb etmesin peyda deyü 

" Hep geçirdi hattın ol afet ser-i şemşirden 

215 -M.-T1.T2 113a, -Ü. 

216 M 63a, Tl 43b, T2 113b, Ü 64a. (3b) Güy : Nuşh T2./âh-ı dil : ahımız T2 . (4a) 
âşüb : fitne T2. 


5 


01 keman-ebruyu Salim ger der-ağuş etmesem 
Ka = il olmazdım güzâr-ı tır ile zih-gırden 



'lif, 


217 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Alıgör bezm-i cihanda nâm mânend-i nigin 
' Eylesinler zatına ikram mânend-i nigin 

2 Rü-siyehler ile hem-bezm olma lâleveş seni 
Dag ber-dil etmesin eyyam mânend-i nigin 

3 Yâd olmaz idi Hâtem cüd ile ihsanı ger 
Gezmese ellerde şubh u şâm mânend-i nigin 

4 Nakşın almakdır garaz el üzre tn tm akdan seni 
Eyleme bir ferde 'arz-ı kam mânend-i nigin 

5 Şerha şerha olmaz idi sinemiz Salim eğer 
Kılmasaydık şöhrete ikdam manend-i nigin 

218 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Dersen ey dil o cefa-pîşemizi ram olsun 
Nakd-i hün-âbe-i çeşmin ile ibram olsun 

2 Elimizde bir ayağı bize çok görme şehâ 
Nice bir dest-i felekden ğam u âlâm olsun 

3 Gece gelmekliğe va'd etmiş idi hanemize 
Belki teşrif ede ol meh hele ahşam olsun 

4 Bakmazız bezm-i meyin cümle kusuruna heman 
Bir kaç ahbâb ile tek bade- i gül-fam olsun 


217 - M.-T1.T2 113b. -Ü. 

218 M 63a, Tl 43b, T2 113b, Ü 64b. (la ) o : ol M. (3b) ol meh : ola Tl . (4a) bezm-i 
meyin : seyrimizin M, t), seyrimizin Tl . (5) - M, Ü. 


377 


5 Gün yüzün göster eya kan-ı kerem Salımı’ne 
Nice bir şubhumuz ey mâh bizim şâm olsun 

219 

Mefâ'ılün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Şehâ dîdem ğam-ı hicrinle giryân olmasın n'olsun 
Ciğer süz-ı firakın ile biryân olmasın n'olsun 

2 Hay al -i zülf-i hoş-büyun derünum içre müşgasa 
A ahû-dîde lutf et söyle mihmân olmasın n'olsun 

3 Var iken arzü-yı kakülün gönlümde ey meh-rü 
Be-her-şeb-tâ-seher bu dil perişan olmasın n'olsun 

4 Dil-i atşân-ı leb-tefsîdegâna hokka-i ladin 
Deva-yı büri-i sâ'a derde derman olmasın n'olsun 

5 Şu rütbe piç ü tâb-ı hasret ile Sâlimâ her dem 
Ser-i kuyunda dil üftan ü gaitan olmasın n'olsun 

220 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün 

1 Şu rütbe mest-i 'aşk olmuş gönül cam-ı mahabbetden 
Gelir canan geçer görmem yüzün ben fart-ı hayretden 

2 Haber ver ey saba ol serv-kâmet 'azmri bağ etmiş 
Açılsın çeşm-i nerkis gülşen içre h v âb-ı ğafletden 

3 Derün-ı sinesin almış müretteb düğmeler yarin 
Girîbân-çâk olur adem ana bakdıkça ğayretden 

4 Ele alıp yıkılmış hatırım hâlim su'âl etmez 
Fütade 'aşıkm kaldırmaz aşla hâk-i zilletden 

219 M 63a, Tl 43b, T2 114a, Ü 64b. (2b) A : Ey M. /mihmân : buyan T2. (4a) Dil : 
01 M. / 'atşân : ‘uşşak Ü. (b) Tabibim söyle meded derman olmasın n'olsun M, Hızrveş ey 
peri ol âb-ı hayvan o lma sın n'olsun Tl , Tabibim söyle lutf et derde derman olmasın n'olsun 
Ü. (5) Nola gerdin dil-i şad-pareye merhem olursa kim , Cihanda Sâlima kâfür derman 
olmasın n'olsun Ü, M (ikinci mısrada M'de eksik ve yanlış). 

220 - M, - Tl, T2 114a, -Ü. 


378 


379 


5 Bize rağmen yine bir ğayn hem-dem bulmuş ol bi-dâd 
Kime dadeylesem Salim 'aceb ol bî-mürüvvetden 

221 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Dilâ kar şu durup ol ğamze-i fettâne neylersin 
- Hedefasâ siper edip tenin peykane neylersin 

2 Beni zencir-i zülfünle esır-i 'aşkın etme gel 
Dil-i aşüftemi cana edip dîvane neylersin 

3 Kerem İpi âteş-i 'aşka beni yandırma ey süzı 
Cemâlin şerefine gönlüm edip pervane neylersin 

4 Dağıdıp kâkülün yarin perişan etme lutf eyle 
Benim ol rişte-i 'aklım çözüp ey şane neylersin 

5 Güzel da'vet anı Salim veli ikr amı müşkildir 
Gelirse bir gece ol âfet-i devrâne neylersin 

222 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Ruhların gül gül olur tab-ı mey-i seyyâleden 
Ebr içinde güyyâ meh rü-nümâdır hâleden 

2 Süzenidir işleri müjğânının ser-tâ-be-pâ 
Mülket-i ruhsâr-ı dil-ber de aransa kaleden 

3 Etmiş uşşâkın şerâr-ı şu'le-pırâsı eser 
Sanmanız azürdedir la'l-i lebin tebhâleden 

4 Ser-firâz olsa 'aceb mi nâza gamzen kim eder 
Nâz talîm-i füsunu ğamze-i dellâleden 


221 M 63a, Tl 43b, T2 114a, Ü 64b. (la) durup : vanp Tl, T2. (2a) zülfünle : 
zülfünde T2. / ‘aşkın etme gel : bend-i aşk etme Ü. (4a) Dağıdıp : Tağıdıp Tl, T2. / kakülün : 
kâkülün Tl . / yarin : yâri M, yârin Ü. 

222 -M, -Tl, T2 114b, -Ü. 


5 Eylemem Salim figânım ile tekşir-i sevad 
Kılmazam dil-gır o şuhu ben enin ü nâleden 

223 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'îlün mefâ'ılün 

1 Benim bu 'âlem-i dünyada cânâ rahatım sensin 
Mer amım sevdiğim canım efendim devletim sensin 

2 Beni ferdalara sa lm a gidip lutf eyle sultânım 
Sebatım şabr u âramı-ı dil-i bi-tâkatim sensin 

3 Getir rez duhterin sakı kerem İpi meclis-i nüşa 
Cihan içre benim hem-râz u hem-keyfiyyetim sensin 

4 Vefaya haşılı biganeyim bezm-i mahabbetde 

Gel ey cevr ü cefa sen kim benim hem-ülfetim sensin 

5 Ayağın kesme sâkî Sâlim-i âşüfte-dilden gel 
Ben im hergiz müretteb-sâz-ı bezm-i sohbetim sensin 

224 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'îlün 

1 Kırılsın sâğar-ı 'işret derünum gam ile tolsun 

Şehâ sensiz mey-i gül-gün bana kat kat haram olsun 

2 Erişdinnedi dil fülkün kenâr-ı vuslata şad hayf 
Hemân bu rüzgar-ı bî-vefâ Allah'dan bulsun 

3 Benim vâdi-i 'aşkında perişân-hâli cânânın 

Benim her şeb hayâlim zülf-i pür-ham o lm asın nolsun 

4 Hezar-ı bı-nevaya şefkat-endâz olmayan verdin 
Hemışe ğonca-i ser-bestesi açılmasın solsun 

5 Nola mey görmese Salim dem-i firkatde oldukça 


223 - M, -Tl, T2 114b, -Ü. 

224 M 63b, Tl 44a, T2 115a, Ü 65a. (la) tolsun : dolsun Ü . (2a) Erişdinnedi dil 
fülkün : Erişdinnez dil fülkü T2. (4a) verdin : verdin M. 


380 


381 


Şeha sensiz mey-i gül-gun bana kat kat haram olsun 

225 

Fâ'ilatün fâ'ilatün fa'ilatün fa‘ilün 

1 Tengnâ-yı gurbeti eyler hemlşe âşiyan 
Bı-namâzâmn bün-i güşunda gülbâng-i ezan 

2 Çıkmağa canım fırâk-ı yar ile her dem benim 
Üstüh v anım eylemiş pehlüda çifte nerdüban 

3 Câme-h v âba girmek olmaz sen şeh ile ‘âşıkın 
Penbenin ateşle oynu olmaz ey şüh-ı cihan 

4 Bahta dairdir ‘it ab u lutf-ı evzâ‘-ı felek 

Âdemin gönlünce dönmez çarh-ı keç-rev her zaman 

5 Çın-i zülfünde gönül faş etmede esrarımı 
Vechi var dillerde olsa ser-güz eştim dastan 

6 Bı-vücüd ol vâdi-i ‘aşk içre Salim şöyle kim 
Güft (ü) güy-ı sırr-ı ‘aşka vâkıf olmaya zeban 

226 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Fikr-i zülfün ile kalmaz böyle efğân eyleyen 
İrgürür şahn-ı visale şâmı hicran eyleyen 

2 Ağlama ey dîde-i ğam-dîde şabr et ağlama 
Güldürür bir gün seni elbette giryân eyleyen 

3 Kalmaya haşa tenük-dest-i miyan-ı ârzü 
Vaktin eyyam-ı talebde şarf-ı ‘irfan eyleyen 

4 Gönlümü kılmış hezâr-ı nâle-perdaz-ı fiğ an 
Sen gül-i ra'nâyı zıb-i gülşen-i ân eyleyen 


225 - M, Tl 44a, T2 115a, - Ü. (4a) 'itab u lutf-ı : 'itab - 1 lutf u T2. (5a) zülfünde : 
zülfünde Tl . (6a) ‘aşk içre : 'aşkında Tl . 

226 -M, Tl 44a, T2 115a, -Ü. 


5 Va‘de-i vasi etdigin ferdaya salma sevdiğim 

Sen değil miydin benimle ‘ahd ü peyman eyleyen 

6 Nür çeşminden nümâyândır cihan içre anın 
yak-i payın tütiya-yı dîde-i can eyleyen 

7 Na-kese Salim mürüvvet eylemek bı-hüdedir 
Eyligin Zâyi‘ eder na-merde ihsan eyleyen 

227 

Fa'ilatün fâ'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Kayd-ı zülfün anlamaz kendin peıîşân etmeyen 
Bilmeye şubh-ı visali şamı hicran etmeyen 

2 El-hazer mağrür-ı cah-ı hüsn ü an olma şakın 
Ey ben im derdim görüp de bana derman etmeyen 

3 Lâleâsâ dağlarla gül gül olmuş ser-te-ser 
Sineme etsin nigeh seyr-i gülistan etmeyen 

4 Anlamaz keyfiyyetin pervanenin bir vech ile 
Kendini vakf-ı telâş-ı süz-ı hirman etmeyen 

5 Bilmeye zîb-i gülistân-ı derünun ‘alemin 
Dağlarla sinede bir şeb çerâğân etmeyen 

6 Mü-be-mü seyr eyleyip de cümleten endamını 
Kim durur zülfün gibi kendin perişan etmeyen 

7 Bu melâmetzâr-ı deşt-i ‘aşkdır ez-cân ü dil 
Rahat olmaz bunda terk-i şabr u saman etmeyen 

8 Rütbe-i derd-i teb-i ‘aşkın nümâyân etmeye 
Ol perinin Sâlimâ hicrinde hicran etmeyen 


(5a) va'de-i : va‘di-i Tl . / salma : sanma T2. 
227 - M, - Tl, T2 1 15b, - Ü, 


383 


382 

228 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Hayal-i mu -miyarımla kadim cana ko nal olsun 
Hayalim fıkr-i zülfünle hayâl-ender-hayal olsun 

2 Heva-yı ‘aşkına za'fım görenler etsin istidlal 
Nihâl-i karne t- i ham-geştemiz kaddine dal olsun 

3 'Düşen kalkmaz yatar hep künc-i dâmân-ı dil-ârâda 
Heman ‘aşık senin de tek vücudun bı -mecal olsun 

4 Geçermiş nev-be-nev sana bizi ağyar düşdükçe 
O vaz'a kalmazız bizden yana kat kat helal olsun 

5 Bilinmekse garaz Salim benim de riitbe-i 'aşkım 
Ser-i kuyunda dillerden mahabbetler su'âl olsun 

229 

Fâ'ilâtün fa'ilatün fa'ilatîin fa'iliin 

1 Kim der 'uşşâkı ğam ile böyle nâlân o lm asın 
Tek hemân âzürde-ı endUh-ı hicran olmasın 

2 Hiç siler yok damen-i lutf ile eşk-i çeşmimi 
Kimseler bi-hUde böyle zar u giryan olmasın 

3 Gah rüyun gah zülfün göster ey meh 'aşıka 
Rüz ü şeb sevdâ-yı zülfünle perişan o lm asın 

4 Sevdiğim güldür beni gâhı terahhum eyleyip 
Ağladıkça ben 'adülar şâd u handan o lm asın 

5 Halk-ı 'alem çökse başına yapılmaz hatırı 
Kalb-i ‘aşık hicr ile bir kerre viran olmasın 

6 Bir gelir var külbe-i ahzânıma bin nâz ile 
Salima bir hoş bak ol serv-i hırâmân o lm asın 


228 -M.-T1.T2 115b, -Ü. 

229 -M,- Tl, T2 116a, -Ü. 


230 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Kişi re'yiyle dür olmak olur mu dil-sitanından 
Ya âdem ayrılır mı göz göre hiç tatlı canından 

2 Teğâfülle helak oldum buna encam olmaz mı 
Garibe bir nigah etmez geçersin cümle yanından 

3 Cihanı hiddet ile ğark-ı hün etmekdedir gamzen 
Nola lerzan olursak cümle tığ-ı hün-feşânından 

4 Nedir sevdâ-yı zülfünle bela-keşlik dil-i zara 
Geçilmezken miyânın bendegâna imtinânından 

5 Duçar olan şikenc-i kakülünde gönlüme Salim 
Bilir 'uşşak içinde derdmendi ah u figanından 

231 

MeTülü fâ'ilatü mefâ'îlü fâ'ilün 

1 Ümmıd-i neş'e eyler isek inşirah dan 
Râhat-karin-i bezm olagör feyz-i rahdan 

2 Tutmazdı berg kendini mecra -yı şeb-neme 
Leb-rîz-i kâse olmasa feyz-i şabâhdan 

3 Gamze kuşandı tlr-keşini işte gelmede 
Nen var senin de ey dil-i şeyda silahdan 

4 Geçmem o şühdan bana geç deyü vahime 
Bı-hude tab'a sıklet eder iktirahdan 

5 Salim inanma zibiş-i deryâ-yı devlete 
Leb-riz-i saha olsa da fevz ü felah dan 

232 


230-M.-T1.T2 116a,-Ü. 
231 - M. - Tl, T2 116a, -Ü. 
232-M.-T1.T2 116b, -Ü. 


s s 


384 


385 



1 

İS 


Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Rüzgâr etmez bizi asude bir azardan 
Biz reha-yab olmazız böyle enin ü zardan 

2 Cennetü'l-me'vâ iken her güşe bir düzah olur 
Şaklasın Mevlâ hemişe âdemi idbârdan 

3 Çin-i ebrudan nümâyândır ğazab 'uşşâkına 
Râstg(üy)ân fehm ederler maksadın bir tardan 

4 El-hazer o lma esir-i h v âb-ı gaflet câh ile 
Gafil olma sevdiğim sen nâle-i bıdardan 

5 Sâlim'e lutf et diriğ etme peyâmın dem-be-dem 
iltifatın kesme cânâ 'âşık-ı dî dardan 

233 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Tâb-ı mül pertev-fıkendir çeşm-i mey-âşâmdan 
Olsa ger bir hânede âteş görünür camdan 

2 Ehl-i dil ruhsalını tercih ederler zülfüne 
Rüşenâdır behceti rüzun sevâd-ı şâmdan 

3 Bâğ-ı mihrin hep şaba-yı şubhu lutf-ı yârdan 
Meyve-i nahl-i meveddet telh olur düşnâmdan 

4 Hod-fürüşân-ı zamân mahrüm-ı bezm-i cahdır 
Neyl-i kâmı ahz eder âdem olan hodgâmdan 

5 Âl al olmuş ruh-ı hoy-kerdesi nâzân gelir 
Şimdi çıkmış gibi Salim ol peri h am mam dan 

234 

Mefülü fa'ilatü mefa'îlü fa'ilün 


(3b) Rastg(üy)an : Rastgan T2. 

, - Tl, T2 116b, -Ü. 
, - Tl, T2 116b, -Ü. 



1 Olmaz karin-i şevk ğumum-f tiyad olan 
Bilmez şafa-yı bâl nedir nâ-murâd olan 

2 Meşşâta dest-i küteh-i tedbir-i ziştdir 
Etmez kabul terbiyeli bed-nihâd olan 

3 Kârın hulüş-ı kalbe mukârin eder mi hîç 
Dil-bend-i nakş-ı 'âlem-i kevn ü fesâd olan 

4 Âmâde ol ki nf atin ardınca var zeval 
Ey dil esır-i devlet olup câha şad olan 

5 Yokdur verâ-yı perdede takdir hiç muhal 
Budur nevâl-i makde reden müstefâd olan 

235 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Mahrem-i dıdâr olanlar bir zaman makbül iken 
Şimdi n'işlerler 'aceb hicrin ile meşgul iken 

2 H v âbdır ser-maye-i yek şeb neşâta n'işlesin 
Ehl-i manşıb eğlenir nf yâ ile ma‘zül iken 

3 Âdeme bi-hüde incinmek katı pek güç gelir 
Ol periden 'âşıka insaniyet meTnııl iken 

4 Çeşmine girmekliğe şimdi bahâne-cüydur 
Nâz eden dünyâ karin-i dlde-i Behlül iken 

5 Feyz-i Hak'dan nâ-ümid olmaz hakıkat-bin olan 
Lutf u ihsanı Huda'nın 'aleme mebzul iken 

6 Yerimiz şaff-ı ni'âl-i gurbet oldu Sâlimâ 
Bir zamân ser-halka-i yârân-ı İstanbul iken 


235 -M, -Tl, T2 117a, -Ü. 

236 - M, - Tl, T2 117a, -Ü. 


236 


Mefülü fa'ilatü mefa'ilü fa'ilün 


387 


1 Geçdik ğumüm-ı gurbet ile biz cevandan 
Nen var bu zara şimdi felek imtinândan 

2 Hep târ (ü) mar-ı dest-i tazallüm değil midir 
Güller şitâda derd ü ğam-ı gülsitandan 

3 Bizler ki şimdi kahr ile hem-derd-i 'âlemiz 
Olmaz remide hatırım ol bı-amandan 

4 Ölmüş gamınla reh-güzerinde garibi gör 
Lutf eyle şalda damenini böyle kandan 

5 Benden nasihat ister isen sevdiğim hele 
Pek şakla cevr ü nâzını ğurbet-keşândan 

6 Salim verada menzili mahz-ı vuşül olur 
Bir tir-i serd kim çıka bir kez kemandan 

237 

Mefülü mefâ'îlü mefâ'ılü fa'ülttn 

1 V aşlıfi ile nâ-kam gönül kâmver olsun 
Olmaz deme lutf eyle bu nâzın yeter olsun 

2 Gelmezse de tek hâle -i âğüşuma bir şeb 
Kalbinde o meh-pârenin 'uşşâka yer olsun 

3 Güş eylemedi pendimi hiç bu dil-i bi-kayd 
Hakdan dilerim 'aşk ile benden beter olsun 

4 Eşk-i terini etmesin eksik hele 'âşık 
Nahl-i emelin verse eğer bârver olsun 

5 Sâlim sana elbette olur mâye-i 'irfan 
Sinende hemân 'aşk-ı bütan kârger olsun 


238 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'Ilün mefâ'îlün 

1 Der isen gezdiğin yerler eğer tağ üstü bâğ olsun 
Yanında sâld-i gül-çehre destinde ayağ olsun 

2 Dil-i zan hemin pâ-mâl-i cevr ü nâz etmekden 
Helak etmek ise kaşdı bizi canan sağ olsun 

3 Güşâyiş bulmağa minnet mi vardır ğonca-i ümmîd 
Hele henğâm-ı murğân-ı şafâ-pirâ-yı bâğ olsun 

4 Siyeh-fam eyledin rüzum firâk-ı zülf-i dil-berle 
Senin de bu revişlerle yüzün ey baht ağ olsun 

5 Görüp hâlin terahhum etmedin gitdin ana hayfâ 
Demezsin kim derimde Sâlim-i bı-kes çerâğ olsun 

yarfü'l-vâv 

239 

Fa'ilatün fa'ilâtün fa'ilatün fa'ilün 

1 Gamze eşkimle müjen ser-tız edip ey mah-rü 
Kaşdı besbelli hişâr-ı cana etmekdir ğulü 

2 Elde mi fikr etmemek büs-ı yed-i beyzânı dil 
Kor mu tab'-ı 'aşıla halı efendim arzu 

* 

3 Sen de var seyr et hayâl-i rüy-ı yâri ey sirişk 
Hep çekildi gülsitâna şimdi cülar sû-be-sü 

4 Kılmak isteyen du‘â-yı vaşl-ı yâr-i ser-keşi 
Almak ister ol mukaddem eşk-i çeşm ile vuzü 

5 Yine rahın etmez o kâfir-mâ-cerâ Salim sana 
Olsa seyl-âb-ı sirişk-i dideler manend-i cü 


237 -M,- Tl, T2 117b, -Ü. 


238 - M, - Tl, T2 117b, - Ü. 

(Barfü’l-vâv) Der harfüi-vav M, Harf-i vavın zibiş-i dil-cuları Tl. 

239 M 63b, Tl 44b, T2 118a, Ü 65a. (5a) saâa:bana Tl,T2.(b) dîdeler: dıdemiz Tl, T2. 


Şeh-i hu banım incinme ser-i mu ana eldir bu 


240 

Fâ'ilatiin fa'ilatün fa'ilün 

1 Hep olanlar mübtela-yı arzu 
Gamdadır ber-mukteza-yı arzu 

2 Nola bıgane-rev-i aram isek 
Olmuşuzdur aşinâ-yı arzü 

3 Hep has u hâşâki çekmiş kendine 
Keç-riibâdır keh-rübâ-yı arzü 

4 Dil ile dirinedir ğavğâlan 
Hiç kesilmez mâ-cerâ-yı arzü 

5 ‘Akl ü fikr ü şabr u huşum sevdiğim 
Şendedir hep bir bela-yı arzü 

6 Di desin ‘uşşak-ı zarın mihr ile 
Rüşen eyler tütiyâ-yı ârzü 

7 Ta tabi' at etmeyince tahşiye 
Feh m olunmaz her eda-yı arzü 

8 Kat'-ı dest eyler ümld-i candan 
Sineye başdıkça pa-yı arzü 

9 Menzilin bala edinmiş çarhda 
Yerlere inmez Hümâ-yı ârzü 

10 Âdemin düşvâr eder ahvalini 
Eyleme Salim recâ-yı arzü 

241 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'îliin mefa'îlün 

1 Rakıb-i rü-siyeh hattın içün dermiş keseldir bu 


2 Zamân-ı hattı geldikde nola ersek visaline 
Gönül harman sonu dervişlerin derler meseldir bu 

3 Fena dünyada geçmem hüblardan ta'nı ko zâhid 
Geçilmez değme hal ile bu vadiden güzeldir bu 

4 Dükendi ‘ömrüm endüh-ı firakın ile sultanım 
Dükenmez kakülün Fikri 'aceb tül-i emeldir bu 

5 Perişan etmesin zülfün sabâya söyle lutf eyle 
Nizâm-ı mülket-i hüsne bu el vermez haleldir bu 

6 Miyamndan ne mümkin dil-berin geçmeklik ey Salim 
O vadiden geçilmez değme bir hal ile beldir bu 

242 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Kaşd-ı can etme durur zübde-i efkâr-ı 'adü 
Der-kemînâne si tiz etme durur kâr-ı 'adü 

2 Şu uyur düşmen uyumaz meşel-i şâdıkdır 
Olsa der-h v âb bile olma emin dar-ı 'adü 

3 Kutr-ı pîramen-i mühr ile dolaşmaz aşla 
Hâric-i daTredir merkez-i reftar-ı 'adü 

4 Dest-i ihsan ile münhal olamaz ‘ukdeleri 
İkd-ı şad-'ukde durur sübha-i ezkar-ı ‘adü 

5 Haşılı olsa iki gözü de a‘mâ kat'â 
Eylemez nakşını güm dîde-i bidâr-ı ‘adü 

6 Başa çıkmaklık olur idi anınla Salim 
Hile vü hud'a ile olmasa peygâr-ı ‘adü 


240 M 63b, Tl 44b, T2 118a, Ü 65a. (2a) isek : isem T2. (3) - M,Ü. (6a) zarın : zarın 
M, Ü. (10a) Âdemin : Âdemin M. (b) Eyleme : Eylese Tl . 

241 - M, Tl 44b, T2 1 18a, -Ü. (la) dermiş : dersin Tl. 


242 - M, Tl 45a, T2 1 18b, - Ü. (la) zübde : dîde Tl . (5a) olsa : olma Tl . 


391 


390 

IJarfü'l-hâ' 

243 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Her nigâh etdikçe dil rüyuna meftun olmada 
Sevdiğim günden güne hâlim diger-gün olmada 

2, Âşinâyım gam ile şol rütbe ben kim dünyede 
Sebkat etmiş yok dil-i nâ-şâdı mahzün olmada 

3 Fark olunmazsa nola meyden tehi mi yohsa pür 
Elde sağar tab-ı ruhsannla gül-gün olmada 

4 Hâk- i payın kuhl eder miyim deyü şâyed senin 
Nür-ı dıdem dem-be-dem bu dîde pür-hün olmada 

5 Kakülün sevdası ile Salim ey şlrîn-dehen 
Kays'a ğâlibdir hezaran rütbe mecnun olmada 

244 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün 

1 Ruhundan reng alıp güller ser-a-pâ gülsitan içre 
Hezarana figan etdirdi her câ gülsitan içre 

2 Kopup yek-ser yerinden serviler düşdü ayağına 
H ıraman eyledikçe ol dil-ara gülsitan içre 

3 ‘Adıl o lma z be-yek nüşa hezâran ‘işret-i her ca 
Müferrihdir şafa-yı câm-ı şahba gülsitan içre 

4 Cünûn-ı ‘aşk ile bülbül nihâl-i verdi fark etmez 
Nola her nahle eylerse temenna gülsitan içre 


(IJarfü'l-hâ 1 ) Der harfii'l-hâ M, î I arf-i ha-i hevvezin lülüleri Tl , I.Iarfü'l-hâTl- 
hevveziÜ, 

243 M 64a, Tl 45a, T2 1 18b, Ü 65b. 

(5a) Kakülün sevdasile ey şirin dehen Salim senin M, Tl, T2. 

244 M 64a, Tl 45a, T2 1 19a, ü 65b. (2) - T2. (b) eyledikçe : eyledikde M, Tl . 


5 Cila-dadende-i tiğı olurken süsenin şeb-nem 
Kesilmez gün-be-gün âheng-i ğavğa gülsitan içre 

6 Kadeh-nüşân-ı bezm-i gülşene her lale bir sağar 
Be-her güşe müferrihdir ser-a-pâ gülsitan içre 

7 Teselli bulmayan diller hücüm-ı gamdan ey Salim 
Bulur ‘azm eylese elbet tesellâ gülsitan içre 

245 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Bir zaman sohbet ederken ‘aşık ol mahbüb ile 
Şimdi hasret-dıde hay fa söyleşir mektüb ile 

2 Hep nasibim cevr-i gün-â-gün ile ğam çekmedir 
Her kime meyi eylesem bu baht-ı nâ-merğüb ile 

3 Hiç benim gibi felekde kimse giryân olmadı 
Eşk-i ğam ülfet edelden dıde-i Ya'küb ile 

4 Ğıll u ğışdan eşk-i ter hâlis gerek bu sükda 
Kale-i ümmid alınmaz nukre-i mayüb ile 

5 Kendi hâliyle takayyüd eyleyen salim olur 
Tolsa da bezm-i cihan ger fitne vü âşüb ile 

246 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün 

1 Dahi bâzâr-ı mihrinde senin canâ heves taze 
Nola alsak metâ‘-ı fikri biz endaze endaze 

2 Gerek cana kabul eyle gerekse men' ü redd eyle 
Visale talib olmakdır düşen üşşâk-ı ser-baze 

3 Nevâ-yı sâza pey-rev olmada efğânı ‘uşşâkın 


(5a) süsenin : susen-i M,Ü. (6a) ııuşan-ı : ııüşâna M, t). (7b) elbet : labüd Tl. 

245 - M,- Tl, T2 119a, -Ü. 

246 M 64b, Tl 45b, T2 119a, Ü 65b. 


3 92 


393 


Ser-ağaz eyledikçe mutnb-ı hoş-nağme ağaze 

4 Bulur lâ-büd şikârın yine gül-geşt-i temaşada 
Hevâlandı gönül murğu süzüldü bezm-i pervâze 

5 Nola diller perîşân-tar olursa Sâlimâ şimdi 
Döşendi târ u püd-ı nağmeler dlbace-i saze 

247 

, Mefülü mefâ'îlü mefâ'ılü fa'ülün 

1 Âh-L seherimden kerem eyle hazer eyle 
Ahvâl-i dil-i zâr u hazine nazar eyle 

2 Bak haline bl-çârelerin kim neye dönmüş 
Gâhı der-i dil-dâdelerinden güzer eyle 

3 Ey bâd-ı sabâ uğrar isen zülf-i nigâra 
Lutf eyle benim derd-i serimden haber eyle 

4 Görsün nic’olur ‘âşıkına cevr ü eziyyet 
Yâ Rab o cefakarı da benden beter eyle 

5 Bakmaz deyü korkarsan eğer nâmene yârin 
Salim suhan-ı paki biraz muhtasar eyle 

248 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün 

1 Salınca mü-be-mü vech-i münirinde hatın sâye 
Sarıldı rişte-i canım benan-ı dest-i sevdaya 

2 Şımâh-ı canımız leb-rız-i âh-ı cân-güdâz oldu 
Te'evvühden meğer nevbet değer mi şimdi şekvaya 

3 Sarardı soldu benz im nâr-ı 'aşkınla hazan oldu 
Hemân 'aynıyla döndüm bâğ-ı gamda verd-i zıbâya 


(4b) bezm : eve T2. (5b) u : - M, T1,Ü. 

247 -M,-Tl,T2 119b,-Ü. 

248 -M.-T1.T2 119b, -Ü. 


4 Bu gün de haşıl ahşam oldu ol meh etmedi teşrif 
Ümıd-i dıden-i ruhsan yârin kaldı ferdaya 

5 Bu kânün-ı mahabbet üzre câridir gözüm nuru 
Sirişkim ta'ne etse vechi vardır mevc-i deryaya 

6 Derünunda firakınla habâbın etmede şad dağ 
Bakılmaz idi çeşm-i 'ibret ile rüy-ı şahbâya 

7 Sezadır na'ra-i tahsin etse 'alemi lerzân 
Yetilmez haşılı Salim bu tab'-ı 'alem-âraya 

249 

Mefâ'îlün mefâ'ılün mefa'Ilün mefâ'ılün 

1 Kapıldık zülfe ey dil tab'-ı Mecnün'a selam eyle 
Alıp küyundaki feryadı hâmüna selam eyle 

2 Bulursan gönlümü bâd-ı sabâ zülf-i dil-ârâda 
Meded lutf eyle benden var mahzuna selam eyle 

3 Görüp ser-çeşme-i eşkim gözüm nuru mürüvvet kıl 
Anıp giryânlığım hicrinle Ceyhun’a selâm eyle 

4 Seyahatkar-ı mülketsin ser-â-ser kâkül-i yâri 
Görürsen ey gönül ol baht-ı varüna selâm eyle 

5 Yine üşküfe dâne eyledin nezzâre ey Salim 

Bu renge reng edip rüyunda gül-güna selâm eyle 

250 

Fa'ilâtün fa'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Da'vet etsek ol gözü şehbâzı bir mümtaz ile 
Avla derlermiş meseldir gah bazı bâz ile 

2 Ser feda eyler yolunda dil-ber-i mümtazının 


249 -M.-T1.T2 120a, -Ü. 

250 M 64b, Tl 45b, T2 120a, Ü 66a. 


394 



Haşılı başa çıkılmaz 'aşık-ı ser-baz ile 

3 Olmazız bigane bezm-i haş-ı naz u 'işvede 
Âşinâyız tâ ezelden ğamze-i gammaz ile 

4 Var iken destinde tığ-ı hâme şahş-ı şâ'irin 
Söyleşir peygâr-ı gamda düşmen-i nâ-sâz ile 

5 Sal im a söz yok şi'irde tab'ına şad aferin 

, Nutk-ı cân-bahşın ber-a-ber rütbe-i i'caz ile 

251 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Tab-ı meyden o şehin ruhları gül-gün olsa 
Reşk ile hüsnüne meh yine ciger-hün olsa 

2 Firkat-i yâr ile bimâr olan dil-şudenin 
Çare-sâz olmaya derdine Felatun olsa 

3 B ahtdır halka satan cümle meta'-ı suhanı 
Kim alır yohsa kelâmın dür-i meknün olsa 

4 Cüy-ı eltaf-ı Huda böylece carîdir kim 
Güldürür bir dil-i bı-çâreyi mahzun olsa 

5 Her taraf dil-ber ile yek-sere mâli Salim 
Nola kim nâmı bu şehrin Tarab-efzün olsa 

252 

Mefâ'îlün mefa'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Ne 'alem var cihanın mevsim-i faşl-ı baharında 
Ne halet kalmış ‘âheng-i şadâ-yı cüybârmda 

2 Gehı mesrur ederse geh hezârân gam eder peyda 
Çekilmezmiş cihan içre belâsı rüzgârın da 


251 - M,-T1,T2 120a,-Ü. 

252 M 64b, Tl 45b, T2 120b, Ü 66a. (2a) peyda : ilkâ T2. 


3 


395 


Alıp ağüşa çeksen sineye ol verd-i ra'nayı 
Hasedden dağ dağ olsa derünu lâlezânn da 

4 Firak-ı la'l-i nâbında keder cânâ mukarrerdir 
Nümayândır hücüm-ı ğam meyin elbet humarında 

5 Gelir deyü o nür-ı dide Salim meclise şâyed 
Şu'â'-ı başı ra m ferşide etdim reh-güzânnda 

253 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Dil-i 'uşşâkı süz-ı 'aşkın ile dağ dağ eyle 
Zaman-ı devlet-i hüsnünde sultânım çerâğ eyle 

2 Şu rütbe naliş ile ey hezâr-ı bı-nevâ sen kim 
Çemende her gül-i nâzik-mizâcı bî-dimâğ eyle 

3 Ser-â-pâ muntazırdır sen boyu serve dil-i 'uşşak 
Kerem kıl seyr-i gülzâra şalın gül-geşt-i bağ eyle 

4 Yetişdir şerbet-i vaşlın helak olmak mukarrerdir 
Meded dil-haste-i 'aşkı müdâvâ eyle sağ eyle 

5 Yakışmaz ğayn bir yerd' eylemek aram ey Salim 
Edersen asitân-ı dil-beri cây-ı ferağ eyle 

254 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Dile rahm eyleyip ağyân şehâ dür eyle 
Düsta düşmene karşu beni mesrur eyle 

2 Yıkdığın var ise de dünyede beyt-i kalbim 
Yapdığın eski binadır yine ma'mür eyle 


(4b) meyin : - Tl . 

253 M 67b , Tl 45b, T2 120b, Ü 68a. (4,5) - M, "Ü (yeri boş bırakılmış). (4a) laTin : 
vaşlın T2 . (b) 'aşkı : 'aşka Tl . 

254 M 65a, Tl 46a, T2 120b, Ü 66a. 

(2a) dünyede beyt-i kalbim : beyt-i bazin-i kalbim T2. 


396 


397 


3 Nice bir arzu-yı zülf-i dırazın lutf et 
Makdem-i pakin ile hanemi pür-nür eyle 

4 Sen şeh-i taht-ı melâhatsin ey a şâh-ı hüsün 
Şaff-ı ağyarı meded tu'me-i sâtür eyle 

5 Doğru bak Sâlim-i zara şakın ey mâh-likâ 
Gehi tatylb-i dil-i 'âşık-ı mehcür eyle 

255 

Mefa'ılün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Gel ey gül neş'e-i meyle 'iz arın al al etme 
Dil-i mahmür-ı 'aşkın bülbül-i âşüfte-hâl etme 

2 Helak etdi seni çün tîğ-ı hışm-ı çeşmi dil-dann 
O hün-h v âr-ı cefakâra gönül kanın helâl etme 

3 Dil-i sevdâ-perestim bend-i târ-ı müy-ı zülf edip 
Kerem kıl kılca cân-ı zarımı ğamla hayâl etme 

4 Gel açdınna benim mecmu' a-yı dilde olan razım 
Çü ma'lüm-ı şerifindir derûnum hiç su'âl etme 

5 Hulûsu Salim'in sana değil çün cây-ı istişkâl 
Kitâb-ı gamdan ana firkatinle hasb-i hâl etme 

256 

Mef ülü mefâ'îlü mefâ'ılü fa'ülün 

1 Ba km azsa o meh-pâre eğer ‘âşık-ı zâre 
Canana niyaz eylemeden ğayn ne çâre 

2 Bilmez mi benim derd-i derûnum ki o dil-dar 
Bir günde biner yâre urur bu dil-i zare 


(3a) Niçe bir : Pençe-i Ü. / bir : - M. (4b) meded : hemam Tl . 

255 M 65a, Tl 46a, T2 121a, Ü 66b. (5a) Salim’in : Sâlimâ T2. 
256 -M,- Tl, T2 120a, -t). 


3 'Aşık o durur eyleye her derde tahammül 
Bâr olmayıcak ermeye dil ni'met-i yâre 

4 Bilmekse garaz vechini her şüret-i 'aşkın 
Âyîne-i kalbinde anın kalbini are 

5 Salim bize bir derd-i ser oldu ğam-ı kakül 
Manşür'u budur işte çeken zirve-i dâre 

257 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'ılün mefa'ılün 

1 Gel ey mutnb makâm-ı dil-keş-i tanbürdan başla 
Ser-âheng eyle amm a beste-i mahurdan başla 

2 Eğer tertîb-i 'uşşâk etdirirsen nevk-i müjgâna 
En evvel defter-i 'aşka dil-i mehcürdan başla 

3 Meramın naz ise ey baht-ı nâ-râmım kuşür etme 
Kitâb-ı nahveti ol hüsnüne mağrurdan başla 

4 'İlâc-ı bür = -i sâ'a ister isen hiizn ü ekdâra 
Hemân ey dil şafâ-yı sâğar-ı billürdan başla 

5 Derün-ı Salim'i tâ key harâb etmek tarahhum kıl 
Yeter tatyıb-i kalb-i 'âşık-ı rencürdan başla 

258 

Mefa'ılün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Yeter ey lâle-had dâğ-ı derûnum pârelendirme 
Onulmaz zahmımı hicrinle yine yârelendirme 

2 Umarken şubh-ı vaşlın tıfl-ı dil şeb-reng-i zülfünle 
Esır-i derd edip ğamla anı gehvârelendimıe 

3 Eyâ şehbâz-ı evc-i hüsn ü an çengâl-i hicrinle 


257 - M, Tl 46a, T2 121a, - Ü . (lb) beste : nağme Tl . (4a) hiizn ü ekdâra : hüzn-i dil- 
dâra Tl . (5a) tarahhum kıl : neden cana Tl . (b) tatyib : ta'mir Tl . / rencûr : mehcür Tl . 

258 - M, Tl 46a, T2 121b, Ü 66b. (2a) dil : - Tl. (b) derd edip ğamla anı : - Ü (yeri boş 
bırakılmış). / derd: ‘aşk Tl. 


1F 

1 


-:ı- 


Kebüterveş dil -i bl-balimi avarelendimıe 

4 Bu şahrâ-yı derün mânend-i gülzâr-ı bahar iken 
Hazan-ı nar-ı gamla gel anı bizârelendirme 

5 Peyâm-ı vaşlın ile hoş-dil eyle Sâlim-i zan 
Anı bigane vaz' ile müdâm efkârelendirme 

259 

Mefa'ilün mefa'ilün mefa'ilün mefâ'îlün 

1 Ne lutfundan senin memnununum ey bı-vefa söyle 
Ne şâdân etdigih vardır beni ey pür cefa söyle 

2 Terahhum eyleye şâyed yolun düşdükde canana 
Benim hâl-i perişanım kerem kıl ey sabâ söyle 

3 Yeter kaldın gel ey dil dâmgah-ı zülf-i dil-berde 
Havadişden ne var zülf-i dil-ârâda bana söyle 

4 Neden böyle açılmaz ğoncaveş ol fem bana lutf et 
Açıl râz-ı derünun şaklama ey meh-likâ söyle 

5 Hele bir kez nigâh-ı merhamet etdin mi insaf et 
Nedendir Sâlim'e çevrin a kâfir-mâ-cerâ söyle 

260 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefa'ilün mefâ'îlün 

1 Gören bu suretin bir kerre miriât-ı cihan içre 
Bakar mı nakş-ı Bihzad'a meğer devr-i zaman içre 

2 Sanırlar şâh-ı hüsn emriyle gelmiş kaşd-ı ihlake 
Görenler ğamze-i cellâdı çeşm-i hün-feşân içre 


(4a) Bu şahrâ-yı derün mânende-i gülşen bahar iken Tl, Harim-i sinemiz manende-i gülşen 
bahar iken T2. (b) nâr-ı gamla gel : bâd-ı firkatle Tl .(5a) Peyâm-ı vaşlın ile eyle hoş-dil 
Salimli cana Tl. Peyâm-ı vuslatınla âşinâ et Sâlim-i zârı T2. / vaz'ile : vazTnla T2. 

259 M 65a, Tl 46b, T2 121b, Ü 66b. (2a) eyleye şâyed : eyle şâyed kim Ü. (4a) fem : 
hamT2. 

260 M65b.Tl 46b, T2 121b, Ü 66b. 


3 Berat ile dediler malik oldu hüsn ü ana ol 
Gören tuğrâ-yı ebrusun hat-ı 'alı-nişan içre 

4 Ba'id olmaz olursa hıyre-çeşm-i tâb-ı ârâyiş 
Gören mihr-i cihân-ârâ-yı rüyun dil-berân içre 

5 Ruhunda ol hatı sanman müşır-i remz-i istişkâl 
Nigah etmekdedir "uşşaka 'ayn-ı imtihan içre 

6 Gönül pervaneveş yansın yakılsın şem'-i 'aşka ta 
Desinler Salim olmuşdur münevver 'aşıkân içre 

261 

Mefâ'îlün mefa'îlün mefa'ilün mer'ılün 

1 Be-her şeb âh-ı serdim nola efzün etsem 'âlemde 
Perişan gönlümün sevdası kalmışdır o perçemde 

2 Ziyad oldukça cah-ı hüsnü nola lütfün umsa dil 
Şu'a'ı sü-be-sû artar şu'üd etdikçe meh yemde 

3 Komaz 'aklı tahayyül etmeğe ol gamzesi anın 
Bakılsa dîde-i insaf ile ol gözler ademde 

4 Erişdim şâdi-i vaşla 'acebdir bu dil-i şeydâ 
Hayâl -i zülf-i pıç-â-pıçi ile dahi matemde 

5 Leb-i gül-famın ile mest-i lâ-ya‘kıl iken gönlüm 
Bu 'ayş u nüşu etmiş var mı âyâ devlet-i Cem’de 

6 Ola pa-büsuna şâyeste eller olmaya Salim 
Seza-yı cüd u ihsanı bu mudur resm-i Hâtem'de 

262 

Mefâ'îlün mefâ'ılün mefa'ilün mer'ılün 


(4) - M, Ü. (5a) sanman: sanma Ü. (b) etmekdedir: etdirmedirÜ. (6b) 'aşıkân: bu cihân Tl, 
T2. 

261 M 65b, Tl 46b, T2 122a,Ü 67a. (gamzesi : gamzesin Tl , T2. (4a,5b) -Ü. (5a) 
iken gönlüm : olupdur dil Tl , durur gönlüm T2. 

262 M 65b, Tl 46b, T2 122a, Ü 67a. 


400 


1 Tehi koyma ham-ı gısu-yı yari şane düşdükçe 
Perişan et anı hem-çü dil-i-dlvâne düşdükçe 

2 Dil-i ‘aşk-âşinâna kıydı hayfâ ğamze-i fettan 
Nigâh-endaz-ı rahm ol bana ey bigâne düşdükçe 

, 3 Terahhum eylesin gahî yeter öldürdü 'uşşâkı 

Nasihat kıl şeha ol ğamze-i fettane düşdükçe 

4 Selâm eyle dil-i zara hulusum eyleyip inha 
Saba lutf et güz arın dergeh-i canane düşdükçe 

5 Yeter nev-bülbül-i bâğ-ı firakın oldu rahm eyle 
Gehl Salim recâ-yı vasi ile dâmane düşdükçe 

263 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün mef ‘îlün 

1 ÇU vaşşâf eyledi vaşf-ı bünagüş-ı dil-i zâre 
Kulakdan 'aşık oldu ol meh-i tabana bî-çâre 

2 Yeter oldu ğam-ı firkat visaliyle o hün-h v ârm 
Sevindirse bizi bir kez nolurdu dehr-i ğaddare 

3 Ümîd-i hâk-i payıyla leked-küb-ı gamım şimdi 
Kadem-rencide kılmaz oldu bilmem noldu dil-dâre 

4 Benim ol kim sutür-ı nazm-ı pak -i bi-nazirimle 
Temedduh eylese şayeste tûti-i şeker- h v âre 

5 Benim kim kilk-i vaşşâf-ı leb-i sultân-ı hübanım 
Eder bahşayiş-i hüsn-i letafet ney-şekerzâre 

6 Bakılmaz Salima kala- yı ehl-i ma' rif et çarhda 
Hemışe gün-be-gün noksan gelmekde hırîdare 


(lb) et :- Tl . (2a) aşinana : aşinaya Ü. 

263 M 66a, Tl 47a, T2 122b, Ü 67a. (2a) hun-h v ârın : ser-keşifi M, Tl, bı-dadın T2. 
(b) dehr : baht T2. (3a) pâyiyle : payınla Tl, T2. (4a) vezin eksik, (b) eylese : eylesemT2. 


401 


264 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün meF'ılün 

1 Dil-i zarım benim devr edeli mey-hâne mey-hâne 
Gezer oldu şehâ dillerde ol bigâne bigâne 

2 O mest-i nâzımı gördüm yine piir-neş'e-i bade 
Bakınca 'aklım aldı gözleri mestâne mestane 

3 Unutdum zevk-ı nüş-a-nüş-ı vaşlın şimdilik cana 
Senin dürd-i gamındır çekdigim peymâne peymane 

4 Hele bir biiVaceb ma'nâ dil-i şeyda ne meşrebdir 
Ki bir yerde karar etmez gezer canane cânâne 

5 Tekellüf yogise eş'ânmızda Salima nola 

Bu vadiye ayak basan başar merdane merdane 

265 

Mefa'ılün mefa'ılün mefa'ılün mef'îlün 

1 Hayal eyler lebin hal -i ruh-ı cânâneden sonra 
Çeker mînayı zâhid sübha-i şad-dâneden sonra 

2 Ne pes tertib-i dundur âsitan-ı çarh-ı keç-revde 
Ser-â-pa âşinâlar yâd olur biganeden sonra 

3 Görünmezken cihan mahmürlukdan ana ser-tâ-ser 
Açılır çeşmi rindin bir iki peymâneden sonra 

4 Bakılmaz rüyuna hatdan ser-i mü k im se meyi etmez 
Bulur etdiklerin canan bize ammâ neden sonra 

5 Gedalar Salima 'adet budur ki dergeh-i şehden 
Ümıd-i 'afv ederler vaz'-ı küstâhâneden sonra 

266 


264 M 66a, Tl 47a, T2 122b,Ü 67b. 

265 -M, -Tl, T2 122b, -Ü. 

266 -M, Tl 47a, T2 123a, -Ü. 


402 


403 


Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 'Aynına almazdı canan dlde giryan olmasa 
Kim bakardı sineme çak-i girîban olmasa 

2 Zıb-i destar mı olurdu gonca tek ol nazm-ı pak 
Ma'ni-i rengini germakbül-i canan olmasa 

3 Nazra-saz oldukça 'uşşâkıii meğer ağlar m'idi 
Rüy-ı pür-tabın begim hürşid-i rahşân olmasa 

4 Goncaveş leb-rîz-i hün-ı mihnet olmazdı gönül 
La'l-i nâbmdan 'adü gül-çın-i ihsan olmasa 

5 Ğonca-çın-i gül-bun-i ruhsan olmazdı gönül 
Çeşm-i hün-bârı mişâl-i ebr-i baran olmasa 

6 Eylemezdi anı ümmîd-i riyaset teng-dil 
Gülşen-i 'alemde gonca verd-i handan olmasa 

7 Böyle dil-teng-i keder olmazdı Nâ'il goncalar 
Bülbülün kan hemişe Salim efğân olmasa 

267 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Rüzgar öyle değildir ki demek mümkin ola 
Yadigâr öyle değildir ki demek mümkin ola 

2 Sorma benden hele ahvâl-i perîşan-ı dili 

B i - kar ar öyle değildir ki demek mümkin ola 

3 Nice takrir edeyim şive -i nâ-didesini 

Şimdi yar öyle değildir ki demek mümkin ola 

4 Güle bülbül edemez derdini bir hoş i'lâm 
Zahm-ı har öyle değildir ki demek mümkin ola 


5 Sana Salim o füsun-sazı nice anladayım 

Yadigâr öyle değildir ki demek mümkin ola 

268 

Mefa'ilün fe'ilatün mefa'ilün fe'ilün 

1 Görünce ahimi canan bu istinare ile 
Tafattun eyledi mihrim hemân emare ile 

2 Ne hacet 'âşıkı nâr-ı firakına süziş 
Alır fetili o bi-çâre bir nezâre ile 

3 Bilir ne güne belâ-yı siyeh imiş mihri 
Rubüde-dilleri zülf-i siyâhkâre ile 

4 Reh-i visaline 'aşık olurdu bin pare 
Meta'-ı vaşlı alınmak olaydı pare ile 

5 O dil-berin nice takat çeker cefalarına 
Sitem-keşide-i hicranı bunca yâre ile 

6 Hemişe tâli'ine levm ederler ey Sal im 
Belâya uğramış ehl-i suhan sitâre ile 

269 

Mefa'ilün mefâ'îlün mefa'ilün mef'ılün 

1 'Adlılar 'id ederlermiş görüp hicranını bende 
Ne var bir dest-büsunla sevindirsen beni sen de 

2 Ne kuşdur bülbül ey ğonca bizimle nâlede bir mi 
Öte tursun hele bizden hezânn bezm-i gülşende 

3 Ne mahzün-ı firakındır ne zevk-ı vaşlına mağrur 
Gülistan-ı safa birdir dil-i 'uşşaka külhan da 

4 Derünum lâleâsâ dağ ber-dildir firakından 
Nümayândır ser-â-pa dağ-ı hasret câ-be-câ tende 


(2a) destar : destan Tl . (4b) nabından : tabından T2. 
267 - M, Tl 47a, T2 123a, Ü 67b. 


268 M 67b, Tl 47b, T2 123 a.Ü 67b. (6) - M,Ü. 

269 - M, - Tl, T2 123b, -Ü. 


404 



5 Bizi yoklardı ey Salim nicetsin neylesin amma 
Umlmnş zülf-i pür-bamda dil-i avare bin bende 

270 

Mefâ'îlün mefailün mefaililn mer'ilün 

1 Kuşür etmez felek tekdir-i erbâb-ı tabi'atde 
Safalar kesb eder bir na-tırâşı görse devletde 

'2 Benim bu giryemi canan ‘aceb nemden kıyas eyler 
Benim bir hal -i za rım görmemişken künc-i firkatde 

3 Netice müdde'â-yı 'aşkı işbat eyler efğamm 
Sirişkimle nisaba baliğ oldukça şehâdetde 

4 Perişan eylemiş her târ-ı gisıısun saba gördük 
Nihâd-ı rüzgâr ister mi dil olsun selam etde 

5 Görünmez oldu Salim ol peri biz rağbet etdikçe 
Ser-i küyunda kaldık ‘Abdiyâ bi-hüde da‘vetde 

271 

Mefa'îlün mefâ'ılün mefa'îlün mef'îlün 

1 Gamım zülfünle meşhfır-ı cihan olmakda gitdikçe 
Cihana ser-güzeştim dâstan olmakda gitdikçe 

2 ‘Adülar hârveş şayd etmede ol verd-i ra‘nâyı 
Hezârasa benim virdim fiğan olmakda gitdikçe 

3 Açılmış gül gibi ruhlar revemak-sâz ebrülar 
Muhaşşal yar memdüh-ı zaman olmakda gitdikçe 

4 Bu bazar-ı mahabbetde bulunmaz kale-i insaf 
Metâ‘-ı cevr-i hüban raygan olmakda gitdikçe 

5 Bu baht-ı nâ-sitâyişkârdan ‘alemde ey Salim 
Tekellüf ber-taraf halim yaman olmakda gitdikçe 

270 - M, - Tl, T2 123b, - Ü. (2b) görmemişken : görmemişlerken T2. 

271 - M, Tl 47b, T2 124a, Ü 68a. (5) - Ü (yeri boş bırakılmış). 



405 


272 

Fâ‘ilâtün fa'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 ‘Arz edin feryadımı dil-dâre Allah ‘aşkına 
Ede şayed merhamet ben zare Allah ‘aşkına 

2 Dil esır-i kâfir-i zülfündür âzâd eyleyip 

Bir şevâb et sen de ey mekkâre Allah ‘aşkına 

3 Dil şikeste hatırım mahzün derünum münkesir 
Ben ğarib üftâdeye bir çare Allah ‘aşkına 

4 Haste-i hicranın oldum ey tabibim bı-kesim 
Gel deva eyle dil-i bımare Allah ‘aşkına 

5 Ey saba hikmet-şinas-ı hatır-ı ‘uşşaksın 
Derd-i dilden bir haber ver yare Allah ‘aşkına 

6 ‘Âşıkânm dil-şikest olma nigâhına şakın 
Söyle kimdir sır olan didare Allah ‘aşkına 

7 Seng-i ta‘n-ı düşmene bakmaz reh-i ma‘şükda 
‘Âşık oldur kim ola pür-yâre Allah ‘aşkına 

8 Olmaya hâşâ tehı dest-i niyâz-ı mağfiret 
El uran tesbıh-i istiğrfâre Allah ‘aşkına 

9 Şaf-dil bir ‘âşıkındır âsitânında senin 
Merhamet et Sal i m -i nâ-çâre Allah ‘aşkına 

273 

Ferilatün fe‘ilatün fe'ilâtün fe‘ilün 

1 Nice bend olmayayım zülf-i ‘abir-efşâne 
Yem döker hâl-i siyeh murğ-ı dil-i nalâne 

2 Hat-ber-âverde olaldan berü ol canane 


272 M 66a, Tl 47b, T2 124a , Ü 67b. (5b) yâre : bir pare M. (7b) pür yâre : bir pare 
M. 

273 - M, - Tl , T2 124b, -Ü. 


406 


Cümleden bana güzel gelmede Kâğıd-hane 

3 Varak-ı vaşf-ı ruhun 'arz edelim canâne 
Biz de bir gül sunalım ol şeh-i dervişane 

4 Çok görüp sen kaşı ya ile benim ülfetimi 
Beni bir yana felek atdı seni bir yane 

5 Kendi eksikliğime mu'terifim hem-çü hilâl 
Bakmasın gelsin o meh-pâre bu gün nokşâne 

6 Kendi kendimden eya şüh-ı cihanım geçdim 
Düşeli ğâlle-i dağdağa-i hicrâne 

7 Der-i cananda ne sihr olduğu hep nâ-ma'lûm 
Cümle pür-derd gelir ana giden demıâne 

8 Geşt edip kan-ı hayâli yine biz ey Salim 
Böyle bir taze zemin gösterelim yarane 

274 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefa'iliin fe'ilün 

1 Tenezzül etmedi bûy-ı vefâ dimağımıza 
Sebeb bu oldu cihandan bizim ferağımıza 

2 Rakibin ol mehe halka-be-güş idiklerini 
Tokundu bâd-ı sabâdan gece kulağımıza 

3 Gönül dırâzi-i dest -i recâdan eyle hazer 
Naşib olan gelir elbet bizim ayağımıza 

4 Olurdu rütbe-i süz u güdazımız ma'lüm 
Nazar edeyidi ol mihr-i cihan dağımıza 

5 Çürükdür ekseri kalbi zamanenin nola ger 
Bakılmaz ise cihanda bizim de sağımıza 

6 Ederdi bidi perişan sirişk-i cüyu revan 

274 - M, Tl 48a, T2 124b, -Ü. (2a) ol: o Tl. (4b) mibr-i :mibri Tl .(6a) cüy-ı: cüyı T2. 


407 


O serv-kad yine Salim geleydi bağımıza 

275 

Mefülü fâ'ilâtü mefâ'ılü fâ'ilün 

1 Ferdaya şaldı kendi bizi yâr dün gece 
Ser-keşiik etdi baht-ı siyehkâr dün gece 

2 Zülfünde diller etdiler andan şikayeti 
Etdik sabâyı meclise ihzar dün gece 

3 Meclis karîn-i şevk-ı kudümu iken niçün 
Bilmem ne oldu turmadı dil-dâr dün gece 

4 Zülfünde dil figâna ser-âğâz eyleyip 
Etmiş o yari âhıyla bidar dün gece 

5 Salim ne idi bizlere âyâ teğâfülü 
Meslisde turmamak o sitemkâr dün gece 

öarfüT-yâ’ 

276 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Bezm ol bezm idi kim pestile bâlâ yoğidi 
O bezimgahda aşlâ ğam-ı ferda yoğidi 

2 'Âlem ol 'âlem idi nokta ser-â-beste idi 
Kalem-i nâdire-perdâzda imla yoğidi 

3 Güy-ı esrarı bün-i guşa getirmek değil a 
Şadef-i lafz u dür-i zlver-i ma'na yoğidi 

4 Tarh-ı nev kalıb-ı icada salınmamış idi 
Gülşen-i nâzda hîç serv-i dil-ârâ yoğidi 


275 -M.- Tl, T2 124b,- Ü. 

(Harfü'l-yâ 3 ) Der harfü'l-ya M, Harf -i yâda hatm-i pâkize-kelâm Tl . 
276 M 66b, Tl 48b, T2 125a, Ü 68b. 


408 


409 


5 Dökmemiş idi kenara hele lücce derya 
Bahr-i iirnmld ü reca içre temenna yoğidi 

6 Olmamış idi hem-âğüş-ı gülistan gonca 
Kafes-i menkabede bülbül-i şeydâ yoğidi 

7 Nür-ı mutlak var idi gerçi ki amma şâhid 
Ser-be-ceyb idi dahi ‘âl em- i inşa yoğidi 

8 , Ferd ferd idi tekâşür de feragatde idi 

Vahadât(?) u 'aşere belki müşennâ yoğidi 

9 Sâkin-i târem-i 'uzlet idi işrâkıyyün 

Güft (ü) güy-ı hikem-i hikmet-i vâlâ yoğidi 

10 Hükme pa-beste idi makdem-i meşşâ'iyyün 
'Azm-i gül-geşt-i cihan seyr ü temaşa yoğidi 

1 1 Şart-ı mebsüta ceza olmamış idi der-pey 
Nüh kıbab-ı kürevi hesti-i ğabra yoğidi 

1 2 'Adem-i mutlak idi gerçi ‘ademde ma'düm 
Tarayân-ı ‘adem-i târiye ma'nâ yoğidi 

13 ‘Âlem ol ‘âlem-i vahdet idi Salim anda 
Güft (ü) güy-ı keder U renciş-i ğavğa yoğidi 

277 

Mefa'îlün mefa'ılün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Nigah-ı merhamet etmezse etsin ‘aşık-ı zan 
O âhü-didenin etmez remide şekl-i azan 

2 Duçar olmak ümidiyle o gül-ruhsâr canana 
T olandık bülbülan ile tavaf etdik çemenzân 

3 Şu ılltbe nale-i pey-der-peyinde eyler ifratı 


(8b) u : - M, Tl, T2. (9b) Ü : - M, Tl, T2,Ü. (12a) 'ademde : 'ademle Tl, T2. (13b) (ü) : - M, 
Tl, T2,Ü./ güy-ı : güy u M, Tl./ü : -Ü. 

277 - M, - Tl, T2 125b, -t). 


Çemende bülbülün murğan-ı gülşen cümle bizan 

4 Bilirler bahtı ne güne dü şeşdir şeş der-i tali' 
Yek-â-yek seyr edenler dide-i 'ibret ile zan 

5 Meta -ı vaşlıma nakd-i revanın isterim dermiş 
Meded bir cân içün Salim anınla bozma bazân 

278 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Görmez 'âlemde hemin zevk u şafâdan ğayn 
Etmeyen kimseden ümmid Huda'dan ğayn 

2 Sıkletinden göremez rüy-ı meramın talib 
Leb nihâd-ı suhan olmazsa recadan ğayn 

3 Ne kadar sille-hor-ı dest-i ‘itabı olsak 
Ne gelir elden ona hayr du'âdan ğayn 

4 Görmedim zene kadar Hak bilir etmem inkâr 
Dergehinde o mehin mihr ü vefadan ğayn 

5 Mihr-i ruhsarma hasret giden ‘aşık cana 
Nerede bula seni rüz-ı cezadan ğayn 

6 Bir peyam almağa imkan mı var ey Salim 
Varamaz dergehine kimse sabâdan ğayn 

279 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'ılün mef“ilün 

1 Geçip Mışr-ı dile şeh oldu çün ol Yüsuf-ı şanı 
Hat-ı rüyuna bend oldum mişâl-i pir-i Ken'ânı 

2 Heva-yı râh-ı zülfünde ne deiilü setr-i râz etsem 
Yine izhâr eder elbet dilin hâl-i perişanı 


278 - M, -T1.T2 125b, -Ü. 

279 M 67a, Tl 48b, T2 125b, Ü 68b. (la) ol : bir Tl. (2a) denlü : rütbe T1,T2./ seti 
ketal T2. 


411 


4 1 O 


3 Şerab-ı 'aşkı nuşa tevbekar iken dil-i şeyda 

O ınübrem sâki-i hiisn ile bozdu 'ahd ü peymanı 

4 Olaldan 'aşkına dil müşteri ey h v âce-i nahvet 
Bana hep ınüfte şatdırdı metâ'-ı şabr u samanı 

5 Beni zevk-âşinâ-yı vasi edip Salim o Yüsuf-fem 
'Adü-yı kine-h v âhım eyledi ser-cümle ihvanı 

280 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ilün mef"îliin 

1 Yine derd-i derünu taze taze tazelendirdi 
T oladı başıma destâr-ı 'aşkın tazelendirdi 

2 Hiimâveş murğ-ı gönlüm dâne-i eşkimle hem-demken 
Zuhtır-ı dam-ı 'aşkıyla bu dem pervâzelendirdi 

3 Sanırdım dam-ı mihrinde figanım artmaya aşla 
Dili hicr ii firakı bi-kıyâs âğâzelendirdi 

4 Meta'-ı hüsne bakmazken bu dem ol h v ace-i 'uşşak 
Geçirdi nev-kumâş-ı hüsnünü endâzelendirdi 

5 TağıLmaz nüsha-i dilden keder Salim anı zira 
Felek desti ile Salim anı şîrazelendirdi 

281 

Mef ülü mefâ'îlü mefâ'îlü fa'ülün 

1 Eşk-i terimi dıde rûh-ı yare düşürdü 
Üftadeligi şeb-nemi gülzâre düşürdü 


(3b) O mirim sâki-i hüsnü kaza bozdurdu peymanı T2. (5a) Salim : - M. 

280 M 67a, Tl 49a, T2 126a, Ü 68b. (2a) Hümaveş murğ-ı gönlüm : Bu murğ-ı dil 
Hümaveş T2. (3a) Netice zatın ederdim kim kala mestur sevdası T2. (4a) bu dem ol : kaza gör 
T2. (b) nev : ol Tl , T2. (5a) durur : katı Tl . (5a) Bu şafhat-ı derün içre ferah müşkil durur zira 
M,T1,Ü. 

281 -M, -Tl, T2 126a, -Ü. 


2 Olsam ne 'aceb eşk-i revanim gibi pa-mal 
Gözden beni ol şüh-ı sitemkare düşürdü 

3 Derd-i dil-i dil-dadeyi gör sâ’ik-ı takdir 
Azade iken turra-i tarrara düşürdü 

4 Dil bahr-i mahabbetde şinâverlık ederken 
Fülk-i emelin sahil-i efkare düşürdü 

5 Murğ-ı dil-i âvâremizi bad-ı mahabbet 
Şahn-ı harem-i gülşen-i ruhsâre düşürdü 

6 'İrfana olan meyli bizi âşaf-ı 'aşrın 
Salim yine hep vâdi-i ‘irfana düşürdü 

282 

Fe'ilâtün fe'ilatün fe'ilatün fe'ılün 

1 Meh cemalin gibi aya ruh-ı dil-cû var mı 
Zât-ı pakıze-simâtm gibi meh-rü var mı 

2 Nem kalır âb-ı revandan benim ey nür-ı başar 
Eşk-i hünlnter-i çeşmim gibi bir cü var mı 

3 Nazar et ‘âleme ey teşne-i feyz-i ümmıd 
Çeşmesâr-ı kereminde bir içim şu var mı 

4 Yüsufistân-ı baha hüsnüne hem-vezn olmaz 
İşte sen cümle güzel işte terazü var mı 

5 Bir senin gibi bu vâdî-i melâhatde ‘aceb 
Saçı sünbül yüzü gül gözleri âhü var mı 

6 Dediler tal' atına mah-ı nev etmiş taklid 
Onda aya bu güzel çeşm ile ebrü var mı 

7 Vaşf-ı zülfün ile güya gececi bülbüldür 
Salim’in hâme-i pâki gibi pür-gü var mı 


282 - M, - Tl, T2 126b, -t). 


4 12 


413 


283 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Şem'-i dil âteş-i aşkınla yanar bir er idi 
Tünd-bâd-ı ğam-ı hicranını gördü eridi 

2 Vakıf olsaydı melal -i dile ol şâh-ı hüsün 
O gedâ 'âşık-ı na-çâra kerem eyler idi 

3 Mâni'-i seyr-i cemal olmasan ey h v âb gözüm 
Merdüm-i didede eşkimle seni besler idi 

4 W de kılsa gece gelmekliğe ol mah bize 
Reh-güzânm gönül şubha değin bekler idi 

5 Böyle ser-keşlige Salim sebeb aya noldu 
Bir zaman zülf-i siyeh üstümüze dilrer idi 

284 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

1 Ğam-ı hicri bana ol mâh-ı tabanı unutdurdu 
Melâl-i hatırım canan değil canı unutdurdu 

2 Hay âl -i kâkül-i dil-ber ile derd-i serim yokdur 
Felek bana ser-â-pâ nakş-ı hübanı unutdurdu 

3 O meh-rü va'd-i vasi etmişdi amma ğamze-i câdü 
Ne sihr etdiyse etdi 'ahd ii peymânı unutdurdu 

4 Sena-h v ânı durur şimdi ser-â-ser ‘ânZ-ı yârin 
O ruhlar bülbülâna verd-i handanı unutdurdu 

5 N ola olmazsa Salim şimdilik eş'âmmz memdüh 
Bize bu çarh-ı keç-rev sü-yı 'irfanı unutdurdu 


285 

Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fâ'ilün 

1 Fikr-i vuşlatdır hemişe 'âşıkın hülyalan 
Eksik olmaz derdmendanıfi ğam-ı bî-câlan 

2 Her peri-rüya yakışmaz cilve-i naz u niyaz 
Dil-berin nazik gerekdir naz u istiğnalan 

3 Hatt-ı dil-cüyun temaşa eden olur bı-karâr 
Artırır la-biid bahann makdemi sevdalan 

4 Bu teğâfül-güne vaz'-ı na-pesendide neden 
Böyle nisyâna sebeb ne = aşık-ı şeydâlan 

5 Sen şehenşah-ı serir-i mekriimetsin cümleye 
Bir nigahın kâm-ran eyler bütün ednalan 

6 Her seher pîramen-i gül-bünde bezm-i gülşenin 
Goncayı bidâr ederler bülbül -i güyâlan 

7 Asumana eyledi peyveste âh u zan mı 
Şehr-i İstanbul'un ey Salim melek-sımâlan 

286 

Mefâ'ılün mefa'îlün mefa'îlün mer'îlün 

1 Ne dem ol kaşı ya ile zaruri iftirâk oldu 
Firak-ı kametiyle kaddimiz mânend-i tak oldu 

2 Hişar’m neyleyim sensiz olan zevkin bana şimdi 
Şehâ her bir kirası resm-i dâğ-ı iştiyak oldu 

3 Nola eşk-i revân derya gibi cüş u hurüş etse 
Gamınla fülk-i dil pa-bend-i gird-ab-ı firak oldu 


283 M 67b, Tl 49a. T2 126b, Ü 78a. (Gazelin matla başlığıyla M'de ve kıt'alar 
bölümünde Ü'de ilk iki beyti var. TTde de ilk iki beyti olan bu gazelin diğer beyitlerinin yeri 
boş bırakılmış.) 

284 M 67a, Tl 49a, T2 127a, Ü 69a. (3a) O şirin va‘de-i vasi etmiş ama ğamze-i 
cellad T2. 


4 Dil-i şeydâya bi-hüde nedendir böyle incinmek 


285 - M, Tl 49a, T2 127a, - Ü. (5b) Bir : İler Tl . 

286 -M, -Tl, T2 127a, -Ü. 


415 


4 1 4 

Seninle beynimizde galiba yine nifak oldu 

5 Fürüzan etmede dâmân-ı sabrım âteş-i hasret 
Var ise kevkeb-i bahtımla Salim ihtirâk oldu 

287 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Cemal-ı pâkine hat revnak-ı ‘izar oldu 
Nezâregâh-ı mahabbet benefşezar oldu 

2 Gönülde kalmadı aşla sükundan behre 
Heva-vı kakül-i dil-berle bı-karar oldu 

3 Gözet esirini dam-ı şikenc-i kakülde 
Kaza ile sana murğ-ı gönül şikar oldu 

4 Nühüfte âteş-i ‘aş kım bilindi âhımdan 
Gamınla dâğ-ı derün cümle aşikar oldu 

5 N ezâremizden o şuh oldu münfanl Salim 
Nigahımız o gül-endama hayf bar oldu 

288 

Mefülü fâ'ilâtü mefâ'ılü fâ'ilün 

1 Sürdü çıkardı turradan ol mah dilleri 
Yandı kül oldu dilleri kaldı konak yeri 

2 Btıy-ı vefâ-yı gülşeni teftiş ederek 

Hep bada verdi murğ-ı seher nahl-i gülleri 

3 Vardıkda dergehine garaz payın öpmedir 
‘Üşşâka ğayn lutfu gerekmez ayak teri 

4 Hep neş‘e ile toldu derün-ı kadeh-keşân 
Sakı alınca destine billur sağan 


287 -M,- Tl, T2 127b,- Ü. 

288 - M, -Tl, T2 127b, -Ü. 


5 Salim mu'attar etdi midadıyla ‘alemi 
Yad eyleyip cihana o zülf-i mu‘anberi 

289 

Mefâ'ilün fe‘ilâtün mefâ'ilün fe‘ilün 

1 Şafn-yı gülşene diller gelir mi gelmez mi 

‘ Aceb ki kendine diller gelir mi gelmez mi 

2 Mürüvvet eyle sabâ bir haberle gel aya. 

O mah orada ki neyler gelir mi gelmez mi 

3 O şuha söyle niyaz ım benim meded ey ah 
Gönül kudümunu ister gelir mi gelmez mi 

4 Deyin o şüh-ı cefâ-cüya sinemiz şimdi 
Donandı dağ ile yer yer gelir mi gelmez mi 

5 Açıldı bab-ı hayâlim ümid ile Salim 
IJarlm-i haneme dil-ber gelir mi gelmez mi 

290 

Mefa’ılün mefâ'ılün ınefa'îlün mefâĞliin 

1 O meh-pâre ne dem meclisde kaşd-ı s ayş u nüş etdi 
Sebüda mey şafâ-yı nüş ile cüş u hurüş etdi 

2 Şu rütbe naleler etdim gamınla gülsitân içre 
Benim bülbülleri feryad u zânm hep hamüş etdi 

3 Binâgüşunla çeşmin yad ederken güş edip sağar 
Bana meclisde taze her hababın çeşm U güş etdi 

4 Gönülde sabra takat yok serimde zerre ârâmım 
Beni sevda-yı zülfün sevdiğim bl-şabr u hüş etdi 

5 O mâhın Salimâ nâzın hemlşe ederek tahsîn 
Hıridaran anı gitdikçe istiğnâ-fürüş etdi 


289 - M, - Tl, T2 127b, - Ü. 
290 -M,- Tl, T2 128a, -Ü. 


416 


291 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mer c îlün 

1 Ser-i zülfün dil -i bl -çâreye cây-ı safa oldu 
Gönül dür olmuyor senden ne olduysa bana oldu 

2 Hayâl -i mü-miyânından yine ben geçmedim bergiz 
Seni geçmekliğe ‘âlem bana hep bir yana oldu 

3 Nola bigane-i zevk u safa olsak firakınla 
Gönül dedikleri ma'nâ gamınla aşina oldu 

4 Buyur teşıîf-i gülşen eylemez misin benim canım 
Derün-ı sinede her meyve-i bâğ-ı vefa oldu 

5 Cefâ etmem vefakârım der idi Sâlimâ dii-dar 
Bize her ne dediyse hep vefadan mâ' ada oldu 

292 

Fa'ilatün fa'ilattin fa c il atlın fa'ilün 

1 Da'vet etdik bezme ol hürşıd-i rahşan gelmedi 
Bir tenezzül eyleyip ben hâke canan gelmedi 

2 Tire-babt imiş ümidim gibi kâşanem benim 
Şubha dek bakdık bu şeb ol mâh-ı taban gelmedi 

3 Eylemiş şöyle hirâsân bidi gamzen bâğda 
Bellidir hâla yüzünden benzine kan gelmedi 

4 Dlde-düz-ı intizâr etdi bizi nerkis gibi 
Noldu âyâ bağa ol serv-i hırâmân gelmedi 

5 Keyfimiz bu intizâr ile gelir mi Sâlimâ 
Küy-ı cânâna giden kâşıd da el-ân gelmedi 


291 -M, -T1.T2 128a, -Ü. 

292 -M, -T1.T2 128a, -Ü. 


417 


293 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilâtün fâ'ilün 

1 Ey keman-ebrü yapardın hâtır-ı viranımı 
Sana nakl etsem neler çekdim dem-i hicran ımı 

2 Hamdü li'llâh kim cemâlin şâdman etdi beni 
Takatin kıldı münevver külbe-i ahzânımı 

3 Dâğ-ber-dil olur idin hüsnüne şad reşk ile 
Ey kamer seyr eylesen ger behcet-i canan ımı 

4 Lutfu var olsun ferâmüş etmeyip ben bendesin 
Makdemiyle etdi handan bu dil-i nâlânımı 

5 Hâledir zann eylerim âğüşumu Salim hemân 
Ben der-âğüş eyledikçe ol meh-i taban ımı 


293 - M, - Tl, T2 128b, - Ü, Gazelle rin sonunda Tl'de “Erdi itmama gazeller ve's- 
selâm' 1 mısraı yer alıyor. 



418 


4 1 9 


FÎT-TEVÂRİH 

1 

Târih Beray-ı Sür-ı Hıtan-ı 
Şeh-zâdegân-ı Sultân Ahmed Hân 

Mefâ'ılün mefa'ilün fa'ülün 

T Te'âla'llâh zihi sür-ı hümâyûn 

Ki gülbâng-i şafâdan t oldu gerdün 

2 Ne sür-ı behcet-efzadır k im olmuş 
Cihan şevk u tarabla cümle meşhün 

3 Bu şevk-ı tüzeden buldu güşâyiş 
Mişâl-i gonca her bir tab‘-ı mahzun 

4 Müretteb tarh-ı lu'betgâhı eyler 
Felekde Zühre'yi ol bezme meftun 

5 O bezme h v âhişinden turma ditrer 
Serinde dil-beranıfi zülf-i şeb-gün 

6 Hemân güyâ ki raks eyler ferahdan 
Edip izhâr nice sihr ii efsun 

7 İki top ile oynar sürgehde 
Birin gündüz birini gece gerdün 

8 Nedir ol pâk şekkerden hadika 
Leb-i dil-ber gibi matbü‘ u mevzün 

9 Edip icrâ-yı şan' at anda üstad 
Maharetle derünun etdi meşhün 

10 Güşâyiş bulmağa minnet mi vardır 


Bu günlerde kederden tab'-ı mahzun 

1 1 Hediyye eylemek ister rikâba 
Eğer olur ise izn-i hümâyün 

12 Rikâb-ı pâdişâha eylesin 'arz 
Hedâyâsın felek ber-vech-i kânün 

13 Değildir Kehkeşan gelmiş bu sûra 
Çiçekli bir şu dibasıyla gerdün 

14 Nücümundan felek etmiş müheyya 
Nişara bir tabakda dürr-i meknün 

15 Değil ebr-i rakık amade etmiş 
Hevâyî-reng bir top sofu gerdün 

16 Meh-i nevden giribân şemse hürşid 
Şafak bir câme-i zer-beft-i gül-gün 

17 Eğer topu nigünsâr olmayaydı 
Olur idi bu sûra nahl-i mevzün 

18 Nümâyişden o şan'aüı fişekler 
Ki ola sürgehden zıb-i gerdün 

19 Gören fevvareden âbıfi yerine 
Kıyas eyler ki ateş oldu birün 

20 Degül encüm sürürundan bu sûra 
Felek her şeb nişâr etmekde al tun 

21 Tefahhuş eyledim âya nedendir 

Bu güne ‘alem olmak şevk-ı meşhün 

22 Hitan etmekliğe şeh-zadeganı 
Murâd etmiş meğer tab‘-ı hümâyün 


Fİ'T-TEVARİH - M, Taze tarb-ı gül-gonca-i mazmun beray-ı tevarih-i dürer-i 
meşhün Tl, -Ü. 


1 - M, - Tl, T 1 28b, -Ü. 


23 Na‘im-i Hakk edip perverde-i feyz 
Ede her birinin ‘ömrünü efzün 


421 


420 

24 Cenâb-ı padişaha göstere pır 
Be-her birin Hudâ-yı Hayy-ı bı-çün 

25 Bi hamdi'llâh bu sür-ı dil-fezâdan 
Hayât-ı câvidânî buldu gerdün 

26 Dü-ta olmuşdu kaddi pır-i dehrin 
Keselle hâli olmuşdu diger-gün 

27 -Yeniden eyledi güya ki ihya 
Bu mürde “alemi sür-ı hümayun 

28 Ne sür ol sur-ı şâhenşah-ı a“zam 
Şeh-i fermân-reva-yı rub“-ı meskûn 

29 Cenâb-ı hazret-i Sultan Ahmed 
Ki fahr eyler vücûdu ile gerdün 

30 Yegane padişeh kim etdi hâmem 
Senasın dilde böyle hırz-ı meknün 

31 Şeh-i “adil keıını-i bî-mu“adil 
Ki şan u şöhreti reşk-i Feridun 

32 Şeh-i “âlem-neberd-i şir-efken 

Ki medhiyle cihan m e m 1ü vü meşhün 

33 O şâhenşeh ki kılmış Hak yedinde 
Kilıd-i kufl-i genc-i cüdu merhün 

34 Değil bir bende-i ednâsı anın 
Derinde Ca'fer ü Yahya vü Harün 

35 Seza derbân olurlarsa o derde 
Sikender Mu“ taşım B ehram u Mehnün 

36 Ana nisbet ile bir katra olmaz 

Eğer cüduyla hem-vezn olsa Ceyhun 

37 Pür eylerdi bir ednâ hi mm etinden 
Keremle dümenin kühsâr u hâmün 


38 O sultan-ı mufahham kim sezadır 
Temedduh eylese “ahdiyle gerdün 

39 Nice fahr etmesin k im gerdişinde 
Felek olmuş mu böyle ‘aşra makrün 

40 Nefâz-ı emr-i “alisin cihanda 

Şu rütbe eylemiş Mevlâ-yı bi-çün 

41 Eğer ednâ işaret kılsa bağa 
Ederdi goncalar üşküfte kânün 

42 Duhûle mihr ü meh nevbet-ke şandır 
Olunca dergeh-i pâkine me’zun 

43 Ana mânend U misi olmaz felekde 
Ne Dârâb u ne İskender ne Hârün 

44 Meğer âyine görmüş ola yohsa 
Nazırin görmemişdir çeşm-i gerdün 

45 Keremkârâ hıdîvâ pâdişâha 
Eyâ zâtı cihana lutf-ı bı-çün 

46 Sen ol dana şehenşehsin ki lâyık 
Kemine çâkerin olsa Felatun 

47 Zekâ sende sehâ vü lutf sende 
Vücûdun eylemiş Hak kenz-i mahzün 

48 Medâr-ı şevkdır vaşf-ı şerifin 
Gelir tab“a hezarân taze mazmun 

49 Bulur medhinle enva'-ı teselli 
Dil-i zarım ne rütbe olsa mahzün 

50 Muvaffaksın umurunda ser-â-pâ 
Seni etmiş Huda tevfika makrün 

51 Söz olmaz intizamın dalın olsun 


422 


423 


Vücüdufi hıfz ede Mevla-yı bi-çun 

52 Şu rütbe zev kimi z var devletinde 
Ferahla oldu diller cümle meşhün 

53 Neşât-ı kalb-i pakimden değil mi 
Tezahum eylemek şad taze mazmun 

54 Medıhin yâd ederken midhatinde 

' Gazel-sencîde etmek tab'-ı mevzun 

55 Firakınla sirişk-i çeşm pür-hün 
Biri nehr-i Fırat u biri Ceyhun 

56 Dil-i 'aşık gibi olur perişan 
Serinde dil-berânın zülf-i şeb-gün 

57 Hazân-ı bağa der-pey-der bahan 
Niçün bülbül olur bı-hüde mahzun 

58 Felek ruhsat verir mi 'arz-ı kama 
Müsâ'id olsa da bu baht-ı varûn 

59 Ko lafı Salima hayr-ı du'âdır 
Kaside ahir olsa çünki kanün 

60 Ede şeh-zâdegânın Hak mtfammer 
Ola suru he m i n mes'üd u meymün 

61 Şu rütbe eylesin Bari Te'âlâ 
Gulüvv-i şevket ü iclâli efzün 


2 

Tarîh-i Zıba Berây-ı Vezaret-i Kalaylı Ahmed Paşa 
Fa'ilatün fa'ilatün fa'ilatün fa'ilün 

1 Hamdü li'llah keşti -i iimmîd erişdi kamına 
Rüzgarın şad hezaran reşk bu eyyamına 

2 Bahş-i hasretle mahal dir dikkat etmezse felek 
Kim erişdi kutb-ı dehr-i hoş-edâ ilzâmma 

3 Bu dili zehr-âb-nüş o l m ak dan 'azl et ey gönül 
Naşb-ı nefs etdi mukadder çün anın ikramına 

4 Nice demdir kan akardı çeşm-i çarhdan kim saba 
Nerkisi gözcü kodu teşrifi isti'lamına 

5 Şöyle durmuşdu şeb ü rüz reh-güzannda o kim 
H v ab girmez nerkisin çeşm-i siyeh badamma 

6 Hayr-makdem ey şeh-i mülk-i şeca'at merhaba 
Ey eden bend Kahraman u Rüstem'i ibramma 

7 Hazret-I Bari du'a-yı 'âlemi makbul edip 
Eyledi şayan hezaran ni'met ü ikramına 

8 Hamdü li'llah bu gün ol gündür kudümunla senin 
Müjde-senc-i nür oldu her şubuh ahşamma 

9 Makdeminle halk-ı 'âlem 'id-ı ekber etdiler 
Muntazırlar ser-be-ser fermanının peyğâmına 


62 Şafa etdikde kalbim haşmetinden 
Derünu olsun a'dânın ciger-hün 


10 Her çemen giydi zümürrüd came şevkmdan gönül 
Muntazırdır şaf-be-şaf fermanına ahkamına 


63 Du'a edip dedim bu sura tarih 

Ola bu sür-ı Hân Ahmed hümâyün 
"sene 1132" 


2 M 40b, Tl 49b, T2 130b, Ü 34b. (başlık) Târih-i bi-hem-tâ berây-ı vezaret-i 
Kalaylı Ahmed Paşa Tl, - T2. (3a)mira‘azildirmanşıb-ı gamdan dil-i dil-dadeler T2. (5a) 
durmuşdu : düşdü M, turmuşdu Tl, Ü. /ü : - M. (b) nergisin : nergisin M, Tl, Ü. 

(9b) ser-be-ser : şaf-be-şaf T2. (10) Her çemen güya zümürrüd cameler ile bütün , Çeşm ü 
güş olmakdadır fermanına ahkâmına T2. (10a) giydi : giyip M, Tl . / gönül : bugün Tl . (b) 
muntazırdır : muntazırlar Tl . / 


424 


425 


1 1 Lale dağ-ı hasret ile sine-suz iken bu dem 
Bir kadeh mey elde ser-hoş rağm eder alamına 

12 Hırka-püş-ı ğuşşa-alüd olmuş iken goncalar 
Şad olup etdi tebessüm hal -i ba-fercâmma 

13 Makdem-i âğâzesin güş eyleyelden bülbülün 
Gelmez oldu gül hayâli hîç anın evhamına 

14 Ben de şevk-ı makdemiyle Salimâ mesrur iken 
Hamdü li'llâh nâ’il oldum kudsiyân ilhamına 

1 5 Her biri sadra kudrımu tarihin müjde edip 
Dedi mühr-i âşaf oldu nakş-ı Ahmed namına 

"sene 1116" 

3 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

1 Habbezâ feth-i hoş-âyende -zafer pâk gaza 
Levhaşa'llah zihi kar-ı pesendide-nüma 

2 Öyle pakîze fetihdir ki hurüfundan anın 
Etmede her biri bir ma'ni-i fahir ima 

3 Evvelin harfi fütüvvet vasatı taze haber 
Âhirin harfi anın ser-suhan-ı hamd ü sena 

4 Öyle pakîze fetihdir ki olunca zahir 
Pür-tanin eyledi afaki peyâmı her câ 

5 Öyle pakîze fetihdir ki nazır ü mislin 
Görmemiş kimse cihan içre ser-a-ser kapa 

6 Öyle pakîze fetihdir ğazavat-ı selefi 
Etse mensî varak-ı hâtıradan cümle seza 


(1 lb) elde ser-hoş : aldı deste T2.(13a) eyleyelden : eden T2. 
3 - M, - Tl, T2 131a, -Ü. 


7 Öyle pakîze fetihdir ki görenler tarzın 
Olmamışdır dediler böyle bu tarz üzre ğazâ 

8 Geceler meşgaleden olmada 'alem rüşen 
Gündüzü garka- i hün olmada yek-ser sahra 

9 Böyle pakîze gaza hakkına dense lâyık 
Gecesi Kadr idi hem gündüzü 'îd-ı azhâ 

1 0 Müjdeler ile hemîn oldu be-her-ca malî 
Toldu gülbang-i nüvid ile cihan ser-ta-pa 

11 Güş-şad-güş hezârân tahsin 

Küşe-i güşu leb-a-leb bün eder ise sezâ 

12 Bu havadisle cinân içre be-her-makşüra 
Hüriyana ögünür ise sezadır şüheda 

13 Hak bilir böyle gaza güş-zed olmuş mu 
Ki o an rezm-i şulah sulha nice kal'a feda 

14 Nice olmaya bu güne ki teveccüh yek-ser 
Cünd-i İslama olur idi be-her-şubh u mesa 

15 Ya'ni te a sîr-i du'asıdır o şahenşâhın 
K'eyledi zîr ü zeber düşmen-i dîni Mevlâ 

16 Ya'ni şahenşeh-i devran ki nazilin bu felek 
Görmemiş mülk-i vücüd içre tolaşmış her câ 

17 Hazret-i şâh-ı bihin-debdebe Sultan Ahmed 
Ki anın bende-i ednâsı hezarân Dara 

18 Öyle bir pâdişeh-i 'adil ü dânâdır kim 
Çeşm-i âfâk anın görmedi mislin hâşâ 

19 Öyle şahenşeh-i devran ki debîr-i kudret 
Etdi bu güne anın vaşf-ı şerifin imla 


(İla) mısrada eksiklik var. (15a) şahenşâhın : şehenşahıh T2. 


426 


427 


20 Şah-ı şâhan-ı cihan pâdişeh-i bi-akrân 
Hâtemü'l-vakt-i zaman şâhib-i zühd ü takva 

21 Melik-i ğâlib-i mutlak şeh-i pak ü aşdak 
Nür-ı pakize-nesak mihr-i sipihr-i kürema 

22 Mihr-i ihsan u mürüvvet meh-i burc-ı şevket 
Hami-i şer 1 ü şeri'at şeh-i ferhunde-likâ 

23 Merci'-i şan u übühhet-eşer 'alı-manzar 
Şah-ı memdüh-ı zafer pâdişeh-i pâk-edâ 

24 Vâkıf-ı hâl-i re'âyâ hâdim-i şer'-i vala 
Çâre-sâz-ı Zu'afâ şeh-i pür-'adl ü bahâ 

25 Öyle bir pâdişeh-i taht-ı sa'adetdir kim 
Dehşet-i nâmı ile olmada lerzân a' da 

26 Yerlere girse seza haşyet-i şemşlrinden 
Teng (ü) târ oldu ser-i Moskov'arüy-ı ğabrâ 

27 Devletinde o şehih ta-be-kıyâmet hergiz 
Teline değmeğe bir murğ-ı zad fin 'Anka 

28 'Adi ü dadı şu kadar kıldı cihanı ma'mür 
İsmi var şimdi heman dilde ğumümun her câ 

29 Şu kadar oldu cihan emil ii aman 'adlinde 
Düşmene düşmen eder 'âdl-i şerifinde vefa 

30 Devletinde ne kadar etdiler 'âlem rahat 
Kimse âzlirde-dil olmaz o taraf dan faraza 

3 1 Kalsa bir mür anın pây-ı semendinde eğer 
Na'li sürahi ana me "men olur bî-pervâ 

32 FarZ-ı 'ayn olduğu nür-ı başanm gibi 'ayan 
Her dem ol kurretü'l-'ayneyn-i cihanbâna du'â 


33 Hak ede zat-ı hümâyununu mahfuz u masun 
Eyleye şevket ü iclâlini efzün Mevlâ 

34 'İzz ü nf atle mu'ammer ede Rabbü'l-'izzet 
Devletinde ola her bâr müdemmer a'dâ 

35 Odur ol pâdişeh-i sâhib ü re = y ü pergâr 
Ki ana eyledi tedbiri musahhar Mevlâ 

36 Kulzüm-i hikmeti bir bahr-i muhit-i hikmet 
Nutk-ı cân-bahşı birer lü"lü-i pâk-i lâlâ 

37 Bulur elbette be-her rütbenin erbabını ol 
Ana göre eder ikramların ser-tâ-pâ 

38 Re'v ü tedbiri muvaffakdır o şah-ı 'adıl 
Her ne tedbir eder ise olur mahz-ı 'ata 

39 Etmede ehline her mesnedi tefviz ü emir 
Kılmada her kese haddince merâtib i'ta 

40 Etdi ez-cümle sipariş bu işi sahibine 
Yeniden eyledi bu 'ale mi güya ihya 

41 Verdi mührü yine ol zat-ı celılü'ş-şâna 
Geldi devletle Sıtanbul'a Mehe mm ed Paşa 

42 Re"y-i pala anı vü ani de re"y-i pâki 
Gördü bu kâr-ı bülendi de zuhüra ahrâ 

43 Etdi ol âşaf-ı pâkize-simâtı da'vet 

Ki ede düşmen-i bed-h v âh u bed-âyine gaza 

44 Bildire haddini küffâra ser-â-ser yer yer 
Düşmene n'olduğunu anlada kendin her ca 

45 Devlet ü şevket ü şân u şeref-i din-i mübin 
N'olduğun bildire bed-h v âhlara ser-tâ-pâ 

46 Geldi şân u şeref ü devlet ile mesnedine 
Toldu hakka ki anın ile o şadr-ı vala 


(24ab) vezin bozuk. 



428 


429 


47 

Eyleyip ol dahi erkanı saraya da'vet 

Meşveret eylediler hep 'ulema vü vüzerâ 

60 

Lengerin aldı mehabetle kopup başlarda 

Ser feda etmeğe dîn uğruna gitdi güya 

48 

Name -i sulhunu ibraz edip eşrafa 

Yek-be-yek harf-be-harf eylediler istikra 

61 

Çekdiriler de merâtible gidip işrinde 

Her biri suyunu buldurmuş idi ser-tâ-pâ 

49 

‘Ahdi ma‘lüm-ı fuhül olduğu gibi amfi 

Bakdılar k'eylememiş ‘ahdine bed-h v ah vefa 

62 

Bu celâdetle olup Bahr-i Siyâh'a 'azim 
Güdiler cânib-i cenge diyerek yâ Mevla 

50 

Bilmeyip riitbe-i haddini tecâvüz lalmış 

Eylemiş sulha mugayir hareket bed-fennâ 

63 

Allah Allah diyerek eldiler ikdam-ı beliğ 
Oldular rü-be-reh-i cânib-i hengam-ı ğazâ 

51 

Böyle olunca ‘adü sefer olur mu deyü 

Taraf -ı pâdişehiden olıcak istiftâ 

64 

Bu taraf dan da çıkıp ‘asker-i İslâm taşra 
Evvelin menzil olup anlara Dâvüd Paşa 

52 

Deyücek caiz olur hazret-i şeyhülislâm 
‘Ulema hep dediler kim ve 'aleyhi ’l-fetva 

65 

Kurup alayını çıkdı o vezir otağa 

Kıldı teşyi' ser-â-ser 'ulemâ vü şulaha 

53 

Bu işin üstüne böyle vericek cümle karar 

Oldu Moskov üzerine sefer olmağa du'â 

66 

Meks edip anda sa'âdetle biraz gün anda 
Çekdirip Çekmece'ye tuğunu kıldı inha 

54 

Taraf-ı pâdişehiden ana tefviz oldu 

Kim vara düşmeni dine ede li'llâhi ğazâ 

67 

Neydi ol tüğ-ı zer-endüz-ı hümâyün-reh-ber 
Ki bakılmazdı mehâbetden o tüğ-ı zibâ 

55 

Re'yine oldu havale seferin ahvâli 

Nice isterse göre öyle mühimmat-ı veğa 

68 

ZUlfe-i zülfleri kakül-i dil-ber gibi hüb 
Kameti kamet-i hû ban gibi serv-i ra'nâ 

56 

Berren ü bahren ede Moskov-ı mezmüma sefer 

Yed-i beyzâ-yı kahır göstere yek-ser her ca 

69 

Mihre ta'n eyler idi serde olan top-ı zeri 
Cümle gözler kamaşır idi bakıl dıkda ana 

57 

Zulmeti küfrü tebaşîr-i turnem ede beyaz 

Kese seyf ortalığı kalmaya şiibhe kat'â 

70 

0 'alemler ne idi pîşgeh-i leşkerde 

Ki amfi her biri olmuş idi bir şîr güya 

58 

Donanıp ol dahi bahri nice bin zevrak ile 

Kıldı berren gidecek 'asker-i pâki peyda 

71 

Ba-huşüş zîneti Sancak-ı Resülüllâh'ın 
Pertev-efken idi dünyada ser-â-ser her ca 

59 

Evvelâ çıkdı donanma-yı hümâyûn bahre 

Çekdirip firkateler t oldu be-her-câ derya 

72 

Nedir ol sancak-ı pakize-i pak ü tahir 

Ki anın midhatidir her suhan-ı vaşf u sena 

Sebz olurdu kadem-i pak-i Nebi başdığı yer 



73 


(5 la) vezin bozuk. 



430 


431 


Dest-i paki.tokunan yer nola olsa hazra 

74 Nüru pür-nür eder ise nola dideleıi 

Bir yeşil nür-ı mücessemdir o sancak güya 

75 Ya kimin tuhfe-i pakidir o nür-ı nüvvâr 
Nola el üzre tutarsa anı 'alem her ca 

76 Bu mehabetle giderken gödcek halk anı 

, Ez-derün eylediler dergeh-i Bari'ye du'â 

77 Pış-i rehde göricek böyle mehabetle anı 
Rikkat -i kalb edip cüş u hürü şu ibka 

78 Eyledi arz u semâvâtı muhaşşal lerzân 
Seyl-i eşk-i fukara ah u fiğân-ı zu'afa 

79 Bu teveccühle gidip haşılı tarf-ı rezme 
Rü-be-rah oldu reh-i düşmene cünd-i vala 

80 Kat' edip merhale-i himmeti menzil menzil 
Vardılar rezmgehe leşker-i bî-'add ü hişa 

8 1 Kurulup köprüler oldukda müheyya haşıl 
Cü gibi oldu revân cisrden erbâb-ı ğazâ 

82 Şu gibi akın edip leşker-i Tatar-ı bihın 
Bir taraf oldular anlar da müheyya amma 

83 Hak ede yine biz im 'askerimiz ber-hürdâr 
Anlara yer komadılar yürüyüşde hakka 

84 Bağlayıp saflarını 'asker-i ehl-i İslâm 
Turdular yerli yerinde vüzerâ vü ümerâ 

85 O mehibâne şufüfun göricek tertibin 
Kendini laldı perişan ser-â-ser a' da 

86 Dümenin ğarka-i hün etmedin âbâr-ı ğuzât 
Pây-büs eyleyerek cânib-i etrafı recâ 


87 Yüzünü yerlere sürdü be-hezaran tevklr 
Kendinin n'olduğunu bildi ‘adü ser-tâ-pâ 

88 El-amân na'rası peyveste-i nüh-tâk oldu 
Oldu nevmıd hayâtından o mel'ün zira 

89 Münhezim olmuş idi iki taburu anın 
Evvelin hamlede olmuş idi yek-ser yağma 

90 Kamanıp ol yerine bim ü hirâsıyla fakat 
Ber-taraf olmuş idi semt-i emel râh-ı rehâ 

91 Canib-i rahı mukaffel idi yek-ser anın 
Taraf -ı erba'ası 'asker-i bî-'add ü hişa . 

92 Bir tarafdan nice bin top u tüfeng ü şahı 
Bir tarafdan ise şad güne hücüm-ı bala 

93 Allah Allah diyerek etdiler ikdâm-ı beliğ 
TT aşılı eylediler düşmeni mağlüb-ı veğâ 

94 Bu mehibâne hücümu göricek her dü taraf 
Nice olmaya perişan u müdemmer a' da 

95 Geliyor tığ-be-dest-i ğazab olmuş geriden 
Kahramân-ı dem-i peykâr-ı nev-aheng-i gaza 

96 Ya'ni bi'z-zât vezir-a'zam-ı şâhib-devlet 
O mehabetli şecâ'atli vezir-i dana 

97 El-amân na'rasını vird-i zeban eylediler 
Ne ile 'afv eder aya bizi deyip her ca 

98 Elçiler çıkdı düşüp pay-ı semendine anın 
El-amân dediler ey âşaf-ı pak ü dana 

99 Dediler kim kulunuz bizleri âzâd eyle 
Haddimiz bildik eya âşaf-ı ihsân-bahşâ 

100 Bir kaşık kanımızı bize mürüvvet eyle 
Eyleme ‘alemiyâna bizi lutf et rüsvâ 



432 


101 Bildirip anlara haddin yine azad etdi 
Oldular sulh muTebbed bizim ile zira 

1 02 Bildiler kim ana takat getirilmez cengde 
Tır-i dil-düz-ı işâbet-eşeri ‘ayn-ı kaza 

103 Kakalar verdiler ol zât(a) niyaz eyleyerek 
Hâsılı verdi o da lutf edip sulha nZa 

104 Gördü bu işleri ber-vefk-ı murâd ol âşaf 
Yine devletle Sıtanbul'a 'azim kıldı ki tâ 

105 Gele lutf u kerem edip dil-i erbâb-ı veleh 
Behre-yâb-ı kerem ü lutf ola a'lâ ednâ 

106 Müjdeler etdi tekaddüm bize geldi peyğâm 
K'oldu manşür u muzaffer deyü erbâb-ı ğazâ 

107 Kat-be-kat eylediler tehniyet-i şevk u sürür 
Cümle haddince kibar -ı şulahâ vü fuZalâ 

108 Ben de ey Salim edip nuşret-i pâke târih 
Eyledim dergeh-i lutf u keremine inha 

109 Gerçi haddim değil amma bu sürürün şevki 
Etdi küstâh-ı Zarüri beni kıldı güya 

110 Biri iki tarz ile tarihini kıldım ta'dâd 
Eyledim dergehine 'arz-ı meta'-ı şu' ara 

111 Bu tevârîh-i dü-mışra'lan etdim ta'dâd 
Ta ' m i ye ta'miyesiz her biri oldu zibâ 

112 Biri de düşdü murâd üzre bu mısra' târih 
Düşmeni bozdu murâdmca Mehemmed Paşa 

1 1 3 Dediler tarihin âyıne-i kalb içre gören 
Altı bin altı yüz on bir 'adedini amma 


433 


114 Oldu tarih neved penc ü hezâr u si şad 
Bu ise dört yüz doksan ikidir ser-tâ-pa 

115 Bin sekiz yüzle yigirmi yedi olur dediler 
Ellisin pak ‘arabda anı eden ihşâ 

116 İntiha buldu Z amirimde olan mir'âta 
Altı bifi altıyüz altmış ile altıysa nola 

4 

Tarîh-i Vala Berây-ı Câmi'-i İbrahim Paşa 
Kapudan-ı Sabık Der-Kurb-i Süleymâniyye 

1 Şeh-i 'alî-tebâr u zıll-i Mevla 
Ki fahr eyler vücüdu ile dünya 

2 Odur ol şah-ı ferhunde-şiyem kim 
'Adilin görmemişdir çeşm-i bina 

3 Devâ-cüyâna cüdu büri-i sâ'a 
Garibana nigâhı lutf-ı ‘uzmâ 

4 Şadâ-yı şevket ü iclâli ile 
Ser-a-pa olmada lerzan a' da 

5 Cihan sır-i neval-i cüd u lutfu 
Şenâ-h v anı hemln ednâ vü a'lâ 

6 Gül-i gülşen-seray-ı Âl-i 'Osman 
Hezar-ı gül-bün-i tevfîk-ı Mevla 

7 Şehenşâh-ı cihan Sultân Ahmed 
Şeh-i fermân-rân-ı rüy-ı ğabrâ 

8 Yegane pâdişâh-ı bi-mu'adil 

Ki şahan dergehinde 'abd-i ednâ 

(114b) vezin bozuk. 

4 M 41a, Tl 50a, T2 134b, Ü 34b. (başlık) Târih-i hem-tâ berây-ı câmi'-i El-hâc 
Kapudan İbrahim Paşa bâ-fermân-ı vezir-i dana hazret-i ‘Ali Paşa Tl , - T2. (la) u : - M, Tl, 
Ü. (2b) bina : dünyâ T2. (6b) Hezâr : Nizâr Tl . (7b) -ran : -reva T2. 



Vezir-i pak İbrahim Paşa 


9 

Odur ol padişâh-ı ‘akl-ı evvel 

Ki tedbîri hayâle sığmaz aşla 

22 

Odur ol dürr-i derya-yı kerem kim 
Senası zübde-i ezkâr-ı havra 

10 

Felâtün ‘aciz-i tedkık-ı fikri 




Hıred evvel kademde nâ-şikîbâ 

23 

Anın fülk-i yem-i cü dunda Hat em 




Olup mellâhı etdi nam peyda 

11 

Yeter bu da'vi-i teslime şâhid 

Çerağ-ı dergeh-i vâlâsı hakka 

24 

Ağartdı rüyunu Bahr-i Sefîd'in 

- . 


Nuhustin hatvede ol zât-ı vâlâ 

12 

Vezır-i nam-dar-ı cüd-verziş 
‘Alı Paşa-yı şâhib-mühr ü takva 

25 

Bi-hamdi'llâh zamân-ı devletinde 

Ki cüda bâdbân-ı fülk-i a‘dâ 

13 

Odur ol aşaf-ı yek-tâ-reviş kim 

Nazırin görmemiş devletde dünyâ 

26 

Oturtdu keşti-i ümmıdi düşmen 




Şığolmağla hayâl-i vehm-bahşa 

14 

Muvâfikdır şeh-i valâ-rikâba 




Simât-ı beheet-âmızi ser-â-pâ 

27 

Şikeste zevrak-ı tedbiri kalmış 




Muhalif rüzgar esmekle her ca 

15 

Zamân-ı ‘adi ü dadında anın hep 

Bi-hamdiîlâh zamane oldu ihya 

28 

Vücudun bezi ile râh-ı cihada 
Cihanda olmuş iken 'ayn-ı takva 

16 

O şadr-ı mültecâ-yı nasa ancak 

Olursa böyle olur zât-ı dana 

29 

Yine bi’t-tab‘ olup hayrata mâli 
Bina etdi bu beytu'llahı halâ 

17 

Ki fikr-i şafibi nakkâd-ı hikmet 

Hayali deşt-gerd-i bezm-i İhsa 

30 

Te‘ala’llah zihı nev-câmi‘-i hüb 




Kim olmuş zümre-i ‘ubbâda me’vâ 

18 

Bulur elbette ehlin câh u lütfün 

Ziyâ-yı şem‘-i teftiş ile her câ 

31 

Gil ü abı sirişk ü dürdi-i eşk 
Esâsıdır hulüş-ı zühd ü takva 

19 

Bulup erbabını her rütbenin ol 

Çerağ etmekdedir devletde hâlâ 

32 

Be-her kandili nür-ı kalb-i zühhâd 



Fürüğ-ı şem'idir ‘ayn-ı tecella 

20 

Çerâğ-ı hasıdır ez-cümle anın 

O zât-ı gül-bün-i gülzâr-ı takva 

33 

0 mihrabı nedir Allahtı ekber 

Kim anda rü-nüma şan'at ser-â-pâ 

21 

Kapudan-ı yem-i ikbal ü iclal 

34 

Ne şan'at hikmet-i Feyyaz -ı mutlak 


(13b) görmemiş devletde : görmemişdir çeşm-i T2. (14b) simat-ı : semahat M. (15b) zamane 
oldu : ki zamane oldu M, zamane k'oldu T2. (16b) olur : olsun T2. (18a) u : - Ü. 


(25) cüda : suda T2. (31b) hulüş-ı : hulûs u Tl, T2. (33b) anda : - Tl . 



436 


Tecelli etmiş ol mihraba hakka 

35 Güşâde-revzen-i pâkize -tarhı 
Hemişe manzar-ı firdev-i ala 

36 Bu vâlâ cami' -i bi-mişlin el-hak 
Ne mümkin eylemek evsâfın İhsa 

37 Ne yapsınlar buna târîh-gûyân 
Tekellüm kaşır u dil na-şiklbâ 

38 Egerçi her kes itm am ına etmiş 
Birer târih-i pâkize ser-â-pâ 

39 Ne kabil ana şayeste tekellüm 
Garaz 'arz-ı 'ubüdiyyetdir amma 

40 Hezârân şerm ü haclet ile Salim 
'İnanın esb-i kilkin edip irha 

41 Bu beyt-i dil-giişâ tarih düşdü 
Fakirane huzura etdim inha 

42 Bu vâlâ cami' -i bi-'idli yapdı 
Kapudan iken İbrahim Paşa 

"sene 1119" 

5 

Târıh-i Dîger Berây-ı Câmi'-i Kapudan 
İbrahim Paşa Der-Kurb-i Süleymâniyye 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Bareka'llah ey vezîr-i ekrem-i reTet-enis 
Zât-ı pâkifi bahr-i eltâf içre bir dürr-i nefis 

2 Pertev-i hürşid-i iclâlnle ‘alem müstenir 

5 M 42a, Tl 50b, T2136a, Ü 36a. (başlık.) Târlh-i diğer berây-ı cami'-i vezîr-i 
müşârün ileylı der-kurb-ı Süleymâniyye M, Târih-i zibâ berây-ı cami' -i hem-tâ-yı Kapudan 
El-bac İbrahim Paşa T1.-T2. 


437 


Saye-i lütfün ruh-ı dünyaya bir hal-i esis 

3 Şensin ol yek-tâ dür-i bahr-i vezâret ki m senin 
Nazm-ı medhinde olur güftar-ı vaşşafan selis 

4 Şıyt-ı tabl-ı haşmetin dehşetger-i şaff-ı ‘adü 
Zarb-ı küs-ı heybetinle küşte küffâr-ı nahis 

5 Layık-ı eltaf-ı şahib-devlet ü ihsansın 
Nola olsan mazhar-ı cüd u 'ataya-yı nefis 

6 Şadr-ı ‘âli-şân ‘Ali Paşa-yı ‘âli eyledi 
Pülk-i ‘iZz ü devlete zat-ı keremkanfi re 4 s 

7 Zıb-i deryâ-yı mekarimsin seza olsan müdâm 
Mazhar-ı lutf u ‘ata-yı padişah-ı ‘adl-enls 

8 Devletinde hazret-i şâh-ı ‘adalet-verzişin 
Böyle âşafdır seza olmak hemân bâlâ-celis 

9 Bi't>tabi‘ li'llahi hayrat etmeğe mail olup 
Yapdı bu nev-cami‘-i pâki edip hayr-ı esis 

10 Bareka'llah cami'-i Aksa 'adîl-i dil-güşa 
Levhaşa'llah mescid-i pür-nür-ı ruhani kenis 

11 Şem'-i mihrab-ı cihân-tenviri nür-ı ‘ayn-ı din 
Zav"-ı kandili fürüğ-ı mihr-i islâm-ı ‘aris 

12 Manzar-ı bağ-ı İrem'dir revzen-i pakizesi 
Kudsiyan olmakda za'ir anı her yevm-i hamiş 

13 Müjde-i itmamını gıış eyleyince Salima 
Yazdı bir beyt-i dü-tarîh ana kilk-i hoş-nüvîs 

14 Yapdı bu nev-cami‘-i takva-me'ab-ı dil-keşi 
Kapudan-ı ekrern İbrahim Paşa-yı enis 

"sene 1119" 

(3a) vezâret : derâri T2.(6a) ‘âlı : ‘adıl T2. (b) zât-ı : zatın M. (7a) mekarimsin : 
mekarimsin Ü. 



438 


439 


Târih-i ziba Beray-ı Nev-Cami c -i 
Kapudan El-hac İbrahim Paşa 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Bu münâsib mevzi'-i zibende-i pâklzede 
Böyle tarh oldukdabu nev-cami'-i dil-keş-zernin 

2 Her görenler dediler tarihin anın Salimâ 
Cami' -i ra'na-yı İbrahim Paşa-yı emin 

"sene 1119" 

7 

Târih Berây-ı Teşrlf-i Valid-i Mâ 
Be-Sâhil-ljâne-i Mırgün 

Mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün 

1 Muhît-i bî-keran-ı fazl u ‘izz ü mekrümet ya rıi 
Cenab-ı valid-i macid o şâhib-lutf u deryâ-dil 

2 Hümâ-yı bî-hübüt olur 'akıllar eylemez idrak 
Ne dem cevlân-ı pervâz-ı 'ulum etse o dâna-dil 

3 O dehlü dil-nüvâzâna eder tatyîb-i hatır kim 
Huzür-ı ‘izzetinden dura h v âhiş etmez aşla dil 

4 Hezârân 'izz ü rıf atle ne dem teşrif edip etdi 
Kudümiyle bu cây-ı cennet-âbâdânı zıbâ-dil 

5 Siirnr nm dan dedim târih-i teşrifin anın Salim 
Bu dil-keş câygâhı eyledi rüşen o dânâ-dil 

"sene 1120" 


6 - M, Tl 51a, - T2, Ü 36b. (başlık) - Ü. 

7 M 42b, Tl 51a, T2 136b, Ü 34a. (başlık) Tarlh-i zıbâter-i dil-pesendi berây-ı nakl 
ü hareket-i Mirza Efendi be-cânib-i güşâde Sâhil-hâne-i Mirgün-zâde Tl, - T2.(lb) u : - M, 


8 

Târih-i Vilâdet-i İsmâ'ıl Beg 
Mefâ'ılün mefâ'ılün mefa'Ilün mefa'îlün 

1 Te'âlallâh ne eyyam-ı meserretdir ‘ale'l-Ttlâk 
Ki gülbâng-i nüvid-i hayr ile toldu bütün âfâk 

2 Bu eyyamın halayık olsa nola menkabet-h v ânı 
Bu eyyamın nola meddahı olsa cümle-i âfâk 

3 Ki mahzâ feyz ü cüd u lutf u ihsân-ı ‘amîminden 
Cihanı eyledi şâdân ser-â-pâ hazret-i Hallâk 

4 Nola kim secde-i şükrâne etse cümle-i mahluk 
Ki hürşîd-i sa'adet etdi yek-ser 'aleme işrâk 

5 Bu eyyâm-ı sürür ile refakat eyledi nev-rüz 
Sezadır gülşen olsa bülbülâna Ka'betü'l-'uşşâk 

6 Bahar erdi cihan şimdi ser-a-pa şad u handandır 
Bu nükhetle 'aceb mi olsa dünyâ cennete mısdak 

7 Erişdi mevs im -i gül-geşt-i gülzâr-ı sürür-efrüz 
Yine yer yer figâna başladı her bülbül-i müştak 

8 Bu gülzârı Huda etmiş mu'allim-hâne-i kudret 
Gülistân'ın hikâyâtından okur bülbülân evrak 

9 Benefşe ser-be-ceyb-i fikr-i kudret oldu kim nola 
Hemîn olsa müretteb-sazi-i âyîn-i istiğrak 

10 Alay göstermek isterler şeh-i nev-rüza ser-tâ-pa 
Seza her ğonca-i nevreste giyse başına bahtâk 

1 1 Görür har u hası damân-ı gülde gülsitan içre 
Nola süsen ederse şeb-nem ile tığını berrak 


8 - M, Tl 51b, T2 137a, - Ü. (başlık) Târih-i viladet-i İsma'il Beg nur-ı dide-i bina 
ciger-güşe-i Kapndan El-hâc İbrahim Paşa Tl . (7a) efrüz : efzâ Tl . 



440 


441 


1 2 Şakınmaz nevbeti lale-şıfat buhl eylemez halka 
‘Aceb mi gül-biinü eyler ise Hak goncaya ser-tâk 

13 Gül-i zıbâ vü lâle sünbiilân ‘aks eylemişdir hep 
Bakınca çarha sanma şubh-ı sadık eyledi işrâk 

14 ‘Arüs-ı şubha teşmır eylemiş kendin zen-i dünya 
Nola kim al tutuk örterse çarha cümle-i afak 

15 * Gülistana hele nerkis gibi bir dldebân olmak 

'Aceb mi serlerinde yer ederlerse ana ‘uşşak 

16 Açılmaz idi çeşmi nerkisin hiç h v âb-ı ğafletden 
Ğubâr-ı makdemi olmasa kuhl-i dide-i ahdâk 

17 Ki ya'nı nür-ı c ayn-i çeşm-i İbrahim Paşa kim 
Münevver eyledi teşrifi dünyâyı ‘aleV ıtlak 

18 Nola dünya ser-â-ser şâd-ı teşrifi olurlarsa 
Nola ‘âlem ser-â-pa olsa rüy-ı pakine müştak 

19 O dur ol dürr-i deryâ-yı kerem kim vâlidi olmuş 
Tılısm-ı genc-i eltâf-ı cenab-ı hazret-i Hallak 

20 Ne tılsım ‘ayn-ı kenz-i lutf u ihsân-ı İlâhl'dir 
Kef-ı cüdun Huda etmiş cihana muksimü'l-erzak 

21 Ne kenz ol bir musavver nür-ı rahşândır cihanyana 
Hıridâran nola kim asi tanın etseler mışrak 

22 Bu güne yazdılar yek-ser şenâ-yı zât-ı zi-şânın 
Debiran-ı zaman u kâtibân-ı südde-i nüh-tâk 

23 Vezlr-i ma'delet-güster hudavend-i kerem -perver 
Celîlü'l-kadr ii Dâra-fer miizeyyen-sazi-i afak 

24 Nizam-ı mülket-i devlet vezır-i Kahraman-şavlet 
Şebat-efkende-i himmet kerim-i kamilü'l-ahlak 


(17a) nur-ı ‘ayn : ‘ayn-ı nur T2. (19b) Tıksın : Kelim Tl .(23b) ü : - Tl . 


25 Dür-i deryâ-yı ‘irfan ma = den-i eltaf u zi-şân kim 
Ğubâr-ı dergehi kuhl-i cilâ-yı dide-i ahdak 

26 Yegâne düır-i bı-hemtâ ‘ata-senc ü kerem-ferma 
Zi-revnak-sâzi-i dünya vü mâ-fıhâ ‘aleT-‘ıtlak 

27 O destür-ı mükerrem kim şena-yı zâtını etmiş 
Cihan tümâr-ı vaşf-ı zübdegân-ı ‘aleme ilhak 

28 Te'ala'llah ne mahbübu'l-kulüb u zat-ı zı-şândır 
Gören müştak zât-ı pâkini hem görmeyen müştak 

29 Zilıî zât-ı mükerremdir ki vaşf-ı pâkini etmiş 
Cihanın cümleten vird-i zebanı hazret-i Hallak 

30 Vezir- i ma'delet-bahşa keremkarâ cihan-darâ 
Eya zât-ı kerîmü'ş-şanı nür-ı dıde-i afak 

31 Sen ol zat-ı mükerremsin ki fikr-i hamesiıı Salim 
Ne mümkindir hayâl-i vaşf-ı pakinde ede idkak 

32 Du'a-yı zat-ı pakine hemân ‘atf-ı ‘inan edip 
Der-i ınedh ü sena vü zikr ü vasfın edelim iğlak 

33 Be-hakk-ı leyZ-i Kur a ân-ı 'azımü'ş-şân ıı lâ-reybı 
Be-te = şır-i havâşş-i şekl-i ‘ibret-güster-i evfak 

34 Be-cah-ı şâh-ı evreng-i risalet Ahmed-i Muhtar 
Be-âşar-ı fütühat-ı Huda-yı muksimüT-erzâk 

35 Be-şıdk-ı hazret-i Bü Bekr-i Şıddık-ı kerîmüT-hulk 
Be-zât-ı pâk-i Fârük-ı latif u tayyibu'l-a'rak 

36 Be-feyz-i çeşm-i pak-i hazret-i ‘Oşmân-ı Zi'n-nüre^m 
B e-berk-ı Zü'l-fikar-ı Haydar-ı mahmüdetü'l-ahlâk 

37 Mu'ammer eyleye zat-ı şeııf-i mekriimet-bahşın 
Cihan ma'mür turdukça cenab-ı hazret-i Hallak 


(25a) u : - Tl . (26a) 'atâ-senc ü kerem-ferma : kerem-senc ii ‘atâ-fermâ Tl . (b) Zi: - T2. (27b) 
ziibdegân: duiegân Tl . (28a) u: - T2. (33a) u: - T2. (35b) pak: çâkT2. / u. - T2. 



442 


443 


38 Hem ol mah-ı nev-i zinet-feza-yı revnak- arayı 
Mu' anım er eylesin devlet ile ol muksimü'l-erzâk 

39 Odur ol dürr-i bi-hem-tâ kudüm-ı pâki ser-tâ-pâ 
Cihân-ı köhne-dâmâna eder sencide-i eşvâk 

40 Halayık makdem-i pakin anın güş etdiginde hep 
Du'a-yı zâtın etdi her biri evradına ilhak 

41 Kudüm-ı pakine ben de du'a edip dedim tarih 
Mu'ammer ola İsmâîl Beg ihsan eyleye Rezzak 

"sene 1119" 

9 

Târih-i Hat 

Merülü fâ'ilâtü mefa'ılü fâ'ilün 

1 Mu denlü 'ânz olmuş 'ânz-ı dil-cüyuna 
Kıl kalemle yazdılar evşâf-ı hüsnün rüyuna 

2 Nola ger nüh-asumana çıksa ah u zarımız 
Mâ'iliz hep nev-demıde hatt-ı 'anber-büyuna 

3 Bin garibin yoluna ser verse eylersin kabul 
Vechi vardır bir de yüz versen yüzünde müyuna 

4 Nola ayrılmazsa bir an tal' atından hüsn ü an 
Hatt ile geldi hüsün ey nazeninim küyuna 

5 Sâlimasâ güş edince nev-hatın tarihler 
Çıkdı her mü 'alem-i hüsnünde cüst ü cüyuna 

"sene 1118" 

10 

Tarilj-i Hat 


Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Rüyuna hatt ile noksan olmaz 
Harsız hiç gülistan olmaz 

2 Evvelin nazra göründükde hatın 
Mü mudur bilmeğe imkan olmaz 

3 Güyya nokta-i şekdir ser-i hat 
Hattını yek nigeh 'irfan olmaz 

4 Pür-ğubâr eylemez ayînemi hat 
Haİl-i sanihakârân o lm az, 

5 Ya' ni tekdîr-i tabî' at kılmaz 
Renciş-i nükte-şinasan olmaz 

6 Dil-hıraşîde olurduk andan 
Andan a mm a sana noksan olmaz 

7 Görmesek taze hatın biz der idik 
Cevher-i ferd nümâyân olmaz 

8 Nüsha-i taze hatından ğayn 
Haste-i hicrine derman olmaz 

9 Vaşf-ı mü ba'iş-i cem'iyyetdir 
Hatt ile hüsn perişan olmaz 

10 Hatt-ı pakîzeden ‘alemde şehâ 
Ser-i mü kimse gürîzân olmaz 

1 1 Mahz-ı hüsnün sever 'aşık yohsa 
Hatt ile bende-i ferman olmaz 

12 Ne kadar etse teraküm zerre 
Ha'il-i mihr-i dırahşan olmaz 

13 Göremez merdümek-i çeşm-i hatifi 
Perde-i dlde nümayan olmaz 


9 - M, - Tl, T2 138a, -Ü. 

10 - M, -T1.T2 138b, -Ü. 



444 


14 Ne kadar olsa ser-efraz hatı 
Mani'-i behcet-i canan olmaz 

15 Hüsnüne hatt ile gelmez noksan 
Şun'-ı Hakk kâbil-i noksan olmaz 

16 Hüsnünü etdi mehasin tekmil 
Bu hüsün değmeğe ihsan olmaz 

17 Sünbül-i bağ-ı cinândır her mü 
Miilk-i an hatt ile viran olmaz 

1 8 Behcet-i hüsnüne dâ'irdir hat 
Halesiz hiç meh-i taban olmaz 

19 Gelmese rüyuna hat şairler 
Midhat-i hüsnünü güyân olmaz 

20 Etmeye har der-âğüş gülü 
Nâliş-i bülbiil-i nalan olmaz 

21 Hüsn-i hat etmese imdad tamâm 
Şu'le-i hüsn fürüzân olmaz 

22 Nursun sen sana etdikçe nigeh 
Dıdeler bı-hude hayran olmaz 

23 Ne 'aceb lazıme-i hüsn olsa 

Hat kadar hüsne nigehban olmaz 

24 Hat gelirse ne 'aceb 'arızına 
Bı-giyeh lutf-ı gülistan olmaz 

25 Müşgsay etdi dimağım her mü 
Kim demiş hattına buyan olmaz 

26 Bu değil büy-ı mücessemdir bu 
Gerçi bu büyile yeksan olmaz 

27 Fenn-i hüsn ile ezelden cana 
Kıl ü kal olmasa bir ân olmaz 


445 


28 Ya'ni kim behcet-i 'Abdullah Beg 
Kim anın zatına akran olmaz 

29 Zatı bir genc-i ma'arifdir kim 
Hiç anın üstüne 'irfan olmaz 

30 Cüst (ü) cü olsa felekde misli 
Çeşm- dünyaya nümâyan olmaz 

3 1 Öyle mahdüm-ı melek-haşletdir 
Vasfı kim kâbil-i imkan olmaz 

32 Dünyede hiç mehasin yok kim 
Şanına demeğe şayan olmaz 

33 Hak ede kevkeb-i bahtın 'âli 
Öyle bir mihr-i dırahşân olmaz 

34 Hat-ı pâkin ede mes'üd Huda 
Öyle bir zat-ı suhan-dan olmaz 

35 Güş edince hat-ı pâkin Salim 
Kalem-i nâdire-sencân olmaz 

36 Etdi tarih ana küstâhane 
Nazara gerçi ki şayan olmaz 

37 Ya'ni bü mısra' -ı târih etmiş 
Sana hiç hatt ile noksan olmaz 

"sene 1123" 

11 

Târıh-i Hat 

Fe'ilâtiin fe'ilatün fe'ilâtün fe'ilün 
1 Diir-i deryâ-yı melâhat 'Ali Beg kim Mevla 

(30a) (ü) : - T2. 

11 -M.-T1.T2 139b, - Ü. 



446 


Eylemiş zatını perverde-i eltaf-ı cezil 

2 Zât-ı valâsı ma'arifle mu'allâ-pâye 
Edeb-i paki gibi vech-i ferahsan cemil 

3 Hat-ı zîbâterini eyleyip irsal o merd 
Hüccet-i sünnet-i pâkîzeyi etdi tescil 

4 Hat ile kişver-i adabı musahhar kıldı 

' Etdi hep lazıme-i hüsnünü bir bir tekmil 

5 Hâlesiz mah yakışmaz şeb-i deycür içre 
Sade olsa kamere olmaya bu kal ile kıl 

6 Kıl kadar şübhe götürmez hatifi istihsanı 
Gün gibi olsa sezadır cihet-i hüsne delil 

7 Artırır hüsn ü şafâsı giderir endühu 
Geceler uzamasa olmaya vakt-i tahvil 

8 Geceyi gündüze katıp geliyor faşl-ı bahar 
Mısra' m eylese tazmin sezadır temsil 

9 Bir berata çekicek hatt-ı şerifi şahan 
İmtisal etmeğe emrine olunur ta'cıl 

10 Süziş ü ZavT ziyâde olur elbette anın 
Olsa mülar ile kandîl-i derün içre fetil 

1 1 Ser-te-ser faşl-ı bahar oldu gülistan içre 
'Alemin emzice-i şevkin eden hep ta' dil 

12 Haşılı hüsnünü inkâra hatifi çâre mi var 
O değil midir eden nüsha-i hüsnü tekmil 

13 Her gören dedi hatifi ederek anı tahsin 
Hüsn-i pâkin 'Ali Beg kıldı mehâsin tekmil 

"sene 1126" 


447 


12 

Târıl} Beray-ı Kaşr-ı Cevan Kapucubaşı-zâde 
Der-Kâğıd-^ane 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün 

1 Dil-güşa kaşr-ı müferrah can-fezâ 
Habbeza cay-ı safa cennet-sezâ 

2 Öyle cây-ı kıt'a-i mevzundur 
Kim afia bir dil-rübâ dense seza 

3 Öyle car u zenleri amfi müdâm 
Etmede düstane 'arz-ı merhaba 

4 Hem-çü dil-ber sineye destin koyup 
Aşinalık eyler izhar ğüyiyâ 

5 Düstamfi hicrine bâ'iş idi 

Çün mukaddem makdem-ı faşl-ı şitâ 

6 Göricek teşrîf-i ahbabı bu dem 
Bu ferah-efzâ-yı kaşr-ı dil-güşa 

7 Şevk u zevkından girîbân etdi çak 
Sanma revzendir güşad olan dila 

8 Gün yüzün seyr etmeğe zülfü ile 
Hep zümürrüd came ile dalma 

9 Boynu bağlı kul gibi cümle çemen 
Şaf-be-şaf divân turur şubh u mesa 

10 Çün görür ağfişuna almış anı 
Küh manend-i rakîb-i bed-lika 

1 1 Sebzezar ğayret-keşan olup gider 

12 M 43b, Tl 53a, T2 140a, Ü 37a. (başlık) Târih-berây-ı Kaşr-ı Cevan 
Kapucubaşı-zâde M, - Tl, Târib-i Bina-yı kaşr T2. (3b) Etmede dostâne : Dostâne etmede M, 
Tl, Dostâne eyler T2. (4b) Eyler izhâr aşinalık güyiyâÜ. (7a) u : - M. (9b) turur : durur T2. 
(10b) mânend-i : mânendi T2. 



448 


449 


12 

Nev-be-nev kuhsara ‘arz-ı iltica 

Şanma bi-hüde şarılmışdır çemen 

3 

Mu-be-mü hüsnünde şöyle dikkat etdim kim hatifi 
Hurde-binân 'aciz oldu görmede terkim ini 

13 

Dâmen-i kühsâra ey dil câ-be-câ 

Her çemenzâra rakib olup nihai 

4 

Hâle-dâr olmuş senifi de meh-cemalifi sevdiğim 

Gamzeler görsün nigâha fitneler ta' İlmini 

14 

Kulluğunda eylemiş kaddin dü-tâ 

Şu gibi akardı cü pâ-büsuna 

5 

Böyle görmek istemezdik biz cemalifi İlk ah 

Rüzgar ister mi kalb-i 'âşıkıfi termımini 

15 

Bulsa idi ger çemenlerden rehâ 

Ya niçün meyi etmeye bu caya dil 

6 

Pür-ğubâr etdi felek ayıne-i ruhsânfiı 

Bahtımız yine siyeh-fam eyledi taşmımini 

16 

Olmaya mı cü kadar tab'-fişina 

Meyi edince medhine olmaz mı hiç 

7 

Hep terfikim, eylemişdi gamzeler taraca İlk 

Leşker-i hat geldi bozdu ğamzenifi terki mini 

17 

Bu dil-i tütı-reviş cilve-nümâ 

Her kes etmiş kim amfi itmamına 

8 

Perde çekdi 'ayn-ı süya güyya hattınla naz 

Eyledi hıfz u hiraset levhinin tetmlmini 

18 

Hep birer târih-i hoş-lehce-edfi 

Ben de alıp destime kilk-i teri 

9 

Rah-ı laTin görmeyenler belki istihlaş ede 

Muşhaf-ı hüsnüfide hattın ayet-i fahrim ini 

19 

Ta edem târih-i diğer Salima 

Deh düşüp tarhına târihin dedim 

10 

Hıfz edermiş rüyufiu ağyardan hatt-ı şerif 

Şimdi bildik vechi neymiş rüyuna takdimini 


Bî-mu'adildır bu kaşr-ı dil-güşâ 
"sene 1104" 

11 

Böyle olunca ser-i mü hattıfia gelmez giran 

Hep eda etmek gerek ta'zimini tekrimini 


13 

Târıh-i Hat 

12 

Eyleriz cây-ı edada maye-i tebrik biz 

Tuhfe-i tarih ile bu rütbenin ta'zimini 


Fâ'ilatün fa'ilatün fa'ilâtün fa'ilün 

13 

Kişver-i hüsnüfide hattıfi seyr edip Salim dedi 

Hatt ile aldıfi Mehemmed Beg dilifi iklimini 

1 

Hatt edince tahşiye metıı-i münir-i 'ânzıfi 

Müstetir etdi nikât-ı behcetin tefhimini 


"sene 1128" 

1 4 

2 

Bir şeb-i tarike döndü haşılı nev-rüzumuz 

Aşikar etdikde hattın bahtımın takvimini 

1 

X *T 

Mefa'ılün mefâ'îlün mefa'ılün mefa'îlün 

Bu kaşr-ı can-feza-yı nükhet-aranm hemin ey dil 

(1 5a) niçün : nice Tl . (b) tab' : - T2. (17a) etmiş kim : etmişdi U . (b) diğer Salima : hoş- 



lehce-eda M, Tl . 

(18) -Ü. (tarih) sene 1104 M, sene 1134 T2. 

14 - M, - Tl, T2 141a, - Ü. (Manzume başlığı "Târih-i hat 1 ' ise de yanlış olduğundan 

13 -M.-T1.T2 140b, -Ü. 

metne konmadı). 




45 1 


45 0 

Dü çeşm-i hayreti pür-hıre eyler tarh-ı nâ-yabı 

2 Şafa-yı daimisi 'adne telmih etse olmaz mı 
Mücessem nakş her dem tâze-i pür-zlb ü şâd-âbı 

3 Cin ân a bâdi-i temsil ü teşbih olsa lâyıkdır 

Hele mevcüd olandan bunda lutf u hüsnün esbabı 

4 Cihan turdukça ya Rab eyleyip ma'mür u abadan 
Derünun pür-ferah görsün bu hanedanın ahbabı 

5 Seza Salim görenler tarh-ı zibâsın dese târih 
Bu nev kaşane 'aynıyla cinândır selsebil âbı 

"sene 1130" 

15 

Tarîh-i Menzil 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

1 Bu câygâhı temâşa eden revernakdan 
Müdâmi bâşırasın cümle feyzmend etsin 

2 Nigâr-ı şun'una tahsin eden şena-güyân 
Halâvet-i suhanın reşk-i bal-i kand etsin 

3 İsabet eylemesin deyii bed-nazar her şeb 
Buhâr-ı şem‘-i fürüzanını sipend etsin 

4 Murâd-hâne-i devlet olup cihana Huda 
Medâr-ı darına hayl-i muradı bend etsin 

5 Der-i muradını sükkânına edip meftüh 
Mukım-i bezmine zevkim bi-gezend etsin 

6 Hemışe beyt-i şerifi gibi cenab-ı Kerim 
'Ulüvv-i kadrini banisinin bülend etsin 


(4b) vezin bozuk. 

15 -M.-T1.T2 141a, -Ü. 


7 Sürür ile oturup sahibi anın Salim 
Muradı üzre şafâdan müdâm hand etsin 

8 T araf taraf okusunlar bu menzile tarih 
Hemın bu caya medâ-yı başar pesend etsin 

"sene 1123" 

16 

Tarı^-i Şuffe-i Çeşme 
Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

1 Habbezâ nev şuffe-i pâklze cây-ı dil-güşâ 
K im görenler tarzını tercih eder Kaşr-ı Key'e 

2 Öyle cây-ı dil-güşâ-yı rüh-efza kim hemân 
Görse Rızvan tarh-ı pâkin kaşr-ı cennetdir diye 

3 Çeşme-i şafvet-karîni olsa Hızr'a reh-güzer 
İçmedin ab-ı hayâündan toyunca geçmeye 

4 Menba'-ı 'ayn-ı safadır sağarasa lülesi 
Âb-ı şâfı neşve-bahş olmakdadır cam-ı meye 

5 Nağme-i ab-ı revanın güş edenler dem-be-dem 
Dinlemezler 'andelıbi güş tutmazlar neye 

6 Kâtib-i a mal -i hayr ol şuffeyi rüz-ı kıyam 
Hayr edip Beykozlular bünyad eldiler diye 

7 Seyr edip Salim dedi itmamına tarihini 
Revnak-efzâ oldu bu zıbende şuffe çeşmeye 

"sene 1120" 

17 

Târıh-i Fetvâ-yı İsmâ'ıl Beg 
Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 


16-M,-Tl,T2141b,-t). 
17 -M, -T1.T2 141b, -Ü. 



452 


453 


1 

Vaktidir olsa şitadan pür-bahâ ruy-ı zemin 

Berfden olnıakda her bir gülsitân nükhet-karîn 

15 

Eylemiş gül-berğ-i ikbalin perişan rüzgar 

Tar ü mâr etmiş neşat-ı hatırın çarh-ı mihîn 

2 

Laleler mahv-ı vücüdetdi kederden dağ ile 

Olalı her bir giyeh gülzara şekl-i yasemin 

16 

Müncemid olmuş çü dey şimdi şafâ-yı hatırı 

Şem' aramın püf etmiş rüzgâr-ı sühregin 

3 

Berfden şimdi döşendi gülşene kâliçalar 

Hep hicâb altında kaldı lutf-ı Hak'dan neşterin 

17 

Serv-i gülşen ber-keşıde olmada bahtım gibi 

Bir ‘acâyib hale düş oldum ki ben cümle zemin 

4, 

Kühlar ser çekdi eflake sürür-ı berfden 

Rfı-sefid olsa 'aceb mi bu meharetle zemin 

18 

Böyledir ğark-âb-ı bahr-i gurbet ü endüh inen 
Gülşen-i ma'nâma taklid etmede dür u yakın 

5 

Dem-be-dem deryaya cülar etmede imdâd-ı nev 

Kendini atsın kenara şevk ile dürr-i semin 

19 

Hâsılı hiç bunda şübhem yok ki feyz-i midhati 

Bu melaletle yine olmakdadır feyze zamin 

6 

Cüş edip ya'ni kulziim himmetin bu şevk ile 

Şıyt-ı mevci güşe-batış etsin neva-yı aferin 

20 

Cüy-ı tab'ımda benim bir cüşiş-i himmet mi var 
Haşılı bilmem ne oldu turmuyor zihn-i bihin 

7 

Her felaketkara bahrin mevce-i sahilleri 

Sü-be-sü olsun hemişe badi -i def-i enin 

21 

Ser-be-ceyb-i fikret-i ğurbet iken bana yine 
Dem-be-dem mazmünlar veımekde tab‘-ı bihterin 

8 

‘Âlemin faşl-ı baharın maye-i tefrih edip 

Bülbül etsin bu sürürü hüzne şevk-ı bihterin 

[ 22 

Gaynlar hengam-ı deyde tondurur ml.dhatl.eri 

Ben ise etmekdeyim ğurbetde fikr-i ateşin 

9 

'Âlemin hengame-i dıde sürürün seyr edip 

Eylesinler gülşeni murğan fırdevs-i berin 

23 

Ya'ni her bir midhat-i pâklzenin behcetleri 

Etmede avaze-i sem'-i kabülü pür-tanin 

10 

Kakül-i dil-ber gibi hatıı-perişân olmasın 

Gül-bünü bu nükhete hazırlasın rüy-ı zemin 

24 

Da'vi-i şahid ne-büd olmaz bu güne iddi'a 

Câ = ize olsa, sazadır şi'rime şad aferin 

11 

Çar dîvarm seridac ile bağın kıldı zın 

Caşşa hacet kalmadı olmaklığa zinet zamin 

| 25 

1 

Ya'ni küstah u recâ olsam derinde ben nola 
Lutfuna mu'tad-ı dirinen durur zar u hazin 

12 

Toldu nükhet ile bağın saha-i ‘alemleri 

Oldu revnakla debistan-ı cihan halet-karin 

26 

i 

Müfti-i C âlî-tebâramelce-i ehl-i dilâ 

Ey keremkar-ı mürüvvet-perver-i şadr-ı güzin 

13 

Şimdi tegregler hacalet-bahş-ı mihr-i hiisn olup 

Kendini koydu verâ-yı ebre top-ı çâr-zemin 

27 

Tairimden ben şikayet etmeğe ruhsat verip 
'Arz-ı hâl-i derdime lutfıın olursa ger zamin 

14 

Sanmanız bî-çaredir havz-ı tabi'at kahr ile 

Muntazırdır şems-i ihsanına bu kalb-i hazin 





454 


45 5 


28 

Ağlayım baht-ı siyahımdan ümid-i lutf ile 

Söyleyim hal-i perişanım nedir sana hemin 

41 

Şimdi Türkistan-ı mihnetde kalıp zar u nizar 
y âlime bakdıkça ben olmakdayım hayret-karin 

29 

Bir zaman fîilk-i vücudum ğarka-i gird-ab idi 

Şimdi şahrâ-yı ümide düşdü endüh-ı hazin 

42 

Ben gedâya dergehinden şefkat ümmid eyleyip 
Cerr-i ihsanına kıldım böyle bir tarh-ı zemin 

30 

Haste-i nâdir-' ilaç iken huzurum var idi 

Sadra teşrifinle oldum bezm-i ümmıde yakın 

43 

Eskiden karım du'âdır zâtına her veçhile 

Bu söze şâhid gerekmez yak bilir kalbim hemin 

31 

* Ye's-i külli bir 'acâyib tesliyetmiş âdeme 

Hak bilir ol da kudümün ile oldu der-kemin 

44 

Bir felaket-keş muşîbet-di deyim 'alemde kim 
Söylesin ger var ise olmuş benim gibi ğamin 

32 

Cânib-i ye'si tefekkür eyledikçe şefkatin 

Desl-i mehııü lütn de kama olmada habl-i metin 

45 

Teng-desti vü keder halim diger-gün eyledi 
Gündüzüm semıa-yı hicran her gecem süz u enin 

33 

Kandasın kanda telafi deyü etdikçe hayal 

Nutkumu mülzem eder hep bu cevâb-ı ateşin 

46 

Yâd ellerde neler çekdik şikâyet olmasın 

Kimseye göstermesin ‘alemde Rabbü'l -'alemin 

34 

Kangı dil-haste deva-cü oldu da ol dest-i pak 

Hâkden ref etmeğe olmadı lutf ile mu' in 

47 

Hake yeksan eyledi bahtım gibi zatım felek 

Şöyle tursun ğayret-i akran u şehr-i nazenin 

35 

Halini 'arz eyledin de etmedi mi merhamet 
‘Âleme ihsan ederken haşıl ol şadr-ı güzîn 

48 

Derdimin binde birin tahrire imkân olmaya 

Olsa her bir düd-ı ahun birmidâd-ı ‘anberin 

36 

Bu cevab-ı pâki alız edip zeban-ı kamdan 

Reh-güzannda neval U cüda açdım astin 

49 

Cümle erbâb-ı tarikin melcelyken dümenin 

Kanğı dergehden ümid-i lutf eder bab-ı enin 

37 

Müflis-i gurbet kanâ'at eylemez bir bahşişe 

Lutf u ihsanın mükerrer ister ol bî-çâre hemin 

50 

Kaldı bu hengam-ı deyde gurbet ellerde diriğ 

Derd ile mihnet ile bî-çâre dil-teng ü hazin 

38 

Cerre cife cüduna vermez nakışa şanına 

İsteriz hep âsitân-ı pakine olmak yakîn 

51 

Yalınız serma-yı deyle hatırım işkeste mi 

Tab-ı temmuz eyledi sinem firâk-ı âteşin 

39 

Dergehinden bizleri teb'id edelden bu felek 

Görmedik bir ferdden illa bizlere çîn U cebin 

52 

Haşılı teshin ü tebrid etmede etrafımı 

Germ ü serdi 'âlemin çün tali' -i nâdir-bihîn 

40 

Bir zaman zâl-i felek ‘aksine devran eyleyip 

Atdı Lazistâria zatım kahr ile zar u hazin 

53 

Böyle mi tavsif ederdim zât-ı 'âlî-gevherin 
Olmasam şaff-ı ni'âl-i gamda firkatle hazin 



54 

Şu ki kudret var firük-ı derd ile ben de hemân 


Kim du'a-yı devletin edip hemin hışn-ı haşin 


(28b) söyleyinı : söyleyeyim T2. (37b) vezin bozuk. 



456 


457 


55 Zât-ı pâkin haZret-i hakka emanet eyledik 
Devletinde salim olsun hep kederden her ğamin 

56 Güş edince mesnedin erbâb-ı tab'-ı rüzgâr 
Her biri tebrık-nâmeyle edip büs-ı zemin 

57 Cümlesi baddince hâsıl pışgâh-ı devlete 
Kıldılar ser-cümle 'arz-ı nev-kumâş-ı 'arifin 

58 Bendeniz de yokladım derya-yı şıdk-ı fikretim 
Kulzüm-i nkkıy ye timden kim çıka dürr-i semin 

59 Çıkdı bu târih ile seb'-i semavata peyam 
Oldu İsmâ'îl Efendi yümn ile müftı-i din 

"sene 1129" 

18 

Tarîh-i Zifaf-ı Yûsuf Efendi 

w 

IJakîmbaşı Nuh Efendi-zâde 
Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün 

1 Gönül kaşr-ı merama şeh olup çün kâm-yâb oldu 
O baht-ı dil-nüvâzı de felekden behre-yâb oldu 

2 Nesım-i şubh-ı vuşlatdan şeb-i gam zülf-i yârâsâ 
Perişan-hâl iken şevk u ferahla neşve-yâb oldu 

3 Felek vaZ'-ı kadimin terke etdi 'ahd-i mişâkı 
Sürürundan bu bezm içre o da hoş inkılab oldu 

4 Sunarken saki-i devran mey-i ğam-hlzini şimdi 
Derün-ı câm-ı gül-gün pür-şerâb-ı la 1-i nâb oldu 

5 Akarken dlde-i mizâb-ı gamdan girye-i firkat 
Bu dem de tâb-ı süz-ı şevk ile 'ayn-ı serab oldu 


6 Cihan kurtuldu mihnetden ser-a-ser oldular handan 
Güher-çını-i şevk ile derünlar feyz-yab oldu 

7 Dil-i ahü-meniş rem-kerde-i enva'-ı derd iken 
Sürür-ı meclis-i 'âlem de cây-ı müşg-nâb oldu 

8 Olup rûy-ı zemin hün-kerde-i tâb-ı mey-i şâdi 
Yine gülşen ser-â-pâ mâ-haşal ğark-ı gül-âb oldu 

9 Esasın kurdu mi'mâr-ı ezel şevkin bi-hamdi'llâh 
Du'â-yı dil-harâbân-ı mahabbet müstecab oldu 

10 Kuruldu şofra-i h v an-ı kerem plş-i suhan-dana 
Tenavül eyleyip mihnet-esîrân behre-yab oldu 

11 Cihânm bunca 'ayş u 'işretine bâ'iş ü bâdı 
Sürür-ı sür-ı zât-ı ekrem-i 'âli-cenâb oldu 

12 ‘Azız-i Mışr-ı fıtnat Yüsuf-ı şâhib-zekâvet kim 
Huzurunda fehimân-ı cihân şirin-hıtâb oldu 

13 O denlü zât-ı ma'mür u nazıf ü şaf-dildir kim 
Yanında şüh-meşrebler ser-â-pâ pur-bicâb oldu 

14 ZihI mahdüm-ı vala-rütbe-i şîrin-edâdır kim 
Kelamın güş eden câm-ı şafâdan neşve-yâb oldu 

15 Edîb ü şâf-dil mahdüm-ı pâkıze-şiyemdir kim 
Vücûdu hüsn-i ahlâka mahall-i müstetâb oldu 

16 Sezadır hadim-i dergah-ı 'izz ü lutf u cüd olsa 
Ki zât-ı pâki mahdümiyyete lutf-ı me 3 âb oldu 

17 Kemâl-i hüsn-i hulkun hıfz içün güya siyâh-ı şeb 
O hürşıd-i cihân-âra-yı eltâfa ııikab oldu 

18 Dür-i yek-tâya elmâsi nigin-i dil-keş oldu çün 
Fürüğ-ı c aks-i rüy ile o da birmâh-tâb oldu 


18 M 43a, Tl 52a, - T2, Ü 36b. (başlık) - M, - Tl . (lb) behre : hisse Tl . (2b) şevk : 
zevk Tl . / u : - M, Tl. 


(8b) ma- : - M. (İla) u : - Ü. (14a) edadır kim : eda s i kim M, Ü. (14-15) Tl'de yer 
değiştirmiş. (16b) lutf-ı me“âb : lntfa nâb Tl . 



458 


459 


19 O dem kim oldu hem-pister 'arus-ı kam ile ey dil 
Anı zann etme kim Zükre karîn-i meh-cenâb oldu 

20 Kemâl-i sa‘d ii ifrat -ı ferah ile bu şeb güya 
Hasen burcunda mehle içtimâ' -ı afıtab oldu 

21 Şabâ Salim edince güşuma müjde zifafını 
Der-i târihi dil açdı Huda'dan feth-i bâb oldu 

22 Çıkınca şahidan-ı 'akd târihin dedim anın 

Bu gece hüsn-i Yüsufla Züleyhâ kâm-yâb oldu 
"sene 1116" 

19 

Târıh-i Dil-pesendl Berây-ı Fetva-yı Sadık Efendi 
Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Zat-ı pâkin vericek mesned-i fetvaya şeref 
'Âlemin güldü yüzü şevk ile dünyâ t oldu 

2 Bendene müjde-künân söylediler târihin 
Sâlimâ Sâdık Efendi yine müftı oldu 

"sene 1118" 

20 

Târî{ı Berây-ı Vefat-ı Dâye-i Ma Zeyneb Hatun 
MeFülü mefâ'îlü mefâ'îlü fa'ülün 

1 Dâyem edicek nhletini dâr-ı bekaya 
Hatif dedi bu vech ile tarih-i kelâmın 

2 Damen-keş olup bezm-i fenadan sefer etdi 
Zeyneb bula cennetde murâdınca makamın 

"sene 1118" 


(tarih) sene 1 1 16 : - M. 

19 M 41a, Tl 49b, - T2.Ü 37a. (tarih) sene 1118 M, 

20 M 44a, Tl 53a, - T2, Ü 37b. (başlık) Târih berây-ı dâye-i mâ Zeyneb Hâtûn M, - 
Tl. (la) edicek : edince Ü. 


21 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Mefhar- i cümle-i a'yan Hasarı Âğa ki Huda 
Eyleyip kuhl-i tecelli ile çeşm-i rüşen 

2 Etdi bu hayra muvaffak ana tevfık edip 
Yapdı bu medreseyi kendi helâl mâlinden 

3 Kendi fazlınla İlâhi anı me'cür edip 
Eyle firdevs-i berin iç re mekân ana da sen 

4 Lutf-ı Hakk ile tamâm olduğu demde bu eşer 
Dedi târihini yek-ser anın erbâb-ı suhen 

5 Sâlimâ ben dahi sad şevkıla dedim târih 
Buldu encamını bu nev-eşer-i pak ü hasen 

"sene 1119" 

22 

Kaşide-i Beççe Berây-ı Medh-i 
Kaşr-ı Sultan 'Oşmân Der-Kemerler 

Fe'ilatün fe'ilatün fe'ilatün fe'ilün 

1 Habbeza kaşr-ı leb-i havz-ı şafa-bahş-ı cemîl 
Ravza-i 'adn-i berin-i ferah-efzâya 'adıl 

2 Habbezâ kâh-ı neşat-aver-i rüh-efzâ kim 
Olmada âbı anın kevşer-i firdevse meşıl 

3 Benzer 'aynı ile ol 'aşık-ı firkat-keşe kim 
Eylemiş dîdeleri eşkini mânende-i sîl 

4 Şevk-aver olur ise nola şıyt-ı cüyu 


21 - M, Tl 53a, -T2.-Ü. 

22 M 31a, Tl 53b, T2 143b, Ü 38a. (başlık) Berây-ı medh-i Kaşr-ı Sultân ‘Oşmân 
der-Kemerler M (manzume 23a'da tekrar yazılmış : Kaşide-i beççe berây-ı havz-ı Kaşr-ı 
Sultân ‘Oşmân der- Kemerler), - Tl , - T2. (2a) neşât : ferah T2. / âver : perver Tl , T2. (b) 
olmada : olmaya T2. (3b) dldelerin : didelerih Tl . / mânende-i sil ; mânend-i sebil M, Tl . 
(4a) şıyt : sohbet Tl. 


4 60 


461 


Şerh edip kulkul-i minayı eder ol te'vil 

5 Eli değnekli olursa nola derbanı ferah 
Kadem-i şah-ı zemin eyledi hüsnün tekmil 

6 Ya'ni ol zıll-ı Huda şâh-ı ‘adâlet-pirâ 
Hem semiyy-i şeh-i nür-ı şeb-i Mi'râc-ı çelil 

7 Ne kadar medh olunursa nice kabil ki zeban 
' Eyleye vaşf-ı şerifin bi-kemâlih tafsil 

8 Üstüne vacib olan edTye-i hayrım et 
Salima kilk-i kuşür-averi gel etme hacil 

9 Şevkıla daim edip zevk u şafasın efzün 
Devletin eyle mezıd 'ömrünü ya Rabb tavil 

23 

Der-Sitâyiş-i Kaşr-ı Sâhil-^âne-i 'Alı Paşa 
Der-Karye-i Tarabya 

Mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün mefâ'ılün 

1 Hoşa kaşr-ı leb-i derya neşât-ârâ-yı bi-hem-ta 
'Adili nâ-şünüde misli na-dide ferah -sima 

2 Göreydi Tak-ı Kisrâ tarh-ı zibasın vücüh ile 
Yüzün damânına ferşide eyler idi yemâsâ 

3 Ne mümkin Salima evsâfın İhsa eylemek kilkim 
Zebanım 'âciz olmuşdur senasın etmede imlâ 

24 

Târılj Berây-ı Feth-i Revân 
Müstefilün müstefilün müsterilün müstefilün 


I Ey hame-i mu'ciz-eşer meşşâta-i fazl u hüner 
Aç dürc-i yakut u güher çek rişteye lülü-yi ter 

2 Düşize-i ma'nayı kıl reşk-âver-i hüsn-i Çigil 
Gâretger-i ârâın-ı dil olsun ko ol nür-ı başar 

3 'Arz etse ruhsâr ol peri firdevs eder büm u beri 
Olursa ana müşteri gökde nola şems ü kamer 

4 Görse anı Yûsuf eğer der idi "mâ hâzâ beşer" 

Tâvüs-ı kudsıye döner her kanda olsa cilveger 

5 İnşâf olunsa hübdur bir böyle şehr-âşübdur 
'Ariflere matlübdur ol nazenin ü sim-ber 

6 Kad serve benzer diş düre ben bildiğim ol sâhire 
Şâhenşeh-i bahr ü bere verilse makbule geçer 

7 Şâhib-kırân-ı şark u ğarb hürşid-i şubh-ı rüz-ı harb 
Şir ü hizebr-i ta'n u zarb hem Kahraman hem dâdger 

8 Âb-ı ruh-ı 'Oşmâniyân zıll-ı Huda cân-ı cihan 
Şâhenşeh-i devr-i zamân dâdâr-ı İskender-zafer 

9 Hân Ahmed-i encüm-sipâh kim kıla nâgeh 'azm-i rah 
Fevz ü zafer çün mihr ii mâh önünce zer-meş'al çeker 

10 Gerdünda şeb-meşhüd olan sanma hilâl ü Kehkeşan 
'Arz eyled'ana asuman elmasdan tac u kemer 

I I Pür-nûr edelden 'âlemi kaldırdı tarîk-i gamı 
Re'y-i Mesih a hem-demi hürşıdi kıldı der-be-der 

12 H ak-i derin her kim öper çün mihr ü meh şâiri u seher 
Her dem dehanın pür eder sim ile zer dürr ii güher 


23 M 31b, Tl 53b, T2 144a, Ü 38a. (başlık) Beray-ı nıedh-i Kaşr-ı 'Ali Paşa der- 
Tarabya M ( manzume 23a'da tekrar yazılmış), - Tl , - T2. (1 b) şiinûde : şenide M. (2b) ferşide 
: fersude M, T1,Ü. 

24 Manzume divan nüshalarında yoktur, Siileymaniye Ktp.Esad Ef. 3827 / 5 
numaralı muamma mecmuasından (73b) alındı. 


13 Feth ü zaferdir şâh-rah min-bad ana bi-iştibah 
İkbaline ‘âdil güvâh ol şadr-ı din-perver yeter 

14 Destür-ı a'zam Hızr-pey misli değil Dara vü Key 



462 


Dünya yanında leys-i şey' merdududur sim. ile zer 

15 Bir re“y kim ibda eder tevfik-ı Hak imza eder 
Her emrini icra eder hükm-i kaza şer'-i kader 

16 Allah edip gamdan maşün şahenşehe bağışlasun 
Ya Rab cihan t olsun bütün ikbali ile ser-te-ser 

17 Kadrin bilip dâd eyledi kendüye dâmâd eyledi 
' Dünyâyı âbad eyledi ol dâver-i ferhunde-fer 

18 Ol hüsrev-i Farük-râ h am i -i şer'-i Mustafa 
Fetva ile bi'l-iktiza çün kıldı İran'a sefer 

1 9 Mehnür edip bir âşafm bozdu kızılbaşm safın 
Söndürdü tab ile tefin sîl-ab-ı şemşır ü teber 

20 Birbirine vermiş hazer ey rafız! şad el-hazer 
Surh-ı seri bu sünniler pancar biçer gibi biçer 

21 Hışn-ı revan mahsur olup cünd-i c adü makhur olup 
Derdi revâfız kür olup cigi cigi eynü'l-mefer 

22 Âhir amârı-h v âh oldular etdiklerini buldular 
Kal' ayı verip toldular sahralara bi-pâ vü ser 

23 Can gitdi kaldı kalebi kavm-i Yehüd'un merkebi 
Hayran olup hayvan gibi birbirine bel bel bakar 

24 Olup Revân ma'mür u şen pak oldu hep burç (u) beden 
Süprüldü çıkdı kafadan ol zümre-i düzah-makar 

25 İk l lm -i Azerbaycan olmuşdu bı-cân bir zaman 
Alıp Revan'ı verdi can şimdi o rühu'llah-eşer 

26 Ol Mehdi-ı devr-i zaman nuşretle olsun kam-rân 
Eyle İlahı her zaman a'dasını zır ü zeber 

27 Ey âfitab-ı meh-serîr ol şadr-ı Eflatun-nazir 
Olursa bana ger zahir bu tuhfe bir manşıb değer 


463 


28 Salim gibi benden dedi teshirinin tarihini 

Aldı Revan'ın sûrunu Sultan Ahmed müjdeler 
"sene 1137" 

25 

Mefâ'ılün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'ılün 

1 Dedi seyr eyleyip 'atşâna Salim sâl-i târihin 

Bu dil-cü çeşmeden mâ-i zülâl iç nüş-ı cam olsun 


2v. Tarih beyti divan nüshalarında yoktur. Î.I1. Tanışık, Kasımpaşa'da Bahriye 
Hastanesi civarında Babadağı yokuşunda ilkokul karşısında Yeldeğirmeni camiine ait evin 
altında bulunan ve Hacı Ahmet Ağa tarafından yaptırılan çeşmenin iki ayrı kitabesi 
bulunduğunu, bunlardan 2 beyitlik kitabenin Sâlim'e ait olduğunu bildirerek yukarıda 
kaydettiğimiz beyti veriyor : İstanbul Çeşmeleri, II.C., s. 57. 



464 


465 


RÜBÂ'İYYÂT VE MUKATTA'ÂT 
1 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fa'ilün 

a Bir muvafık rüzgâr ile muvafık yar ile 
b Gelse bu nev-kaşra 'aşık şevka hem-âğüş olur 
c , 'Âlem -i âbın muhallâ ile icra etse ger 

d Plşgâhmda olan derya gibi pür-cüş olur 

2 

Mefa'îlün mefâ'ilün mefa'îlün mefa'îlün 

a Te'âla'llâh ne kaşr-ı can-feza-yı behcet-efzâdır 
b Ki tarh-ı bî-'adîlin kah-ı cennet gönnege müştak 
c Nola züvvar ederse şüsten-i pa cümle-i gamdan 
d Be-her fevvare-i havzı eder rencıde-i eşvak 

3 

Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

a Lutf u ihsanım umarım ben 

b Ol kerem -kâm padişahımdan 

c Gerçi kim 'asiyim veli amma 

d Kesmem ümmıdimi İlâhımdan 

4 

Mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün mefa'îlün 

a Cihan mülkünde şağ ol kanda 'azm eyler isen hergiz 
b Hemişe dest-girin olsun eltaf-ı Huda her câ 
c Selâmetle yine 'avdet edip gelmek ola makdür 


(başlık) Çemen çemen suhanistân-ı (?) büb-likâ / Mukatta'ât ve rübâ'i kelam -ı pâk- 
edâ Tl (bu bölümdeki manzumeler kıt'a ve rübai başlığıyla ayrılmışsa da yanlışlıklar vardır), 
Rübâ‘iyyat-ı fakır ve mukatta'at Ü. 

1 (kıt'a) -M, -Tl, T2 144a, -Ü. 

2 (lafa) -M, Tl 53b, T2 144a, -Ü. 

3 (lufa) - M , Tl 54a, T2 144b, - Ü. 

4 (kıt'a) M 69b, Tl 54a, T2 146a, Ü 77a. 


d Seni ben hazret-i Hakk'a emanet eyledim cana 

5 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

a Dil-i ğaminime ey çarh neden bu güne cefâ 
b Ger imtihan ise kaşdın bu imtihan çokdur 
c Nevâl-i lütfün ile sir olmadık bir kez 
d Felek felek sana bu rütbe i m tin an çokdur 

6 

Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

a Şad diriğ ey cihan-ı fani hayf 
b liasret olduk o şaha 'akıbeti 

c Ey öleydin seni koyup Ahmed 

d İhtiyar etmez idi âhireti 

7 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

a Bu kaht-ı feyz-ı sehâb-ı sehâ ‘âlemde 
b Hazâna erdi nihâl-i hadıka-i makşüd 
c Tütün tütün diyerek rüy-ı ehl-i keyf diriğ 
d Sarardı soldu çü berg-i duhân-ı nâ-mevcüd 

8 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'îlün 

a H âl-i zarım ben ne güne eyleyim tavsif kim 
b Gündüzüm âteş gecem serma-yı derd-i iştiyak 
c Nâle döndüm nâlelerden bezm-i hicranında havf 

* j 

d Takatim sabrım gibi etdi bu gurbet kahrı tak 

9 

Mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün 


5 (kıt'a) -M, Tl 54a, T2 146a, -Ü.(c) ile : - Tl. 

6 (kıt'a) - M, Tl 54a, T2 146a, - Ü. (c) seni : beni Tl . 

7 (kıt'a) -M,- Tl. T2 146a, -Ü. 

8 (kıt'a) - M, - Tl , T2 1 46a, - Ü . 

9 (kıt'a) -M,- Tl, T2 146b, -Ü. 



466 


a Yitirmiş merdüxn-i didem remedden nakşını cana 
b Nigaha cüst (ü) cüya nola sıklet etse müj ganim 
c Değil bihbüda bend o lm ak siyeh-püşi ile çeşmim 
d Siyehler giydi yas eyler gözüm devletli sultanım 

10 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ılün 

a . Sedd-i râh oldu nigâh-ı rüy-ı canana remed 
b Gözüme görünmeye dünyâ benim şimdi şehâ 
c Sâlim-i dil-hasteye gel kıl nigâh-ı “atıfet 
d Bir gözü bağlı garibim âsitanında şehâ 

11 

Mefâ'ilün fe c ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

a Bu şiddet-i ğam-ı seımâ-yı ığ tir âbımdan 
b O yârdan bize bu lutfu pek 'aceb geldi 
c Miyânemizdeki germiyyeti edip te “sis 

d Hediyye bizlere yakmak içün hatab geldi 

12 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

a Zulmet-i dağdağa-fennâ-yı heves sultânım 

b Teng ü târ etmededir hâne-i kalbim her bâr 

c Haşre dek sönmez idi hiç bu çerâğ-ı hâsın 
d Şerif -i ümmîdimi yaksaydı Yenişehrifenâr 

13 

Mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

a Netice emrine ramız bu 'arşagehde senin 
b Derinde bilmeğe şıdkım nişân gönderdik 
c Derün-ı slne-i 'uşşâkını siper eyle 
d Hadeng-i gamzene cânâ kemân gönderdik 

(b)(ü):-T2 

10 (kıt'a) - M, - Tİ , T2 146b, -Ü. 11 (kıt'a) - M, - Tl, T2 146b, -Ü. 

12 (kıt'a) - M, - Tl, T2 146b, -Ü. 

13 (kıt'a) - M, - Tl, T2 146b, -Ü. 


467 


14 

Fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'îlün 

a İştiyakım berter oldu sana hayfa gelmedin 
b Sormadın hâl -i perişanım 'aceb noldu sana 
c Ben perîşân-târ-ı ekdâr-ı hezârân-derd iken 
d Sormamak bir kerre lâyık mı beni cânâ bana 

15 

Mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün 

a Sıtanbul'a Haleb'den Nâbi-i üstâd geldikde 
b Kudüm-ı makdem-i paki bizi şâd etdi ser-tâ-ser 
c Kudümun güş edince ol suhan-perverd-i eş'arın 
d Derün-ı dilden istikbâl etdi cümle şâ'irler 

16 

Fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün 

a Sana ey mâh-likâ şad dil ü canım ile ben 
b Bi lm emek bu güne dek olduğum 'âşık çokdur 
c Gerçi diller ser-i zülfünde bilirler ammâ 
d Seni ben sevdiğime şahide hacet yokdur 

17 

Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 

a Bu cihân-ı fenada biz cânâ 

b Hiç senin lezzetini bulmadık 

c Ne bu çevrin yeter gel inşâf et 

d 'Âşık olduksa kâfir olmadık 

18 

Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün 


14 (kıt'a) - M,- Tl, T2 147a, -Ü. 

15 (kıt'a) M 69b, Tl 53b, - T2, Ü 77a. (TTde manzumenin başında şu beyit var: 
"Sıtanbul'a Haleb'den geldiğinde / Kudüm-ı Nabi'ye dendi bu kıt‘a" .) (b) Kudüm : Sürür Tl . 

16 (kıt'a) M 69b, Tl 54a, - T2, Ü 7a. 

17 (kıt'a) -M, Tl 54a, -T2, -Ü. 

18 (nazm) - M, Tl 54a, T2 144b, -Ü. 



468 


469 


a Kim ki bana muhibb-i şâdıkdır 

b Heme kârım ana muvâfıkdır 

c Gam yemem ben kelâm-ı a' daya 
d Kendi de kavli de münâfıkdır 

19 

Mernlü mefâ'îlü mefâ'îlü fa'ülün 

a Dür etme beni başın içün reh-güzerinden 
b , Redd etme gözüm nuru efendim nazarından 
c Gözden düşürüp eşk-i revanim gibi cana 
d Bu çevri bana görme reva di delerinden 

20 

Mef ülü mefâ'îlü mefâ'îlü fa'ülün 

a Endişeyi gâh eylememek haylice işdir 

b Derd ü gama âh eylememek haylice işdir 
c Gerçi ki deriz 'uzletse âsân amma 
d Dünyâya nigâh eylememek haylice işdir 

21 

Mef ülü mefâ'ılü mefâ'îlü fa'ülün 

a Tâ-key dil-i 'uşşâka sitem cevr-i ser-a-pa 
b İnsaf gerek ademe bir pare de cana 
c Mahşerde giıibânını sen kurtaramazsın 

d Ol gün seni elbetde bulur 'âşık-ı şeydâ 

22 

Mefülü mefâ'ılü mefâ'ılü fa'ülün 


23 

Mefülü mefâ'ılü mefâ'îlü fa'ülün 

a Târâc-ı hevâ şeb-hün edip dar-ı fenaya 
b Hımıengehini verdi felek bâd-ı hevâya 
c Gör sille-i hor-dest-i kazâ-yı ğam-ı dehri 
d Âdem mi döyer bunca ğam-ı derd ü belâya 

24 

Mefülü mefâ'ılü mefâ'ılü fa'ülün 

a Eylerse nola şem'i hemın cây-ı 'ibâdet 
b Bu nur ile buldu o tecella-yı ‘ibâdet 
c Kal etdi ten-i zerdin eritdi ğam-ı hicri 
d Pervane eder her gece ihyâ-yı ‘ibâdet 

25 

Mefülü mefâ'ılü mefâ'îlü fa'ülün 

a Takdire 'ilâç eyleyemez olsa Felatun 

b Elbette olur her ne ise kâr-ı mukadder 
c Gördükçe keder çarhdan ey Salim -i nâ-çâr 
d Sen dâmen-i teslime yapış o lma mükedder 

26 

Mefülü mefâ'ilü mefâ'ılü fa'ülün 

a Ey Bâr-i Huda biz ki gürüh-ı ğurabâyız 
b Üftâdeleriz haşılı muhtac-ı ‘atayız 

c Bakma kerem et cürmüme sen yohsa İlâhî 
d Ser-tâ-be-kadem cürm ü güneh mahz-ı hatayız 


a Ta ölmeyicek 'aşık-ı bi-çare dirilmez O { 27 

b Merg olmayıcak cennet-i aTâya girilmez Tj Mefülü mefâ'îlü mefâ'îlü fa'ülün 

c Pervaneyi gör nice erem vuşlat-ı şem'a 
d Tâmahv-ı vücüd etmeyi cekvaşla erilmez 

23 (nazm) M 70a, Tl 55a (riibai), T2 145b, Ü 77b. (c) ğam-ı : - M, T2,Ü. 

24 (nazm) - M, Tl 55a, T2 145b, -tj.(c) zerdin : zarın Tl. 

25 (nazm) - M, - Tl , T2 146a, - Ü .26 (nazm) - M, - Tl, T2 146b, - Ü. 

27 M 70a, Tl 55a (riibai), T2 145b, Ü 78a. (Manzumenin ilk iki mısraı "mefülü 

mefâ'ilü mefâ'ilün fa‘" rübai kalıbıyla yazılmıştır. Son iki mısraın vezni ise "mefülü mefâ'ılü 
mefâ'ılü fa'ülün" dür.) 


(b) Heme : Her T2. 

19 (nazm) -M,- Tl, T2 144b, -Ü. 

20 (nazm) - M, Tl 54b, T2 145a, - Ü. 

21 (nazm) M 69b, Tl 54b, T2 145a, Ü 77b. 

22 (nazm) M 70a, Tl 54b, T2 145b, Ü 77b. 



470 


47 1 


a 

Gönlüm o şehenşâha emanet verdim 

a 

Tenhâ dilimi dil-bere verdim Salim 

b 

Derdim bu ki anı yine alam derdim 

b 

KâZilara vardıkça danışdım halim 

c 

Müjgan u şirişkimle edip nk'amı tesvid 

c 

Hükm etmediler gönlüm o mehde kaldı 

d 

Ta almağiçün hakkımı divanına girdim 

d 

Tenhâda olan şeyi ne bilsin hakim 


28 


33 

a 

Bülbül ki güle ‘âşık-ı şeydâ oldu 

a 

Hicrinle felek hali dıger-gün etdi 

b 

Ser-mest-i mey-i sâğar-ı sevda oldu 

b 

V aslınla bu dil gülmedi bir dem gitdi 

c 

' . Fark eylemeyip gül-bünü bi-hüşiden 

c 

Çün böyle imiş hüknı-i kaZâ-yı takdir 

d 

Üftade-i her nahl-i mutarrâ oldu 

d 

Biçare gönül derd ile bitdi yitdi 


29 


34 

a 

İkbâl-i cihâna i'timad etmem 

a 

Kuyuna anın ben ki şitâbân oldum 

b 

Ben düşmenimi düst i'tikâd etmem 

b 

Hak-i rehine dil ile ğaltân oldum 

c 

Bin kez de eğer şadıkınım derse yine 

c 

Üftâdelerin kadri bilinmez anda 

d 

Ebnâ-yı zamana idimad etmem 

d 

Bi-hüde yere hâk ile yeksân oldum 


30 


35 

a 

Şad-güne cefâ vü çevre oldu mahrem 

a 

Mülk-i dile hicranı ki şeb-hün etdi 

b 

Etdi yine bu dil -i garibi pür-ğam 

b 

Ahvâl-i perişanı diger-gün etdi 

c 

Çarhın bize bir hayli kini var amma 

c 

Kanlar akıdıp dlde-i pür-hünumdan 

d 

Bâ'is ne bu intikama böyle bilmem 

d 

Faşşad-ı kaza taştım pür-hün etdi 


31 


36 

a 

Matlubum iken kuyuna gaitan olmak 

a 

Nakşın çıkaran levh-ı derün-ı dilden 

b 

Pİş-i derine hâk ile yeksân olmak 

b 

Seng-i dil-i zühhada hayâlin kazsın 

c 

Lâyık mı senin devlet-i hüsnünde şehâ 

c 

Salim haber et kilk-i ter-i pâk-edâya 

d 

Üftade reh-i vadi -i hicran olmak 

d 

Çâr-ebrü-yı dil-dâra rüba'ı yazsın 


32 




(b) anı : bir gün T2. (c) u : - M, Ü. (c) Müjganım ile rık'amı tesvid edip ben T2. 

28 (rübai) M 70a, Tl 53b, T2 144a, Ü 78a. (b) büşiden : huşundan M, Tl. 

29 (rübai) -M, Tl 54b, T2 144b, -Ü. (a) i'timâd : istinâdTl. 

30(rübai)-M, Tl 54b, T2 144b, - Ü. (a) cefa vü : cefayı Tl. (c) bir hayli : şimdi Tl. 

31 (rübai) - M, - Tl , T2 145a, - Ü. (c) şehâ : şehâ ben T2. 

32 (rübai) M 69b, Tl 54b, T2 145a, Ü 77b. 


(c) Gönlüm bana hükm etmedi verdi ana M, Ü, Gönlüm bana hükm etmedi verdi yine ana 
Tl. 

33 (rübai) M 69b, Tl 54b, T2 145a, Ü 77b.(d)yitdi : gitdi M,T2. 

34 (rübai) M 70a, Tl 54b, T2 145, Ü 7b. (a) Kuyuna : Küyunda T2. (c) bilinmez, : 
bilinmez imiş M, T2, Ü. 

35 (rübai) M 70a, Tl 55a, T2 145b, Ü 78a. (b) perişanı : dil -i zan Tl . (c) dide-i pür 
hünumdan : didelerimden yine cana M, Tl, Ü. 

36 (rübai) - M, Tl 55a, T2 145b, Ü 78b. (Tl ve Ü'de manzumenin son iki mısraı var.) 



472 


473 


MU' AMMEYÂT 

Uarfü'l-elif Be-nam-ı İlah ve Zahir ve 
Kâfi ve ‘Ulya ve 'Âli ve 'Alı ve Mlkâ’ıl 

1 Dem-i hattın su = âl etdi nukat döküp o meh Salim 
Yatırdıp şekl-i lihyânı zamirin ile istihraç 

Be-nam-ı Evhad 

2 Raks eder gördüm o servi şad hezaran nâz ile 
Tev’em olmuş sanki pervazında ol şehbaz ile 

Be-nam-ı Ahmed 

3 Kıyâm-ı kametini gördü bî-dimağ oldu 
Derün-ı serv-i şikeste makarr-ı dağ oldu 

Be-nâm-ı Ahmed Çelebi 

4 Hamd etdi 'âşık şubh-ı visale 
Ol ğonca-femle bî-had görüşdü 

Be-nam-ı İsmaîl 

5 Bir az güş et şabâlutf eyle nâlem 
Vesâte ola bün-i güş-ı nigâha 

Be-nam-ı Çafıd 

6 Habab-ı meyledir tertib-i ülfet bezm-i 'işretde 
Kıyas etme ki bl-hüde donanmışdır ser-â-pâ rah 

Uarfü'l-haTl-mühmele 
Be-nâm-ı Uasan ve IJüseyin 


(başlık) - M . (Muammalar M'de 68b-69b, Tl'de 55a-56a, T2'de 147a-148a, Ü'de 76a- 
77a'dadır. M'de muamma başlıkları yoktur, T2'de ise elifba sırası belirtilmemiştir.) 

‘Âlı : - Tl.(lb) zamirin : zamirin Tl . (2b) sanki : güyiyâTl.(3) - M,T1,Ü.(4) - M,Ü. (b) 
bi-had : bi-ğam Tl. (5) - M, Tl.Ü. (6) - M, T1,Ü. 


7 Mah-ı nev gibi tehidir kase meyden katra yok 
Gün-be-gün eksik mi ya başına rindânın elem 

Harfü'l-tjaTl-mu'ceme Be-nam-ı Halil 

8 Kadim lam oldu ey saki dem-â-dem şun mey-i nâbı 
Ayağın kesme meclisden hababı gözlerim görsün 

Be-nam-ı Halil 

9 Mihr-i rüyun cânib-i maşnkdan oldukda 'ayân 
Etdi Behrâm-ı felek mağribde kendini nihân 

Harfü'z-zâl-i mu'ceme Be-nam-ı Zihnî 

10 O hürşîdim kadem-rence kılmaz oldu hiç bana 
Beni böyle ayaklarda kontak yâre seza mıdır 

Harfü'r-râTl-mühmele Be-nam-ı Ramı 

1 1 Şeb gelip meclisde tenhâ yanıma 
Sundu ol meh-pâre destin badeye 

Be-nam-ı Rami 

1 2 Badeye düşmüş mehin 'aksi tenezzül eylemiş 
Sağar-ı billur yine seyr-i meh-tab eylemiş 

Be-nam-ı Râşid ağreb-i eşya 

13 O meh oldu rakib ile yine zânü-be-zânü hayf 
Melek şeytan ile ülfetde olmak ağreb-i eşya 

Be-nâm-ı Receb 

14 Mah-tâb-ı rüyuna âyine olsa âfitâb 
Zülf-i müşginin ana 'anber saçardı bî-hesab 

Harfü's-slni'l-mühmele Be-nâm-ı Salim ve Velî 

(7) - M, Ü. (9) - M, Ü. (11) - M, Ü. (12) - M, Tl, Ü. (13) - T2. (14) - M, T2, Ü. 



474 


475 


15 "izan var iken hurşid doğmağa elem çekmiş 
Benimçündür münevverlik dese ol meh-likâ nola 

Harfü'ş-şâdiT-mühmele Be-nâm-ı Şüfı 

16 Şerâbı ab ile içmek tabıbane durur her dem 
Suyu ateşle cem" etmek yine bir başka hikmetdir 

JJarfü't-taTl -mühmele Be-nâm-ı Tâlib Efendi 

17 Hübüt etdi Hüma-yı dil lebin kaşd eyleyip cana 
Ne var ey fendi çok serv-i kadim ana kerem kılsan 

Harfü'l-'ayni'l-mühmele Be-nâm-ı 'Ömer 

18 Nür-ı dldem taşlar ile dögünürsem ben nola 
Nice demdir kim firâk-ı çeşmini bu dil çeker 

Be-nâm-ı ‘Ömer 

1 9 Ebruvânın bana bin kez tir-i müjgân atmada 
Taş olsa buna takat edemez ey seng-dil 

Be-nâm-ı ‘Ömer 

20 Y eter müj gânına yârin acıdım 
Ben tururken atdığiçün her kese 

Be-nâm-ı ‘Allâm 

21 Olurdum çarh ile hem-pâye ey Salim cihan içre 
Dil-i me‘lüf-ı şâm-ı firkate etse o meh teşrif 

Be-nâm-ı ‘Allâm 

22 Harami hal-i dil-ber mâl-i şabnm eyledi yağma 
Karı Tat etmeyip tekrar bu gönlüm taleb eyler 


Be-nam-ı ‘Osman 

23 Huda hıfz eylesin çeşmin senin yavuz nazarlardan 
Gözüm nuru keman ebruların hıfz eyle düşmenden 

Be-nam-ı 'Osman 

24 Ne çekdim çille-i ‘aşkın çekince ey kemân-ebrü 
Muhaşşal sen kaşı yanın çeki lm ezmiş ğ am -ı hicri 

Be-nâm-ı ‘Oşmân ve Süzî 

25 Dil-i mahı-i deryâ-yı ferağı şayd eder reftar 
Suhan-sencıde etdikçe o yâr-i ateşın-ruhsâr 

Be-nam-ı ‘Abdu'llah 

26 O ‘abd-i Ufla kim Siibhân mürebbi ola kudretden 
Dahi gehvarede eyler felekle bahş hikmetden 

Be-nâm-ı ‘Abdu'llâh Beg 

27 Bendedir ana çü mihr eyle begim nâ-şâddır 
Resm-i bülbül pış-i gülde nâliş-i feryaddır 

Be-nam-ı 'Ali 

28 Mah-ı balaya yetişmez başı serv-i gülşenin 
Ölmeyince almaz âğüşuna ol s im in -teni 

Be-nâm-ı ‘Ali 

29 Kaddin edegör zühd ile ifnâ-yı ‘ibadet 
Balada olur mertebesi salik-i Hakk'ın 

Be-nam-ı ‘Avnı 

30 Çaresi ‘aşkın ‘âşıka gamıdır 


(15) ‘İzan : ‘İzann Tl. /çekmez : gelmiş M. (16) - M,T2,Ü.(17)- T2.(b) serv-i kadim ana 
servim ana sen de Tl . (18) - T2. (19) - T2. (20) - M. T2. (21) - T2. (22) - Tl. T2. 


(23) - T2. (b) keman : - M. (24) - M, Tl. Ü. (25) - T2. (26) - T2. (27) - M. T2, Ü. (28) M, T2. 
Ü. (29) - M, Tl. Ü. (30) - M, T2, Ü. 



476 

Yadigarın buhün meryemdir 

Be-nâm-ı Garıb 

31 Cihâna olmamağın çeşm-âşinâ Salim 
Hilâl-i bî-dil olur olsa ibtida tali' 

IJarfü’l-fâ Be-nam-ı Feyzu'llah 

32 * Pare pâre eylesem mâhı eğer 

Yine her bir pare bir burca düşer 

yarfü'l-kaf Be-nâm-ı Kaya 

33 Ne dem gısüsu düşse dil-rübanın ruhları üzre 
Gelir Rum ehlinin kara haber Çin'den semahına 

Be-nam-ı Kaya 

34 Cemâle nice sır olsun cihan mülkünde ey Salim 
O serve bir iki üç def a bakmak ile 'âşıklar 

Be-nam-ı Karıb 

35 Alsa ağüşuna ol mâhı rakıb 
Olur uşşâkına bu vaz'-ı ğarıb 

IJarfü'l-mim Be-nâm-ı Mustafa 

36 Safa ile büs-ı femi serde yazı ise eğer 
O zülf-i zâl aralıkda ne kadir ola nikâb 

Be-nâm-ı Mustafa 

37 Fem-be-fem olmak olurdu eğer ol cismime ruh 
Geh tenezzül edip etse der-i vaşlın meftüh 

Be-nam-ı Muhammed 

(31) - M, Tl, Ü. (32) - M,T2,Ü. (33b) haber : - Tl . (34) - M,Ü. (a) ey : - T2. (35) - M, T2.Ü. 
(36) - T2. (37) - T2. 


477 


38 Cihan muhtâc-ı medd-i sâye-i rahat-resânındır 
Ki sensin zıll-ı re 3 fet cümleten dünyaya sultânım 

Be-nam-ı Murâd 

39 Mukarrerdir tekasül hidmetinde 'âşık-ı zârın 
Hıtâb âşüfte-sâmânın kadin âhir dü-ta eyler 


(38) - M,Ü.(a) râh at-resandır : nahl-ı vücudun Tl. (39)- M, T1,Ü. 



478 


479 


METALİ' VE MÜFREDAT 

1 Fikr-i vuşlatdır hemîşe 'âşıkın hülyaları 
Eksik olmaz derdmendânın ğam-ı bî-câlan 

2 H ored-bazi-i şita bozdu mizacın bir gün 
Şaranp solsa da benzi hele vechi vardır 

3 Dile ol mah-ı evc-i istiğna 
Lutf-ı vaşlın eder mi hiç aya 

* * * 

4 Gerek öldür gerek güldür gerek cevr et gerek lutf et 
Senin can ü gönülden 'âşıkındır Sâlim-i şeydâ 

5 ‘ Aceb mi goncadan bülbül peyâm-ı vaşlı almazsa 
Lisânından hemişe anlamaz güya olan lâlin 

6 B ahldan mıdır nedendir kanda varsa ehl-i dil 
Leşker-i ğam anlan elbette istikbâl eder 

•t* «4c »t» 

7 B ah t olmayınca kanda varsak ey Yü suf-şıfat 
Meclise elbette sohbet baltası bir har gelir 

4 * * 

8 Ey gözü şehlâ meded merdümlük eyle el-hazer 
Eyleme hak-bin olan 'uşşâk-ı zâra keç -nazar 

9 Eşkime nisbetle katra değilken baran 
Bana yol vermiyor olmaklığa canana revân 

1 0 Cihanda her kişinin bir ğam-ı pinhânı var elbet 
Nemümkin görmemek Salim gamın bu dehr-i ğaddânn 


(başlık) Metali' M, Matla'-ı pâklerim hiisn-i eda artırdı Müfredatım suhana zib ü 
baha artırdı Tl, Müfredat Ü. ( Matla ve miifredler M'de 70b-72a, Tl'de 53b-55a~T2'de 149a- 
153a, Ü'de 78a-81b'dedir.Ü'de yer alan bir inatla ve birmüfred, yine M, Tl ve Ü'de bulunan 
birmüfred, sırasıyla 168. gazelin maüa beyti , Mukattaat ve Rübaiyyat bölümündeki 36. 
manzumenin son beyti ve 225. gazelin 3. beyti olarak daha önce kaydedildiği için buraya 
tekrar alınmadı.) (1) - M, Tl , T2. (2) - M, T2. (3) - M. (4a) gerek lutf et : - M. / gerek cevr et 
gerek lutf et : gerekse men ü redd e 3 'le Tl . (5) - T2. (6b-7b) M ve Ü'de birbirlerinin yerine 
yazılmış. (7a) Baht : - T2. (7b) Tl'de (6b) ile aynı. (10) - M. 


11 Ko gitsin dil giderse tek seninle aşina olsun 
Yolunda nazeninim dil değil canım feda olsun 

* * * 

12 Her varan nâme sana t olsa hulüş ile nola 
‘Aks eder ayinesa kâğeze mâ-fil-balin 

*** 

1 3 Ebruvâmn çekseler tuğrâ-yı vaşlı lutf edip 

Mücebince hükmünü icra ederdi nam-ı 'aşk 
* * * 

14 Ruh-ı âlin gamı sinemde yüz bin taze dağ açdı 
Muhaşşal ateş-i 'aşkın be-her dağ üzre dağ açdı 

■4* "t" "t* 

1 5 Sevindir 'âşıkı gahı visalin ile sultanım 
Çerâğ etmek sana çok mu bir iki 'abd-i ednâyı 

1 6 Bırakdım çarhı destimden kazayı atmaz oldum ben 
Keman u tir ü kalb ü 'aşkımız ber-bad kalmışdır 

■4- *4« 

17 Çeragah-ı cihanda bir güzel yok kim gönül vermem 
Dil-i divânemiz cana ne meşrebdir hele bilmem 

•4* *4" »t* 

18 Sanma o şırâze-i dendan imiş 
Dürc-i la aide dürü pinhan imiş 

•4« «4* 

19 Peyâm-ı yâsemen düş oldu güşuna o şahsın kim 
İşitdi gülşen-i medhinde ol vaşf-ı binagüşun 

20 Erer keşti-i dil elbet kenâr-ı kamına bir gün 
Hemân ol bâdbân-ı sa'yı elden koymasın cana 

21 Üstüh v an kim ol vücüd içre durur 
Bahr-i hüsn ü ân güya mevc urur 

* ** 

22 Sözüm yokdur lisân-ı pakine bir vech ile anın 

Fem-i zıbâsına böyle zeban ister idi hakka 
* * * 


1 ’u M ', (12) ' M ' Q3b) edefdl nam ' 1 ; eder Tl. (14b) Mubassal : Netice 

i I ,' : ‘ T2 ' (16) ‘ M> T2 ' (17) ‘ T2 ‘ (b) ne : ■ T1 418) - M > T2. (19) M, T2. (20) 

- 12. (21) - Tl . (a) durur : turur M, U. (22) - T2. 



480 


481 


23 Turra inmiş saye şalmış ruhlarına ey gönül 
V ar o mâha geceniz hayr ola güyun yâd kıl 

* *=* 

24 Ne rüzgara ne bahta ne hod nigâra tayan 
He m an hulüş-ı sadâkatle sâzkâra tayan 

* * ^ 

25 Fişka kalmaz tab u takat Bari etmezse salâh 
Âdeme ‘ayn-ı saadetdir cihanda pirlik 

26 • Bîm-i hicrin vuslatında güldürür mü dilleri 

Fikr-i şenbe küdegâna telh eder âzineyi 

* * * 

27 Buhl etme şakın va‘ delerin etmede tekrar 
İncâzına Allah seni eyleye ikrar 

444 

28 Ne rütbe kamili olsan cihanın 
Olur seng-i mezar ahir nişanın 

4 ^ 4 ^ 4 ^ 

29 Görmüyor didelerin c aşık-ı zan ne ‘aceb 
Böyle der-kâr-ı ğazab olduğuna noldu sebeb 

4 - 4 * 4 * 

30 Güşâd et sineni cânâ şakınma mübtelalardan 
Elinden geldigi hayrı diriğ etme gedâlardan 

4- »t* 4- 

31 Nikâhın aç şa kın m a rüyufiu sen mübtelalardan 
Elinden geldigi hayrı diriğ etme gedâlardan 

32 Peyâm-ı vaşlını canâ şakınma aşinalardan 
Dilinden geldigi hayrı diriğ etme gedâlardan 

33 Nola kim Taşçı-zâdem kopsa 'âlemde dür-i yek-tâ 
Huda kadirdir eyler seng-i hârâdan güher peyda 

4 1 4 * 4 ^ 

34 Nola kuhl etmeğe etsem ayağı tozun amade 
Benim tâb-âver-i ‘ayn-ı hılil mıdır ‘Arab-zâde 

35 Fikr-i ruhsan ile süzişimi görmek içün 
Beni germ-âbe-i hicre kodu Dellâk-zâde 


(23) - T2. (26) - M. (27) - M, T2. (28) - M, T2. (30) - M, TTde "tazmin" başlığı var).(31) - 
Ü, Tl'de " fazının " başlığı var. (32) - M. (35) - M. (a) görmek içün : gördügiiçün Ü. 


+ + 4; 

36 Dil-i viranemi yıkmağa ne var dünyada 

Hane-i kalbimi yapsın baha Mimar-zade 
444 

37 V aslına bin dil ü cân ile olur dil-dade 
Güş eden ehl-i suhan vasfını Na'tı-zâde 

4^ 4- 4- 

38 Neden ki Turşucu-zâdem ğazab ile yine toldu 

Yüzün gözün bize ekşitmeğe aya sebeb noldu 
+ * * 

39 Yokdur akranı cihan içre o sımın-tenih 
Gözü ardında kalır seyr eden uncu güzelin 

40 Şahın ile ahuyu şikâr etmek olurdu 
Çakırcıbaşı-zadeyi da'vet edebilsek 

+ + + 

41 Yareni ‘arz eylesen de yâre te’şır eylemez 
Yare teVir eylemiş tut yâre te'şır eylemez 

4* 4* 4^ 

42 Şakın zann etme tebhâle durur ladindeki yare 

Eser etmiş şerâr-ı ahi 'uşşakıh leb-i yare 

* * •* 

43 Müfid olmaz taleb takhır-i pergâr müzahirdir 
Hemin reftân çarh-ı keç-revih hep bahta dadıdır 

4- 4» 4^ 

44 Ulaşıp zülfüne yaklaşma gönül dil -dara 
Oldu Manşür'u sebeb aşmağa bu dil dara 

45 Sanma kim ‘aşkımı cânâneye teNir etmez 
Âşıkıh âteşi cânâ neye te'şir etmez 

+ + * 

46 H aşılı sikkeyi mermerde kazar ‘alemde 
Çeken ol taşçı bütü sinesine bir kerre 

444 

47 Görüp nakş-ı süm-i Leyla’yı sahrada demiş Mecnun 
d üzü gülmüş beyabanın ser-â-pa bunda bir iz var 

4: + sK 


(36) - M. (b) bana : hele Ü . (37) - M. Vaşlına bin dil ü can ile oldum dil-dâde / Güş edelden 
berü ben vasfını Na'tı-zâde Tl, Olmuşum vaşlına bin cân ile ben dıl-dâde / Güş edelden beni 
evsafını Na ti-zâde Ü . (38) - T2. (39) - T2. (b) uncu : okçu Ü. (40) - M, T2. (41) - M, T2. (42) 

M, Tl , T2. (43) - T2. (44) - M, T2. (46) - M, T2. (47) - M, T2. 



482 


483 


48 

Gözün yumsa gelirdi pişine timsali mahzunun 


-k ^ 


Gece Leylı'den olmuşdu 'ibaret h v âbı Mecnün’un 
*** 

61 

Beni visalin ile kam-yâb etme misin 

Efendi dünyede bir sevab etme misin 

49 

Sevindir pây-bü sunla deyü bu zar u nâlânı 


*** 


Sarıldı payına yârin şefâ'at etdi damanı 

62 

Âvâre olan gönlüme lutf eyle selâm et 

Uğrarsa yolun bâd-ı sabâ zülf-i nigâra 
*** 

50 

Levendler yolda almışlar sebüyu sakiden cebren 



Haram olan meta' issisine derler ziyan eyler 

63 

Bakmazsa o meh-pâre eğer “âşık-ı zâre 

Cânâna niyaz eylemeden ğavn ne çare 

51' 

İkamet etmez idin nice yıllar böyle mescidde 




Tokunmasaydı şüfı güşuna gülbâng-i kad kamet 
* * * 

64 

Encümle kıyâs etme görüp zeyn ola dünyâ 

Bendi deleri oldu libasında hüvevdâ 

52 

Güzerge hinde sana sıklet etmeden makşüd 


* * * 


.Kerem edersen eğer bir selama muntazınz 
*** 

65 

Olup reh-rev cihâda bana cananım veda' etdi 
Hemân şan kâlıb-ı fersudeme canım veda' etdi 

53 

Gönülde ârzü-yı la'l-i dil-sitânındır 


* * * 


Serimde dağdağa-i zülf-i bî-amâmndır 
* ** 

66 

Perişan eylemiş kendin hicabından o nev-reste 
Nihâl-i kameti bâğ-ı bahada serv-i ra'nâdır 

54 

Uzakdan geldi iklim-i şikenc-i zülfüne bu şeb 


»k •’k -t- 


Efendim gönlüme lutf et nedir hâli su’âl eyle 
*** 

67 

Kimse görmüş değil ol şüh gibi dünyada 

Sürmeyi gözden alır al ile kahhâl-zâde 

55 

Cihanda hiç bir şey görmedim ben i'tidâl üzre 


•t* -k 


Gülün de kimi dem-beste kimi handan nihai üzre 

+ * * 

68 

Nev-rüzda her-câyî hele medhe sezadır 

Şahn-ı çemenin 'alem-i gül-geşti safadır 

56 

Şovuk almış gece yari deyü geldi peyğam 


*** 


Bu şovuk sözü işitdikde heman tondum ben 
*** 

69 

Cihanda görmege şun'-ı Huda’yı istersen 
Çemensitâna buyur gel safayı istersen 

57 

Bin semend-i nâza amma yine rahm et aşıka 


* * * 


Düst gibi bak ata düşmen gibi bin derler şeha 

70 

♦ 

Dür-i dendâmnı vaşf eylemeğe başladı dil 

58 

Etmesin rıtl-ı giranma deyü nezzare 


Y ine zevrakçe-i endişemiz “ummana düşürdük 

=* * * 


Çeşmine bülbülenin penbe kodu mey-h v âre 
* * * 

71 

Getirirsin deyü sen hep dil-i 'uşşaka haber 

Rüzgârı ser-i zülfün biri birine katar 

59 

Bir yadigâr getirmez bize küy-ı yârdan 


*** 


Çokdur bizim şikâyetimiz rüzgârdan 

•¥ ^ 

72 

Gubâr olmak yolunda mihr-i rahşân olmadan yeğdir 
Kulun olmak senin bu dehre sultan olmadan yeğdir 

60 

Bir visaline feda olsa nola 

Her neye mâlik isem sultânım 


** * 


(48) - M, T2. (49) - T2. (50) - T2 . (51) - T2. (52) - T2. (53) - T2. (54) - M, T2. (55) - M, T2. 
(56) - T2. (57) - T2. (59) - T2. (60) - M, T2. 


(61) - M, T2. (b) vezin bozuk. (62) - T2. (63) - T2. (64) -M, Tl.Ü. (65) - M.Ü. (b) fersudeme 
: cisme benim Tl. (66) - M.Ü.(b) bahâda : fenada Tl .(67) - M, Tl.Ü. (68) - M.Ü. (69) - M, 
Ü . (70) - M, Ü. (b) endîşemiz : endişeli Tl .(71) - M, Ü. (72) - M, Ü. 



484 


485 


73 Fen-i aşub-ı fitende katı üstâd oldu 
Gamzelerden göreli nüsha-i nâzı çeşmin 

74 T oymayan bir kez vişâle toymaya bir vech ile 
Birde birdir ey şeh-i 'alî-cenâbım binde bir 

*** 

75 Değildir hâl -i ınüşginin o naf-ı sîm üstünde 
Devâ-yı misk-i ‘uşşak! yazılmış hokka ağzıdır 

*** 

76- Hayalimden dü çeşmi Sâlimâ çıkmaz anın her ca 
Kebüdi çeşmi cânânın sirişkim eyledi derya 
*** 

77 Kalb-i câhilde nola olmasa -nü r-ı ‘irfan 
Kendi na-dân olanın kalbi de olur nâ-dân 

*** 

78 Cihan cihan gamımı hep bilir iken dil-dâr 
Cefada var mı kuşürum deyü eder tekrar 

'4* ■’K •’K 

79 Tâbiş-i mihr-i ruhun cânâ ne tlz-efrüz olur 
Şem‘-i hüsnünle cihan pervâneveş pür-süz olur 

* * 

80 İçmeden badesini derd-i humânn çekeriz 
Biz bu dehrin yine bl-hüde ğubânn çekeriz 

81 B ahâdır zür ile ğâyet bir iki şahsı rabt eyler 

Bir adem ‘akl ile a mm a bütün dünyâyı zabt eyler 

** * 

82 Helak olmak gamınla ‘âşıka devlet sa adetdir 
Kişi canın feda etmek yolunda cana minnetdir 

*** 

83 Değildir hâl-i ‘anber-bü kenâr-ı la‘l-i dil-berde 
Deva-yı misk-i ‘uşşak! yazılmış hokka ağzında 

84 Miyan-ı dil-bere düşdü hayalim ey Salim 
Der-ın miyâne garibem çü mışra‘-ı tazmin 

* * * 

85 Sen şehe ta‘n etmeğe cümle dehenler bestedir 


(73) - M, Ü. (74) - M, Ü. (75) - M.Ü. /Tl'de "tazmin" başlığı var. (b) ağzıdır : ağzında Tl. 
(76) - M, Ü. (77) - M, Ü. (78) - M,Ü.(79) - M, Ü. (a) ruhun cânâ ne : ruh-ı cânâne Tl . (b) 
hüsnünle : hüsniyle Tl . (80) - M, Ü.(81) - M, Ü. (82) - M, Ü. (83) - M, Ü . Tl'de "tazmin" 
başlığı var. (84) - M. Ü. Tl'de "tazmin " başlığı var. (85) - M,Ü. 


Kulluğunla iftihara ‘aşıkm şayestedir 
*** 

86 Niyaza ruhsat olsa bu dil-i bl-tâkat el vermez 
Eğer güyâlığım tutsa niyaza ruhsat el vermez 

* * * 

87 Dehana sırr-ı ‘aşkın hep derün-ı sineden söyler 
O tütıdir gönül cana pes-i ayîneden söyler 

=1 * * 

88 Cevânı şayd ederdim ben elimde ihtiyar olsa 

Benimle yâr olurdu yâr bahtım bana yâr olsa 
* * * 

89 Rütbe-i şi‘re Kureyş'in güy-ı kizbi daldir 
Şi‘re teşbih eylemek nazmı güvah-ı haldir 

90 Nefes erbabını sa‘y et cihanda o lm ağa manzûr 

Şu söndürmez iken yine söner bir püf desen kafur 
* * * 

91 T okunup mehd-i nihâline nezâketle seher 
Uyarır goncaları bad-ı saba h v âbından 

■4* *k *k 

92 Gerçi bu cayın şafasın etmeziz inkâr biz 

Şahn-ı Kâğıd-hâne'nin zevki temaşadır hele 
* 

93 Bu bi-tabâne etvânm benim ‘afv eyle sultanım 
Hevâ-yı kâkülün elbet perişan eyler ‘uşşâkı 

94 Ded im kanı geceki va‘de dedi 

jlfjJI - JJJI 

^ * 

95 Eder rüşen sarây-ı dehri hüsnün 

^*İJ L> p 1 I 

* * * 

96 Remıde eyleme güncişk-i canı dest-i kahrınla 
Elinden ger gelirse kimseyi ürkütme dünyada 

* * * 

97 Cihan mali nevalinle nevalinle cihan mâlı 

Ne hâli bir nefes senden ne sendep bir nefes hali 


(86) - M. Ü. (87) - M.Ü. (88) - M, Ü. (a) ben : - Tl . (89) - M, Ü. (90) - M. Ü. (91) - M, Ü. 
(92) - M.Ü. (93) -M.Ü. (94) -M.Ü. (94b) "Gündüz, gecenin sözünü iptal eder." (95) - M, Ü. 
(b) "Mum oldukça, ışık vardır." (96) - M.Ü. (b) ürkütme : incitme Tl . (97) - M, Ü. 



ö s 


486 


98 İfnâ-yı vücüd eder cihanda 
Meftün olan ol dehan-ı pake 

99 O kudretden mukahhal dldenin endüh-ı hicranı 
Dil çeşnıimden bırakdırdı benim kuhl-i Sıfahân'ı 

*** 

100 Kime derler eğer dersen cihanda 'ârif-i bi'llâh 
Edendir terk dünyayı vü 'ukbâyı li-vechi'llâh 

/ «k “k 

101 Olma te a hir-i kamına mahzun 

102 Hemîşe can atar 'aşık olan büs etmeğe paya 
Tenezzül eylemez va'iz senin nefsin bu sevdaya 

103 Olmasa efğanı böyle bulmaz idi imtiyaz 
'Âşıka 'ayb olmaz etmek âh-ı serd-i cân-güdaz 

104 Ağlar hemîşe 'aşık hatt-ı nigâra karşu 
Bülbül nevalar eyler evvel bahara karşu 

•4* 'k 

105 'Araş eyler be-her-gün bir kese kendin zen-i dünya 
Nola engüştüne yaksa şafakdan her gece hmna 

106 Kaşın tuğra cebinin kâğıd-ı abâdi-i ğarra 

O tuğraya serinde zülfün oldu zülfeler cana 

107 Bir hırmen-i nâ-güfte idi şabr u karârım 
Etdi anı da bâd-ı heves hak ile yeksân 

108 Suhan sihr-i halal-i zevk-ı rühâni-i ma'nâdır 

Haram olsun eğer anlarsa zahid sırr-ı eş' arı 
^ ^ + 

109 Huda bilir ki efendim ne rütbe 'âşıkmım 
Geçerse ger beni eller inanma sultanım 

(98) - M,Ü. (99) - M, Ü. (100) - M,Ü. (a) bi'llâh : agâh Tl . (b) li- : bi- Tl . (101) - M.Ü. 
Tl’de "tazmin" başlığı var. (b) "Her ış zamanındadır." (102) - M.Ü. (a) paya : yâre Tl. (103) - 
,Ü.(104) - M. Tl, Ü. (105) - M, T1,Ü. (106) - M, Tl, Ü. (107) - M, T1,Ü.(108) - M, Tl, 

, (109) -M. Tl, Ü. 


487 


* '4 

110 Dergehinde boynu bağlı bir kulum 
Ben gedâ sen şâh-ı hüsn üm siin benim 

*** 

111 Sirişk-i dıde söndürmez hemişe âteş-i 'aşkı 
Derün-ı âb men' etmez fürazânî-i kafün 

112 Felek kadrin bilir demem o güş-ı nazikifi canâ 
Dolaşsa kuyunu her şam 

Meğer mengüş-ı mâh u mihri ana eyleye i'tâ 
Bu çarh-ı inhidam-encâm 

113 Sana ğayn ben cefa etmem deyü edip yemin 
Yine yüzden Şolak-zâdem bana cevr eyledi 

114 Yoğiken lâle-i hamrâyı edip medhe seza 
Hâki yâküt eder geh eşer-i feyz-i Huda 

115 Ederdi da'vet anı dil hezar haclet ile 
Tenezzül eylese ol meh bizim de hanemize 

116 Anıp ol kakülü giryân olup ey dil 
Hemân kenara şalın hevâ da sünbülıdir 

117 Bu taravetle o hün-rîzi bulunca tenha 

Ya nice ölmesin Allah'ı seversen âdem 
** * 

118 Bu kıne-dâr ki rakib-i cihanda adem 
Ya öldürür ya ölür rezmgahda şemende 

119 Miyan-ı kadd-i dil-cüyun hevası var iken dilde 
Kıyametde bile olmaz geçinmeklik rakıb ile 

■4* -4» *4^ 

120 Tokun ey bâd-ı şabâ zülfüne lutf et yarin 

H v âb-ı râhatda uyur yari nezaketle uyar 
* * * 


(110) - M, Tl. Ü. (111) - M.Ü. (112) - M, T2. (113) - M, T2,Ü. (b) vezin bozuk. (114) - M, 
T2.Ü. (115) - M, T2.Ü. (116) - M, T2,Ü. (a.b) vezin bozuk. (117) - M. T2,Ü. (118) - M, T2 
Ü.(b) vezin bozuk. (1 19) - M, T2, Ü. (120) - M, T2, Ü. 



488 


4 8 0 


121 V akt ile kırar gamzeler 'uşşakını cana 
Yağmaya gider leşker-i Tatar Kırım’da 

122 Başka bir "âlemi var köhne baharın tolmuş 
Hat-ber-âverde güzeller ile Kâğıd-hâne 

*** 

123 Şahn-ı Kâğıd-hâne dünyâyı bütün cem" eylemiş 
Kühsâr u cüybâr u mişezâr u lâlezâr 

* * * 

124' Huri vü ğılman ile pürdür ser-â-ser her yeri 

Şahn-ı Kâğıd-hâne cennetden he m an bir kıt'adır 

■4» ^ 

125 Sana ‘ âşık bakamaz dikkat ile 
Tâb-ı ruhsânna takat gelmez 

1 26 Ğaribân-ı mahabbetden nevâzişkânnı kesme 
Âmân ey pâdişâh-ı mülk-i istiğna âmân eyle 

* * * 

127 Seven cânâ seni cânım fedadır der bilâ-şübhe 
Bakan ruhsânna şemM Huda’dır der bilâ-şübhe 

128 Ser-i küyunda körpe "âşıkın nâ-çız ü ednâdır 
Reh-i "aşkında ölmeklik senin ednadan ednâdır 

129 Çevrin ile yâd eyle gâh gâh 
İltifâün kesme benden sevdiğim 

130 Nola reftârda dir eylese dil-ber hıramın kim 
Tolandı payına ahım gezerken reh-güzânnda 

* * * 

131 Uyup dil gönlüme gitdi ser-i zülf-i dil-ârâya 
Diriğ ol reh-reve kim reh-nüması tıfl ola anın 

* * * 

132 Dehenin vasfına ağzın açamaz bir şâ'ir 
Tenükdür ğâyet ile kâfiye-i teng-dehân 

* * * 


(121) - M, T2, Ü. (122) - M, T2.Ü. (123) - M, T2.Ü. (124) - M, T2.Ü. (125) - M, T2,Ü. 
(126) - M, T2, Ü. (127) - M, T2, Ü. (128) - M, T2, Ü. (129) - M, T2,Ü. (130) - M, T2, Ü. 
(131) -M, T2 S Ü. (132) - M, T2,Ü. 


133 Varan boş dönmeye dergâh-ı Hakk'a şıdk ile Salim 
Tehı-dest-i ümîd etmez Huda "aşıklann hâşâ 

134 Kemal-i hüsne âteşdir demişler 

135 Ne hikmetdir girince bu dükâna zümre-i hüban 
Nihade eyler elbette serin zanü-yı teslime 

* * * 

136 Koyup şehrin o meh-rü edicek "azm-i reh-i Bağdâd 
Çıkıp cisminden uşşâkın refâkat etdi(ler) ervah 

* * * 

1 37 K im dir ki ola muhân-ı devlet 
Zevk ile geçer zamân-ı devlet 

•k «4* 

138 Müdahin zann ederdim ğâlbâne medh-i vaşşafı 
Yüzün gördükde onlar da kuşür etdigini bildim 

* =jt ■+ 

139 Nola yıllarca mesken eylesem mey-haneyi sakı 
Şerâb-ı "aşkını içen senin kuyundan ayrılmaz 

140 "İtabında bile başka hüsün var 
Yakışmaz her dehâna şekl-i âzâr 

* s* * 

141 Terk edip vanmı oldum ana mahşüş şeyda 
Nazarımda değil ise nola dünyâ "ukbâ 

*** 

142 O melek "azm edicek savma" aya tenhâ! 

Kırdı teşbihini zâhid göricek cânânı 

* * * 

143 Zahirde sana zahidin evzâ'ı yalandır 
Halvetde yüzün görse eğer şabr edemezdi 

144 Dürüğ-ı va'de gerek ede vâ'izi o yılandır 

Der ise ger o yılanım inanma kim o yalandır 
* * * 


(133) - M, T2,Ü. (134) - M, T2,Ü. (b) "Zorlama, rahatlığı yok eder. (Zorla güzellik olmaz 
?)“ (135) - M, T2, Ü. (136) - M, T2, Ü. (b) eldiler : eldi Tl . (137) - M. T2, Ü. (138) - M, T2, 
Ü. (139) - M, T2.Ü. (140) - M, T2, Ü. (141) - M, T2, Ü. (142) - M, T2, Ü. (143) - M, T2, Ü. 
(144) - M, T2,Ü. 



490 


491 


145 Saki bana lutf eyle meded sağan toldur 

Bak halime bir pare benim merh am et eyle 
* * * 

146 Yâri seyrân cana minnet idi 
Ah illâ rakıb-i bed-evzâ' 

* * * 

147 Reh-güzarında turan zâre teğâfül etme 
Sana 'aşık olanın hâline bak sultânım 

A A A 

148 Cihan çü ülfet-i canana vermiyor ruhsat 
Bir az da hırkaya çek başını gönül sen de 

149 Bir âdem zür ile gayet ikiye intikam eyler 
Kişi tedbîr ile ammâ bütün dünyayı ram eyler 

A ^ 

1 50 Zemistân-ı mahabbet çin-i ebrü-yı cevânândır 
Güzellik çağının faşl-ı bahân hatt-ı hüb ândır 

A AA 

151 Ümıd-i resm-i vefa eyleme şakın Salim 
Zamane beglerine malikânedir tekdir 

A- A ^ 

152 ‘Avam-ı nâsa rahm etsin demek 'ayn-ı kabâhatdir 
Cihan içre hemân beglik ta'addîden 'ibâretdir 

153 Heva-âlüde olmak hiffet-i 'akla delâletdir 
Hafif olsa olur lâ-büd hevada keffe-i mizan 

'A A A 

154 H emişe kat'-ı cah eyler olanlar 'ilmden halı 
Makamı pest olur olsa terâzünun kefi ma lî 

■ AA A 

155 Sevka pır-i muğan olup badi 
Mühmel-i kül mera fiıistâdî 

A A A 

156 Ümid-i vaşl etmek ‘âşık-ı zara temaşadır 

Hemîşe 'âşıkın sevdaları hep mâl-i hülyadır 
* * * 

1 57 Cemâlin muşhafın yâd etmedin sebkat eder ahım 


(145) - M, T2, Ü. (146) - M, T2, Ü. (147) - M, T2.Ü. (148) - M, T2,Ü. (149) - M, T2, Ü. 
(81'e benziyor). (150) - M, T2, Ü. (151) - M. T2.Ü. (152) - M. T2, Ü. (153) - M. T2. Ü.’(154) 
- M, T2,Ü. (155) - M, T2, Ü. (156) - M, T2, Ü. (157) - M, T2,t). 


Kitâb-ı nahvde "izmâr kable'z-zikr" câ’izdir 

A ^ 

158 Olur ûjüLİJLa kalkmakda hacâlet el verir yek-ser 
Ne müşkildir kişi dünyada pır olmak ‘alıl o lmak 

»k 

159 c Allame-i 'aşr olsa yine sühre ederler 
Mahdumların derdi hemân taze mezâmîn 

1 60 Hicve mâli olanın 'akıbeti hayr olmaz 
Noldu gördün sonunu sen bir iki heccavin 

161 Bir iki har-ı veled-i zina olup buna meftun 
Katırcı cenine çıkdı nihâyet-i mazmun 

162 Derünun bilmediğinden nigah-ı i'tibar etmez 
Mehâdîm-i zamane olmasa bir nüsha zer cedvel 

A A A 

1 63 Gehi şah hâflığa duşuna aldıkda kitâb 

Va'iz-i har-menişe hibe semerdir güya 
* + 

164 Terk-i terkin mazhan olmak necât-i haldir 
Âyet-i eJUa.,.1 ) 'de ma' n âda buna isbâtdir 

AA A 

1 67 Ezel vâ'iz zerıâna hayli maildin velî şimdi 

Kocadın da 'ateh geldi sana rüsvâ-yı 'âm oldun 
* * * 

168 Libâs-ı fahir ile olma adem kendin âdem ol 
Eğer kabilse fahr etmek senin ile libâs ile 

A A A 

169 Remi eden dünya içün her şahş-ı keç-rev imtihan 

Seyr-i nokta müntehı-i kabz-ı hânedir hemân 
* * * 

170 Diye tıflana şayed deyü esrar-ı gülistanı 
Kapadı daye-i sebze eliyle goncanın ağzın 


(158) - M, T2,Ü. (Eski yazı imlasıyla verilen kelime okunamadı). (159) - M, T2. Ü. (160) 
M, T2, Ü. (161) - M. T2,Ü. (a) vezin bozuk. (162) - M, T2.Ü. (163) - M. T2, Ü. 

(164) - M, T2.Ü. (b) " '<J JûdA ÛJ^ 

Senden sonrakilere bir ibret teşkil etmesi için bugün sadece senin cesedini çıkarıp (sahile) 
atacağız dedik..." Kur’an: 10 / 92./ Mısraın vezni bozuk .(165) - M, T2,Ü. (166) - M, T2, Ü 
(167) - M, T2, Ü. (168) - M, T2,Ü. (169) - M, T2.Ü. (170) - M. T2,Ü.’ 



492 


sK * ^ 

171 Hemlşe inkılâbat-ı cihan haşr-i 'alâmetdir 
Bakan takvim-i dünyaya bilir mahzurunu dehrin 

* ** 

172 Esâme okumak olmaz sipâhı-zâdenin biri 
Şerâb-ı vaşl ile timâr edüben zân sağ etdi 

173 Teğâfül eyleme cana görüp yolunda beni 
Huda bilir ki senin ben ne rütbe 'âşıkınım 



(171)- M,T2,Ü.
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Sâlim Dîvânı"

See other formats
